Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 007501 11259983 na godz. na dobę w sumie
Ciężkie figury w akcji - ebook/pdf
Ciężkie figury w akcji - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , Liczba stron: 160
Wydawca: RM Język publikacji: polski
ISBN: 9788377737767 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> gry, zabawy, sport
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W tej pouczającej książce Jakow Damski dokonuje pierwszej systematycznej analizy roli, jaką w szachach odgrywają ciężkie figury (hetman i wieże). Każde zagadnienie jest ilustrowane licznymi przykładami z praktyki turniejowej arcymistrzów. Książka zawiera prawie pięćdziesiąt zadań, dzięki którym Czytelnik będzie mógł przećwiczyć zdobytą wiedzę.

Szczegółowo omawia m.in. takie kwestie jak:

- strategiczne znaczenie ważnych linii na szachownicy (pionowych, poziomych i przekątnych) dla działania ciężkich figur;

- atak ciężkimi figurami na umocnioną pozycję nieprzyjacielskiego króla;

koordynacja ciężkich figur;

- współdziałanie ciężkich figur z figurami lekkimi oraz pionkami;

odróżnianie „dobrej” wieży od „złej”.


Rosyjski dziennikarz sportowy, Jakow Damski, jest współautorem książki „Sztuka obrony” (z Lwem Poługajewskim). 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ciê¿kie figury w akcji Jakow Damski T³umaczenie: Jan Piñski Copyright © 2005 by Wydawnictwo RM Original English title: The Heavy Pieces in Action first published 1997 by Cadogan Books plc. All rights reserved This edition is published by arrangement with Gloucester Publishers plc, Northburgh House, 10 Northburgh Street, London, EC1V 0AT Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Miñska 25 00-987 Warszawa 4, skr. poczt. 144 rm@rm.com.pl www.rm.com.pl ¯adna czêœæ tej pracy nie mo¿e byæ powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jaki- kolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) w³¹cznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na ta- œmy lub przy u¿yciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy. Wszystkie nazwy handlowe i towarów wystêpuj¹ce w niniejszej publikacji s¹ znakami towarowymi zastrze¿onymi lub nazwami zastrze¿onymi odpowiednich firm odnoœnych w³aœcicieli. Wydawnictwo RM do³o¿y³o wszelkich starañ, aby zapewniæ najwy¿sz¹ jakoœæ tej ksi¹¿ce, jednak¿e nikomu nie udziela ¿adnej rêkojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w ¿adnym przypadku odpowiedzialne za jak¹kolwiek szkodê bêd¹c¹ nastêpstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeœli Wydawnictwo RM zosta³o zawiadomione o mo¿liwoœci wyst¹pie- nia szkód. ISBN 978-83-7243-453-0 ISBN 978-83-7773-659-3 (e-Pub) ISBN 978-83-7773-660-9 (mobi) ISBN 978-83-7773-776-7 (pdf) Edytor: Tomasz Zajbt Redaktor prowadz¹cy: Justyna Wasilewska Redakcja: Bartosz Dzia³oszyñski Korekta: Katarzyna Knap Projekt graficzny ok³adki: Gra¿yna Jêdrzejec Koordynator produkcji wersji elektonicznej: Tomasz Zajbt Sk³ad: Marcin Fabijañski Druk i oprawa: Oficyna Wydawnicza READ ME – Drukarnia w £odzi, Olechowska 83, (42) 649-33-91, druk@readme.pl, http://druk.readme.pl W razie trudnoœci z zakupem tej ksi¹¿ki prosimy o kontakt z wydawnictwem: rm@rm.com.pl Spis treœci Wstêp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Zadania 1-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Œmiertelne linie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Ostatni szereg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Siódma linia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Szturmowanie murów fortecy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Zadania 3-7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3. Taktyka odci¹gania uwagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Zadania 8-14 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4. Ró¿ne typy koordynacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Zadania 15-21. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 5. Królewskie polowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Bezpoœrednie poœwiêcenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Pionki odgrywaj¹ decyduj¹c¹ rolê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 Zadania 22-28. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 6. Ruch z³¹ wie¿¹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Dwa w jednym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Trudny wybór . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 Kiedy jest z czego wybieraæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Znaj swoje miejsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Rutynowy ruch wie¿¹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 W taktycznej bitwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Wybieraj¹c „z³¹ wie¿ê” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Zadania 29-49 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Rozwi¹zania zadañ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Wstêp W szachach pojêcia takie jak wzajemny zwi¹zek, wzajem- ne wsparcie lub „celowe usta- wienie bojowych si³, podporz¹dkowa- ne okreœlonemu planowi” (tak zdefi- niowana jest koordynacja w rosyjskim „Szachowym s³owniku”), pojawi³y siê prawdopodobnie wczeœniej ni¿ inne podstawowe regu³y strategicznej wal- ki. Wspó³dzia³anie jest bowiem natu- ralnym elementem szachów. Nawet wszechmog¹cy hetman nie mo¿e bez wsparcia daæ mata osamotnionemu królowi przeciwnika. Najbardziej ka- tegorycznie koniecznoœæ ogólnego, wrêcz globalnego wspó³dzia³ania okreœli³ S. Tarrasch: „Jedna figura stoi Ÿle, ca³a partia jest z³a”... Co wiêcej, w szachach pojêcie wspó³dzia³ania jest rozumiane bardzo szeroko. Dotyczy tak¿e przypadków, gdy dzia³ania ró¿nych figur nie du- bluj¹ siê, tylko wzajemnie siê uzu- pe³niaj¹. Dlatego za idealne uchodzi wspó³dzia³anie hetmana i skoczka. Je- ¿eli te figury s¹ harmonijnie ustawio- ne, to szczególnie w koñcówce trud- no odeprzeæ ich atak. Jeden typ wspó³pracy odgrywa w szachach szczególn¹ rolê. To wspó³dzia³anie ciê¿kich figur. Ideal- nie ustawione na szachownicy w po- cz¹tkowej fazie partii, w³aœnie one czêsto graj¹ ostatnie akordy „szacho- wej symfonii”. To w³aœnie od ich dzia³añ, czêœciej ni¿ od dzia³añ innych figur zale¿y wynik partii. Cele, które ³¹cz¹ „pomys³y” hetma- na i wie¿y, a tak¿e sposoby osi¹gniê- cia owych celów s¹ doœæ zró¿nicowa- ne i raczej nie istnieje jeden pojedy- nek, w którym wszystkie one mia³yby miejsce. Dla przyk³adu przyjrzyjmy siê partii Kotow–Steiner (Groningen 1946), w której przeciwnicy zade- monstrowali ca³¹ gamê chwytów w walce ciê¿kich figur. ! # $ +t+ + + $+vT +oLo $o+ +o+o+ $Po+ + + $ + P P + $+wP Rn+ $ + Q +pP $+ R + K /(((((((() O takiej figurze jak czarny goniec mo¿na tylko marzyæ. Jednak czarne bez wahania go wymieniaj¹. Rzecz w tym, ¿e w powsta³ej koñcówce z ciê¿kimi figurami wszystkie atuty na- le¿¹ do czarnych (lepsza koordynacja figur, lepsza pionkowa struktura) i po- stronne figury s¹ im niepotrzebne. 31. ... 32. r:f3 b:f3 b4 Pierwsza typowa sytuacja. Wyko- rzystuj¹c zwi¹zanie, czarne przy po- 8 Ciê¿kie figury w akcji inny motyw: mocy pionka zdobywaj¹ przewagê ma- terialn¹. W przypadku 33. c4 zadecy- dowa³by schwytanie bia³ego hetmana przez czarne wie¿e na 1. i 2. linii: 33. ...r:c4! 34. r:b3 r:c1+ 35. kf2 r8c2 36. ke2 r:d2+ 37. k:d2 ra1 38. r:b4 r:a5 i koñcówka wie¿owa z przewag¹ pion- ka jest ³atwo wygrana dla czarnych. 33. f5 Najlepsza szansa, a przy okazji je- szcze jeden chwyt: dziêki ofierze pion- ka otwiera siê linia (w tym przypadku diagonala c1-h6) do ataku, a dok³ad- niej do kontrataku. 33. ... 34. rh3 e:f5 kg8 Je¿eli czarne broni³yby siê przy po- mocy 34. ...h5, to w tym przypadku mia³by miejsce kolejny (ju¿ czwarty!) typowy chwyt: ofiara wie¿y 35. r:h5 rozbijaj¹ca pionkow¹ os³onê króla i czarne musia³yby w niedoczasie roz- pracowaæ doœæ d³ugi wartiant: 35. ...g:h5 36. qg5+ kf8 37. qh6+ ke8 38. re1+ kd7 39. qf6 re8! 40. q:f5+ kd8 41. qf6+ ree7 42. qd6+ ke8 43. r:e7+ r:e7 44. qb8+ kd7 45. qb7+ ke6 46. qc6+ Kf5 47. qf3+ kg6 i szachowa- nie bêdzie trwaæ ju¿ do koñca partii. 35. qh6 36. c4 37. qe3 f6 qb2 Odejœcie 37. rd1 tylko dawa³o czarnym kolejne tempo 37. ...qc2, po którym pionek b maszeruje prosto po bu³awê hetmañsk¹. 37. ... kg7? Za pomoc¹ typowego chwytu – od- ci¹gniêcia 37. ...re7! czarne mog³y wygraæ natychmiast: 38. q:e7 q:c1+ 39. kf2 qc2+ i bia³y król nie ma do- brego ruchu. Je¿eli 40. kg1 qd1+ 41. kf2 q:d4+, 40. kf1 q:c4+, 40. ke3 qc3+ lub 40. kf3 qd3+. Nie ratuje równie¿ 40. ke1 qe4+ 41. q:e4 f:e4 42. c5 rd8 i bia³e trac¹ dru- giego pionka. ! # $ +t+ + + $+ T + Lo $o+ + Oo+ $P + +o+ $ OpP + + $+ + Q +r $ W + +pP $+ R + K /(((((((() 38. c5? Bia³e rewan¿uj¹ siê b³êdem, po którym wszystko jest ju¿ jasne. Graj¹c 38. re1, bia³e zachowywa³y pewne szanse na remis, dziêki centralnym pionkom i, co najwa¿niejsze, dziêki mo¿liwoœci wtargniêcia na siódm¹ li- niê. To równie¿ kolejny typowy chwyt: opanowanie otwartej linii by³oby ko- rzystne dla bia³ych. 38. ... re8! Z jednoruchowym opóŸnieniem czarne przeprowadzaj¹ odci¹gaj¹ce uderzenie. 39. qh6+ kg8 40. rd1 rce7 41. qd2 Nie ratowa³o 41. qc1 q:c1 42. r:c1 re1+ 43. r:e1 r:e1+ 44. kf2 rd1 i pionek d4 ginie, gdy¿ 45. ke3 jest zupe³nie z³e, z uwagi na 45. ...b3. Wstêp 9 41. ... re1+ Jeszcze jedno typowe „og³oszenie” wspó³pracy: wtargniêcie na pierwsz¹ liniê po³¹czone z odci¹gniêciem bro- ni¹cej figury – wie¿y d1. 42. r:e1 Jeszcze gorsze by³o 42. q:e1 r:e1+ 43. r:e1 q:d4+ z nastêp- nym 44. ...qc5. 42.... q:d2 43. r:e8+ kf7 44. rhe3 q:d4 45. r8e7+ Drug¹ wie¿¹ bia³e da³yby mata. Niestety jest ona... zwi¹zana. 45. ... kf8 46. re8+ kg7 47. kh1 48. r3e7+ kh6 f4 49. c6 50. h4 qc5 Co dalej? Na 50. c7 nast¹pi 50. ...qc1+ 51. re1 q:c7. 50. ... q:c6 51. rh8 kh5 52. rh:h7+ kg4 I chocia¿ partia trwa³a jeszcze 20 ruchów, czarne bez szczególnych k³opotów zrealizowa³y przewagê ma- terialn¹. Takim, a tak¿e nieco innym typo- wym dla ciê¿kich figur chwytom po- œwiêcona jest ta ksi¹¿ka. Powinna ona (w ka¿dym razie tak¹ nadziejê ma au- tor) pomóc przyswoiæ Czytelnikowi te kontury pozycji i te sytuacje, w któ- rych harmonijne dzia³anie hetmana i wie¿y mo¿e przynieœæ sukces. 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych „W ojna to komunikacja”. W tym aforyzmie Napole- on wcale nie przecenia znaczenia dróg dla szybkiego prze- rzucania wojsk, dla manewrowania re- zerwami i koncentracji si³ przed gene- ralnym natarciem. Wszystko to mo¿e byæ odniesione do szachów. To w³aœnie mo¿liwoœæ szybkiego i efektywnego przemiesz- czania siê figur stanowi o ich realnej, a nie nominalnej wartoœci, charaktery- stycznej dla konkretnego typu pozy- cji. Nie przypadkiem w teorii debiu- tów jest du¿o wariantów, w których bia³e oddaj¹ na przyk³ad wie¿ê a1 za goñca wyprowadzonego na g7 i wcale nie odczuwaj¹ dyskomfortu. Jednak wystarczy, aby wie¿e wysz³y zza pleców pionków i usadowi³y siê na „w³asnych” magistralach, otwar- tych i pó³otwartych liniach, a ich war- toœæ wzroœnie niepomiernie. Si³ê nacisku wie¿y na pó³otwartych liniach znakomicie ilustruje nastê- puj¹ca pozycja z partii Chandler–Kar- pow (Bath 1983). Na pierwszy rzut oka bia³e stoj¹ do- brze, gdy¿ po 21. ...n:g3+ (wtr¹ce- nie 21. ...a:b5 22. a:b5 i teraz 22. ...e4! da³oby bia³ym dodatkowe mo¿liwoœci 23. nfe5 i 23. be5+ zwi¹zane z fak- tem, ¿e goniec a7 jest niebroniony, ! # $ + Tt+ + $VoO +oL $o+m+ +vO $+p+wO Om $p+n+ + + $+ Pp+nB $ +bQ PpP $R + +r+k /(((((((() chocia¿ nie zmienia³o oceny pozycji) 22. f:g3 nb8 23. ne3 z nastêpnym d3-d4 otrzymuj¹ szansê wykorzysta- nia s³aboœci wokó³ króla przeciwnika. W rzeczywistoœci zadecyduje nacisk czarnych figur w centrum. Znacz¹c¹ rolê odegra du¿y potencja³ zmobilizo- wanych ju¿ wie¿. 21. ... 22. ne3 e4! 22. d:e4 jest niemo¿liwe, gdy¿ sko- czek c4 zosta³by bez obrony. Bia³e nie maj¹ czasu, aby zlikwidowaæ jego czarnego kolegê na c6. 22. ... 23. f:e3 b:e3 Równie¿ teraz nie mo¿na biæ na e3 hetmanem, gdy¿ po 23. ...e:f3 czarne wie¿e ponownie atakuj¹ najsilniejsz¹ figurê przeciwnika. 23. ... 24. h:g3 n:g3+ e:f3 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych 11 25. b:c6 r:e3! Jak widzicie, decyduj¹ce s³owo na- le¿a³o jednak do wie¿y! GroŸba 26. ...re2 zmusza bia³e do pogodzenia siê ze strat¹ pionka. 26. q:e3 27. kh2 28. r:f1 f:g2+ g:f1=n+ q:c6 i czarne wkrótce wygra³y. ! # $ + +l+ T $+ + MoO $wO Bo+mO $+ +oP + $ +oP + + $+ P + +n $ +pK PpP $+ +q+ +r /(((((((() W partii Kowalew–Dimitrow (olim- piada w Moskwie 1994) bia³e mog¹ natychmiast zaj¹æ otwart¹ liniê, ale po 20. qa1 q:a1 21. r:a1 nc8 22. ra8 kd7 nie otrzymuj¹ ¿adnych realnych korzyœci. Dlatego wybieraj¹ podobny plan, tyle ¿e pozwalaj¹cy zachowaæ hetmany. nf5 20. qh5! Czarne chcia³aby zrobiæ roszadê, ale to jest praktycznie niemo¿liwe, gdy¿ nast¹pi g2-g4 i f4-f5 z rozstrzy- gaj¹cym atakiem bia³ych. qa4 kd7 21. bb4 22. rb1 23. qd1 Bia³e gro¿¹ przejêciem linii a i wtar- gniêciem przez ni¹ do obozu czar- Jednoczeœnie bia³e zamierza- nych. j¹ zdobyæ pionka b6, tak aby nie dopu- œciæ przy tej operacji do wymiany ...nfh4 25. ...ra8 24. wie¿. Na przyk³ad: 23. g4 nfe7 (po 24. f4 po³¹czonym z qf1 i f4-f5 czarne zo- stan¹ zaatakowane) 25. b:e7 n:e7 26. r:b6 qa7 27. qb1. qc6 nfe7 rf8 23. ... 24. g4 25. qf3 26. ra1 Przywi¹zuj¹c czarn¹ wie¿ê do pionka f7, bia³e wykona³y pierwsz¹ czêœæ planu. Nastêpn¹ jest inwazja. 26. ... 27. nf4 28. q:f4 qb7 n:f4 kc6 Czarne s¹ praktycznie zmuszone do czekania na swój los. Nie maj¹ ¿ad- nej kontrgry, a co wiêcej, nie maj¹ równie¿ ¿adnego wró¿¹cego sukces obronnego manewru. 29. h4 30. ke2 31. qc1 qd7 kb7 rd8 Niestety, czarne nie mog¹ rywali- zowaæ o otwart¹ liniê: 31. ...ra8? 32. r:a8 k:a8 33. qa3+. 32. qa3 ng6 32...nc8 prowadzi³o do mata po 33. qa3+ itd. 33. qa6+ kc6 34. ra5! Grozi mat 35. rc5 i czarne pod- da³y siê. Znaczenie dominacji ciê¿kich figur na otwartych liniach przejrzyœcie po- kazuje pozycja z partii Botwinnik–So- rokin (7. Mistrzostwa ZSRR, 1931). Prosty i praktycznie forsowny wariant 15. ne5 b:h4 16. q:h5 qe7 17. n:d7 b:d7 18. r:d7 b:f2+ 19. 12 Ciê¿kie figury w akcji ! # $t+vW Tl+ $+o+mVoO $o+ +o+ O $+ + + +m $p+b+ + B $+ N Pn+ $ P +qPpP $R +r+ K /(((((((() k:f2+ q:d7 daje bia³ym przewagê materialn¹ równ¹ jednemu pionko- wi, jednak bia³e prawid³owo oceni³y si³ê wie¿y na linii d i chc¹ osi¹gn¹æ wiêcej. 15. b:e7! q:e7 16. rd2 nb6 17. rad1 qc5 nf6 18. ba2 19. e4 e5 W przeciwnym razie bia³e same za- graj¹ e4-e5 i czarne zostan¹ zduszone. 20. qe3! q:e3 Wymuszone, gdy¿ na 20. ...qc7 bia³e maj¹ 21. n:e5. 21. f:e3 22. a5 bg4 nc8 Bia³e zdoby³y liniê d. Teraz zaczyna siê walka o pola, których opanowanie pozwoli wtargn¹æ do obozu czarnych. 23. rc1 b:f3 Je¿eli czarne broni³yby pionka e przy pomocy 23. ...re8, to po 24. h3 be6 25. b:e6 r:e6 26. rd8+ nie mog³yby unikn¹æ strat materialnych. 24. g:f3 25. nd5 ne7 Wymiana tylko jednego z czarnych skoczków pozwala bia³ym opanowaæ 7. liniê. 25. ... nc6 26. n:f6+ g:f6 27. rd7 Bia³e nie martwi¹ siê o los pionka a5, gdy¿ ich druga wie¿a znajdzie siê na c7 i pionek f7 zostanie zdobyty. 27. ... 28. kf2! rab8 Nieoczekiwana wspó³praca wie¿! Grozi 29. rg1+ i król zostanie od- ci¹gniêty od pionka f7. 28. ...n:a5 29. rcc7 rbc8 30. r:f7 r:c7 31. r:c7+ kh8 32. bd5 b5 33. b3 i bia³e po „aresztowaniu” króla na h8 i skoczka na a5 doprowa- dzi³y swoj¹ pozycyjn¹ przewagê do logicznego zakoñczenia. Ten przyk³ad mo¿na uwa¿aæ za ilu- stracjê regu³y, a nie wyj¹tku, dlatego ¿e solidne opanowanie jedynej otwar- tej linii ciê¿kimi figurami praktycznie zawsze gwarantuje sukces. Oto jak prosto bia³e wykorzysta³y tê okolicz- noœæ w partii Lundin–Janowski (Gro- ningen 1946) ! # $t+w+ +l+ $+ O + Oo $ O O T + $O + + + $ +p+qP + $P + + P $ P + + P $R +r+ K /(((((((() rf7 21. re1 qf8 22. qd5 re8 23. re6 24. rae1 r:e6 25. r:e6 qd8 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych 13 Je¿eli czarne próbowa³yby unikn¹æ strat materialnych (grozi³o 26. qe4 27. re8) za pomoc¹ 25. ...g6, to ich król zosta³by zaatakowany po 26. h4. 26. qe4 Przegrupowanie zosta³o zakoñczo- ne. Wie¿a ustawiona jest przed het- manem i czarne nie s¹ w stanie zapo- biec wtargniêciu do swojego obozu. 26. ... qd7 27. re8+ rf8 28. re7 qf5 Po 28. ...qa4 29. qd4 rf7 30. qd5 bia³e wygrywaj¹ natychmiast, a po 28. ...qd8 najszybciej decydu- je 29. f5, gdy¿ nie mo¿na zapobiec f5-f6. 29. q:f5 30. r:c7 r:f5 Bia³e maj¹ pionka wiêcej i lepsz¹ pozycjê. Po czterdziestym ruchu czar- ne podda³y siê. ! # $ + + Tl+ $O Q +o+o $ + + +o+ $+p+ +w+ $p+ PnM + $R + +p+ $ + +tP P $+ + +r+k /(((((((() W partii Spiridonow–Krogius (So- czi 1973) czarne mog³y szybko i efek- townie wygraæ zajmuj¹c otwart¹ li- niê. Wspó³czynnik ataku* zwiêksza- ³o w sposób decyduj¹cy 23. ...rc8! (w partii zagrano 23. ...r:e4?!) 24. qe5 qh3 25. rg1 qg2+! 26. r:g2 re1+ (lub 26. ...rc1+, w tym przy- padku nie ma to ¿adnej ró¿nicy) 27. rg1 r:g1+ 28. k:g1 rc1 mat. Je¿eli bia³y hetman utrzyma³by kontrolê nad polem e1 – 24. qa5, to tym samym przestawa³by atakowaæ skoczka f4 i wygrywa³o wówczas 24. ...qh3 25. rg1 r:e4 wykorzystuj¹ce zwi¹zanie pionka f3. Przy zajmowaniu otwartych linii ciê¿kimi figurami obowi¹zuje zasada „Wie¿e (lub wie¿a) z przodu, hetman z ty³u”. Szczegó³owe wyjaœnienia nie s¹ konieczne. Oczywiste jest, ¿e naj- pierw maszeruj¹ mniej cenne jednost- ki. Po wtargniêciu do obozu przeciw- nika wie¿a czêsto zajmuje pole, które ze znacznie lepszym efektem móg³by zaj¹æ hetman. Dlatego czêsto spoty- kanym chwytem w ataku jest ofiara wie¿y w celu zwolnienia tego pola. ! # $ T + Tl+ $+ W VoOo $ + Ov+ + $O + O Pp $ O +p+ + $+ +bBp+ $pPpQ + + $+k+ + Rr /(((((((() W partii Fischer–Spasski (Belgrad 1992) mia³o miejsce otwarcie linii, jej zajêcie i decyduj¹cy atak oparty w³aœ- nie na tym chwycie. * Wspó³czynnik ataku to w uproszczeniu stosunek si³ atakuj¹cych króla przeciwnika do si³ bro- ni¹cych. Wartoœæ bierek liczy siê w tradycyjny sposób (pionek –1 pkt, lekka figura – 3 pkt., wie- ¿a – 4,5 pkt., hetman – 9 pkt.) – przypis t³um. 14 Ciê¿kie figury w akcji 22. g6 bf6 23. g:h7+ kh8 Z nadziej¹ na znalezienie bezpiecz- nego schronienia pod ochron¹ wro- giego pionka. 24. bg5! G³ówny obroñca pionka g7 zostaje usuniêty. Inwazji po linii g nie mo¿na ju¿ zatrzymaæ. qe7 24. ... 25. rg3 b:g5 26. r:g5 qf6 Próba wprowadzenia do obrony wie¿y z g8 (po 26. ...k:h7) pozwo- li³aby bia³ym zwiêkszyæ wspó³czynnik ataku za pomoc¹ 27. f4 z groŸb¹ 28. f5 i nastêpnym h5-h6. 27. rhg1 q:f3 Nie pozwala bia³emu hetmanowi zaj¹æ pola g2. 28. r:g7 qf6 Grozi³ ju¿ mat: 29. rg8+ r:g8 30. h:g8=q+ r:g8 31. qh6. 29. h6 30. b3 a4 ! # $t+ + + W $O O R + $ Ol+pQ O $+ +o+ + $ +mP + O $P P + + $ + + +pP $R + + K /(((((((() W partii Kotow–Keres (Budapeszt, Turniej Pretendentów, 1950) bia³e w³aœnie zdoby³y jakoœæ i mog³yby spo- kojnie zrealizowaæ przewagê mate- rialn¹ po wymianie hetmanów. Czarny król jednak ca³y czas jest zagro¿ony. Dziêki poœwiêceniu wie¿y bia³e zwal- niaj¹ dla hetmana pole e7 i otrzymuj¹ decyduj¹cy atak. 30. r:c7+! kb5 Po 30. ...k:c7 31. qe7+ czarne al- bo dostaj¹ mata – 31. ...kc6 32. qd7, albo rozstaj¹ siê z hetmanem – 31. ...kc8 32. rf1. Niekonieczne, ale technicznie do- bre zagranie. Czarne s¹ skazane na bierne czekanie na swój los. a5 31. qe7 32. qd7+ ka6 33. rb1 30. ... a:b3 31. a:b3 rfd8 32. qg2 rf8 33. rg8+ k:h7 34. rg7+ kh8 35. h7! Czarne podda³y siê. Po 35. ...qh6 (grozi³o 36. rg8+ k:h7 37. rh1+) nie by³y w stanie zapobiec nieuniknio- nemu zwolnieniu pola g7 – 36. rg8+ k:h7 37. qg7+! q:g7 38. r8:g7+ kh6 39. r7g3 z nieuchronnym ma- tem w nastêpnym ruchu. Czarne podda³y siê, gdy¿ nie ma za- dowalaj¹cej obrony przed matem da- nym przez hetmana na b5 – 33. ...n:a3 34. r:b6+ i 35. qc6 mat lub 33. ...qe8 34. ra7+ i 35. q:e8. Trzeba szczególnie zaznaczyæ, ¿e wie¿a nie tylko zwolni³a miejsce het- manowi, ale równie¿ zniszczy³a pion- kow¹ os³onê wrogiego króla (w tym przypadku z ty³u). Ten przyk³ad mo¿- na uwa¿aæ za typowy. Wie¿a zostaje ofiarowana, a hetman i druga wie¿a kontynuuj¹ atak. 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych 15 ! # $ + + + + $+ + + Lo $ + Q + + $+ + +t+ $ +p+w+ + $+p+ +oP $p+ +tP P $+ + +rKb /(((((((() Gdyby w partii Bertok–To³usz (Dru- ¿ynowe Mistrzostwa Europy, Wie- deñ/Baden 1957) m³ody wówczas ju- gos³owiañski zawodnik nie zapo- mnia³ o tym, to zagra³by 35. qd7+ rf7 (w innym przypadku król nie mo¿e uciec od szachowania) 36. qd5 i po wymianie hetmanów bia³e maj¹ mo¿liwoœæ manewru h2-h3, kh2, g3-g4 i kg3, po którym nie s¹ ju¿ za- gro¿one. Jednak bia³e postanowi³y zapobiec wtargniêciu wie¿y na e1 i przegra³y bardzo szybko. 35. qb4? r:f2! 36. qc3+ Bia³e dostawa³y mata zarówno po 36. r:f2 qb1+ 37. rf1 f2+ 38. kg2 qe4+, jak i po 36. k:f2 q:d4+. 36. ... 37. re1 38. kf1 kg6 re2 f2! ! # $ + +wM L $+ V +o+o $ +o+ Ot+ $+o+o+n+r $ T P P R $+ + P + $ + +qKpP $+b+ + + /(((((((() pozycja czarnych wygl¹da nie za do- brze. Bia³e wie¿e, które wtargnê³y na liniê h, wczeœniej czy póŸniej przy wsparciu hetmana i innych figur zama- tuj¹ czarnego króla. Jednak jak poka- za³a partia, decyduj¹ce uderzenie trzeba by³o przygotowaæ przy pomo- cy 39. bd3 z groŸb¹ 40. ne7 rg7 ...q:e7 41. r:h7+ n:h7 42. (40. qh5 rg7 43. b:h7 prowadzi do ma- ta) 41. b:h7 r:h7 42. r:h7+ n:h7 43. r:h7+ (43. qh5 jest równie¿ mo¿liwe) 43. ...k:h7 44. qh5+ kg7 45. nf5+ z matem. Nie jest jasne, jak czarne mog³yby temu zapobiec, bo na 39. ...bd8 nast¹pi 40. nd6 z atakiem na punkt h7. Natychmiastowa kombinacja bia- ³ych zosta³a udaremniona. 39. r:h7+? n:h7 qg8 40. qh5 41. ne7 r:g2+ 42. kf3 Bia³e podda³y siê. Mo¿liwoœæ takiego „odskoku” wie- ¿y zostaje czasem przeoczona nawet przez szachistów doskonale obezna- nych z taktyk¹. W partii Kotow–Smys³ow (Buda- peszt, Turniej Pretendentów, 1950) Czy¿by wszystko by³o w porz¹dku? Czarny hetman jest atakowany i grozi mat na h7... 42. ... rf2+!! Czarna wie¿a ustêpuje miejsca het- manowi, przy okazji zmuszaj¹c bia- ³ego króla do opuszczenia „schronu 16 Ciê¿kie figury w akcji przeciwbombowego”. Bia³e podda³y siê, gdy¿ po 43. k:f2 rb2+ dostaj¹ mata. ! # $ Lt+ T + $+vOwV +o $ P + Mo+ $+o+oBo+ $ + P + + $+ +b+ + $ Pp+ +pP $R +q+rK /(((((((() W tym przypadku Gribanow–£uka- sik (Pietropaw³owsk Kamczacki 1984) znany nam ju¿ chwyt „otworzenia drogi hetmanowi” skomplikowany jest przez fakt, i¿ czarne maj¹ mo¿li- woœæ wyboru odpowiedzi (co prawda niezbyt du¿ego). 19. ra8+! b:a8 Zupe³nie proste by³oby zadanie bia³ych po 19...k:a8 – da³yby mata na a7. 20. qa1 kb7 21. qa7+ kc6 22. b7 Gra mog³a trwaæ o ruch krócej. Po 22. qa6 nie ma obrony przed dwoma matami: 23. b7 i 23. b:b5. 22. ... qe6 Pozwala zakoñczyæ partiê tak jak w zadaniach, podczas gdy 22. ...b:b7 prowadzi³o „prosto” do mata – 23. qa5 z nastêpnym szachem na b5. 23. b8=n+ r:b8 24. q:c7 mat W partii Heemsoth–Heisenbutter (Niemcy Zachodnie 1958) ten chwyt by³ jeszcze trudniejszy. Po pierwsze ! # $ +t+ T L $+ + OoRo $o+ + M P $+ + + R $ +w+o+ + $+ + + + $pOn+ + + $+k+ + Q /(((((((() przez to, ¿e drogê hetmana do pola g7 blokuj¹ dwie czarne wie¿e, po drugie – atak czarnych po linii c wygl¹da bar- dzo groŸnie. Nawet w takim przypad- ku mo¿na jednak rozwi¹zaæ ten pro- blem. 1. rc5!! Jedna z wie¿ z tempem oczyœci³a drogê hetmanowi, jednoczeœnie bro- ni¹c punktu c2. Druga chce, wed³ug znanego nam schematu, z tempem (szachem) biæ na h7. 1. ... ne8 Jedyna, ale niewystarczaj¹ca obro- na. 2. r:c4 3. k:b2 r:c4 i czarne wkrótce siê podda³y. ! # $t+ + +t+ $Oo+mW +l $ + O + O $+ Op+o+ $ +p+oP P $+ N + +k $pP +b+ + $R +q+r+ /(((((((() 1. Magistrale szachowych dzia³añ wojennych 17 Tutaj (Wennerstorm–Garam, par- tia korespondencyjna 1973) czarne wrêcz musz¹ przepuœciæ do przodu wie¿ê, gdy¿ na 1. ...qg7 bia³e odpo- wiedz¹ 2. rg1 z wymianami, a prze- cie¿ czarne maj¹ figurê mniej. Na 1. ...rg7 bia³e przygotowa³y odpo- wiedŸ 2. qe1 i po 2. ...rag8 3. qf2 czarne wie¿e nie maj¹ ¿adnych pól na otwartej linii. 1. ... rg2!! Znakomity pomys³! Wie¿a w³¹cza siê do ataku wygrywaj¹c tempo, gdy¿ na 2. k:g2 nast¹pi 2. ...q:h4 z nie- uchronnym przemieszczeniem wie¿y na g8. Oprócz tego grozi 2. ...rag8 i na 3. qe1 qg7 z matem na g3. 2. rg1 Jedyna mo¿liwoœæ zapobie¿enia zdwojeniu i potrojeniu czarnych ciê¿- kich figur na otwartej linii. Okazuje siê jednak, ¿e czarne maj¹ zapasowy cel – pionka h4. 2. ...rh2+!! 3. k:h2 q:h4+ 4. kg2 rg8+ 5. bg4 (je¿eli 5. kf1, to e3 5. ...r:g4+ 6. q:g4 q:g4+ i po kilku ruchach bia³e podda³y siê. z nieuchronnym matem) Zadania Nr 1 ! # $r+ + + + $+ + +tL $ +o+ +o+ $+ P +oP $p+ + T + $+ K + +r $ + + + + $+ + + + /(((((((() o Czy ma znacznie to, ¿e bia³a wie¿a kontroluje ósm¹ liniê? Przecie¿ mamy koñcówkê... Nr 2 ! # $ + T + + $O T + L $ O + Oo+ $+ +w+ + $ + P + + $+ +q+ +r $ + + Pp+ $+ + R K /(((((((() o Czarne maj¹ pionka wiêcej i kon- troluj¹ jedn¹ z otwartych linii. Jednak bia³e zajmuj¹ dwie linie inwazji na s³abo chronion¹ pozycjê czarnego króla. Czy mog¹ to wykorzystaæ, czy te¿...
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: