Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00753 009414 11024922 na godz. na dobę w sumie
Corporate governance w bankach. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Corporate governance w bankach. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 558
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9110-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-13%), audiobook).
Kwestie specyfiki władztwa korporacyjnego w bankowości podejmowane były dotąd relatywnie rzadko. W ubiegłym wieku ukazało się niewiele publikacji na ten temat, dopiero w obecnym stuleciu nadano większą rangę tej problematyce. Szczególnie istotnym impulsem do rozwoju badań w tym obszarze był globalny kryzys finansowy zapoczątkowany na amerykańskim rynku kredytów hipotecznych, a rozprzestrzeniony niemal na cały świat (m.in. poprzez powiązania kapitałowe i organizacyjne instytucji finansowych oraz globalny handel instrumentami finansowymi – często o skomplikowanej konstrukcji i trudnym do oszacowania ryzyku).

Powyższe zagadnienia stanowiły główną motywację przeprowadzenia badań, których pokłosiem jest niniejsza monografia. Jej celem jest poznanie mechanizmów ładu korporacyjnego i ocena ich znaczenia w bankach, a w konsekwencji - opracowanie całościowego modelu władztwa korporacyjnego w tych instytucjach. Praca oparta jest na obszernych studiach literaturowych, które stanowiły inspirację do przeprowadzenia własnych badań empirycznych, obejmujących reprezentantów polskiego sektora bankowego (zarówno banki komercyjne, jak i spółdzielcze).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Monika Marcinkowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Zakład Bankowości, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 e-mail: monika.marcinkowska@uni.lodz.pl RECENZENT Krzysztof Opolski OPRACOWANIE REDAKCYJNE Małgorzata Szymańska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Projekt został sfi nansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki (umowa nr 3581/B/H03/2011/40) © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06496.14.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-059-6 ISBN (ebook) 978-83-7969-110-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp 1.1.1. Sieć bezpieczeństwa – defi nicja i istota 1.1.2. Architektura instytucjonalna sieci bezpieczeństwa 1.1.3. Regulacje bankowe Rozdział 1. Nadzór nad bankami 1.1. Sieć bezpieczeństwa – regulacje i instytucje nadzorcze 1.2. Prywatny monitoring (dyscyplina rynkowa) 1.3. Samoregulacja sektora bankowego 1.4. Samoregulacja w polskim sektorze bankowym – wyniki badania ankietowego 1.5. Podsumowanie 2.1.1. Defi nicja i istota corporate governance 2.1.2. Teorie władztwa korporacyjnego 2.1.3. Mechanizmy i instytucje władztwa korporacyjnego Rozdział 2. Władztwo korporacyjne w bankowości 2.1. Defi nicja i zakres corporate governance 2.2. Specyfi ka władztwa korporacyjnego w bankach 2.3. Modele władztwa korporacyjnego 2.4. Podsumowanie 2.2.1. Odmienny charakter banków 2.2.2. Obszary nieefektywności władztwa korporacyjnego w bankach 2.3.1. Klasyfi kacja modeli władztwa korporacyjnego 2.3.2. Holistyczny model władztwa korporacyjnego w bankach Rozdział 3. Dobre praktyki władztwa korporacyjnego 3.1. Istota kodeksów władztwa korporacyjnego 3.2. Zbiory dobrych praktyk 3.2.1. Dobre praktyki spółek notowanych na GPW w Warszawie 3.2.2. Bazylejskie dobre praktyki władztwa korporacyjnego 3.2.3. Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych przez KNF 3.3. Wypełnienie przez polskie banki dobrych praktyk władztwa korporacyjnego 3.4. Podsumowanie 3.3.1. Dobre praktyki spółek notowanych na GPW w Warszawie 3.3.2. Bazylejskie dobre praktyki władztwa korporacyjnego Rozdział 4. Interesariusze i cele strategiczne banków 4.1. Misja banku, wyznawane wartości 4.2. Cele działania banków 4.3. Odpowiedzialność banku wobec interesariuszy 4.3.1. Wymiary odpowiedzialności banku 4.3.2. Interesariusze banku 9 17 19 19 21 25 31 33 38 41 45 45 45 48 50 52 52 57 59 59 69 74 77 77 82 82 84 85 88 88 93 112 113 113 122 124 124 126 6 4.4. Cele działania i interesariusze polskich banków – wyniki badań ankietowych 4.5. Podsumowanie 4.4.1. Cele działania 4.4.2. Interesariusze 5.1.1. Typy właścicieli 5.1.2. Rozdzielność własności i kontroli 5.1.3. Prawa i obowiązki właścicieli 5.1.4. Odpowiedzialność właścicieli banków za kryzys fi nansowy Rozdział 5. Właściciele banków 5.1. Problematyka własności w kontekście władztwa korporacyjnego 5.2. Efektywność struktury właścicielskiej 5.3. Inwestorzy instytucjonalni 5.4. Zaangażowanie właścicieli 5.5. Struktura właścicielska polskich banków 5.6. Podsumowanie 5.5.2. Banki komercyjne 6.2.1. Wielkość i skład rady 6.2.2. Organizacja i zasady funkcjonowania rady 6.1.1. Znaczenie i kompetencje rady 6.1.2. Nieskuteczność i nieefektywność pracy rady nadzorczej Rozdział 6. Rada nadzorcza banku 6.1. Rola, zadania i odpowiedzialność rady nadzorczej 6.2. Skład, organizacja i zasady funkcjonowania rady nadzorczej 6.3. Ocena i samoocena pracy rady nadzorczej 6.4. Rady nadzorcze polskich banków 6.5. Podsumowanie 6.4.1. Rola, zadania i zakres odpowiedzialności rad nadzorczych 6.4.2. Wielkość i skład rad 6.4.3. Praca rad nadzorczych i komitetów 6.4.4. Wynagrodzenie członków rad nadzorczych 6.4.5. Rady nadzorcze – podstawowe zależności 7.2.1. Instrumenty i zasady wynagradzania kierownictwa 7.2.2. Problemy związane z wynagradzaniem menedżerów bankowych 7.2.3. Rekomendacje nadzorcze odnoszące się do wynagradzania kierownictwa 7.2.4. Kształtowanie modelu wynagradzania zarządów banków Rozdział 7. Zarząd 7.1. Rola, zadania i odpowiedzialność zarządu 7.2. Wynagrodzenia członków zarządu 7.3. Zarządy polskich banków 7.4. Podsumowanie 7.3.1. Skład zarządu 7.3.2. Wynagrodzenia zarządu 7.3.3. Zarządy – podstawowe zależności Rozdział 8. Zarządzanie ryzykiem bankowym w systemie władztwa korporacyjnego banku 8.1. Ryzyko w działalności bankowej 8.1.1. Zarządzanie ryzykiem w banku 129 129 137 148 151 151 151 152 156 159 161 165 168 173 177 185 187 187 187 193 194 194 199 202 204 204 208 213 216 217 219 221 221 229 229 230 232 236 239 239 242 248 251 253 253 253 8.1.2. Apetyt na ryzyko i tolerancja ryzyka 8.1.3. Ujawnienia na temat ryzyka i adekwatności kapitałowej 8.2. System zarządzania ryzykiem i system kontroli wewnętrznej w bankach – wytyczne 257 260 nadzorcze i dobre praktyki władztwa korporacyjnego 8.2.1. System zarządzania ryzykiem i system kontroli wewnętrznej 8.2.2. Identyfi kacja słabości systemów zarządzania ryzykiem w bankach i sformułowanie dobrych praktyk władztwa korporacyjnego 270 274 8.3.1. Organizacja systemu zarządzania ryzykiem i systemu kontroli wewnętrznej 275 280 8.3.2. Apetyt na ryzyko 283 8.3.3. Pomiar ryzyka 291 8.3.4. Jakość sprawozdawczości na temat ryzyka 297 8.3. Systemy zarządzania ryzykiem w polskich bankach 8.4. Podsumowanie 7 262 262 299 299 299 300 305 307 307 310 314 314 316 318 319 319 321 325 329 330 9.1.1. Przejrzystość jako wymóg władztwa korporacyjnego 9.1.2. Transparentność banków 9.1.3. Problemy dotyczące transparentności banków Rozdział 9. Przejrzystość banków umożliwiająca sprawowanie kontroli 9.1. Przejrzystość banków (publiczne ujawnianie informacji) 9.2. Wymogi informacyjne banków 9.2.1. Wymogi prawne – wyznacznik minimalnego zakresu ujawnień 9.2.2. Polityka informacyjna banku 9.3. Jakość i wiarygodność sprawozdań 9.3.1. Cechy jakościowe sprawozdań 9.3.2. Odpowiedzialność zarządu i rady nadzorczej za zapewnienie wiarygodności sprawozdań fi nansowych 9.3.3. Transparentność a władztwo korporacyjne 9.4. Przejrzystość i jakość sprawozdań polskich banków 9.5. Podsumowanie 9.4.1. Przejrzystość banków w ich opinii 9.4.2. Sprawozdanie fi nansowe 9.4.3. Sprawozdanie z działalności 9.4.4. Pozostałe raporty Rozdział 10. Audytor 333 333 10.1. Rola audytu we wspieraniu władztwa korporacyjnego 333 10.1.1. „Strażnicy” 335 10.1.2. Funkcje audytora 337 10.1.3. Niezależność biegłego rewidenta i brak konfl iktu interesów 340 10.2. Współpraca biegłego rewidenta z bankiem i nadzorem bankowym 340 340 341 342 343 10.3. Ocena biegłego rewidenta 344 345 10.4. Empiryczne zależności między rewizją fi nansową a władztwem korporacyjnym 347 350 10.5. Audytorzy polskich banków 10.6. Podsumowanie 357 10.2.1. Współpraca z zarządem banku 10.2.2. Współpraca z radą nadzorczą banku 10.2.3. Współpraca z audytorem wewnętrznym 10.2.4. Współpraca z nadzorem bankowym 10.3.1. Ocena dokonywana przez radę nadzorczą banku 10.3.2. Ocena nadzorcza 8 Rozdział 11. Jakość władztwa korporacyjnego 359 11.1. Pomiar jakości corporate governance 359 359 11.1.1. Dobre władztwo korporacyjne 365 11.1.2. Indeksy władztwa korporacyjnego 11.1.3. Praktyki władztwa korporacyjnego a wyniki ekonomiczne – przegląd badań 369 376 11.2. Ocena wyników banków z perspektywy interesariuszy 376 384 11.3. Systemy władztwa korporacyjnego a wyniki fi nansowe polskich banków 400 400 400 420 11.4. Podsumowanie 424 11.2.1. Metody pomiaru dokonań banku 11.2.2. Wyniki badanych banków 11.3.1. Pomiar jakości władztwa i pomiar wyników banków 11.3.2. Wyniki banków uczestniczących w badaniu ankietowym 11.3.3. Wyniki banków giełdowych Zakończenie Załączniki Bibliografi a Wykaz skrótów Spis rysunków Spis tabel 429 437 507 551 553 557 Wstęp We had a bad banking situation. Some of our ban- kers had shown themselves either incompetent or di- shonest in their handling of the people’s funds. They had used the money entrusted to them in specula- tions and unwise loans1. Franklin D. Roosevelt, 12.03.1933 r. Powyższy cytat pochodzi z okresu po Wielkim Kryzysie lat trzydziestych XX wieku. Niestety, słowa te są aktualne także dziś. Nowe regulacje dotyczące funkcjonowania banków nie zawsze prowadziły do ograniczenia ryzyka ich dzia- łalności, wręcz przeciwnie, niektóre normy zachęcały nawet do jego zwiększania. Także rozluźnienie standardów bankowych, na które wyrażono zgodę w przeświad- czeniu, że samoregulacja i dyscyplina rynkowa będą wystarczającymi strażnika- mi ostrożnych zachowań, nie przyniosło pożądanych skutków. Poszukując okazji do większych i szybciej osiąganych zysków, banki wciąż angażują się w transakcje rodzące nadmierne ryzyko. Regulacje nie zawsze będą wystarczające, nie zastąpią one bowiem profesjonalizmu, uczciwości i poczucia odpowiedzialności osób kie- rujących bankami, nadzorujących je i wyposażających w kapitał2. Globalny kryzys fi nansowy z pierwszych lat XXI wieku ma olbrzymie ne- gatywne skutki zarówno w sferze makro, jak i mikro dla całych gospodarek, po- szczególnych przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Odpowiedzialnością za wywołanie kryzysu obciąża się banki (a szerzej: kierownictwo i właścicieli ban- ków, a także niezależnych „strażników” systemu bankowego: nadzór bankowy, audytorów, agencje ratingowe). Niektórzy winią nieskuteczność mechanizmów rynkowych i brak adekwatnych regulacji, a inni przeciwnie – nadmiar regulacji. Wydarzenia czasu kryzysu rozpoczęły burzliwą debatę na temat zasad, którym winna podlegać działalność banków, i odpowiedzialności, jaką winni 1 Mieliśmy złą sytuację w bankach. Niektórzy spośród naszych bankowców wykazali się nie- kompetencją lub brakiem uczciwości, zajmując się pieniędzmi innych ludzi. Używali powierzonych im pieniędzy do spekulacji i nieroztropnych pożyczek. 2 Przede wszystkim dotyczy to piastunów, czyli członków organów banków: zarządu i rady nadzorczej / rady dyrektorów, ale także właścicieli, to oni bowiem wyznaczają cele działania tych instytucji, dokonują wyboru członków rady nadzorczej, a w konsekwencji mają wpływ na wybór zarządu i jego poczynania. 10 ponosić członkowie ich kierownictwa, ale także zakresu nadzoru sprawowanego nad działalnością tych instytucji i optymalnym kształtem regulacji ostrożnościo- wych. Z jednej strony zatem akcentowano konieczność wzmocnienia samoregulacji banków i przestrzegania standardów etycznych, a z drugiej poczęto zacieśniać normy prawa adresowane do banków. I znamienne: państwo w większym stop- niu podjęło interwencję w zakresie kształtowanie reguł władztwa korporacyjnego (corporate governance)3, funkcjonującego dotąd głównie w sferze oddolnie sta- nowionych i dobrowolnie przestrzeganych zasad4. System władztwa korporacyjnego w bankach znalazł się w ostatnich latach – nie bez powodu – w ogniu krytyki. W relatywnie krótkim czasie od wybuchu kryzysu powstało wiele studiów analitycznych obnażających słabości mecha- nizmów władztwa korporacyjnego, a nawet wskazujących na porażkę całego systemu corporate governance (Kirkpatrick, 2009; Turner, 2009; Walker, 2009; Ard, Berg, 2010; Institute of International Finance, 2008; European Commission, 2010; OECD, 2009, 2010; European Parliament, 2011; House of Lords, House of Commons, 2013). W ślad za tym stworzono nowe rekomendacje, wytyczne oraz regulacje, których celem jest naprawienie tego systemu5. Niegdyś zasady ładu korporacyjnego były utożsamiane wyłącznie ze spółka- mi giełdowymi. Współcześnie propagowane jest szersze podejście, odnoszące te praktyki do wszelkiego typu podmiotów gospodarczych, a także innych organi- zacji i instytucji. 3 Termin corporate governance bywa tłumaczony na język polski jako nadzór lub ład korpora- cyjny, władztwo lub władanie korporacyjne. Autorka opowiada się za przyjęciem polskiego określe- nia „władztwo korporacyjne” (zostanie to uzasadnione w rozdziale drugim, wraz z przedstawieniem bliższej charakterystyki tego terminu). Ze względów stylistycznych w monografi i to tłumaczenie będzie stosowane zamiennie z bardziej spopularyzowanym w polskim piśmiennictwie określeniem „ład korporacyjny”. 4 Argumentuje się, że interwencja państwa jest uzasadniona w przypadkach nieskuteczności mechanizmów rynkowych (spowodowanych np. niedoskonałą informacją, kosztami transakcyjny- mi, problemami z oceną, negatywnymi efektami zewnętrznymi, problemami działań kolektywnych, a w przypadku ładu korporacyjnego – szczególnie problemami relacji agent – pryncypał). Inne uzasadnienia interwencji państwa odwołują się do uczciwości i sprawiedliwości, ochrony interesów społeczności i zachowania moralności w systemie rynkowym. Jakkolwiek – szczególnie w okresie kryzysowym lub po skandalach fi nansowych – takie interwencje są oczekiwane, to jednak trzeba też wskazać, że osłabia to postawy stron bezpośrednio zaangażowanych i pogłębia niedoskonałości rynków (Copp, 2006). 5 Należy tu wskazać przede wszystkim na bazylejski kodeks dobrych praktyk (BCBS, 2010), a także na wytyczne nadzorcze oraz regulacje prawne dotyczące: zarządzania i kontroli wewnętrz- nej, wynagrodzeń kierownictwa, przejrzystości (szerszych i bardziej dostępnych ujawnień), nowych zasad rachunkowości i sprawozdawczości fi nansowej, lepszej ochrony praw akcjonariuszy mniej- szościowych, zasad funkcjonowania i zakresu odpowiedzialności zarządów i rad nadzorczych itd. Podkreśla się, że wdrożenie tych standardów może być najważniejszą kwestią efektywności władz- twa korporacyjnego (Urbanek, 2013, s. 5). 11 Szczególnie w przypadku banków konieczne jest szersze podejście, uwzględ- niające nie tylko banki notowane na giełdzie, a co więcej – nie tylko banki ko- mercyjne. Władztwo korporacyjne w bankach musi być postrzegane jako takie kształtowanie instytucji, które będzie zmuszało kierownictwo do dbałości o do- bro wszystkich interesariuszy i zapewniało odpowiedzialne zachowania i posta- wy. Odnośnie do banków, na nadrzędny cel wszystkich podmiotów gospodar- czych, jakim jest generowanie wartości, nakładane jest ograniczenie w postaci bezwzględnego wymogu zapewnienia bezpieczeństwa. Jest to ważne zarówno z punktu widzenia celów mikroekonomicznych funkcjonowania tych podmiotów (w tym m.in. realizacji potrzeb klientów, generowania wartości dla właścicieli), jak i makroekonomicznych i społecznych (w tym stabilnego funkcjonowania go- spodarki, umożliwiania rozwoju podmiotów gospodarczych, społeczeństw oraz trzeciego sektora). Zatem zagadnienia poruszane w niniejszej monografi i odno- szą się (choć w różnym stopniu) do banków funkcjonujących w różnych formach prawnych. Efektywne praktyki władztwa korporacyjnego mają fundamentalne znacze- nie dla zdobycia i utrzymania zaufania publicznego (do samego banku i całego systemu bankowego), które jest niezbędnym warunkiem prawidłowego funkcjo- nowania sektora bankowego, a w konsekwencji – systemu fi nansowego i całej gospodarki (BCBS, 2006, 2010). Początkowo władztwo korporacyjne w bankach było postrzegane analogicz- nie jak w podmiotach niefi nansowych – przez pryzmat standardowej teorii agen- cji. W ostatnich latach jednak akcentuje się, że unikalność tych instytucji i spe- cyfi ka pełnionych przez nie funkcji oraz ich cech charakterystycznych powodują także odmienność mechanizmów corporate governance6. A zatem konieczne jest prowadzenie odrębnych analiz koncentrujących się na bankach i ustalenie, jakie mechanizmy są nieadekwatne, a jakie charaktery- styki systemu władztwa korporacyjnego prowadzą do lepszego funkcjonowania tych instytucji, ku pożytkowi nie tylko ich właścicieli, ale szerokiego kręgu inte- resariuszy. Kwestie specyfi ki władztwa korporacyjnego w bankowości podejmowa- ne były dotąd relatywnie rzadko. W ubiegłym stuleciu niewiele było publikacji na ten temat, dopiero niedawno nadano większe znaczenie tej problematyce. 6 Głównymi czynnikami różnicującymi są przede wszystkim: specyfi czny charakter działal- ności, z którym wiąże się znacznie szerszy zakres regulacji i większa liczba interesariuszy zaanga- żowanych w funkcjonowanie banków (a zatem większe są konsekwencje ewentualnych niepowo- dzeń, w tym w szczególności wyższe efekty zewnętrzne, np. ryzyko systemowe); odmienna struk- tura kapitałowa (głównymi kapitałodawcami są bowiem deponenci i ewentualnie inni wierzyciele, a zatem ryzyko ponoszone przez właścicieli jest niższe); mniejsza przejrzystość (skomplikowany charakter instrumentów fi nansowych, większa trudność w ocenie ryzyka na podstawie sprawozdań fi nansowych); większa asymetria informacyjna; dublowanie funkcji monitoringu i nadzoru (dyscy- plina rynkowa jest komplementarna względem nadzoru instytucjonalnego) (de Haan, Vlahu, 2013). 12 Szczególnie istotnym impulsem do rozwoju badań w tym obszarze był globalny kryzys fi nansowy zapoczątkowany na amerykańskim rynku kredytów hipotecz- nych, który rozprzestrzenił się niemal na cały świat (m.in. poprzez powiązania kapitałowe i organizacyjne instytucji fi nansowych oraz globalny handel instru- mentami fi nansowymi – często o skomplikowanej konstrukcji i trudnym do osza- cowania ryzyku). Powyższe kwestie były główną motywacją do przeprowadzenia badań, któ- rych pokłosiem jest niniejsza monografi a. Celem autorki jest poznanie mecha- nizmów ładu korporacyjnego i ocena ich znaczenia w bankach, a w kon- sekwencji – opracowanie całościowego modelu władztwa korporacyjnego w bankach. Praca oparta jest na obszernych studiach literaturowych, które sta- nowiły inspirację do przeprowadzenia własnych badań empirycznych, obejmują- cych reprezentantów polskiego sektora bankowego (zarówno banki komercyjne, jak i spółdzielcze)7. Monografi a składa się z jedenastu rozdziałów. Punktem wyjścia (rozdział pierwszy) są rozważania na temat nadzoru nad działalnością banków. Jest on realizowany przede wszystkim przez instytucje sieci bezpieczeństwa fi nansowe- go, a także uczestników rynków fi nansowych (m.in. właścicieli oraz wierzycieli, w tym deponentów) i oczywiście radę nadzorczą (będącą pierwszym ogniwem nadzoru). Omówiono tu szczególne znaczenie samoregulacji w sektorze banko- wym i rolę dobrych praktyk w motywowaniu banków do wdrażania właściwych mechanizmów i zapewnienia właściwego funkcjonowania. Drugi rozdział poświęcono ogólnym zagadnieniom dotyczącym władztwa korporacyjnego. Przede wszystkim scharakteryzowano termin corporate gover- nance i przedstawiono teorie dotyczące tego obszaru. Następnie przeprowadzo- no wywód na temat odmienności ładu korporacyjnego banków. W rozdziale tym zidentyfi kowano kluczowe obszary nieefektywności władztwa korporacyjnego w bankach8. Rozdział kończą rozważania na temat modeli władztwa korporacyj- nego, a ich zwieńczeniem jest prezentacja całościowego modelu corporate gover- nance w bankach. Wymienione obszary nieefektywności i teoretyczny model władztwa korpo- racyjnego znajdują odzwierciedlenie w trzecim rozdziale, w którym omówiono kodeksy dobrych praktyk (ogólne i adresowane do banków). Kodeksy władztwa 7 Część empiryczna obejmuje badanie kwestionariuszowe (załącznik nr 1) oraz analizy prze- prowadzone na podstawie raportów i innych dokumentów publikowanych przez banki oraz danych dostępnych w bazach (m.in. GPWinfostrefa, BankScope, EMIS). 8 Obszarami wymagającymi znacznego podwyższenia standardów są: rola, zadania, odpowie- dzialność i zasady funkcjonowania rady nadzorczej i zarządu; ocena kadry kierowniczej i projekto- wanie systemów jej motywacyjnego wynagradzania; rola właścicieli (w szczególności inwestorów instytucjonalnych); kontrola podejmowanego przez bank ryzyka, a także przejrzystość umożliwia- jąca nadzorczą ocenę działalności banku (zarówno przez nadzór instytucjonalny, jak i prywatny monitoring). 13 korporacyjnego są ważnym elementem w poszukiwaniu optimum w kontinuum regulacji i samoregulacji. Najlepsze rezultaty w obszarze zapewnienia bezpieczne- go, stabilnego i efektywnego działania banku mogą przynieść regulacje nadzorcze wspierające silny ład korporacyjny oparty na etycznych fundamentach. W części empirycznej przedstawiono wyniki badań ankietowych dotyczących deklaracji banków odnośnie do realizacji bazylejskich dobrych praktyk ładu korporacyjnego oraz analizy oświadczeń banków giełdowych na temat stosowania dobrych praktyk spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW) w Warszawie. Rozważania o powinnościach i odpowiedzialności banków prowadzone są szerzej w rozdziale czwartym. Scharakteryzowano w nim cele działania banków, a także najważniejszych dla ich funkcjonowania interesariuszy. Jest to o tyle istotne, że jakość władztwa korporacyjnego jest defi niowana m.in. przez pryzmat stopnia realizacji celów organizacji. Autorka opowiada się przy tym za uznaniem, że z uwagi na specyfi kę sektora bankowego instytucje te muszą uwzględniać w swej działalności oczekiwania szerszej grupy zainteresowanych stron aniżeli jedynie właścicieli. W szczególności konieczne jest respektowanie potrzeb klien- tów, społeczeństwa i państwa. Kwestia wyboru innych grup interesów jest po- chodną podejścia banku do idei społecznej odpowiedzialności biznesu. W części empirycznej przedstawiono wyniki badań ankietowych na temat celów działania i interesariuszy polskich banków. Kolejne rozdziały poświęcono prezentacji najważniejszych obszarów corpo- rate governance w bankach. Każdorazowo zamieszczono rozważania teoretycz- ne (na podstawie literatury przedmiotu), przegląd wyników badań empirycznych oraz własnych analiz w danym obszarze. W rozdziale piątym podjęto problematykę własności banków w kontekście władztwa korporacyjnego. Omówiono w nim m.in. prawa i obowiązki właści- cieli tych podmiotów (w przypadku banków spółdzielczych – członków) oraz zagadnienia dotyczące efektywności struktur własnościowych i roli inwestorów instytucjonalnych. Szczególnie mocno podkreślono potrzebę odpowiedzialnego zaangażowania właścicieli (jego brak był bowiem wskazywany jako jeden z nie- dostatków systemu corporate governance w bankach i jedna z przyczyn globalne- go kryzysu fi nansowego). W części empirycznej przedstawiono strukturę właści- cielską polskich banków: sektora banków spółdzielczych (na podstawie danych Komisji Nadzoru Finansowego – KNF) oraz banków komercyjnych (na podsta- wie bazy danych BankScope), a także przykłady struktur akcjonariatu wybranych banków (na podstawie ich raportów i ewentualnie danych pochodzących z do- stępnych baz). Kluczową rolę w zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania banków od- grywają oczywiście piastuni – członkowie rady nadzorczej i zarządu. Kolejne dwa rozdziały poświęcono funkcjonowaniu tych dwóch organów. W rozdziale szóstym przedstawiono zagadnienia dotyczące roli, zadań i od- powiedzialności rady nadzorczej, sygnalizując przy tym potencjalne symptomy 14 nieprawidłowego funkcjonowania tego organu. Następnie omówiono kluczowe kwestie corporate governance odnoszące się do rady nadzorczej: jej wielkość i skład (w tym zagadnienie niezależności i profesjonalizmu członków), organi- zację i zasady funkcjonowania oraz jej ocenę i samoocenę. Część empiryczna zawiera analizę zadań i zakresu odpowiedzialności rad nadzorczych polskich banków oraz badanie kluczowych ich cech: wielkości, składu, organizacji pracy (w tym funkcjonowania komitetów) oraz wynagrodzeń. Wskazano także zależ- ności występujące między podstawowymi charakterystykami rady a kluczowymi elementami władztwa korporacyjnego oraz wynikami działalności banków. W rozdziale siódmym skoncentrowano się na zagadnieniach dotyczących funkcjonowaniu zarządów banków. Przedstawiono rolę, zadania i odpowiedzial- ność tego organu. Wiele uwagi poświęcono kwestiom zasad oceny oraz wynagra- dzania kadry kierowniczej, ponieważ ten aspekt budzi wiele kontrowersji i jest wskazywany jako jeden z tych elementów, który przyczynił się do powstania nie- prawidłowości w sektorze bankowym, prowadzących do ostatniego kryzysu fi - nansowego. Przedstawiono zatem główne problemy zidentyfi kowane w obszarze wynagradzania menedżerów bankowych i nowe rekomendacje nadzorcze mające im zaradzić, a następnie sformułowano postulaty dotyczące modelu wynagra- dzania zarządów banków. Część empiryczna zawiera badanie kluczowych cech zarządów: wielkości, składu oraz wynagrodzeń. Wskazano również zależności występujące między podstawowymi charakterystykami tego organu a kluczowy- mi elementami władztwa korporacyjnego oraz wynikami działalności banków. Bezpośrednią przyczyną globalnego kryzysu fi nansowego było nadmierne i nieumiejętnie zarządzane ryzyko podejmowane przez banki. Rozdział ósmy po- święcono kwestii kontroli ponoszonego przez bank ryzyka. Opisano w nim ogól- nie proces zarządzania ryzykiem, wiele uwagi poświęcając zagadnieniu apetytu na ryzyko (i tolerancji ryzyka) jako kluczowego elementu strategii zarządzania ryzykiem. Poruszono także problem udostępniania przez banki informacji umoż- liwiających rynkowi dokonanie oceny ich ryzyka i adekwatności kapitałowej, a w konsekwencji – monitorowanie banków i ich dyscyplinowanie. W rozdziale tym przedstawiono też główne wymogi dotyczące systemu zarządzania ryzykiem i systemu kontroli wewnętrznej w bankach, jak również wskazano słabości zi- dentyfi kowane w konstrukcji i działaniu tych systemów. W części empirycznej analizie poddano organizację systemu zarządzania ryzykiem i systemu kontroli wewnętrznej w polskich bankach (na podstawie wyników badania ankietowego oraz analizy raportów banków). Następnie zbadano podejście banków do ustala- nia apetytu na ryzyko (na podstawie wyników badania ankietowego) oraz pomia- ru ponoszonego ryzyka (na podstawie informacji z raportów banków). Dokonano tu także oceny jakości sprawozdawczości na temat ryzyka. Kwestia przejrzystości banków umożliwiającej sprawowanie kontroli nad bankami (dyscypliny rynkowej i nadzorczej ocenie ich działalności) jest kon- tynuowana w rozdziale dziewiątym. Ukazano w nim zagadnienie transparentności 15 banków będącej wymogiem zarówno regulacji prawnych, jak i dobrych praktyk ładu korporacyjnego, wskazując przy tym kluczowe problemy z tym związane. Pokrótce omówiono również wymogi informacyjne oraz szerszą kwestię polityki informacyjnej banków, przedstawiając na tym tle zagadnienia jakości i wiarygod- ności sprawozdań. W części empirycznej zaprezentowano opinię banków na temat ich przejrzystości dla interesariuszy (na podstawie wyników badań ankietowych) oraz dokonano oceny jakości sprawozdań publikowanych przez banki. Kontynuując zagadnienie wiarygodności sprawozdań, w rozdziale dziesiątym przedstawiono rolę audytu we wspieraniu władztwa korporacyjnego. Wskazano rolę biegłych rewidentów jako niezależnych strażników fi nansów (gatekeepers) i omówiono zasady ich współpracy z bankiem i nadzorem bankowym. W części empirycznej analizie poddano zagadnienia związane z pracą biegłych rewidentów badających sprawozdania polskich banków (na podstawie raportów dostępnych na stronach internetowych banków oraz wyników badania ankietowego). Zwieńczeniem pracy jest rozdział jedenasty, w którym omówiono komplek- sowo kwestie jakości i skuteczności władztwa korporacyjnego, uwzględniając zarówno podejście wąskie (wiążące się ze stosowaniem dobrych praktyk corpo- rate governance), jak i szerokie (wymagające oceny efektów działania banków w kontekście celów ich istnienia). Na tej podstawie przeprowadzono wiele analiz empirycznych dotyczących jakości corporate governance w polskich bankach. Celem badań jest określenie znaczenia i najważniejszych charakterystyk modelu „dobrego władztwa korporacyjnego”. Jakkolwiek nie istnieje jeden model władz- twa korporacyjnego, pasujący do wszystkich banków, to jednak można wskazać pewne wspólne elementy charakteryzujące dobry nadzór korporacyjny. Niniejsza monografi a powstała w wyniku realizacji w latach 2011–2013 pro- jektu badawczego „Model władztwa korporacyjnego w polskich bankach”, fi nan- sowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Autorka pragnie podziękować ban- kom, które zechciały wziąć udział w badaniu kwestionariuszowym i w ten sposób umożliwić poznanie aktualnego stanu corporate governance w polskich bankach oraz identyfi kację kluczowych zależności, a także recenzentowi książki, Profeso- rowi Krzysztofowi Opolskiemu, którego cenne uwagi miały wpływ na ostateczny kształt publikacji. Odpowiedzialność za wszelkie jej słabości i niedociągnięcia ponosi oczywiście wyłącznie autorka. Żywiąc nadzieję, że efekty przeprowadzonych studiów przyczynią się do lep- szego zrozumienia działania analizowanych mechanizmów w bankach i pomogą w doskonaleniu tych instytucji, autorka zachęca do podjęcia szerszych dyskusji i dalszych badań, które przyczynią się do poprawy siły i stabilności polskiego sektora bankowego. Monika Marcinkowska Łódź, grudzień 2013 r. Rozdział 1 Nadzór nad bankami Banki odgrywają w gospodarce narodowej podstawowe role, umożliwia- jące jej sprawne funkcjonowanie: udział w kreacji pieniądza, udział w społecz- nym podziale pracy, dokonywanie alokacji i transformacji środków (Jaworski, Zawadzka, red., 2004, s. 22). Funkcje, jakie wypełniają instytucje kredytowe, stanowią o normatywnym przydawaniu im cech instytucji zaufania publicznego, a systemowi bankowemu jako całości – przymiotu dobra publicznego, z którego społeczeństwo czerpie większe korzyści niż właściciele banków z uzyskiwanych dywidend (Szambelańczyk, 2009). Istnieje zależność (sprzężenie zwrotne) między stabilnością systemu fi nansowe- go a zaufaniem do niego i instytucji go tworzących (Flejterski, 2008). Spadek zaufa- nia do poszczególnych banków może być czynnikiem destabilizującym funkcjono- wanie systemu fi nansowego; brak stanu równowagi systemu fi nansowego skutkuje obniżeniem zaufania do poszczególnych instytucji i destabilizacją ich działalności. Stabilność systemu bankowego jest dobrem publicznym (Camdessus, 1999; Shirakawa, 2012), toteż zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania pojedyn- czych banków i całego sektora bankowego jest przedmiotem szczególnej troski wielu zainteresowanych stron. Kluczowe znaczenie ma tu odpowiedzialność pań- stwa. Najważniejszym fi larem zapewnienia bezpieczeństwa sektora bankowego są rozwiązania instytucjonalno-prawne (sieć bezpieczeństwa fi nansowego – re- gulacje i instytucje nadzorcze), a ich wspomożeniem są świadomość fi nansowa klientów oraz dyscyplina rynkowa (nadzór prywatny), a także samoregulacja (Iwanicz-Drozdowska, 2008, s. 31–33). Reżim regulacyjno-nadzorczy musi uwzględniać szerszą optykę niźli wąskie rozwiązania regulacyjne i ofi cjalny nadzór. Wynika to z kilku względów (Llewel- lyn, 2003, s. 73): – regulacje nakazowe nie zawsze są efektywne w osiąganiu podwójnego celu: ograniczania prawdopodobieństwa upadłości banków i ograniczania kosz- tów ewentualnych upadłości; – regulacje mogą nie być najbardziej efektywnym sposobem realizacji tych celów; – regulacje same w sobie są kosztowne, zarówno w wymiarze kosztów bez- pośrednich, jak i ewentualnych niezamierzonych zakłóceń (np. wskutek nieade- kwatnych wag ryzyka przypisanych w regulacjach dotyczących adekwatności kapitałowej), jeśli są skonstruowane w nieefektywny sposób; 18 żenie; – regulacje mogą nie być najbardziej efektywnym mechanizmem osiągania celów stabilności fi nansowej; alternatywne sposoby mogą zapewniać tę samą sku- teczność przy niższych kosztach; – regulacje są nieelastyczne i niewystarczająco zróżnicowane; – z monopolistycznym regulatorem zawsze związane jest potencjalne zagro- – regulacje mogą osłabiać efektywność i skuteczność innych mechanizmów służących osiąganiu celu stabilności fi nansowej – może zatem istnieć trade-off w danym reżimie nadzorczym. Powyższe konstatacje potwierdzają konieczność budowy wielowymiarowe- go reżimu nadzorczego, składającego się z regulacji prawnych i nadzoru instytu- cjonalnego (sieci bezpieczeństwa fi nansowego), prywatnego monitoringu (dyscy- pliny rynkowej), samoregulacji i władztwa korporacyjnego. istocie nadzór nad działalnością banków jest bowiem wielosz- czeblowy – sprawują go (rysunek 1.1): właściciele, rada nadzorcza i za- instytucje sie- rząd, wierzyciele, klienci ci bezpieczeństwa regulacyjno-nadzorcze oraz interesariusze wywierający wpływ na środowisko, w którym działają banki oraz na podejmowane przez nie decyzje: instytucjonalni (media, analitycy, agen- cje ratingowe, sądy, arbitraż, konkurenci, organizacje branżowe) i kontraktowi (audytorzy, doradcy, partnerzy biznesowi, dostawcy). (deponenci i międzynarodowe i kredytobiorcy), instytucje W o g e w o s n a n i f a w t s (cid:276) e z c e i p z e b i c e i s e j c u t y t s n I Interesariusze instytucjonalni y c r o i b o t y d e r K W(cid:225)a(cid:286)ciciele Rada nadzorcza Zarz(cid:261)(cid:71) i c n e n o p e D Interesariusze kontraktowi M i (cid:266) d z y n a r o d o w (cid:72) (cid:3) (cid:90) (cid:225) a d z e r e g u l a c y j n e i n a d z o r c z e Rysunek 1.1. Wiązka nadzoru – podmioty nadzorujące działalność banku Źródło: opracowanie własne na podstawie Gardó (2010).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Corporate governance w bankach. Teoria i praktyka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: