Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00190 004135 12776818 na godz. na dobę w sumie
Corporate governance w sektorze bankowym. Lekcje z upadku banku Lehman Brothers - ebook/pdf
Corporate governance w sektorze bankowym. Lekcje z upadku banku Lehman Brothers - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 160
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8311-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Prezentowana książka jest pierwszą tego typu publikacją na polskim rynku wydawniczym, która zawiera kompleksową analizę roli corporate governance w sektorze finansowym i pokazuje, w jaki sposób nieefektywność nadzoru korporacyjnego stała się przyczyną kryzysu w sektorze bankowym na przykładzie Lehman Brothers. Studium przypadku dotyczące właśnie tego banku inwestycyjnego pozwoliło na sformułowanie ważnych wniosków, które wskazują na źródła kryzysu finansowego zarówno w skali makroekonomicznej, jak i w skali pojedynczego podmiotu gospodarczego. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Emilia Klepczarek – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Ekonomii Instytucjonalnej, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Sławomir Ireneusz Bukowski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Emilia Klepczarek, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07616.16.0.M Ark. wyd. 9,0; ark. druk. 10,0 ISBN 978-83-8088-310-9 e-ISBN 978-83-8088-311-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Mądra krytyka oświeca, głupia gasi. A. Fredro Składam serdeczne podziękowania Panu Profesorowi dr. hab. Piotrowi Urbankowi za zawsze mądrą krytykę, życzliwość i wszechstronne wsparcie Spis treści Wstęp Rozdział 1. Mechanizmy nadzoru korporacyjnego spółek sektora finansowego w Stanach Zjednoczonych 1.1. Model corporate governance w spółkach amerykańskich 1.2. Specyfika nadzoru w sektorze finansowym 1.3. Prawne uwarunkowania nadzoru korporacyjnego w USA 1.4. Dobre praktyki corporate governance jako punkt wyjścia do roz- ważań o nieprawidłowościach nadzoru w banku Lehman Brothers 1.4.1. Zasady Nadzoru Korporacyjnego OECD 1.4.2. Zalecenia Komitetu Bazylejskiego Rozdział 2. Modelowe założenia corporate governance a rzeczywista ich implementacja w Lehman Brothers Holding 2.1. Wybór członków rady dyrektorów 2.2. Problematyka kreowania wartości dla akcjonariuszy 2.3. Skład i zakres kompetencji rady dyrektorów 2.4. Problem niezależności członków rady 2.5. System wynagradzania menedżerów banku 2.6. Polityka rachunkowości banku – założenia i realizacja programu Repo 105/108 2.7. Skuteczność nadzoru zewnętrznego 2.7.1. Obowiązki nakładane przez U.S. Securities and Exchange Commission i rzeczywista ich realizacja przez bank Leh- man Brothers 2.7.2. Problematyka wiarygodności ocen nadawanych przez agencje ratingowe 9 13 13 21 27 36 36 39 45 45 47 49 54 57 66 76 76 81 8 Spis treści Rozdział 3. Efektywność zarządzania ryzykiem w świetle przeprowadzonej analizy procesów nadzorczych 3.1. Zakres działalności banku, rodzaje przeprowadzanych transakcji, struktura portfolio 3.2. Podstawowe miary ryzyka stosowane w Lehman Brothers 3.2.1. Value at Risk (VaR) 3.2.2. Risk Apetite 3.3. Stopniowa liberalizacja polityki zarządzania ryzykiem w okresie poprzedzającym upadek spółki 3.4. Zakres informacji przekazywanych radzie dyrektorów i aktyw- ność Komitetu ds. Ryzyka Rozdział 4. Próby ratowania banku i ogłoszenie upadłości 4.1. Koncepcja SpinCo 4.2. Zaangażowanie Rezerwy Federalnej 4.3. Ostateczny upadek spółki i przejęcie części aktywów przez Nomu- ra Holding i Barclays Plc. Rozdział 5. Regulacje nadzoru w odpowiedzi na kryzys 5.1. Raporty OECD i Komitetu Bazylejskiego 5.2. Ustawa Dodd-Frank Act 5.3. Reakcja rynku na nowe regulacje nadzorcze Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis schematów i wykresów 89 89 98 98 99 101 110 117 117 122 125 135 135 140 143 147 151 157 159 Wstęp Niemal dekadę po załamaniu się rynków finansowych w następstwie tzw. kryzysu subprime w środowisku regulacyjnym wciąż obserwować moż- na kolejne próby rewidowania obowiązujących rozwiązań legislacyjnych i quasi-legislacyjnych (tzw. soft law) sektora bankowego. Szczególnej we- ryfikacji poddawane są standardy funkcjonowania mechanizmów corpo- rate governance1, których słabości zostały uznane za jedną z najistotniej- szych przyczyn kumulacji nadmiernego ryzyka w systemie finansowym w okresie poprzedzającym kryzys2. W samych tylko Stanach Zjednoczo- nych od 2008 r. ukazało się już kilka rozbudowanych dokumentów regu- lujących ten obszar3; swoje stanowiska zajęły także instytucje międzyna- rodowe, takie jak OECD4 i Komitet Bazylejski5. Odpowiedź rynków finansowych na zacieśnianie gorsetu regulacyjne- go wydaje się być niesatysfakcjonująca. Na jaw wychodzą kolejne bul- wersujące opinię publiczną praktyki nadzorców, zarządów i  pracowni- ków banków, takie jak manipulowanie stawką LIBOR, ukrywanie ryzyka związanego z  przeprowadzanymi transakcjami czy dążenie do „uspo- łecznienia strat” poprzez propozycje opodatkowania depozytów (kazus 1 Zakres definicyjny pojęć „corporate governance”, „nadzór korporacyjny”, „ład kor- poracyjny” przedstawiono w rozdziale 1. 2 M. Marcinkowska, Nowy ład w bankowości, [w:] P. Urbanek (red.), Nadzór korpora- cyjny a stabilność sektora finansowego, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2012, s. 44. 3 Patrz np. Key Agreed Principles to Strengthen Corporate Governance for U.S. Pu- blicly Traded Companies z 2008, Report of the New York Stock Exchange Commis- sion on Corporate Governance oraz Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act z 2010, Principles of Corporate Governance 2012 z 2012 oraz Full CII Corporate Governance Policies z 2013. 4 Patrz np. OECD, Corporate Governance and the Financial Crisis. Conclusions and Emerging Good Practices to Enhance Implementation of the Principles, OECD, Pa- ris 2010. 5 Patrz np. BCBS, Principles for enhancing corporate governance, BIS, Basel, Octo- ber 2010. 10 Cypru). Potwierdza się tym samym prawidłowość, zgodnie z którą banki, wraz z pojawieniem się nowych regulacji, podejmują próby obchodzenia lub unikania narzuconych im rygorów6. Taka konstatacja rodzi natural- ne pytanie o zasadność postulowanych uregulowań oraz ich zdolność do poprawy procesów nadzorczych w instytucjach sektora bankowego. Jak podkreślają badacze, istnieje niebezpieczeństwo poniesienia relatywnie wysokich nakładów finansowych na implementację ułomnych rozwiązań tylko po to, aby chronić reputację i wiarygodność organów nadzorczych, którym formalnie, w obliczu nowych nieuchronnych zagrożeń, nie bę- dzie można wówczas zarzucić bezczynności7. Celem postawionym w książce jest próba odpowiedzi na pytanie, czy obszar normatywny corporate governance uznać należy za niedostatecznie regulujący standardy nadzorcze. Autorka ograniczyła się do opisu regula- cji rynku amerykańskiego, z którego zjawiska kryzysowe rozprzestrzeniły się później do większości gospodarek na świecie. Skonfrontowanie zasad obowiązujących w USA z analizą przypadku standardów nadzoru korpo- racyjnego w amerykańskim „gigancie” inwestycyjnym Lehman Brothers pozwoliło zająć stanowisko w dyskusji nad zarysowanym powyżej pro- blemem. Spektakularne bankructwo banku potraktować można w tym przypadku jako rodzaj naturalnego eksperymentu dokonanego przez rynek. Należy przypuszczać, że jeśli w Lehman Brothers przestrzegano obowiązujących reguł, zakres regulacji był niewystarczający. Gdyby na- tomiast problem leżał w ich rzeczywistej implementacji, drogą do sanacji nadzoru powinny być raczej próby zwiększenia skuteczności egzekwowa- nia zarówno twardego, jak i miękkiego prawa. Niniejsza publikacja wypełnia tym samym istotną lukę literaturową w polskim piśmiennictwie. W Polsce nie ukazała się jeszcze monografia tak kompleksowo przedstawiająca zjawiska, które złożyły się na proces upadku banku Lehman Brothers z perspektywy nieefektywności mecha- nizmów corporate governance. Identyfikacja dysfunkcjonalności amery- kańskiego systemu nadzoru nad działalnością sektora finansowego oraz próba ewaluacji reform pokryzysowych mogą zatem stać się przyczyn- kiem do dyskusji nad oceną regulacji wprowadzanych w Unii Europej- skiej i Polsce. Książka składa się z pięciu rozdziałów. W pierwszym przedstawione zostały ogólne determinanty obszaru ładu korporacyjnego spółek ame- rykańskich ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki funkcjonowania 6 M. Iwanicz-Drozdowska, B. Lepczyński, Znaczenie regulacji i instytucji sieci bezpieczeń- stwa finansowego dla stabilności finansowej, „Bank i Kredyt” 2011, nr 5, dodatek. 7 M. Pomerleano, The Basel II concept leads to a false sense of security, „Financial Times”, February 3, 2010. Wstęp 11 podmiotów sektora bankowego. Obowiązujące standardy zreferowano zarówno na podstawie uwarunkowań historycznych, politycznych, ryn- kowych, jak i regulacji prawnych oraz kodeksów dobrych praktyk opubli- kowanych przez OECD oraz Komitet Bazylejski. Oparcie analiz z zakresu tzw. miękkiego prawa na zasadach OECD podyktowane zostało ich zhar- monizowanym, uniwersalnym ujęciem stanowiącym punkt odniesienia dla innych tego rodzaju dokumentów. Natomiast zasady Komitetu Bazy- lejskiego stanowią de facto uszczegółowienie reguł opracowanych przez OECD i jako dokument dedykowany bezpośrednio instytucjom sektora finansowego stanowią istotny punkt wyjścia do dalszych rozważań. W rozdziale drugim zestawiono założenia przyjętego przez Lehman Brothers modelu nadzoru korporacyjnego z rzeczywistym zakresem ich implementacji. Wskazano przy tym te obszary, które zakłócały prawi- dłową percepcję zagrożeń przez organy nadzorcze, przez co nie skłoniły kadry kierowniczej do wystarczającej dbałości o bezpieczeństwo powie- rzonego jej przez akcjonariuszy kapitału. Punkt odniesienia stanowią deklarowane koncepcje i  reguły funkcjonowania ładu korporacyjnego, przyjęte i  zaakceptowane przez radę dyrektorów lub wytyczone przez zewnętrzne instytucje nadzorcze, które formalnie miały być realizowa- ne przez interesariuszy wewnętrznych spółki. Taki schemat analizy jest użyteczny dla zobrazowania wyraźnej dychotomii pomiędzy zasadami protokolarnie przyjętymi przez władze banku a wdrożonymi w praktyce przy podejmowanych przez niego działaniach. W rozdziale trzecim autorka dokonała analizy realizacji założeń przy- jętej przez bank polityki ryzyka, próbując jednocześnie ustalić, czy źródła licznych zaniechań w tym obszarze leżały w niewystarczających kompe- tencjach członków rady dyrektorów, czy też wynikały z ograniczonego dostępu do kluczowych informacji dotyczących sposobu realizowania przez bank agresywnej strategii wzrostu. Rozdział czwarty ukazuje dramatyczną sytuację spółki, do której do- szło na skutek opisanych wcześniej nieprawidłowości, i przedstawia pró- by ratowania banku w okresie bezpośrednio poprzedzającym ogłoszenie bankructwa. Rozdział ten stanowi zarazem podsumowanie rozważań dotyczących dbałości o kapitał powierzony kierownictwu przez intere- sariuszy zewnętrznych banku, dowodząc jednocześnie, że na każdym z etapów jego funkcjonowania – od poprzedzającej kryzys działalności operacyjnej, poprzez próby ocalenia spółki aż po procedury likwidacyj- ne – nadzorcy wykazali się daleko posuniętym lekceważeniem interesów akcjonariuszy, klientów i kontrahentów grupy Lehman Brothers. W  ostatnim rozdziale przedstawiono krytyczny przegląd regulacji wprowadzonych po turbulencjach na światowych rynkach finansowych zapoczątkowanych upadkiem Lehman Brothers. Autorka podjęła w nim Wstęp 12 próbę oceny postulowanych przepisów pod kątem zdolności ich rzeczy- wistego oddziaływania na systemy nadzorcze i przywracania zaufania do podmiotów sektora bankowego. Przeprowadzona w książce analiza jest próbą syntetycznego zestawie- nia tych mechanizmów nadzoru korporacyjnego, które osłabiły pozycję rynkową jednego z  największych banków amerykańskich, prowadząc ostatecznie do jego bankructwa. Autorka zwróciła uwagę na nieprawi- dłowości w tym obszarze, które okazały się być kluczowe w okresie nie- korzystnych uwarunkowań zewnętrznych, potęgując ich oddziaływanie i nie uruchamiając w odpowiednim czasie stosownych działań zapobie- gawczych. Przeprowadzone studium przypadku prowadzi do wniosku, że podstawową słabością sfery regulacyjnej corporate governance nie jest niedostateczny zakres przepisów, ale brak ich rzeczywistej precyzyjnej implementacji. Wstęp Rozdział 1 Mechanizmy nadzoru korporacyjnego spółek sektora finansowego w Stanach Zjednoczonych 1.1. Model corporate governance w spółkach amerykańskich Skoncentrowanie niniejszego opracowania na kwestiach związanych z cor- porate governance wymaga zdefiniowania przedmiotowego terminu. Warto zauważyć, że pojęcie to przeszło długą drogę ewolucji – od swojego pier- wowzoru sprzed kilkudziesięciu lat odnoszącego się w głównej mierze do pojedynczych relacji między akcjonariuszami i menedżerami do znacznie szerszego układu zależności między stronami mającymi wpływ na istotne decyzje podejmowane w przedsiębiorstwie1. Zgodnie z najbardziej ogólną definicją, corporate governance oznacza kontrolę nad zarządzaniem w okre- ślonym podmiocie gospodarczym. Kontrola ta odnosi się w szczególności do odpowiedniego kształtowania procesów decyzyjnych, zwłaszcza w  obsza- rach strategicznych. Podejmowane w przedsiębiorstwie decyzje odzwiercie- dlają interesy różnych stron, dlatego coraz częściej podkreśla się fakt, że pro- blematyka władztwa korporacyjnego „wykracza poza interesy akcjonariuszy bądź udziałowców i jest szersza niż oddzielenie własności od zarządzania. Nie ogranicza się też do [...] kodeterminacji wspólnych decyzji podejmowa- nych przed przedstawicieli kapitału i pracowników. Trzeba raczej rozważyć sposób, w jaki przebiega proces decyzyjny ze wszystkimi jego procedurami szczegółowymi, a także, jakie narzuca on ograniczenia menedżerom”2. 1 S. Rudolf, Analiza instytucjonalna nadzoru korporacyjnego, [w:] P. Urbanek (red.), Nadzór korporacyjny a stabilność sektora finansowego, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2012, s. 159. 2 M. Lehler, The German Model of Industrial Strategy in Turbulence: Corporate Gover- nance and Managerial Hierarchies in Lufthansa, Discussion Paper Series, WZB, Ber- lin 1996, s. 15, za: S. Rudolf, Analiza…, s. 159. 14 Tłumaczenie terminu „corporate governance” na język polski przyspa- rza zarówno trudności definicyjnych, jak i semantycznych. W literaturze przedmiotu na określenie panujących w organizacji stosunków nadzoru i kontroli używa się sformułowań: „władztwo” lub „władanie korporacyj- ne”, „ład korporacyjny”, „nadzór korporacyjny”, względnie pozostawia się termin angielski w oryginalnym brzmieniu. Autorzy podkreślają, że każde z  wymienionych tłumaczeń ogranicza w  pewien sposób zakres znaczeniowy, nie oddając w pełni szerokiego horyzontu definicyjnego, zawartego w angielskim słowie „governance”3. Autorka nie zajmuje sta- nowiska w kwestii wyboru najtrafniejszego z postulowanych tłumaczeń i posługuje się przytoczonymi terminami wymiennie. Historia kształtowania się anglosaskiego modelu władztwa korpora- cyjnego sięga XVIII w., kiedy ówczesny minister skarbu USA, Alexan- der Hamilton, zainicjował powstanie Society for Establishing Useful Manufactures (S.U.M.) – prywatnej korporacji sponsorowanej przez państwo, której governance był już bardzo podobny do układu występu- jącego obecnie w  Stanach Zjednoczonych4. Była ona zarządzana przez 13 dyrektorów, a 5 akcjonariuszy utworzyło niezależny komitet audytu, który posiadał prawo wglądu do dokumentacji finansowej i otrzymywa- nia informacji dotyczących wszystkich istotnych spraw spółki5. Także dzisiejsza formuła władztwa korporacyjnego w spółkach ame- rykańskich przewiduje monistyczny (jednopoziomowy) układ instytucji nadzorczych z radą dyrektorów liczącą przeciętnie kilkunastu członków. Komitet audytu natomiast ma być, przynajmniej w założeniu, najaktyw- niej działającym spośród wszystkich komitetów utworzonych w ramach rady. Dodatkowym obowiązkiem spółki jest również powołanie niezależ- nego audytora zewnętrznego. Rada w korporacjach amerykańskich skupia dyrektorów wykonaw- czych (executives directors) – zwykle menedżerów wysokiego szczebla –  i  niewykonawczych (nonexecutives), reprezentujących interesy wła- ścicieli akcji i innych grup interesariuszy. I chociaż obie grupy dyrek- torów uzyskać muszą akceptację akcjonariuszy, to jednak rozproszona 3 Szerzej na ten temat: M. Marcinkowska, Corporate governance w bankach. Teoria i praktyka, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2014, s. 45–48. 4 Termin „model anglosaski” (inaczej „system otwarty” lub „model zorientowany na rynek”) odnosi się zarówno do rozwiązań stosowanych w USA, jak i w Wielkiej Brytanii. Są jednak pewne kategorie, którymi różnią się te dwa wzorce. W Wielkiej Brytanii, na przykład, podkreśla się wymóg lojalności dyrektorów wobec spółki (w przypadku USA jest to lojalność wobec akcjonariuszy), mniejszą również wagę przywiązuje się do rozróżnienia dyrektorów zarządzających i niezarządzających. 5 K.A. Lis, H. Sterniczuk, Nadzór korporacyjny, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005, s. 125. Mechanizmy nadzoru korporacyjnego spółek... Model corporate governance w spółkach amerykańskich 15 struktura akcjonariatu i bierność w wykonywaniu praw wynikających z posiadania akcji sprawiają, że rzeczywista kontrola operacyjna pozo- staje w rękach menedżerów. Amerykański model corporate governan- ce w mniejszym stopniu zatem przywiązuje uwagę do bezpośredniego udziału akcjonariuszy w  kontrolowaniu spraw spółki, znacznie więk- szą rolę przypisując w  tej kwestii rynkowi kapitałowemu, który, po- przez bieżące notowania akcji spółek i ryzyko przejęcia firmy w drodze zwiększenia zakupów jej akcji, efektywniej dyscyplinuje zarządzających. Rynek kapitałowy jest instytucjonalnym mechanizmem informacyjno- -pobudzającym, który przynajmniej w teorii zachęcać ma menedżerów do  zachowań maksymalizujących notowania podmiotów6. W  tej sy- tuacji miara, na podstawie której oceniana jest efektywność nadzoru, wynika niejako z nadrzędnej zasady powiększania wartości spółki dla akcjonariuszy (shareholder value). Tą miarą w przypadku spółek ame- rykańskich jest niemal zawsze wskaźnik zysku spółki przypadający na akcję (earning per share) oraz bieżący giełdowy kurs akcji spółki. W za- łożeniu bowiem inwestorzy powierzają swój kapitał tym podmiotom, które zapewniają im najwyższą stopę zwrotu, co dodatkowo dyscyplinu- je kadrę zarządzającą do podejmowania działań w kierunku zwiększenia rentowności i efektywności spółki. Cechą charakterystyczną modelu amerykańskiego jest pełnienie przez radę spółki jednocześnie funkcji zarządzania operacyjnego i kontroli. Co więcej, na rynku amerykańskim w 2007 r. w przypadku 88 korpora- cji role przewodniczącego rady i dyrektora generalnego (Chief Executive Director – CEO) były pełnione przez tę samą osobę7. W tym obszarze ry- suje się jednak tendencja do rozdzielania stanowisk i w roku 2015 w oko- ło połowie spółek indeksu S P 500 dyrektor generalny nie pełnił jed- nocześnie funkcji przewodniczącego rady8. Przyjęta w  USA koncepcja lidera i przekonanie o jego kluczowej roli w procesie zarządzania sprawi- ła, że CEO ma w amerykańskiej rzeczywistości gospodarczej decydujący głos zarówno w przypadku decyzji personalnych związanych z obsadza- niem stanowisk w radzie, jak i w pozostałych kwestiach dotyczących po- szczególnych obszarów funkcjonowania spółki. Dlatego też, chcąc nieco złagodzić ten monopol na władzę dyrektora generalnego, powszechnie postuluje się, aby do rady powoływani byli niezależni dyrektorzy. 6 L. Balcerowicz, Bitwa modeli, „Wprost” 2000, nr 9/(900). 7 R. Czerniawski, A. Rapacka, Pomiędzy prawem a finansami. Poradnik członka rady nadzorczej spółki akcyjnej, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2007, s. 272. 8 D. Block, A.M. Gerstner, One-Tier vs. Two-Tier Board Structure: A Comparison Be- tween the United States and Germany, University of Law School Seminar Paper, Spring 2016, s. 7–8.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Corporate governance w sektorze bankowym. Lekcje z upadku banku Lehman Brothers
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: