Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00132 009650 7505463 na godz. na dobę w sumie
Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników spółek kapitałowych - ebook/pdf
Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników spółek kapitałowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 404
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1846-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi monograficzne opracowanie zagadnienia charakteru prawnego uchwał wspólników spółek kapitałowych - jednego z najtrudniejszych, a zarazem najistotniejszych spośród funkcjonujących w obszarze prawa spółek handlowych, czy szerzej korporacyjnych osób prawnych.

Określenie charakteru prawnego uchwał oraz pojedynczych głosów oddanych przez wspólników i akcjonariuszy pozwala m.in. na ocenę dopuszczalności stosowania przepisów o wadach oświadczeń woli oraz uchylania i stwierdzania nieważności uchwały. Przedstawione wyniki badań odnoszą się zarówno do teoretycznej konstrukcji aktu podjęcia uchwały, jak i do wielu zagadnień szczegółowych, istotnych z punktu widzenia funkcji przypisywanych woli wspólników i akcjonariuszy wyrażonej w uchwale. Publikacja obejmuje omówienie skutków prawnych uchwał na przykładach aktów wspólników i akcjonariuszy podejmowanych w konkretnych sprawach i stanowi próbę rozstrzygnięcia wielu spornych zagadnień z tego zakresu, przydatnych, tak dla teoretyków, jak i praktyków prawa oraz studentów prawa.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Przedawnienie Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników roszczeń spółek kapitałowych deliktowych Przemysław Sobolewski Michał Warciński Dozór Policji Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników jako środek spółek kapitałowych zapobiegawczy w polskim procesie karnym Jacek Kosonoga Piotr Antoszek Warszawa 2009 Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydawca: Magdalena G rniewicz Redaktor prowadzący: Anna Hara Opracowanie redakcyjne Anna Krzesz Skład i łamanie: DTP Art – Szymon Zaliwski, Warszawa © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 ISBN 978-83-7601-613-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazkiwolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa: www.profinfo.pl Pamięci mojego brata – Macieja Spis treści Wykaz najważniejszych skrótów..................................................................5 Wprowadzenie..................................................................................................9 Rozdział I Uchwała jako środek kształtowania i wyrażaniawspólnej woli zespołów osób.................................................. 1. Sposób kształtowania wspólnej woli przez różnorodne zespoły osób................................................................................................. 1.1. Kształtowanie i wyrażanie woli organu osoby prawnej................6 . 1.2. Specyfika kształtowania woli organów . wieloosobowych i jednoosobowych.................................................9 1.3. Wspólna wola organu wieloosobowego..........................................4 . .4..Zasada większości w kodeksie spółek handlowych.......................44 . 1.4.1. Zasada większości w sensie dyrektywalnym.......................44 . 1.4.1.1. Adresat zasady większości.........................................45 . 1.4.1.2. Zakres normowania zasady większości...................46 . 1.4.1.3. Zakres zastosowania zasady większości..................48 . . 1.4.2. Zasada większości w sensie opisowym.................................55 2. Pojęcie uchwały sensu largo i uchwały sensu stricto............................5 Rozdział II Proces podejmowania uchwały.....................................................................60 1. Uwagi wstępne............................................................................................60 2. Schemat powstawania uchwały................................................................6 3. Proces uchwałodawczy – faza przygotowawcza...................................64 . . przez wspólników spółek kapitałowych..........................................64 3.1.1. Zwołanie zgromadzenia w spółce z o.o. 3.1. Inicjatywa zmierzająca do podjęcia uchwały i spółce akcyjnej.........................................................................66  Spis treści art. 239 §1 i art. 404 §1 k.s.h..................................................... art. 240 k.s.h. i art. 405 k.s.h.....................................................5 i głosy nieoddane.......................................................0 4.3.3.1. Głosy „za”, „przeciw”, neutralne 4.3.3.2. Głos wspólnika a jego udział w kapitale zakładowym...............................................................04 3.1.2. Podejmowanie uchwał na podstawie . 3.1.3. Podejmowanie uchwał na podstawie 3.1.4. Podejmowanie uchwały w spółce z o.o. . . . . w trybie pisemnym...................................................................6 . 3.2. Obrady wspólników............................................................................9 4. Proces uchwałodawczy – faza właściwa.................................................9 4.1. Wprowadzenie.....................................................................................9 . . 4.2. Elementy składowe uchwały..............................................................9 4.3. Głosowanie i głos oddany na zgromadzeniu..................................94 . 4.3.1. Ustalenia terminologiczne.......................................................94 . 4.3.2. Głosowanie na zgromadzeniu.................................................94 . . 4.3.3. Pojedynczy głos wspólnika....................................................0 . . 5. Dodatkowe formalności związane Rozdział III Istota prawna pojedynczego głosu.............................................................0 1. Charakter prawny pojedynczego głosu.................................................0 1.1. Hipoteza głosu wspólnika jako jednostronnej . czynności prawnej.............................................................................. . 1.2. Hipoteza głosu wspólnika jako oświadczenia woli...................... 2. Adresat oświadczenia woli głosującego................................................4 3. Dopuszczalność oddania głosu pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu oraz odwołania głosu............................ 4. Skutki prawne wadliwego oświadczenia woli głosującego...............8 Rozdział IV Niejednolity charakter prawny uchwał wspólników spółek kapitałowych..............................................................44 1. Uwagi wstępne..........................................................................................44 2. Uchwała wspólników na tle nauki o zdarzeniach . cywilnoprawnych.....................................................................................45 2.1. Pojęcie czynności prawnej................................................................45 z podejmowaniem uchwał.......................................................................08 8 Spis treści niestanowiącego czynności prawnej......................................................5 i w sferze decyzji spółki kapitałowej...............................................60 i uchwałodawczych spółek kapitałowych.............................................58 3.1. Kompetencje zarządu w sferze reprezentacji 3.2. Kompetencje zgromadzenia wspólników w sferze 3.3. Sfera reprezentacji a sfera decyzji w spółkach kapitałowych – wzajemne relacje reprezentacji i w sferze decyzji spółki kapitałowej.......................65 2.2. Ewolucja pojęcia czynności prawnej w polskim systemie prawnym.........................................................46 2.3. Czynność prawna jako zdarzenie prawne.....................................48 2.4. Czynność prawna a oświadczenie woli..........................................50 . . . 3. Kompetencje organów wykonawczych . . . zarządu i zgromadzenia wspólników............................................65 4. Hipoteza uchwały jako postaci czynności prawnej.............................69 5. Hipoteza uchwały jako postaci umowy wielostronnej....................... 6. Hipoteza uchwały jako zdarzenia prawnego 7. Typologia uchwał wspólników spółek kapitałowych . . . . Rozdział V Cywilnoprawny charakter uchwał dotyczących sfery wewnętrznej spółki kapitałowej......................................................8 1. Uwagi wstępne..........................................................................................8 2. Sfera wewnętrzna spółki kapitałowej....................................................88 . . ze względu na ich skutki cywilnoprawne.............................................8 7.1. Uchwały o charakterze organizacyjnym 7.2. Uchwały dotyczące sfery wewnętrznej spółki wywołujące skutki cywilnoprawne................................................85 7.3. Uchwały dotyczące sfery zewnętrznej spółki, 7.4. Uchwały bezpośrednio zmierzające w sferze zewnętrznej spółki.............................................................86 2.1. Cywilnoprawny charakter stosunków wewnętrznych w spółce kapitałowej..............................................89 2.2. Stosunek członkostwa w spółce kapitałowej.................................9 niewywołujące skutków cywilnoprawnych..................................84 stanowiące przesłankę ważności czynności prawnych dokonywanych przez zarząd...........................................................85 do wywołania skutków cywilnoprawnych 9 Spis treści 2.2.1. Stosunek członkostwa i prawo członkostwa a udział..............................................................96 2.2.2. Treść stosunku członkostwa..................................................98 2.2.3. Rodzaje praw członkowskich................................................00 2.2.4. Rodzaje obowiązków wspólnika..........................................04 2.2.5. Strony stosunku członkostwa................................................05 2.2.6. Umowny charakter stosunku członkostwa.........................0 2.2.7. Cywilnoprawny charakter stosunku członkostwa.............08 stosunków między spółką a wspólnikami............................................ 3.1. Uchwała w sprawie oznaczenia wysokości i terminu dopłat................................................................................. 3.2. Uchwała o zwrocie dopłat................................................................6 3.3. Przymusowe umorzenie udziałów w sp. z o.o............................. 3.3.1. Pojęcie udziału.........................................................................8 3.3.2. Istota umorzenia udziału.......................................................9 3.3.3. Skutek prawny uchwały o przymusowym . . . . . . . 3. Cywilnoprawne skutki uchwał dotyczących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . umorzeniu udziałów............................................................... 3.4. Uchwała o zmianie umowy spółki z o.o........................................ 3.4.1. Pojęcie umowy spółki z o.o. ................................................. 3.4.2. Charakter prawny umowy sp. z o.o.....................................8 3.4.3. Zawarcie umowy spółki z o.o............................................... 3.4.4. Zmiana umowy spółki z o.o..................................................5 3.4.4.1. Pojęcie zmiany umowy spółki.................................5 3.4.4.2. Rodzaje zmian umowy spółki.................................. 3.4.4.3. Tryb zmiany umowy spółki..................................... 3.4.4.4. Skutki prawne zmiany umowy spółki....................40 . . . . o rozwiązaniu spółki.................................4 3.4.4.4.1. Skutki prawne uchwały 3.4.4.4.2. Skutki prawne zmiany 3.4.4.4.3. Skutki prawne uchwały 3.4.4.4.4. Skutki prawne uchwały normatywnych postanowień umowy spółki............................................44 o podwyższeniu kapitału zakładowego w sp. z o.o..........................45 o podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków spółki.............48 0 Spis treści sprawozdania zarządu z działalności spółki................................. stosunków cywilnoprawnych..........................................................5 skutków cywilnoprawnych do kategorii uchwał.......................... 3.5. Uchwała o powołaniu pełnomocnika zgromadzenia wspólników..............................................................49 3.5.1. Zakres przedmiotowy umów zawieranych 3.5.2. Charakter prawny uchwały przez spółkę z członkiem zarządu.......................................50 o powołaniu pełnomocnika...................................................5 5.1. Charakter prawny uchwały o zatwierdzeniu 5.2. Zaskarżalność uchwał niekształtujących 5.3. Zaliczenie aktów wspólników niewywołujących . . . 4. Cywilnoprawne skutki uchwał dotyczących relacji spółki z członkami jej organów...................................................5 4.1. Uchwała o powołaniu oraz odwołaniu . członków zarządu..............................................................................54 4.2. Uchwała o udzieleniu absolutorium...............................................60 . 5. Uchwały niewywołujące skutków cywilnoprawnych........................ . . . 6. Specyfika uchwał wspólników stanowiących Rozdział VI Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników stanowiących przesłankę ważności czynności prawnych dokonywanych przez zarząd....................................................84 1. Uwagi wstępne..........................................................................................84 . . . 1.1. Problem ważności czynności zarządu dokonanych bez zgody zgromadzenia wspólników na gruncie kodeksu handlowego..............................85 1.2. Problem ważności czynności zarządu dokonanych bez zgody zgromadzenia wspólników w świetle przepisów kodeksu spółek handlowych........................................88 1.2.1. Ważność czynności prawnych zarządu dokonanych bez zgody zgromadzenia . wspólników wymaganej przez umowę spółki lub statut.......................................................................89 1.2.2. Ważność czynności prawnych zarządu dokonanych bez zgody zgromadzenia wspólników wymaganej z mocy prawa..............................9 czynności prawne......................................................................................9 .  Spis treści jako zgody osoby trzeciej..................................................................0 udzielenia pełnomocnictwa..............................................................0 składowej czynności prawnej...........................................................09 1.2.3. Skutki wadliwości czynności prawnej.................................94 . 2. Charakter prawny wymaganej z mocy prawa zgody zgromadzenia wspólników na czynności prawne zarządu.........................................................................................0 . 2.1. Hipoteza uchwały zezwalającej . 2.2. Hipoteza uchwały zezwalającej jako aktu . 2.3. Hipoteza uchwały zezwalającej jako części . 2.4. Hipoteza uchwały zezwalającej jako pełnomocnictwa organizacyjnego........................................... . 2.5. Hipoteza uchwały zezwalającej jako aktu woli spółki................. 2.6. Hipoteza uchwały zezwalającej jako conditio iuris...................... . 3. Podsumowanie..........................................................................................5 Rozdział VII Cywilnoprawny charakter uchwał bezpośrednio wywołujących skutek prawny w sferze zewnętrznej spółki................ 1. Uchwały bezpośrednio wywołujące skutek prawny w sferze zewnętrznej na przykładzie uchwały o połączeniu spółek.................................................................. 2. Charakter prawny planu połączenia......................................................9 3. Treść uchwały łączeniowej......................................................................4 4. Zgłoszenie uchwały łączeniowej do rejestru........................................8 5. Skutki prawne połączenia spółek...........................................................9 6. Skutki prawne i charakter prawny uchwał Rozdział VIII Specyfika uchwały w spółce jednoosobowej...........................................46 1. Uwagi wstępne..........................................................................................46 2. Spółka jednoosobowa w prawie polskim..............................................46 . 2.1. Uchwały jednoosobowe – uwagi terminologiczne.......................49 . 2.1.1. Rozgraniczenie terminologiczne............................................50 3. Podejmowanie uchwały w spółce jednoosobowej...............................5 . 3.1. Wykonywanie uprawnień zgromadzenia o połączeniu spółek..................................................................................4 przez jedynego wspólnika................................................................5  Spis treści na zgromadzeniu przez jedynego wspólnika................................68 3.2. Modyfikacje procesu podejmowania uchwały . przez zgromadzenie w spółce jednoosobowej..............................54 3.3. Forma prawna uchwały jedynego wspólnika...............................6 . . 3.4. Przypisanie spółce oświadczenia woli jedynego wspólnika ......66 4. Charakter prawny uchwały jednoosobowej.........................................68 . . . czy czynność prawna?.......................................................................6 5. Podsumowanie.......................................................................................... Orzecznictwo..................................................................................................9 Glosy do orzeczeń..........................................................................................8 Literatura..........................................................................................................84 4.1. Problem adresata oświadczenia woli składanego 4.2. Tożsamość głosu wspólnika i uchwały w spółce jednoosobowej...................................................................4 4.3. Głos jedynego wspólnika – oświadczenie woli Wykaz najważniejszych skrótów 1. Źródła prawa – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. – nieobowiązujące rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospo- litej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy, Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, . Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm. Konstytucja RP – ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczy- k.c. k.h. k.k. k.p. k.p.c. k.r.o. k.s.h. k.z. pr. not. pr. spółdz. pospolitej Polskiej, Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm. – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego, Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm. – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm. – . .nieobowiązujące rozporządzenie.Prezydenta Rzeczypospo- litej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań, Dz. U. Nr 82 poz. 599 ze zm. – ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. – ustawa z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. 5 Wykaz skrótów p.u.n. u.k.p.p.p. u.KRS u.k.w.h. u.MSiG u.o.i.f. u.rach. BGH ETS NSA NSA (7) SA SN SN (PSIC) SN (7) SO SR SW TK 6 – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – ustawa z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, tekst jedn. Dz. U. z 2002 Nr 171, poz. 1397 ze zm. – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm. – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – ustawa z dnia 22 grudnia 1995 r. o wydawaniu Mo- nitora Sądowego i Gospodarczego, Dz. U. z 1996 r. . Nr 6, poz. 42 ze zm. – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, Dz. U. Nr 183, poz. 1538 ze zm. – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm. 2. Organy orzekające – Bundesgerichtshof (niemiecki Sąd Najwyższy) – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Naczelny Sąd Administracyjny – Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sę- dziów – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej . (w latach 1982–1989: Izby Cywilnej i Administracyjnej) – Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów – Sąd Okręgowy – Sąd Rejonowy – Sąd Wojewódzki – Trybunał Konstytucyjny 3. Czasopisma Wykaz skrótów – Archiv für die civilistische Praxis – Betriebsberater, Zeitschrift für Recht, Steuern und Wirtschaft – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – Deutsche Notar-Zeitschrift – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Juristenzeitung – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Monitor Prawniczy – Monitor Podatkowy – Monitor Sądowy i Gospodarczy – Neue Juristische Wochenschrift – Nowe Prawo – Official Journal (Dz. Urz. WE) – Orzecznictwo Gospodarcze – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądów Gospodarczych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego (1917–1939, 1945–1952), Orzecze- nia Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej (1953–1961), Orzecznictwo Izby Cywilnej Sądu Naj- wyższego (1962), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych (1963–1981), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1982 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych (od 1 lipca 1994 r.) – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Prawo Bankowe – Państwo i Prawo – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Przegląd Legislacyjny – Przegląd Notarialny  AcP BB Biul. SN DnotZ Dz. U. Dz. Urz. JZ KPP M. Praw. M. Pod. MSG NJW NP OJ OG OSA OSG OSN OSNAPiUS OTK PB PiP PiZS PL PN – Przegląd Prawa Handlowego – Problemy Prawne Handlu Zagranicznego – Przegląd Prawa i Administracji – Prawo Gospodarcze – Prawo Spółek – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny – Radca Prawny – Studia Cywilistyczne – Studia Prawnicze – Studia Prawno-Ekonomiczne – Transformacje Prawa Prywatnego – Zeitschrift für das gesamte Handelsrecht und Kon- kursrecht, ab 1962 für das gesamte Handelsrecht und Wirtschaftsrecht – Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądo- wego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Śląskiego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego 4. Inne skróty – Dissertation (dysertacja doktorska) – Europejska Wspólnota Gospodarcza – Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego – Komisja Papierów Wartościowych i Giełd – Narodowy Fundusz Inwestycyjny – Polska Klasyfikacja Działalności – Rada Ministrów Wykaz skrótów PPH PPHZ PPA Pr.Gosp. Pr.Sp. Prok. i Pr. PS PUG RPEiS R.Pr. SC SP SPE TPP ZHR ZNIBPS ZNUJ ZNUŚ ZNUWr Diss. EWG KKPC KPWiG NFI PKD RM 8 Wprowadzenie Charakter prawny uchwał wspólników spółek kapitałowych nie jest ujmowany jednolicie w piśmiennictwie i orzecznictwie polskim. Poglądy na ten temat oscylują od uznania wszystkich uchwał wspólników za czyn- ności prawne po odmowę im takiego charakteru. Reprezentowane jest mię- dzy innymi stanowisko określające uchwałę jako wielostronną czynność prawną; postać umowy o szczególnej treści jako zdarzenie prawne nie- będące jednak czynnością prawną oraz jako akt wewnątrzorganizacyjny spółki. Powyższe poglądy wynikają częściowo z braku jednomyślności dok- tryny nawet co do zakresu rudymentarnych pojęć prawa cywilnego, takich jak czynność prawna czy oświadczenie woli. Jednocześnie kwestia charakteru prawnego uchwał wspólników spółek kapitałowych nie doczekała się w polskim piśmiennictwie szerszej analizy. Formułowane opinie ograniczają się zwykle do wygłoszenia tez, którym brak szczegółowego uzasadnienia. Centralnym celem niniejszej pracy jest rozważenie cywilnoprawnego charakteru uchwał wspólników spółek kapitałowych, w szczególności od- powiedź na pytanie, czy wywołują one skutki cywilnoprawne, a także czy wszystkie uchwały mają jednolity charakter prawny. Aby ułatwić prowa- dzenie badań, stworzono typologię uchwał głównie ze względu na kwestię wywoływania przez nie skutków cywilnoprawnych. Odrębnie postawiono pytanie o cywilnoprawny charakter w stosunku do uchwał o charakterze organizacyjnym, uchwał dotyczących sfery wewnętrznej spółki, uchwał  Dla uproszczenia wywodu autor posługuje się zamiennie pojęciami „uchwała wspólni- ków” i „uchwała zgromadzenia” na oznaczenie zarówno uchwał podejmowanych przez wspólni- ków oraz zgromadzenie wspólników sp. z o.o., jak i uchwał walnego zgromadzenia S.A., chyba że co innego zostało zaznaczone. 9 Wprowadzenie stanowiących przesłankę ważności czynności prawnych dokonywanych przez zarząd oraz uchwał bezpośrednio wywołujących skutek prawny w sferze zewnętrznej (np. o połączeniu osób prawnych). Powyższe rozważania poprzedzone zostały analizą podstawowych pojęć w obrębie prawa cywilnego, tj. oświadczenia woli i czynności praw- nej. Uznano bowiem, że pojęcia te mają kluczowe znaczenie dla rozstrzyg- nięcia badanego zagadnienia. Dokonano także rozważenia kompetencji w sferze reprezentacji . i w sferze decyzji organów wykonawczych i uchwałodawczych spółek ka- pitałowych. Za nieodzowne uznano też uprzednie zdefiniowanie samego pojęcia uchwały i ustalenie, czy wszystkie akty zgromadzenia spółki kapi- tałowej mieszczą się w jego zakresie. Jako ważne dla wykazania specyfiki istoty prawnej uchwał oceniono przeprowadzenie analizy procedury ich podejmowania. Przedmiotem dalszych rozważań uczyniono akt głosowania, który wpływa na kształt uchwały, a także kwestię określenia ewentualnych adresatów pojedynczych głosów oraz skutki prawne ich wadliwości. W dyskusji nad charakterem prawnym uchwały kwestia istoty prawnej pojedynczego głosu jest bowiem zazwyczaj pomijana lub spychana na dalszy plan. Tymczasem problem oceny charakteru prawnego pojedyn- czego głosu budzi rozliczne wątpliwości, w szczególności w sytuacji, gdy uchwała nie zmierza do wywołania skutków prawnych, a także gdy pro- pozycja uchwały o określonej treści nie zyskuje wymaganej większości głosów. Ponadto podjęto próbę dokonania oceny prawnej głosów prze- ciwnych w stosunku do propozycji uchwały o określonej treści i głosów neutralnych. W przypadku uznania uchwał wspólników spółek kapitałowych za czynności prawne podjęto próbę odpowiedzi na pytanie o ich swoistość ze względu na cechujący je szereg elementów odróżniających od tego pojęcia w tradycyjnym rozumieniu. Wiąże się to z faktem, że uchwały te podej- mowane są wewnątrz organizmu korporacyjnego i w oparciu o szczegó- łową procedurę. Postawiono wreszcie pytanie dotyczące specyfiki uchwał podejmo- wanych w spółkach jednoosobowych. W szczególności dokonano próby oceny, czy w sytuacji oddania głosu tylko przez jedną osobę można posłu- giwać się pojęciem uchwały. Wobec braku definicji ustawowej, rozważania w rozdziale pierw- szym rozpoczęto od próby określenia samego pojęcia uchwały. Dokonano . 0 Wprowadzenie rozgraniczenia uchwały w znaczeniu socjologicznym (uchwała sensu largo) od uchwały w znaczeniu prawnym (uchwała sensu stricto). Opisano za- sadę majoryzacji, która ma zasadnicze znaczenie dla wyjaśnienia specy- fiki kształtowania decyzji organów wieloosobowych w spółkach kapita- łowych. Wskazano również na przesłanki skutecznego występowania w roli organu (podejmowania uchwał) oraz różnicę kształtowania woli przez organy jedno- i wieloosobowe, w szczególności takie, których skuteczne działanie zapewnia zasadniczo współdziałanie mniejszej liczby człon- ków. W rozdziale drugim analizę charakteru prawnego uchwały poprze- dzono omówieniem procedury uchwałodawczej, która, choć nie stanowi części uchwały, jest podstawą jej legitymizacji. Szczegółowe rozważenie etapów podejmowania uchwały i jej zło- żonej struktury pozwala bowiem zrozumieć specyfikę tego aktu praw- nego. Opisano fazę przygotowawczą rozpoczynającą się przez sformuło- wanie problemu, którego dotyczyć ma przyszła uchwała, a więc określenie celu działania, jego zgodności z obszarem działania spółki oraz zakresem kompetencji organu. Do fazy przygotowawczej zaliczono też ustalenie wachlarza możli- wości realizacji proponowanego celu, przyjęcie jednego ze sposobów osiąg- nięcia zaplanowanego skutku, który w formie wniosku – propozycji tre- ści uchwały poddany zostanie pod głosowanie, a także obrady nad tym wnioskiem. Omówiono także głosowanie rozpoczynające fazę właściwą (proces uchwałodawczy sensu stricto). Należą do niego również: zliczenie głosów, które następuje na podstawie przyjętych reguł, i wreszcie sama uchwała jako decyzja organu kolegialnego co do przedstawionego wniosku. Istota tej fazy wyraża się w tym, iż poprzez oddanie głosów oraz zli- czenie ich uzyskiwana jest na podstawie przyjętych reguł, swoiście pojęta jednolita wola wszystkich głosujących. Szczególnie wnikliwie przeprowadzono analizę głosowania, które polega na oświadczeniu przez wszystkich głosujących swej decyzji co do podjęcia uchwały o określonej treści. Poprzez przyjęcie albo odrzucenie wniosku głosujący mają bowiem możliwość wyrażenia swojej indywidu- alnej opinii co do przedstawionego projektu, a ponadto wpływ na kształt uchwały przedstawiającej wolę organu.  Wprowadzenie Jednoznacznie odróżniono w pracy głosy niezłożone formalnie od głosów wstrzymujących się. W rozdziale trzecim analizie poddano nie tylko cywilnoprawną sku- teczność głosów oddanych przez wspólników, ale także kwestię okreś- lenia ich ewentualnych adresatów oraz skutki prawne ich wadliwości. . Ustalenie charakteru prawnego uchwały nie byłoby bowiem możliwe bez zbadania charakteru prawnego aktu głosowania wspólnika spółki kapi- tałowej, tym bardziej że zagadnienie to nie zostało w polskiej literaturze przekonująco i całościowo omówione. Rozważono hipotezę aktu oddania głosu na zgromadzeniu jako jed- nostronnej czynności prawnej, a także jako oświadczenia woli. W tym celu badaniu poddano kwestię, czy skutek prawny jest następstwem oddania samego głosu, czy dopiero podjęcia uchwały. W przypadku uznania głosu oddanego przez wspólnika za jego oświadczenie woli niezbędne okazało się rozważenie, czy dotyczy to także sytuacji, w której uchwała nie stanowi czynności prawnej. Poddano ocenie, czy wobec przyjęcia niejednolitego charakteru praw- nego uchwał wspólników także charakter prawny głosu wspólnika musi podlegać niejednorodnej ocenie. Podjęto także próbę określenia skutku prawego, do którego wywoła- nia zmierza oddany przez wspólnika głos. Szczególną uwagę poświęcono wątpliwościom wiążącym się z określeniem skutków prawnych głosów neutralnych i przeciwnych. Dokonano także próby rozważenia możliwych adresatów oświad- czeń woli wspólników. Krytycznej analizie poddano pojawiające się w piś- miennictwie tezy o spółce, przewodniczącym zgromadzenia i samych wspólnikach jako adresatach aktu głosowania. Zwrócono uwagę na szczególną rolę, jaką pełni procedura podejmo- wania uchwały, wyłączająca konieczność szczególnego uprzystępniania oświadczenia konkretnemu adresatowi. Rozważono także dopuszczalność oddawania głosów wspólników na zgromadzeniu pod warunkiem bądź z zastrzeżeniem terminu. Analizie poddano również możliwość uchylenia się od skutków prawnych wad oświadczeń woli na mocy przepisów kodeksu cywilnego o wadach oświadczeń woli (art. 82–88 k.c.) oraz wpływ tej wadliwości na ważność uchwały. Omówieniu koncepcji prezentowanych w literaturze towarzyszy próba uzasadnienia odmiennego stanowiska sformułowanego z punktu widzenia funkcji głosu w procedurze podejmowania uchwały.  Wprowadzenie Centralnym zagadnieniem prowadzonych rozważań, które znalazło wyraz w rozdziale czwartym, jest próba ustalenia charakteru prawnego uchwał, w szczególności czy wywołują one skutki cywilnoprawne. Rozważono stanowisko uznające uchwałę za postać umowy wielo- stronnej, akt wewnątrzorganizacyjny, swoistą czynność prawną, a także koncepcję traktującą uchwałę jako zdarzenie prawne niebędące jednak czynnością prawną. Rozważono tezę o niejednolitym charakterze prawnym uchwał wspólników spółek kapitałowych. Poprzedzono ją analizą podstawowych pojęć w obrębie prawa cywil- nego, takich jak oświadczenie woli i czynność prawna. Aby ułatwić prowadzenie badań stworzono typologię uchwał ze względu na kwestię wywoływania przez nie skutków cywilnoprawnych, wyróżniając: − uchwały o charakterze czysto organizacyjnym (apele, zalecenia itp.); cywilnoprawne; − uchwały dotyczące sfery wewnętrznej spółki wywołujące skutki − uchwały dotyczące sfery zewnętrznej spółki, czyli uchwały stano- wiące przesłankę ważności czynności prawnych dokonywanych przez zarząd; − uchwały bezpośrednio wywołujące skutek prawny w sferze ze- wnętrznej (np. o połączeniu osób prawnych). W rozdziale piątym podjęto próbę określenia cywilnoprawnego cha- rakteru uchwał dotyczących sfery wewnętrznej spółki. Do stosunków wewnętrznych spółki zaliczono stosunki między wspólnikami a spółką (relacje opierające się na stosunku członkostwa w spółce) oraz stosunki między spółką a członkami jej organów. Określono charakter prawny stosunków wewnętrznych w spółce, w szczególności charakter stosunku członkostwa, oraz źródła je normujące. Celem rozważenia cywilnoprawnego charakteru niektórych uchwał niezbędne było wskazanie skutków prawnych wybranych uchwał podej- mowanych przez wspólników w spółkach kapitałowych. Omówiono więc uchwały, takie jak uchwała o oznaczeniu wysoko- ści i terminów dopłat, o zwrocie dopłat, o umorzeniu udziałów, o zmia- nie umowy spółki z o.o., uchwała wspólników powołująca pełnomocnika, o powołaniu członka zarządu czy wreszcie o udzieleniu absolutorium  Wprowadzenie członkom zarządu oraz podjęto próbę wskazania ich charakteru praw- nego, a także skutków cywilnoprawnych, jakie wywołują w sferze prawnej podmiotów trzecich wobec spółki. Zidentyfikowano wreszcie uchwały o charakterze organizacyjnym niestanowiące czynności prawnych (np. uchwała o rozpatrzeniu i zatwier- dzeniu sprawozdania zarządu z działalności spółki), a zatem niezmierza- jące do wywołania skutków prawnych. Oddzielnie zostały ujęte, omówione w rozdziale szóstym, uchwały stanowiące przesłankę ważności czynności prawnych zarządu. Ocenie poddano hipotezy o uchwale wspólników jako zgodzie osoby trzeciej oraz jako rodzaju umocowania udzielanego przez zgromadzenie wspólników zarządowi spółki. Dokonując krytycznej analizy zapatrywania te odniesiono przede wszystkim do tzw. teorii organów osoby prawnej. Ponadto analizie poddano wyrażony w literaturze przedmiotu po- gląd, zgodnie z którym uchwała zezwalająca na dokonanie czynności prawnej przez zarząd stanowi jej „część składową”. Wskazano szczególnie na trudność związaną z faktem, iż oba oświadczenia miałyby równocześnie zmierzać do wywołania tego sa- mego skutku prawnego i stanowić elementy czynności prawnej tej samej osoby prawnej. Przedstawiono także koncepcję, głoszącą, że uchwała, do której od- nosi się przepis art. 17 k.s.h., jest aktem woli współtworzącym decyzję spółki o dokonaniu czynności prawnej przez zarząd. Podejmowanie aktu woli przez osobę prawną wymagałoby więc w tym przypadku współdziałania dwóch organów. Wysunięto także hipotezę o uchwale zezwalającej jako conditio iuris.. Przyjęto, iż instytucja warunku prawnego tłumaczy w sposób najbardziej trafny charakter uchwały wymaganej z mocy prawa dla skuteczności czyn- ności prawnej dokonanej przez spółkę. W rozdziale siódmym wyróżniono specyficzne uchwały podejmo- wane przez wspólników, np. dotyczące łączenia spółek. Poddano bada- niu, czy wywołują one bezpośrednio skutki prawne w sferze zewnętrznej spółki i czy wobec pozytywnej odpowiedzi na to pytanie można zaliczyć je do kategorii czynności prawnych bądź tylko oświadczeń woli. W tym celu omówiono niektóre elementy procedury łączenia spółek, m.in. takie jej elementy jak plan połączenia i wpis do rejestru przedsiębiorców. Ustalono, z jaką czynnością związany jest skutek połączenia spółek oraz czy z samym powzięciem uchwał spółki podejmują jakieś zobowiązanie. 4 Wprowadzenie Rozważono także koncepcję, zgodnie z którą zgodne uchwały łącze- niowe zgromadzeń wspólników lub walnych zgromadzeń spółek kapita- łowych stanowią sui generis umowę łączeniową pomiędzy spółkami. W rozdziale ósmym uwagę poświęcono specyfice uchwał podejmo- wanych w spółkach jednoosobowych. Podjęto próbę ustalenia zakresu po- jęcia spółki jednoosobowej oraz uchwały jednoosobowej w prawie polskim. Scharakteryzowano także regulacje prawne znajdujące zastosowanie do uchwał jednoosobowych oraz zwrócono uwagę na odmienności w stosunku do aktów podejmowanych w spółkach wieloosobowych, w szczególności na brak typowej dla spółek wieloosobowych procedury uchwałodawczej. Określono formę prawną dla uchwał podejmowanych w spółce jed- noosobowej. Istotne znaczenie z tego punktu widzenia miało rozważenie zastosowania budzącej kontrowersje w literaturze regulacji art. 173 k.s.h. oraz art. 303 § 2, 3 i 4 k.s.h. do oświadczenia jedynego wspólnika składa- nego w ramach wykonywania uprawnień zgromadzenia. Analizując charakter prawny uchwały jedynego wspólnika rozwa- żono możliwych adresatów składanego przez niego oświadczenia woli. Uznano, że głos oddawany przez wspólnika na zgromadzeniu nie mieści się w zakresie czynności prawnych indywidualnie adresowanych. Dokonano próby oceny, czy w sytuacji oddania głosu tylko przez jedną osobę można posługiwać się pojęciem uchwały. Rozważono, czy odrębność podmiotowa wspólnika i spółki jest tak samo silna bez względu na liczbę członków zgromadzenia wspólników i czy wola jedynego wspólnika stanowi eo ipso wolę samej spółki, czy też wymaga dopiero przypisania spółce na podstawie określonych reguł prawnych. Oceniono także, czy problem przypisania samej osobie prawnej oświadczenia złożonego przez wspólnika występuje z jednakową mocą za- równo w wieloosobowych, jak i jednoosobowych spółkach kapitałowych. Wskazano także wątpliwość, czy fakt zgodności merytorycznej oddanego głosu i samej uchwały świadczy o ich technicznoprawnej identyczności. Na gruncie wskazanych rozważań sformułowano w niniejszej pracy kilka podstawowych tez. Przedstawiono tezę, że podejmowanie uchwały stanowi pewien pro- ces, który nie jest częścią składową uchwały, ale podstawą jej legitymiza- cji. Wyróżniono i scharakteryzowano poszczególne etapy tego procesu, w szczególności fazę przygotowawczą wyznaczaną przez sformułowa- nie problemu oraz fazę właściwą, którą rozpoczyna głosowanie (proces uchwałodawczy sensu stricto). W fazie tej poprzez oddanie głosów oraz 5 Wprowadzenie zliczenie ich uzyskiwana jest na podstawie przyjętych reguł, swoiście po- jęta jednolita wola wszystkich głosujących. Analiza charakteru prawnego aktu głosowania pozwoliła na wysnu- cie tezy, że głos oddany przez wspólnika może stanowić jego oświadczenie woli, o ile uchwała, którą tworzy, stanowi czynność prawną. Stwierdzono, że wobec przyjęcia niejednolitego charakteru prawnego uchwał wspólników, także charakter prawny głosu wspólnika musi pod- legać niejednorodnej ocenie. Zgodnie z zaprezentowanym w pracy stanowiskiem, bezpośrednim skutkiem prawnym, do osiągnięcia którego zmierza wspólnik poprzez od- danie głosu, jest skutek prawny związany z podjęciem uchwały o określo- nej treści. Wątpliwości wiążące się z określeniem skutków prawnych gło- sów neutralnych i przeciwnych dają się usunąć poprzez odwołanie się do zasady majoryzacji. Zasada woli większości przy podejmowaniu uchwał decyduje o ich specyfice jako czynności prawnych i tłumaczy w moim przekonaniu dopuszczalność przypisania skutków prawnych głosom neu- tralnym i przeciwnym wobec propozycji uchwały o określonej treści. Oznacza to, że wspólnik wyraża wolę podjęcia wiążącej dla organu wieloosobowego decyzji, niezależnie od tego, jaką będzie ona miała osta- tecznie treść. Dokonano także rozważenia możliwych adresatów oświadczenia woli wspólnika składanego na zgromadzeniu, uznając, że nie mieści się ono w zakresie oświadczeń indywidualnie adresowanych. Stwierdzono też, że rola, jaką pełni uprzystępnienie oświadczenia woli jego adresatowi, wypełniana jest w spółce kapitałowej przez szcze- gólną procedurę podejmowania uchwały. Właśnie poszczególne elementy tej procedury mają doniosłość prawną porównywalną do uprzystępnienia oświadczenia woli adresatowi. Uznano także, iż inaczej niż oświadczenia woli co do zasady, głosy wspólników na zgromadzeniu nie mogą zostać oddane ani pod warun- kiem, ani z zastrzeżeniem terminu. Odmiennie od powszechnie reprezentowanych stanowisk przedsta- wiono tezę, że mimo uznania głosu za oświadczenie woli, należy wyłączyć możliwość jego zaskarżenia z powodu wadliwości na podstawie przepi- sów kodeksu cywilnego. Zasadnicze znaczenie dla zajęcia takiego stanowiska ma ocena głosu z punktu widzenia jego funkcji w procedurze uchwałodawczej. Oświad- czenie woli wspólnika stanowi bowiem tylko część składową decyzji . 6 Wprowadzenie wieloosobowego organu korporacyjnej osoby prawnej. Ponadto kodeks spółek handlowych przewiduje specjalną regulację dotyczącą zaskarża- nia uchwał, będącą lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu cywil- nego. Uznanie wreszcie zaskarżalności głosów stałoby, choćby pośrednio, w sprzeczności ze szczególnymi przesłankami zaskarżania uchwał, takimi jak np. zgłoszenie sprzeciwu. Przyjęto także, że możliwość powołania się przez wspólnika na wady oświadczenia woli (głosu), byłaby także nie do pogodzenia z zasadą pewności obrotu prawnego i stabilności uchwały. Prezentowany pogląd wsparto przykładami specjalnego podejścia do wa- dliwości oświadczeń woli na gruncie innych dziedzin prawa, np. prawa rodzinnego. Konkluzją podjętych rozważań na temat cywilnoprawnego charak- teru uchwał jest teza o niejednolitym charakterze prawnym uchwał wspól- ników spółek kapitałowych. Ustalono, że większość spośród omówionych uchwał wspólników spółek kapitałowych wywołuje skutki cywilnoprawne w sferze prawnej podmiotów trzecich wobec spółki. Uchwały te stanowią, skoro zmierzają do wywołania skutku prawnego, czynność prawną, a głos oddany przez wspólnika – oświadczenie woli. Niewątpliwie uchwały te scharakteryzo- wać należy jako czynności prawne swoiste, bowiem cechuje je szereg ele- mentów odróżniających od tego pojęcia w tradycyjnym rozumieniu. Wiąże się to z faktem, że uchwały te podejmowane są wewnątrz organizmu kor- poracyjnego i w oparciu o szczegółową procedurę. Zidentyfikowano także uchwały o charakterze organizacyjnym nie- zmierzające do wywołania skutków prawnych, a zatem niestanowiące czynności prawnych. Przykład może stanowić tu uchwała o rozpatrzeniu i zatwierdzeniu sprawozdania zarządu z działalności spółki. Zarówno samo sprawozdanie przedkładane przez zarząd, jak i akt jego zatwierdzenia przez wspólników oceniono jako oświadczenia wiedzy mające odmienny status metodologiczny od oświadczeń woli. Odmiennie winny być ujmowane uchwały stanowiące przesłankę ważności czynności prawnych zarządu. Sformułowano tezę, iż przy ocenie ich charakteru prawnego można odwołać się do instytucji warunku praw- nego. Zgodnie z tym stanowiskiem uchwały wymagane z mocy prawa dla skuteczności czynności prawnej dokonanej przez spółkę mają charakter conditio iuris.. W pracy zaprezentowano także tezę o istnieniu uchwał wspólników bezpośrednio wywołujących skutki prawne w sferze zewnętrznej spółki,  Wprowadzenie które nie posiadając charakteru czynności prawnej, stanowią jej oświad- czenie woli (np. uchwały dotyczące łączenia spółek). Powzięcie uchwał łączeniowych nie oznacza połączenia spółek, bo- wiem skutek ten związany jest dopiero z wpisem połączenia do rejestru przedsiębiorców. Same uchwały zmierzają jednak niewątpliwie do jego osiągnięcia. Poprzez zgodne powzięcie uchwał spółki podejmują zobo- wiązanie do dokonania połączenia. Stąd uznano, że brak złożenia wnios- ku o wpis połączenia do rejestru i w konsekwencji niedoprowadzenie do niego rodzić może odpowiedzialność odszkodowawczą jednej spółki wo- bec drugiej na podstawie art. 471 k.c. Ponieważ uchwały łączeniowe zmierzają do wywołania skutków prawnych, oceniono je jako oświadczenia woli spółek. Nie stanowią one jednak czynności prawnej, bowiem dopiero zgodne podjęcie uchwał przez wszystkie łączące się spółki jest przesłanką skutecznego połączenia. Dla- tego zaaprobowano tezę, że zgodne uchwały łączeniowe zgromadzeń wspólników lub walnych zgromadzeń spółek kapitałowych stanowią sui generis umowę łączeniową pomiędzy spółkami. Analiza uchwał w spółkach jednoosobowych doprowadziła do uznania tezy, że stanowią one jej akt woli, opierający się na oświadczeniu woli jedynego wspólnika. Oznacza to, że uchwała w spółce jednoosobo- wej ujmowana być winna jako uchwała w sensie prawnym. Brak typo- wej dla uchwały w spółce wieloosobowej procedury uchwałodawczej nie wydaje się tutaj relewantny, procedura ta nie stanowi bowiem elementu uchwały. Uznano, że problem przypisania oświadczeń złożonych przez wspól- ników samej osobie prawnej występuje z jednakową mocą zarówno w wie- loosobowych, jak i jednoosobowych spółkach kapitałowych. Fakt, że w spółce jednoosobowej oświadczenie składa tylko jedna osoba nie zmie- nia nic w tym względzie. Odrębność podmiotowa wspólnika i spółki jest tak samo silna bez względu na liczbę członków zgromadzenia wspólników. Wola wspólnika nie stanowi więc eo ipso woli samej spółki i wymaga dopiero przypisania spółce na podstawie określonych reguł prawnych. Mechanizm tego przypisania jest taki sam, niezależnie od tego, czy chodzi o spółkę wielo- czy jednoosobową. Sprawia on, że uchwała uzna- wana jest za wyraz woli spółki „niezależny” od głosu oddanego przez jedynego wspólnika. Uchwała będąca czynnością prawną spółki stanowi odrębną od oświadczenia woli wspólnika jakość. 8 Wprowadzenie Rozważania powyższe oparte zostały na analizie prawnej obowią- zujących przepisów prawa polskiego, w szczególności kodeksu spółek handlowych. Metoda badawcza zastosowana w niniejszej pracy obejmuje analizę prawno-dogmatyczną przepisów głównie prawa polskiego oraz analizę funkcjonalną. Rozdział I Uchwała jako środek kształtowania i wyrażania wspólnej woli zespołów osób 1. Sposób kształtowania wspólnej woli przez różnorodne zespoły osób Uchwała jest środkiem kształtowania i wyrażania wspólnej woli ze- społu osób. Zespoły osób mogą mieć natomiast różnorodny charakter. Sytuacje bowiem, kiedy porządek prawny postrzega większą liczbę osób posiadających równy status jako grupę, czyli ujmuje jako swego rodzaju jedność (całość), są zróżnicowane. Z jednej strony wskazać tu można spółki posiadające wyznaczony wolą członków (w drodze czynności prawnej) cel działania, z drugiej – zespoły osób nieposiadające umownej podstawy działania, lecz powstające z mocy ustawy dla osiągnięcia określonego celu i opierające się na zasadniczo przypadkowym doborze członków, wynika- jącym np. ze wspólnie przysługującego im prawa4.  Z. Radwański (w:) Z. Radwański (red.), System prawa prywatnego, t. II, Warszawa 2002, s. 179; S. Grzybowski (w:) S. Grzybowski (red.), System prawa cywilnego, t. I, wyd. 2, Wrocław 1985, s. 486–487.  Przy omawianiu uchwał pominięte zostają wspólnoty, w których panują stosunki nad- rzędności. W warunkach takich nie dochodzi do konieczności wypracowywania wspólnej woli w postaci uchwał. 4 Znaleźć można także zespoły osób, w których istnieją odstępstwa od zasady dobrowolno- ści udziału. Jako przykład podać można choćby korporacje zawodowe, np. samorząd adwokacki (art. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) czy radcowski (art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Na temat dobrowolności udziału członków w organizacjach korporacyjnych por.: S. Grzybowski, Prawo spółdzielcze w systemie porządku praw- nego, Warszawa 1976, s. 36.  Rozdział I. Uchwała jako środek kształtowania i wyrażania wspólnej woli zespołów osób Innymi słowy obok zespołów o charakterze korporacyjnym, wypo- sażonych w podmiotowość prawną odrębną od podmiotowości prawnej swoich członków (osoby prawne) uchwałami posługują się także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółki osobowe prawa handlowego)5, a także ze- społy osób zorganizowane pod wspólną nazwą i dla realizacji określonego celu, lecz nieposiadające odrębnej zdolności prawnej i korzystające z pod- miotowości przysługującej jej członkom (np. spółka cywilna6).. W celu unaocznienia tych odrębności i różnorodności wśród kon- strukcji prawa prywatnego wymienić można przykładowo podejmujące uchwały organy osoby prawnej, komitety rodzicielskie, spółki cywilne, osobowe spółki prawa handlowego, wreszcie spółdzielnie oraz kapitałowe spółki prawa handlowego, takie jak spółka z ograniczoną odpowiedzial- nością i spółka akcyjna. Jak powszechnie wiadomo, osoby prawne posiadają podmiotowość prawną odrębną od podmiotowości ich członków (np. spółki kapitałowe)8.. Wśród podmiotów nieposiadających osobowości prawnej wyróżnić na- leży jednostki organizacyjne, którym ustawa przyznaje zdolność prawną9. oraz te, którym odrębna zdolność prawna nie przysługuje, pozostając wy- łącznie atrybutem członków tych organizacji. Twory te działają tylko jako 5 Por. art. 33 k.c. w zw. z art. 8 k.s.h., a także: Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świe- tle zmian Kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z 14 lutego 2003 r., Pr.Sp. 2003, nr 7–8; tenże, Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Warszawa 2003, s. 192–197. 6 Por. art. 860–875 k.c.; zob. na ten temat także: Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowią- zania – część szczegółowa, wyd. 6, Warszawa 2005, s. 314–324 wraz z cytowaną tam literaturą.  Na temat podmiotów prawa cywilnego: Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 139–197; S. Grzybowski (w:) S. Grzybowski (red.), System..., t. I, § 32–34, 38–42, 44; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001, rozdz. VII–VIII. 8 Na temat osobowości prawnej por. m.in.: Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 19; A. Klein, Ewolucja instytucji osobowości prawnej (w:) E. Łętowska (red.), Tendencje rozwojowe prawa cywilnego, Wrocław 1983; J. Wróblewski, Teorie osób prawnych – zarys podejścia semiotycznego (w:) Stu- dia z prawa cywilnego, Warszawa–Łódź 1983; S. Grzybowski (w:) S. Grzybowski (red.), System..., t. I, s. 64 i n.; A. Stelmachowski, Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998, s. 162 i n. 9 Zgodnie z art. 33 wprowadzonym do kodeksu cywilnego nowelą z dnia 14 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 408) do jednostek tych stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Wprowadzając wspomniany przepis ustawodawca uznał istnienie trzeciego rodzaju podmiotu stosunków cywilnoprawnych, zwanych w doktrynie „ułomnymi” osobami prawnymi. Znaczenie przypisywane temu pojęciu nie jest jednak jednolite i wydaje się szersze niż wskazane w treści . art. 33. k.c. – tak: Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 197 wskazując na stanowisko S. Sołty- sińskiego w komentarzu do art. 31 k.s.h. – S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. I, Warszawa 2001.  1. Sposób kształtowania wspólnej woli przez różnorodne zespoły osób przedstawiciele zrzeszonych w nich osób fizycznych lub prawnych, któ- rych mieniem zarządzają0.. Mimo znacznych różnic między wskazanymi formami działania ze- społów osób, można znaleźć dla nich także wspólny mianownik. Wszyst- kie one stanowią bowiem techniczno-prawny środek osiągania określo- nego celu. Z przedstawionego punktu widzenia rodzaj tego celu nie ma większego znaczenia, niezależnie od tego, czy jest on gospodarczy, spo- łeczny, naukowy, kulturalny, sportowy czy charytatywny. Wszystkie oma- wiane zespoły osób, mimo wyraźnych odmienności, powołane zostały dla realizacji zadań wyznaczonych ustawą, statutem lub umową spółki i obok osób fizycznych oznaczają otwarcie możliwości działania w określonej for- mie dla wywołania skutków faktycznych i prawnych. W celu urzeczywistnienia tych zamierzeń, porządek prawny przy- znaje zespołom osób zdolność prawnie doniosłego działania, czyli wy- woływania jako wspólnie funkcjonującemu tworowi zmian w świecie ze- wnętrznym. Jakkolwiek zakres przyznanej zdolności może być różny, to w każdym przypadku system prawny przyznaje określonemu zespołowi osób możność wywoływania skutków prawnych poprzez podejmowane działania. Bez wpływu na to pozostaje fakt, czy owe skutki przypisane są sa- memu tworowi prawnemu posiadającemu odrębną osobowość prawną, czy członkom zespołu osobowego jej pozbawionego. System prawny niezależnie od formy prawnej zespołu osób uznaje wspólność (jednolitość) jego działania, w tym sensie, że podjęte przez niego na podstawie określonych reguł czynności uznaje za czynności sa- mego zespołu osób. W ten sposób porządek prawny, analogicznie do uregulowań do- tyczących osób fizycznych, przypisuje działaniom zespołów osób skutki prawne i uznaje je za wiążące dla wszystkich członków, bez względu na ich uczestnictwo lub jego brak w konkretnej czynności. 0 Por. Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 1993, s. 136.  Por. np. kapitałowe spółki prawa handlowego (art. 151 i n. k.s.h., art. 301 i n. k.s.h.) oraz konstrukcje spółki cichej (tzw. spółka cywilna ze skutkiem wewnętrznym) uregulowanej uprzed- nio w kodeksie handlowym (art. 682–692). Obecnie brak przepisów normujących spółkę cichą, lecz wielu przedstawicieli nauki prawa dopuszcza jej powołanie w świetle zasady swobody umów (por. M. Rudnicki (w:) M. Knaflewski, M. Rudnicki, R. Szczepaniak (red.), Nowe prawo spółek, wyd. II, Gorzów Wielkopolski 2001, s. 107–111; A. Dyoniak, Umowa spółki cywilnej ze skutkiem wewnętrznym, PPH 1994, nr 6, s. 16; A. Jędrzejewska, Istota spółki cywilnej o charakterze wewnętrznym, PPH 1994, nr 10; tejże, Reżim majątkowy w spółce o charakterze wewnętrznym, PPH 1994, nr 11.  Rozdział I. Uchwała jako środek kształtowania i wyrażania wspólnej woli zespołów osób Nie oznacza to oczywiście stawiania znaku równości między działa- niem osoby fizycznej i zespołu osób, któremu prawo przyznało zdolność do działania. Zespół osób pozostaje normatywnym tworem myślowym, ukonsty- tuowanym przez porządek prawny, a nie organizmem biologicznym. W przypadku osób fizycznych system prawny nie tworzy ich bytu, lecz nadaje tylko człowiekowi kwalifikację osoby fizycznej, natomiast jed- nostki organizacyjne są konstruowane niejako „sztucznie” przez system prawny. To właśnie przepisy prawne określają organizację tych podmio- tów, tak aby mogły realizować określone cele. Substratem jednostek or- ganizacyjnych, takich jak spółki kapitałowe, jest oczywiście organizacja ludzka, bez której nie mogłyby one prowadzić działalności. Jednostka or- ganizacyjna, o której mowa, musi być wyposażona w zespół reguł struk- turalnych, wskazujących, jakie czynności, jakich osób i w jakich okolicz- nościach mogą być uznane za działania samej jednostki organizacyjnej. Zdolność do działania jednostki organizacyjnej może być rozumiana w ten sposób, że jej zachowanie skierowane na zewnątrz zmierzające do wywoła- nia skutków prawnych porządek prawny uznaje za działanie tej jednostki organizacyjnej, a nie jej substratu, czyli osoby fizycznej. Na mocy arbitral- nej decyzji prawodawcy skutki prawne działań jednostki organizacyjnej wywołują konsekwencje dla jej stosunków prawnych. W kontekście rozważania charakteru prawnego uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych warto jeszcze zwrócić uwagę, że każde zamierzone zachowanie polegające na działaniu lub zaniechaniu zakłada objęcie go wolą podmiotu. Z psychologicznego punktu widzenia wola występuje tylko u ludzi. Dlatego także w tej kwestii porządek prawny musiał na- turalną relację „wola – człowiek” uzupełnić o „sztuczny” związek „wola – podmiot określony przez prawo”. Na podstawie normatywnej zasady akty woli człowieka uznaje się za akty woli spółki mające znaczenie dla jej sfery prawnej. Specyfika zdolności do działania jednostek organizacyjnych polega więc na tym, że elementy występowania w świecie zewnętrznym – natu- ralna wola i jej przetworzenie w zachowanie na zewnątrz – nie przysługują  Polskie prawo ujmuje jednostkę organizacyjną jako pojęcie nadrzędne w stosunku do pojęcia osoby prawnej (art. 33 § 2 k.c.). Oznacza to, że każda osoba prawna jest zarazem jednostką organizacyjną, lecz nie każda jednostka organizacyjna jest zarazem osobą prawną.  Na gruncie osób prawnych por.: Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 175 i n.; S. Grzy- bowski (w:) S. Grzybowski (red.), System..., t. I, s. 286 i n. 4 1. Sposób kształtowania wspólnej woli przez różnorodne zespoły osób jednostkom organizacyjnym, tak jak osobom fizycznym na mocy natural- nie posiadanych zdolności, lecz na mocy ustalonych przez prawo reguł. Bez normatywnego uznania działanie jednostek organizacyjnych byłoby niemożliwe4. Uznanie skutków prawnych działań np. spółki kapitałowej oznacza przy tym, że wszyscy jej uczestnicy zostają związani skutkami prawnymi tych działań na podstawie samej przynależności do jednostki organiza- cyjnej bez konieczności dodatkowej podstawy, takiej jak np. pełnomoc- nictwo. Co więcej, związani skutkami prawnymi czynności spółki pozo- stają wszyscy jej uczestnicy, bez względu na ich stosunek do konkretnego działania. Należy przy tym podkreślić, że zasada, o której mowa, odnosi się do wszystkich jednostek organizacyjnych bez względu na ich charakter prawny i kształt organizacyjny. Nie wymaga to głębszego uzasadnienia w przypadku podmiotów posiadających osobowość prawną, gdzie działania osób fizycznych zostają przypisane abstrakcyjnemu tworowi prawnemu jako jego własne. Jednak jednostki organizacyjne nieposiadające odrębnej osobowości prawnej, takie jak handlowe spółki osobowe także działają na zewnątrz jako jednolita całość, a nie tylko suma ich członków5. Wątpliwości co do obowiązywania zasady zaliczania skutków praw- nych rodzić się mogą przy analizie jednostek organizacyjnych będących tylko sumą pojedynczych członków, takich jak np. spółki cywilne. W takich sytuacjach istnieje bowiem, jak można sądzić, tożsamość między podmiotami działającymi i związanymi działaniem, ponieważ jed- nostka organizacyjna nie jest wyposażona w odrębną zdolność prawną6. Twierdzenie o tożsamości podmiotów dałoby się jednak utrzymać, gdyby w każdym przypadku działania w ramach wspólnoty podmioty działające w pełni pokrywały się z podmiotami tym działaniem związa- nymi. Innymi słowy – gdyby pasywny uczestnik jednostki organizacyjnej nie mógł być związany działaniem innej osoby. Tezy takie nie znajdują jednak uzasadnienia w przepisach prawnych. Możliwe jest bowiem wykonywanie 4 Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 175 i n.; S. Grzybowski (w:) S. Grzybowski (red.), System..., t. I, s. 367 i n. 5 Szczególnie na gruncie nowego kodeksu spółek handlowych posiadają one umocnioną podmiotowość prawną (por. art. 8 k.s.h.), a wobec wprowadzenia przepisu art. 33 k.c. stosuje się do nich odpowiednio przepisy o osobach prawnych. 6 Podzielam stanowisko, że spółka cywilna nie jest wyposażona w zdolność prawną. Na temat zdolności prawnej spółki cywilnej: Z. Radwański, Prawo cywilne..., wyd. 6, s. 193; Z. Radwań- ski, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania..., s. 316–317. 5 Rozdział I. Uchwała jako środek kształtowania i wyrażania wspólnej woli zespołów osób określonych funkcji w ramach jednostki organizacyjnej nie przez ogół człon- ków, lecz tylko przez ich reprezentację (w skrajnym przypadku przez tylko jednego z nich) ze skutkiem wobec wszystkich (vide: art. 864, 865 k.c.). Oczywiście możliwe są także sytuacje odmienne, w których mamy do czynienia z pokrywaniem się osób dokonujących danej czynności oraz osób nią związanych. W spółce cywilnej choćby w sprawach przekraczających za- kres zwykłego zarządu konieczna jest uchwała wszystkich wspólników (art. 865 § 2 k.c.). Nie wpływa to jednak na zakwestionowanie samej zasady. Niezależnie bowiem od przypadku, z którym mamy do czynienia: czy jest to tożsamość osób działających ze związanymi tym działaniem, czy też nie, czy jednostka organizacyjna wyposażona jest we własną pod- miotowość prawną, czy też tej podmiotowości jej brak, zawsze działanie jednostki organizacyjnej odbywa się w oparciu o zasadę uznania działań jej członków za działania samej jednostki organizacyjnej. Możemy jedynie mówić o jej szczególnych formach. 1.1. Kształtowanie i wyrażanie woli organu osoby prawnej Spółki kapitałowe będące przedmiotem dalszych analiz w niniejszej pracy jako osoby prawne działają przez swoje organy. Dla uczynienia dalszych rozważań klarowniejszymi wypada więc przypomnieć także pojęcie i sposób działania organu osoby prawnej8.. Warto bowiem nadmienić, ż
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Cywilnoprawny charakter uchwał wspólników spółek kapitałowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: