Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00189 005657 12774626 na godz. na dobę w sumie
Chrześcijańska kultura myśl i edukacja - ebook/pdf
Chrześcijańska kultura myśl i edukacja - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-025-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy >> religia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W kolejnym interdyscyplinarnym tomie dokumentującym działalność uniwersyteckiego Ośrodka Badawczego Myśli Chrześcijańskiej zaprezentowano teksty pracowników różnych uczelni: KUL, UKSW, WSD w Łodzi, UW, UMCS oraz UŁ. Prace te stanowią efekt refleksji kręgów akademickich nad relacjami między tytułowymi kategoriami (kultura – myśl – edukacja), podejmowanej z perspektywy różnych dziedzin nauki – teologii, religioznawstwa i literaturoznawstwa. Autorzy odwołują się do wielorakich kontekstów kulturowych świadczących o dialogu Kościoła ze światem kultury i nauki, takich jak: myśl papieska, ekumenizm, teologia piękna i duchowości, inspiracje chrześcijańskie w literaturze, dyskurs religijny. Tytuł tomu zaczerpnięty został z adhortacji papieża Franciszka, który kieruje swoje przesłanie także do kręgów akademickich. W jego przekonaniu zarówno dziedziny nauki, jak i kategorie myślenia mogą stać się narzędziami ewangelizacji, a teologia – pozostawać w dialogu z innymi naukami i ludzkim doświadczeniem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Barbara Bogołębska, Monika Worsowicz – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Dziennikarstwa i Komunikacji, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Andrzej P. Perzyński REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE AGENT PR SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07315.16.0.K Ark. wyd. 10,9; ark. druk. 12,875 ISBN 978-83-8088-024-5 e-ISBN 978-83-8088-025-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Słowo wstępne ............................................................................................................................... ks. Alfred M. Wierzbicki – Europa, czyli dążenie do nieskończoności ........................... ks. Sławomir Szczyrba – Wiara ze spotkania? Ku ożywieniu starego paradygmatu. Zamyślenia w związku z „Encykliką dwóch papieży” .............................................. ks. Stanisław Skobel – Papież Franciszek – wyjątkowy zwrot w kulturze chrześci- jańskiej naszych czasów. Wkład obecnego pontyfikatu w budowanie nowego oblicza ziemi ........................................................................................................................... ks. Rafał Leśniczak – Media i Franciszek – refleksje po dwóch latach pontyfikatu ....... ks. Witold Kawecki CSsR – Teologia piękna na przykładzie twórczości Caravaggia ks. Michał Makula – Luteranizm w Polsce ............................................................................ Katarzyna Kaczor-Scheitler – O ideach i wartościach chrześcijańskich w świetle Po- budek do zakonnego życia Teresy Petrycówny .......................................................... Jakub Z. Lichański – Stanisław Lem a kwestie wiary ........................................................ Alicja Mazan-Mazurkiewicz – Jak byśmy żyli bez świętych Teresek? Święta Teresa z Lisieux w poezji księdza Jerzego Szymika ...................................................................... ks. Andrzej Adamski – Pluralizm wartości jako wyzwanie dla wychowania ............. Maria Wojtak – Współczesne modlitewniki na tle przeobrażeń dyskursu religijnego Elżbieta Umińska-Tytoń – Łódzkie badania nad językiem religijnym ......................... Bibliografia ....................................................................................................................................... Noty o Autorach ............................................................................................................................. 7 9 15 31 41 57 71 81 101 109 139 153 177 185 201 5 Słowo wstępne Formacja świeckich oraz ewangelizacja kategorii zawodowych i intelektualnych stanowią ważne wyzwanie duszpasterskie. Adhortacja Apostolska Ojca Świętego Franciszka Evengelii gaudium Tytuł kolejnego interdyscyplinarnego tomu Ośrodka Badawczego Myśli Chrześcijańskiej Uniwersytetu Łódzkiego (po Autorytetach w per- spektywie chrześcijańskiej, 2011 oraz Dialogu wiary z nauką i kulturą, 2013) zaczerpnięty został z adhortacji papieża Franciszka. Kieruje on swoje przesłanie także do kręgów zawodowych i akademickich, jako że zarów- no dziedziny nauki, jak i kategorie myślenia mogą stać się narzędziami ewangelizacji, a teologia pozostawać w dialogu z innymi naukami i ludz- kim doświadczeniem. Tom jest owocem spotkań naukowych służących integrowaniu spo- łeczności naukowej lokalnej i ogólnopolskiej. Obejmuje studia autorów świeckich i duchownych z: Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersyte- tu Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyń- skiego, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Wyższego Seminarium Duchownego i Uniwersytetu Łódzkiego. Tematyka artykułów zastała zogniskowana wokół tytułowych zagadnień, a w szczególności: refleksji europejskiej (ks. prof. dr hab. A. Wierzbicki), nauczania papieża Franciszka (ks. prof. dr hab. St. Skobel, ks. dr hab. S. Szczyrba, ks. dr R. Leśniczak), teo- logicznej estetyki (ks. prof. dr hab. W. Kawecki), ekumenizmu (ks. M. Ma- kula), inspiracji chrześcijańskich w literaturze (prof. dr hab. J.Z. Lichański, dr hab. A. Mazan-Mazurkiewicz), teologii duchowości (dr K. Kaczor-Scheit- ler), kwestii wychowawczych (ks. prof. dr hab. A. Adamski) oraz dyskursu religijnego (prof. dr hab. M. Wojtak, prof. dr hab. E. Umińska-Tytoń). Ten szeroki zestaw naukowych dociekań otwiera wiele perspektyw badawczych i może dostarczyć Czytelnikom sporo satysfakcji. Redakcja 7 Ks. Alfred M. Wierzbicki Katolicki Uniwersytet Lubelski Wydział Filozofii Katedra Etyki Europa, czyli dążenie do nieskończoności Europa jest czymś więcej niż kontynentem geograficznym, złożonym ze stałego lądu, półwyspów i wysp, jest ona szczególnym miejscem po- szukiwania uniwersalnej prawdy o człowieku. Zarówno afirmacja huma- nizmu, jak i wszelkie próby jego negacji stanowią o wyjątkowości Europy w dziejach ludzkości. W dziejach Europy w centrum zainteresowania za- wsze pozostaje człowiek. Europa jest jedynym kontynentem, który rozwi- jając własną tożsamość, wpływał na kultury innych kontynentów, po czę- ści za sprawą swej przewagi technologicznej umożliwiającej kolonizację, po części za sprawą atrakcyjności swych humanistycznych idei. Warto patrzeć na Europę wraz z Edmundem Husserlem. W swych roz- ważaniach na temat nauki i jej kryzysu definiuje on Europę jako kultu- rę charakteryzującą się poszukiwaniem i odkrywaniem nieskończoności. Filozofii greckiej, inicjującej wielowiekowy i złożony proces intelektu- alny trwający od starożytności, poprzez wieki średnie, do nowożytno- ści i czasów współczesnych, zdaniem Husserla nie można porównywać z mądrością innych ludów, ponieważ tylko ją charakteryzuje wyrastające z podziwu i bezinteresowności krytyczne nastawienie teoretyczne, które- go istotą jest epoché zarówno w stosunku do naturalnego nastawienia praktycznego, jak i tradycji. Filozofia stanowi nowy stopień w rozwoju rozumu, rozpoznając w nim instancję zdolną do wydawania bezstronnych i prawdziwych sądów o rzeczywistości. Podkreślając wagę obiektywizmu prawdy, Husserl jednocześnie z nie- zwykłą przenikliwością zarzuca naiwność i wręcz intelektualną szkodli- wość obiektywistycznemu podejściu wypracowanemu w nauce przez nowożytne przyrodoznawstwo. Podczas gdy w istocie rzeczy rozwój przy- rodoznawstwa zakłada autonomiczną naukę o duchu, pęknięcie pomiędzy przyrodoznawstwem a humanistyką prowadzi do zagubienia podmiotu. Bez filozofii obiektywizującej ludzką subiektywność nauka gubi odniesie- nie rozumu do nieskończoności. 9 Ks. Alfred M. Wierzbicki Dodajmy, że powoduje to fragmentaryzację wiedzy oraz instrumen- talizację rozumu w perspektywie korzystania wyłącznie z wartości wi- talnych. Ograniczony w swych funkcjach rozum traci zdolność do trans- cendencji i zamyka podmiot w kręgu egoistycznych interesów. Zamiast budowania wspólnoty myśli i działania, nasila konflikty i rywalizację po- między inteligentnymi i zarazem drapieżnymi jednostkami. Wyłącznie rozum nastawiony na bezinteresowną kontemplację prawdy umożliwia powstanie wspólnoty etycznej skierowanej ku war- tościom. Warto przypomnieć, że Arystolesowskie określenie człowieka jako istoty rozumnej (animal rationale) zostało przezeń dopełnione określeniem człowieka jako istoty społecznej (animal sociale). U pod- staw kultury, dzięki której rozwija się ludzka wspólnota, znajduje się rozumny ład. Pytanie o zasady tego ładu i jego źródła stanowi domenę filozofii, jest to więc pytanie teoretyczne, ale jak łatwo zauważyć, ma ono również ogromną doniosłość praktyczną, ponieważ dotyczy racjonalno- ści sfery ludzkiego działania. Filozofia nie ucieka od praxis, a to, co ją wyróżnia, to uznanie pierwszeństwa i nadrzędności dyskursu metafizycz- nego i etycznego w stosunku do innych obszarów kultury. Taki model filozofii pozostawili w dziedzictwie Europejczykom Platon, Arystoteles i Cyceron, oddani bez reszty zarówno kontemplacji prawdy, jak i trosce o moralne fundamenty państwa. Giambattista Vico zdaje się trafnie ujmować istotę związku filozo- fii polityki z metafizyką, wprowadzając kategorię verum factum. Prawda bowiem nie przynależy wyłącznie do dziedziny poznania teoretycznego, ale przenika również bogaty, zbudowany z mnogości relacji społecznych, wymiar ludzkiej rozumnej działalności. Trzeba zauważyć, że wyłaniają- ca się w wielowiekowym rozwoju zachodniej filozofii metafizyka osoby tkwi u podstaw najważniejszych instytucji życia publicznego stworzonych na Zachodzie, takich jak: uniwersytet, parlament i media. Wszystkie one opierają się na zasadzie wolnego i wspólnotowego poszukiwania praw- dy. Owszem, instytucje te mogą zatrzymać się na rejestrowaniu i wymia- nie poglądów, ale przecież ich istota sprowadza się do tego, że zostały ufundowane na zasadzie dyskusji, w której powinny ważyć argumenty racjonalne, ograniczające wpływ sił irracjonalnych związanych z biologicz- ną i społeczną naturą ludzką, a więc ograniczające presję czy to instynk- tów, czy to dominujących opinii. Odkrycie przez Sokratesa ludzkiej duszy jako nieredukowalnego podmiotu ontycznego i moralnego umożliwiło taką wizję życia we wspólnocie, w której rozstrzygana w sumieniu za- równo zgoda, jak i niezgoda jednostki z większością dokonuje się w od- niesieniu do prawdy i dobra. Odniesienie to jest w istocie odniesieniem 10 Europa, czyli dążenie do nieskończoności do nieskończoności i przesądza ono o transcendencji podmiotu ludzkiego w stosunku do natury i kultury. Obecność filozofii w dziejach Europy sprawia, że sama Europa staje się pojęciem i realnością filozoficzną. Dzieje jej kultury cechują się napię- ciem pomiędzy tradycją a krytyką. Tradycja zgodnie ze swą łacińską ety- mologią oznacza przekaz wartości. Nie dokonuje się on jednak w sposób bezkonfliktowy i niejako spontaniczny, lecz polega na ciągłym wysiłku krytycznej oceny wartości i ich realizacji. W uzasadnionych okolicznościach domaga się wręcz przewartościowania, a nawet zerwania swej ciągłości, zgodnie z możliwością rozróżnienia pomiędzy sensem samej wartości a sensem towarzyszącej jej tradycji. Dzieje Europy jako dzieje ideowych sporów dają się lepiej zrozumieć w świetle tezy o relacji ludzkiej świa- domości do nieskończoności. Dążenie do prawdy stanowi bowiem rację zarówno akceptacji tradycji, jak i jej krytyki, natomiast absolutyzacja bądź to aspektu tradycji, bądź to aspektu krytyki prowadzi do zagubienia idei prawdy i rodzi kryzysy kulturowe. Filozoficzna interpretacja Europy nie wyczerpuje wszystkich źródeł jej tożsamości jako wspólnoty ducha. W swym najgłębszym rdzeniu kultu- rowym Europa stanowi spotkanie rozumu i wiary. Aby zrozumieć żywot- ność kulturowego fenomenu Europy, nie wolno przeciwstawiać Aten i Je- rozolimy, jak czynią to z jednej strony wszelkiego typu gnoza, a z drugiej irracjonalne, fideistyczne nurty religijne. Filozofia i wiara nie wykluczają się, lecz wzajemnie dopełniają. Dzięki judaizmowi i chrześcijaństwu Europa rozwijała się jako konty- nent, na którym nastąpiło pierwsze w dziejach odczarowanie i odbóstwie- nie świata. Koncepcja absolutu jako istoty transcendentnej w stosunku do świata obecna była już w filozoficznej myśli Platona i Arystotelesa, ale dopiero Bóg Biblii hebrajskiej objawia się jako Stworzyciel świata i człowieka. Politeizm zakładał partykularyzację bóstwa i rozsianie bo- skości w immanentnych siłach przyrody, przez co religia traciła więź z nieskończonością. Spotkanie greckiej intuicji filozoficznej z religijnym monoteizmem proklamowanym przez judaizm i chrześcijaństwo stanowi właściwy akt fundacyjny duchowości europejskiej i tłumaczy kulturę wolności, gdyż to dzięki monoteizmowi nastąpiło pierwsze wyzwolenie człowieka z zależności od sił przyrody. Genesis ukazuje człowieka jako istotę stworzoną na obraz i podobień- stwo Boga, natomiast Ewangelia opowiada o Bogu, który stał się czło- wiekiem. Nowość tej narracji polega na ukazaniu relacji człowieka do nie- skończoności w realiach skończoności stworzonego i przemijającego świata. Świat nie jest jednak wyłączną sceną ludzkiego dramatu, gdyż rozwija się 11 Ks. Alfred M. Wierzbicki on przede wszystkim w ludzkim wnętrzu. To w swej wewnętrznej świado- mości człowiek odczytuje pragnienie Boga, opisywane przez św. Augustyna jako niepokój serca. Chrześcijaństwo wzmocniło i oczyściło, przygotowy- waną już przez myśl grecką, koncepcję Boga i człowieka jako osób prze- kraczających granice świata i historii, i jednocześnie – choć w inny sposób w przypadku człowieka, a w inny sposób w przypadku Boga – zanurzonych i uczestniczących w tym, co materialne i doczesne. Wraz z wypracowaniem pojęcia osoby człowiek przestał być rozumia- ny jako wypadkowa sił przyrodniczych i społecznych, zaczął odkrywać swą transcendencję, autonomię i relację do innych osób. Chociaż proces proklamacji autonomii człowieka, aż po błędną absolutyzację tego po- jęcia, doznał wielkiego przyśpieszenia za sprawą oświecenia, które rozu- miało samo siebie jako fazę dziejowej dojrzałości ludzkości, nie można zapominać, że także wtedy, gdy oświecenie dążyło do przezwyciężenia chrześcijaństwa, proces ów dokonywał się na płodnym intelektualnie podłożu chrześcijańskiej antropologii, rozwiniętej w ramach syntezy wia- ry i rozumu. Ale wskutek zerwania i zburzenia tej syntezy miejsce religii zajęły polityka i ekonomia jako sfery działalności wyzwolonej od relacji do nieskończoności. Dziejowym rezultatem tego przewrotu stały się tota- litaryzmy XX wieku, których destrukcyjnego, wręcz katastrofalnego zna- czenia nie sposób wykreślić z pamięci Europy. Należy wątpić, czy amne- zja religijnych – a konkretnie: judeochrześcijańskich – źródeł europejskiej tożsamości jest najlepszym lekarstwem na traumę spowodowaną przez nieszczęsne doświadczenia z totalitaryzmem. Chrześcijaństwo przynosi całkowicie nową wizję relacji Boga i czło- wieka. Kluczową treścią chrześcijańskiego orędzia o odkupieniu jest bo- wiem ukazanie miłości Boga do człowieka. Prawzorem wszelkiej ludzkiej miłości jest miłość Boga, dlatego etyka i mistyka idą w parze, przy czym stale narażone są na wypaczenia, kiedy oddziela się lub przeciwstawia przykazanie miłości Boga i przykazanie miłości człowieka. Niestety w dzie- jach myśli chrześcijańskiej nie zawsze dostatecznie głęboko dostrzegano potrzebę egzystencjalnej syntezy mistyki i etyki, dlatego tym bardziej za- chodzi konieczność budowania takiej syntezy, aby odzyskać pełniejsze po- czucie piękna bycia chrześcijaninem. Nauczanie i świadectwo papieży Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka stanowią bezcenne drogowskazy w kierunku procesu oczyszczania chrześcijaństwa jako religii miłości. Europa, podobnie jak inne kontynenty, stworzyła wielką sztukę. To w niej znalazły wyraz i krystalizację najcenniejsze idee filozoficzne i religijne. Sztuka według jednej z definicji niewidzialne czyni widzial- nym, za sprawą symbolu artystycznego dopełnia filozofię i religię wizją, 12 Europa, czyli dążenie do nieskończoności poruszającą zarówno intelekt, jak i serce. Coraz częściej teoretycy sztuki mówią o jej epifanijnym charakterze, ważnym dla dyskursu filozoficznego i doświadczenia religijnego, a jednocześnie niezależnym i niesprowadzal- nym do żadnej z tych dziedzin ludzkiej duchowości. Podobną intuicję odnajdujemy w Tryptyku rzymskim Jana Pawła II: Stoję przy wejściu do Sykstyny – Może to wszystko łatwiej było wypowiedzieć językiem „Księgi Rodzaju”, Ale Księga czeka na obraz. – I słusznie. Czekała na swego Michała Anioła1. Freski Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej stanowią emblematycz- ny przykład sztuki prezentującej poszukiwanie wpisanej w głębię ludz- kiej świadomości relacji do nieskończoności. Wizja stworzona przez artystę odpowiada we właściwy sobie sposób na pytanie: skąd i dokąd? Michał Anioł ukazuje najpierw stworzenie człowieka, a potem finalną scenę Sądu Ostatecznego. W pytaniu „skąd i dokąd?” chodzi zarówno o prawdę, jak i zbawienie. Zadanie sztuki jest dość skromne – sama nie przynosi ona ani prawdy, ani zbawienia. To, co jej pozostaje, to stawianie pytań, w ślad za którymi podąża wizja. Inny poeta w swej późnej twórczości próbował przezwyciężyć deka- dencję poetyckiego języka swego wieku, spowodowaną odejściem od py- tań o nieskończoność i Boga: Dlaczego teologia? Bo pierwsze ma być pierwsze. A tym jest pojęcie prawdy. I właśnie poezja swoim zachowaniem przerażonego ptaka tłukącego się o przezroczystą szybę, poświadcza, że nie umiemy żyć w fantasmagorii. Oby do naszej mowy wróciła rzeczywistość. To znaczy sens, niemożliwy bez absolutnego punktu odniesienia2. Ale prawda, o której mówi Czesław Miłosz, jawi się tylko w obrazach i przeczuciach. Poezja nie przynosi wystarczającej odpowiedzi, natomiast przekonuje, że nie możemy żyć w złudzeniu. Nie rości sobie prawa do za- stąpienia objawienia, lecz otwiera umysł na jego możliwość. Chociaż Miłosz pisze Traktat teologiczny, sam poeta nie staje się jeszcze teologiem, wyraża natomiast pełne niepokoju oczekiwanie na odwrócenie 1 Jan Paweł II, Tryptyk rzymski medytacje, Kraków 2003, s. 16. 2 Cz. Miłosz, Traktat teologiczny, [w:] tenże, Druga przestrzeń, Kraków 2002, s. 63. 13 Ks. Alfred M. Wierzbicki postawy uniku i negacji najbardziej podstawowych pytań. Sam jest zbyt skromny, aby twierdzić, że powoduje to już swym własnym dziełem. Trak- tat teologiczny cechują dyskretna ironia i sceptycyzm wobec głośnych tez o końcu historii, końcu chrześcijaństwa, końcu filozofii, końcu Europy czy końcu nawet samej poezji. Miłosz z głębi swego ludzkiego i poetyckiego doświadczenia, w którym nie brak zwątpień i bezdroży, zdaje się mówić, że nic się nie kończy. Wystarczy mieć tylko odwagę pytania o rzeczy pierw- sze i ostateczne, a być może nam się odsłonią. W momencie dziejowym, w którym zdaje się dominować nieufność wobec rozumu i wiary, sztuka okazuje się ostatnim terenem poszukiwania nieskończoności, ale to bynaj- mniej nie wystarcza, aby Europa mogła odzyskać swą integralną, wolną od pęknięć, kulturową tożsamość. Ks. Sławomir Szczyrba Wyższe Seminarium Duchowne w Łodzi Wiara ze spotkania? Ku ożywieniu starego paradygmatu Zamyślenia w związku z „Encykliką dwóch papieży” Wprowadzenie Pod koniec punktu 22 Encykliki Lumen fidei czytamy: „Wiara nie jest sprawą prywatną, indywidualistycznym pojęciem, subiektywną opinią, lecz rodzi się ze słuchania, a jej przeznaczeniem jest wypowiedzieć się, stać się głoszeniem. »Jakże mieli uwierzyć w Tego, którego nie słyszeli? Jakże mieli usłyszeć, gdy im nikt nie głosił?« (Rz 10,14). Wiara zatem działa w chrześcijaninie, poczynając od przyjętego daru, od Miłości, która przyciąga do Chrystusa (por. Ga 5,6) i czyni uczestnikami drogi Kościo- ła, pielgrzymującego do spełnienia. Dla przemienionego w ten sposób człowieka otwiera się nowy sposób widzenia, wiara staje się światłem dla jego oczu”. Muszę powiedzieć, że mój kłopot z rozumieniem tego tekstu zaczy- na się już od frazy „a jej przeznaczeniem jest wypowiedzieć się, stać się głoszeniem”, punkt kulminacyjny zaś mojej refleksji przypada na zdanie o charakterze wniosku: „Wiara zatem działa w chrześcijaninie, poczynając od przyjętego daru, od Miłości, która przyciąga do Chrystusa (por. Ga 5, 6) i czyni uczestnikami drogi Kościoła, pielgrzymującego do spełnienia”. O ile wszyscy – jak sądzę – możemy być osłuchani i oswojeni ze stwierdzeniem św. Pawła, że „wiara rodzi się ze słuchania (Słowa Chry- stusa – por. Rz 10,17)”, o tyle zagadką jest już rozumienie „nakazu misyjne- go” Jezusa Chrystusa (Mk 16,14–18; Łk 24,36–49; J 20,19–23; Dz 1,6–8). Trzyma- jąc się wiernie zapisu Mateusza, musielibyśmy oddać go nie tyle słowami: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody […]”, ile: „Idźcie więc i czyńcie (Mi) uczniów spośród wszystkich narodów […]” (Mt 28,19)1. 1 Zob. Pismo Święte Nowego Testamentu i Psalmy. Przekład ekumeniczny z języków oryginalnych, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2001; por. Grecko-polski Nowy 15 Ks. Sławomir Szczyrba Zgodnie z dawną koncepcją nauczania, która ceniła relację Mistrz – uczeń, nauczanie polegało nie tylko na przekazaniu kwantum wiedzy nielicznym, którzy „usiedli u stóp Mistrza”, ale na swoistym uwielo - krotnieniu Mistrza (to ostatnie stało się szczególną domeną wierzących w Chrystusa – dzięki idei i praktyce imitatio Christi, mającej zresztą pod- stawy w zachęcie samego Jezusa – por. Mt 16,24 i paralelne). Można je- dynie snuć przypuszczenie, że z powodu (racji) tego, aby nie tylko, choć przede wszystkim, sam Chrystus był lepiej poznany. Dlaczego jednak On ma być poznany? I do tego – poznany w sensie biblijnym, w wyniku pozostawania z Nim w osobowej, osobistej, intymnej relacji, relacji przypominającej odniesienie Oblubieńca i Oblubienicy? Ponieważ idzie tu tak naprawdę głównie o Boga, który ma być po- znany, który chce dać się poznać człowiekowi właśnie w ten sposób, ale ze względu na człowieka, na jego „życie w obfitości” (por. J 10,10). A same- go Boga takiego, jakim jest, nikt nigdy nie widział, jak słusznie stwierdza św. Jan (por. 1 J 4,12). „Jednak Bóg nie jest dla nas całkowicie niewidzial- ny, nie pozostał po prostu niedostępny dla nas. Bóg pierwszy nas umi- łował, mówi cytowany List Janowy (por. 4,10) i ta miłość Boga objawiła się pośród nas, stała się widzialna, ponieważ On »zesłał Syna swego Jednorodzonego na świat, abyśmy życie mieli dzięki Niemu« (1 J 4,9). Bóg stał się widzialny: w Jezusie możemy oglądać Ojca (por. J 14,9)” – napi- sał papież Benedykt XVI w swojej pierwszej encyklice (Deus caritas est, 17). I nieco dalej uzupełniał: „W rzeczywistości istnieje wiele możliwości widzenia Boga. W historii miłości, którą opowiada nam Biblia, Bóg wy- chodzi nam naprzeciw, próbuje nas zdobyć […]. Również w późniejszej historii Kościoła Pan nie był nieobecny: zawsze na nowo wychodzi nam naprzeciw – poprzez ludzi, w których objawia swą obecność; […] w ży- wej wspólnocie wierzących doświadczamy miłości Boga, odczuwamy Jego obecność i tym samym uczymy się również rozpoznawać Go w na- szej codzienności” (tamże)2. Tutaj dochodzi do głosu drugi trop, w bardzo interesujący sposób podjęty w Lumen fidei, mianowicie trop wiary, która rodzi się z widze- nia (p. 29–31), widzenia bynajmniej niebędącego w opozycji do słuchania, stając się tym samym wyłącznym rzekomo znamieniem kultury greckiej. „Spotkanie ewangelicznego orędzia z myślą filozoficzną starożytnego Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, przekł. R. Popowski, M. Woj- ciechowski, Warszawa 1993. 2 Rzec by można, że cała część druga encykliki (Caritas dzieło miłości dokonywane przez Kościół jako „wspólnotę miłości”) jest przyporządkowana owej sakramentalnej funkcji Kościoła wobec Boga. 16 Wiara ze spotkania? Ku ożywieniu starego paradygmatu świata – czytamy w punkcie 32 Lumen fidei – stanowiło decydujący po- most do tego, by Ewangelia dotarła do wszystkich narodów i umożliwiło owocne oddziaływanie wzajemne wiary i rozumu, które pogłębiało się w ciągu wieków, aż po nasze czasy”. Coś osobliwego dzieje się jednak z kulturą współczesną. W punkcie 17 Lumen fidei czytamy: „Nasza kultura straciła zdolność dostrzegania konkretnej obecności Boga, Jego działania w świecie. Uważamy, że Bóg znajduje się w zaświatach, na innym poziomie rzeczywistości, oddzielony od naszych konkretnych relacji. Gdyby jednak tak było, gdyby Bóg nie był zdolny do działania w świecie, Jego miłość nie byłaby prawdziwie potężna, prawdziwie rzeczywista, a zatem nie byłaby nawet prawdziwą miłością, zdolną zapewnić to szczęście, które obiecuje. Wówczas byłoby całkowicie obojętne, czy się w Niego wierzy, czy nie wierzy. Natomiast chrześcijanie wyznają konkretną i potężną miłość Boga, który naprawdę działa w historii i decyduje o jej ostatecznym przeznaczeniu. Tę miłość można spotkać, ona objawiła się w pełni w męce, śmierci i zmartwych- wstaniu Chrystusa”. Tę miłość można spotkać…!? Status quaestionis Jednym z pojęć, do których często się odwołuje i których chętnie używa obecny papież jest określenie „kultura spotkania”3. Co papież Fran- ciszek ma na myśli, gdy sięga po to pojęcie? Niech to pytanie towarzyszy nam w tle kilku spostrzeżeń: 1) Może warto najpierw zauważyć, że kategoria „spotkania” coraz bar- dziej przenika do oficjalnych wypowiedzi papieskich. Następuje pewna bardzo pożądana zmiana języka. Nie zatraca się jednak w tej zmianie de- finiowanie wiary jako daru, wręcz podkreśla się ten jej wymiar, zarazem uwydatniając bardziej dynamiczny charakter wiary. Zapewniają to coraz częściej używane terminy, takie jak: „spotkanie”, „wydarzenie” czy wręcz „wydarzenie spotkania”. Sądzę, że takie novum mogliśmy znaleźć w wypo- wiedzi Benedykta XVI w jego pierwszej encyklice: „św. Jan daje nam jakby 3 Oto przykłady: Nigdy więcej wojny! Chcemy żyć w pokoju! Rozważanie papieskie przed modlitwą Anioł Pański 1 IX 2013 r., „L’Osservatore Romano” 2013, nr 10, edycja polska, s. 5; Idźmy razem na rozstaje dróg. Msza św. dla biskupów, kapłanów, zakonników, zakon- nic i seminarzystów – 27 VII 2013 r., tamże, s. 18; Nie należy ignorować „rewolucji czułości”, która spowodowała wcielenie Słowa. Spotkanie z członkami komitetu koordynacyjnego CELAM – 28 VII 2013 r., tamże, s. 28; Kultura spotkania z najbardziej potrzebującymi. Prze- słanie do wiernych w Buenos Aires z okazji święta św. Kajetana – 7 VII 2013 r., tamże, s. 42. 17 Ks. Sławomir Szczyrba zwięzłą zasadę chrześcijańskiego życia: »Myśmy poznali i uwierzyli miłości, jaką Bóg ma ku nam«. Uwierzyliśmy miłości Boga – tak chrześcijanin może wyrazić podstawową opcję swego życia. U początku bycia chrześcijani- nem nie ma decyzji etycznej czy jakiejś wielkiej idei, jest natomiast spotka- nie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie” (Deus caritas est, 1). 2) W ogłoszonej 24 listopada 2013 roku adhortacji apostolskiej Evan- gelii gaudium papież Franciszek pisze: „Niezmordowanie będę powtarzał słowa Benedykta XVI, wprowadzające nas w serce Ewangelii: »U począt- ku bycia chrześcijaninem nie ma decyzji etycznej czy jakiejś wielkiej idei, jest natomiast spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie«. Jedynie dzięki temu spotkaniu – lub ponownemu spotkaniu – z miłością Bożą, które przemienia się w pełną szczęścia przyjaźń, jesteśmy uwolnieni od wyizolowanego sumienia i skoncentrowania się na sobie. Stajemy się w pełni ludzcy, gdy przekraczamy nasze ludzkie ograniczenia, gdy po- zwalamy Bogu poprowadzić się poza nas samych, aby dotrzeć do naszej prawdziwej istoty. W tym tkwi źródło działalności ewangelizacyjnej. Jeśli bowiem ktoś przyjął tę miłość przywracającą mu sens życia, czyż może zrezygnować z pragnienia, by podzielić się tym z innymi?” (p. 7–8). W Lumen fidei w punkcie 18 czytamy z zaskoczeniem: „Pełnia, do któ- rej Jezus doprowadza wiarę, ma jeszcze jeden decydujący aspekt. W wierze Chrystus nie jest tylko Tym, w którego wierzymy, najwyższym objawie- niem miłości Bożej, ale także Tym, z którym się jednoczymy, aby móc wierzyć. Wiara nie tylko patrzy na Jezusa, ale patrzy z punktu widzenia Jezusa, Jego oczami: jest uczestnictwem w Jego sposobie patrzenia”. 3) Ulubionym obrazem/ikoną Kościoła, po jaki często sięga papież Franciszek, jest spotkanie w drodze do Emaus4. W jakimś sensie encykli- ka Lumen fidei jest właśnie takim tematem podjętym w drodze, w toku Roku Wiary. Dla mnie osobiście epizod na drodze do Emaus stanowi egzemplaryczne potwierdzenie tego, co o spotkaniu powiedział Martin Buber – o czym za chwilę. Najpierw kilka uwag o tym, czego jesteśmy świadkami dziś. − Synod o Nowej Ewangelizacji i Rok Wiary mają źródło w tej samej konstatacji: nie możemy już myśleć o wierze jako o „oczywistej przesłance życia wspólnego”. „W rzeczywistości, założenie to nie tylko przestało być 4 Na spotkaniu z episkopatem Brazylii 27 VII 2013 r. w przemówieniu zatytułowanym Duszpasterstwo to realizowanie macierzyństwa Kościoła papież Franciszek w trzecim punk- cie rozwija temat: Ikona Emaus jako klucz do zrozumienia teraźniejszości i przyszłości. Zob. „L’Osservatore Romano” 2013, nr 10, edycja polska, s. 21–22. 18 Wiara ze spotkania? Ku ożywieniu starego paradygmatu oczywiste, ale często bywa wręcz negowane” (Porta fidei, 2). Jeśli wiary nie można już uznawać za oczywistą przesłankę, to nietrudno sobie wyob- razić sytuację odwrotu od chrześcijaństwa, w jakiś sposób analogicznego do tego, który stał się udziałem dwóch uczniów oddalających się od Je- rozolimy. Można by postawić symboliczne pytanie, czy droga do Emaus mogłaby być postrzegana jako droga w kierunku Aten, wedle obiekcji zgłoszonej znacznie później (przez Tacjana i Tertuliana), ale wciąż powra- cającej w opozycji wiedza–wiara: co mają wspólnego Ateny i Jerozolima? Jeśli ów odwrót nie musiałby przybierać aż tak radykalnej postaci, to zna- czyłoby, że problem sytuuje się gdzieś indziej. Jeśli wiary nie można już uznawać za oczywistą przesłankę dla życia, to pilnym pytaniem jest to, jak przebudzić w ludziach naszych czasów zainteresowanie nią i chrześcijań- stwem, jak rozgrzać ich serca, aby zapałały, tak jak tym dwóm w drodze do Emaus?5 − Trzeba powiedzieć, że wielu zdaje się podążać drogą do Emaus, dro- gą rozczarowania i zawodu: „A myśmy się spodziewali…”. To rozczarowanie i zawód mają bardzo szerokie spektrum, dotyczą różnych aspektów naucza- nia i stanowiska Kościoła, zwłaszcza w zakresie dyscypliny sakramentów i moralności. − Ankieta (zarządzona przez papieża Franciszka) sondująca, co myślą i czują ludzie/wierni, przygotowywana jako materiał na przyszły Synod Biskupów, w moim przekonaniu może pokazać skalę tego rozczarowania oraz owej nieoczywistości wiary jako przesłanki. I tak naprawdę temu (czyli wejściu w owo rozczarowanie) chyba ma służyć. 4) Spróbujmy wyjść od wstępnej, hipotetycznej diagnozy przyczyny rozczarowania (tak jak rozeznaje ten kryzys Kościół6), stawiając pytanie: Co nie jest już więcej oczywistą przesłanką wspólnego życia? Co już nie oświetla – sięgając po to określenie, usiłuję odnieść się do encykliki Lu- men fidei i wprowadzić bliską jej metaforykę – naszego wspólnego ży- cia? Co wyłącznie oświetla nasze życie? Za „co” podstawmy – „prawdę”/ „przekonanie”, wtedy nasze pytania wybrzmią nieco mocniej: Jaka prawda (jakie przekonanie) nie jest już więcej oczywistą przesłanką wspólnego ży- cia? Jaka prawda (jakie przekonanie) już nie oświetla naszego wspólnego życia? Jaka prawda (jakie przekonanie) przestała (przestało), jak się wyda- je, na nas wpływać? Ponieważ nie pozostaje w gestii badań naukowych? Ponieważ nie jest doświadczana? To prowadzi nas do kolejnego pytania: 5 To jest tak naprawdę treścią bardzo osobistej adhortacji apostolskiej Evangelii gau- dium. O głoszeniu Ewangelii w dzisiejszym świecie Franciszka. 6 Według nauczania Kościoła, w szczególności Jana Pawła II, idzie o ludzki wymiar tajemnicy odkupienia. Zob. Redemptor Hominis, 10. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Chrześcijańska kultura myśl i edukacja
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: