Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00319 004730 20008499 na godz. na dobę w sumie
Czego księża nie powiedzą Ci o antykoncepcji? Niewygodna prawda Humanae vitae - ebook/pdf
Czego księża nie powiedzą Ci o antykoncepcji? Niewygodna prawda Humanae vitae - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 180
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379062423 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Rozpoczynając swoje rozważania od wydanej przed półwiekiem encykliki Humanae vitae Pawła VI, na Amoris laetitia papieża Franciszka kończąc, Tomasz Terlikowski dowodzi, że Kościół nie tylko ma prawo i kompetencje, by wypowiadać się w kwestiach moralnych, ale także – że w dzisiejszym świecie wyzutym z wartości ciąży na nim powinność stania się opoką zasad uniwersalnych. Zarysowana na tym tle tytułowa kwestia antykoncepcji – wpisująca się w szerszy kontekst zagadnień eugenicznych – okazuje się tak naprawdę kwestią naszego rozumienia istoty małżeństwa i rodziny, która od czasów pierwszych chrześcijan nie uległa przecież zmianie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

©Copyright for the text by Tomasz Terlikowski, 2018 ©Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2018 Redaktor prowadzący Ewa Kubiak Redakcja Agnieszka Czapczyk Korekta Paulina Jeske-Choińska Agnieszka Czapczyk Skład komputerowy Teodor Jeske-Choiński Redaktor techniczny Krzysztof Lorczyk OP Projekt okładki i stron tytułowych Radosław Krawczyk Imprimi potest Warszawa, 10 sierpnia 2018 roku Reg. Prov. 501/18 Paweł Kozacki OP, prowincjał ISBN 978-83-7906-224-9 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. Wydanie I, 2018 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl Wstęp Dlaczego oni wciąż o tym seksie gadają? Czy Kościół na- prawdę musi się ładować ludziom pod kołdry? Czy księża nie mogliby choć trochę wyluzować w sprawie gumek? Kiedy papież wreszcie odpuści kwestie antykoncepcji? Słyszeliście takie pytania? Zapewne wielokrotnie. A może sami je sobie zadajecie? Ja, nie ukrywam, wiele lat tak robiłem. Nigdy nie miałem problemu z nauczaniem Kościoła w kwestii aborcji, zawsze – nawet gdy moja wiara słabła – miałem poczucie, że w tej sprawie katolicy są po dobrej stronie mocy. Natomiast z antykoncepcją bywało różnie. Powtarzałem opinie innych, szukałem argumentów przeciw i z pasją przekonywałem, że inne wyznania już dawno z tego zrezygnowały, więc może przyjdzie czas także na Kościół katolicki. Ale i wtedy ency- klika Humanae vitae (1968) nie dawała mi spokoju. Ten, dość przecież krótki, dokument siedział w mojej głowie i rodził pytania, na które szukałem odpowiedzi. I stopniowo – nie będę przekonywał, że szybko – przeorał moją świadomość. Już nie zastanawiałem się, dlaczego tak często o nim mówi- my, a przeciwnie – dlaczego wspominamy o nim tak rzadko. Dlaczego pomijamy pewne jego fragmenty i dlaczego kapła- ni (ale i świeccy) z pewnych jego elementów czynią niemal istotę katolicyzmu, podczas gdy są one jedynie pewną meto- dą, która sama w sobie może się przekształcić – przez naszą 5 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI intencję – w działanie antykoncepcyjne. I wreszcie, dlaczego ten dokument, choć tak często się o nim rozmawia, pozostaje niemal zapomniany. Niewiele jest bowiem dokumentów Ko- ścioła, które budzą aż takie kontrowersje, i to pół wieku po ich publikacji, jak Humanae vitae bł. Pawła VI. Encyklika ta wciąż wznieca ogromne emocje: dla jednych pozostając znakiem zgorszenia, dokumentem, który musi zo- stać zmieniony, by Kościół katolicki dostosował się do współ- czesności i wyszedł naprzeciw licznym małżeństwom, a dla innych – głosem profetycznym, z którego rezygnacja ozna- czałaby w istocie zdradę ewangelicznej prawdy o małżeństwie i rodzinie. Jedni widzą w papieskim orędziu główne (może obok odmowy święcenia kobiet i błogosławienia związków osób tej samej płci) źródło współczesnych problemów Ko- ścioła, dla innych jest ono dowodem na to, że właśnie Kościół katolicki pozostaje jednym z ostatnich obrońców – niewygod- nej dla świata – Prawdy. I nie jest to, bynajmniej, spór pozor- ny, skupiony na drugorzędnych kwestiach moralnych (jak to się niekiedy próbuje przedstawiać), ale absolutnie fundamen- talny, bo dotyczący nie tylko autorytetu Kościoła, rozumienia ludzkiej natury, nauczania papieskiego, ale także powszechnej obowiązywalności i natury norm i zobowiązań moralnych, a także rozumienia rozwoju doktryny. Odpowiedź na pytanie, czy Kościół powinien (ale w istocie pytanie to zawiera w sobie bardziej fundamentalną kwestię: czy może to zrobić) zmienić doktrynę w tej sprawie, czy też za wszelką cenę powinien jej 6 WSTĘP bronić i ją głosić, zawiera w sobie także odpowiedzi na wiele innych, już całkowicie doktrynalnych kwestii. Nie ma bowiem najmniejszych wątpliwości, że pytanie o to, czy Kościół powinien być wierny nauczaniu zawartemu w Humanae vitae, konfrontuje nas z absolutnie fundamental- nym problemem: czy rolą Kościoła jest być znakiem zgorsze- nia, czy znakiem poparcia tego, co dzieje się w świecie? Czy jako katolicy – by posłużyć się kapitalnym sformułowaniem ks. Roberta Skrzypczaka1 – mamy być solą, czy słodzikiem? Czy mamy głosić prawdę, jaka jest człowiekowi potrzebna do zbawienia, nawet jeśli czasem bywa ona nieprzyjemna, czy może taką, którą on chce usłyszeć? Czy – wreszcie – mamy iść z duchem czasu, czy jednak z Duchem Świętym? Jeśli wy- bierzemy wierność duchowi czasu, przyjemności i bycie sło- dzikiem, to możemy zmienić trwałe nauczanie Kościoła w tej kwestii, pytanie tylko, po co wówczas będzie Kościół? Czy jako wspólnota nie stanie się on – tak jak dzieje się to ze wspólnota- mi protestanckimi – „solą, która utraciła swój smak”? Można oczywiście powiedzieć, że zmiana taka oznaczać będzie tylko wyjście naprzeciw ludziom, ale nie sposób nie wspomnieć, że właśnie od niej – o czym będzie jeszcze mowa w tej książce – rozpoczęło się stopniowe odejście protestantów od kolejnych, wspólnych do XX wieku, moralnych poglądów. I tak wiele ze 1 R. Skrzypczak, Miłość warta obrączek, Fundacja Instytut Globalizacji, Gliwice 2018, s. 47. 7 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI wspólnot protestanckich akceptuje już nie tylko antykoncep- cję, ale także związki osób tej samej płci czy tzw. małżeństwa homoseksualne. I nie ma w tym nic zaskakującego, wszak jeśli z rozumienia ludzkiej seksualności wykluczymy jeden z dwóch jej celów, jakim jest właśnie prokreacja, to seks homo- i hete- roseksualny przestaną się zasadniczo różnić. Tym bowiem, co stanowi różnicę między nimi, jest… właśnie płodność w relacji heteroseksualnej, której brak w relacji homoseksualnej. Je- śli uznać, że celem aktu seksualnego jest jedynie umacnianie więzi (szczególnie jeśli są one rozumiane jako uzyskiwanie wzajemnej przyjemności), to seks homoseksualny staje się tak samo normalny jak heteroseksualny. Tak samo jest z powiąza- niem kwestii antykoncepcji i aborcji. Jeśli uznamy, że dziecko jest zagrożeniem, przed którym trzeba się bronić dla dobra małżeństwa i jego relacji, to nie widać powodu, by w sytu- acji, gdy się ono pojawi, nie potraktować go jak agresora i nie podjąć dalszych działań koniecznych do pozbycia się go. Nie, nie twierdzę, że każdy, kto opowiada się za antykoncepcją czy – tym bardziej – stosuje prezerwatywy, automatycznie jest za małżeństwami homoseksualnymi czy aborcją, ale że rozdzie- lenie w akcie seksualnym przyjemności i budowania relacji od prokreacji może prowadzić – i często prowadzi – do takich wniosków. I nie jest to powiązanie przypadkowe. Dyskusja o antykoncepcji stawia przed nami także pytanie o to, czy normy moralne, których naucza Kościół, mogą się zmieniać. Czy to, czego Kościół przez dwa tysiące lat na- 8 WSTĘP uczał i czego wymagał od swoich wiernych, może okazać się błędem? Czy jeśli uznamy, że zakaz stosowania sztucznych metod zapobiegania poczęciu przestał nagle obowiązywać, to będziemy w stanie utrzymać inne normy i zasady? Oczywi- ście, można powiedzieć, że zmieniły się okoliczności, że zro- zumieliśmy głębiej ludzką naturę, że lepiej pojmujemy ludzką seksualność i stąd pojawiło się nowe, wnikliwsze rozumienie sprzeciwu wobec antykoncepcji, rozumianego już nie tyle jako sprzeciw wobec ubezpłodniania każdego aktu, ile jako pewna postawa, która realizować się ma w czasie całego trwania mał- żeństwa. Problem polega na tym, że to oznaczałoby, że przez całe pokolenia rozumieliśmy naturę słabo, że wymagaliśmy od małżonków rzeczy, która nie była do zbawienia czy moralnego życia konieczna. Trudno też nie zadać pytania, czy można być przeciwko antykoncepcji i jednocześnie stosować środki antykoncepcyjne? To przecież trochę tak, jakby powiedzieć, że jest się ogólnie przeciw aborcji, ale nie przeciwko każdej aborcji. Szerzej jednak potencjalna i postulowana przez wielu zmiana nauczania Kościoła w tej kwestii pociąga za sobą py- tanie o rozumienie rozwoju doktryny. Czy może on oznaczać zerwanie z poprzednim nauczaniem, czy też zawsze wymaga zachowania ciągłości? Jeśli uznamy, że katolickie nauczanie na temat seksual- ności i płodności zawarte w Humanae vitae powinno zostać zmienione, to trzeba także jasno stwierdzić, że teologia ciała św. Jana Pawła II, która jest przecież rozwinięciem i pogłębie- 9 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI niem nauczania zawartego właśnie w encyklice bł. Pawła VI nie jest „bombą zegarową”, która kiedyś eksploduje w Ko- ściele i całkowicie zmieni oblicze wielu elementów teologii, ale pozostaje ślepym zaułkiem, z którego Kościół powinien jak najszybciej wyjść i podążyć w kierunku wyznaczonym przez antykoncepcyjnie nastawione wspólnoty protestanckie czy przez część teologów katolickich, którzy opowiadają się za sytuacjonistycznym podejściem do moralności, w której to okoliczności, a nie materia czynu decydują o ocenie mo- ralnej. Tyle że w takiej sytuacji musimy zrezygnować także z katolickiej tradycji rozumienia moralności, w której to nie okoliczności, a sama natura czynu decyduje o jego ocenie. Takich, mniejszych czy większych, problemów związa- nych z proponowanym niekiedy odrzuceniem Humanae vitae jest o wiele więcej. Ale głównym, być może najważniejszym, jest to, że negując ten dokument, odrzucamy nie tylko bardzo dobrze zakorzenione w Tradycji (wspólnej wszystkim wy- znaniom chrześcijańskim) nauczanie doktrynalne, ale także prawdę o człowieku, o małżeństwie, o relacjach, o miłości i wreszcie o Bogu i człowieku. Bez prawdy zaś, czasem nie- wygodnej, czasem wymagającej nawrócenia, nie mamy nic, co pozwoliłoby nam korygować nasze działanie, kontrolować nasze intencje, zmieniać nasze zaangażowania. Dlatego warto wracać do Humanae vitae, warto wracać do tego, co w doku- mencie tym najważniejsze, ale także poznawać jego kontekst. O tym jest ta książka. Rozdział 1 Krótka historia sporu Współczesnym katolikom może się to wydawać kompletnie niewiarygodnie, ale tak właśnie jest: debata na temat anty- koncepcji i jej dopuszczalności nie istniała wewnątrz chrze- ścijaństwa (a rzecz nie dotyczy tylko Kościoła katolickiego, ale wszystkich wyznań, wspólnot i Kościołów) jeszcze nieco ponad sto pięćdziesiąt lat temu. I nie chodzi tylko o to, że wszystkie wyznania były w tej sprawie zgodne, ale także o to, że nie istniał najmniejszy konkretny powód, teologiczny, fi - lozofi czny ani moralny, by w ogóle na ten temat dyskutować. Sprawa była jasna, oczywista i w istocie zamknięta. Płodność postrzegana była jako dar Boży, bezpłodność jako dramat, a zarówno Pismo Święte, jak i cała Tradycja Kościoła były w tej sprawie jednogłośne. Nie da się znaleźć nikogo wśród kluczowych chrześcijańskich myślicieli, komu przyszłoby do głowy akceptować działania przeciwne prokreacji. Małżonka twoja jak płodny szczep winny U podstaw tej mogącej obecnie zaskakiwać zgodności leżało nauczanie Pisma Świętego. Pierwszym, niezmiennym argu- 11 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI mentem za płodnością i jej ścisłym powiązaniem z seksual- nością były słowa z pierwszego rozdziału Księgi Rodzaju: „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię”1 (Rdz 1,28). Nie ma żadnych wątpliwości, że w ten sposób Bóg błogosławi prokreacji, rozmnażaniu się i wiąże je ściśle z ludzką seksualnością i małżeństwem. Charakterystyczne jest przy tym, że wezwanie to zostało dwukrotnie powtórzone po tym, jak Bóg uratował Noego i jego rodzinę: „Po czym Bóg pobłogosławił Noego i jego synów, mówiąc do nich: »Bądźcie płodni i mnóżcie się, abyście zaludnili ziemię«” (Rdz 9,1) – to pierwszy cytat i drugi zaledwie kilka wersów dalej: „Wy zaś bądźcie płodni i mnóżcie się” (Rdz 9,7). To powtórzenie, zda- niem rabinów, ma fundamentalne znaczenie. Za pierwszym razem chodzi o podkreślenie, że płodność jest znakiem Boże- go błogosławieństwa, za drugim – jest to już jasno wyrażone przykazanie. Przykazanie, które zestawione zostało z poprze- dzającym go zakazem morderstwa („[Jeśli] kto przeleje krew ludzką, przez ludzi ma być przelana krew jego, bo człowiek został stworzony na obraz Boga”, Rdz 9,6), aby „porównać osobę, która nie chce wypełniać zakazu rozmnażania się, do osoby przelewającej krew”2 ‒ wskazuje cytowany w Torze Par- des Lauder Rasz i. 1 Fragmenty z Pisma Świętego cytowane za: Pismo Święte Starego i No- wego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, wyd. 4, Pallottinum, Poznań 2003. 2 Tora Pardes Lauder. Księga Pierwsza Bereszit, przeł. E. Gordon, S. Pe- caric, Stowarzyszenie Pardes Lauder, Kraków 2001, s. 60. 12 KRÓTKA HISTORIA SPORU Te krótkie fragmenty Księgi Rodzaju uzupełniane były zaś często w argumentacji przeciwko środkom zapobiegającym ciąży cytatem innym, z rozdziału 38: „Juda wziął dla swego pierworodnego syna, Era, żonę imieniem Tamar. Ponieważ Er, pierworodny syn Judy, był w oczach Pana zły, Pan zesłał na niego śmierć. Wtedy Juda rzekł do Onana: »Idź do żony twego brata i dopełnij z nią obowiązku szwagra, a tak spra- wisz, że twój brat będzie miał potomstwo«. Onan wiedząc, że potomstwo nie będzie jego, ilekroć zbliżał się do żony swego brata, unikał zapłodnienia, aby nie dać potomstwa swemu bratu. Złe było w oczach Pana to, co on czynił, i dlatego także zesłał na niego śmierć” (Rdz 38,6–10) – możemy przeczytać o grzechu Onana. I choć komentatorzy, szczególnie współ- cześni, kładą nacisk na to, że grzechem Onana było złama- nie prawa lewiratu, odmowa poczęcia dziecka swojemu bra- tu3, to jednak w całej tradycji Kościoła traktowano to raczej jako potępienie działań mających nie dopuścić do poczęcia dziecka, które dziś nazwalibyśmy stosunkiem przerywanym i uznalibyśmy za bardzo prymitywną metodę antykoncep- cyjną albo ewentualnie za grzech onanizmu4. W identyczny sposób zresztą, co ciekawe, interpretuje ten fragment także 3 W ten sposób opisują już grzech Onana autorzy komentarzy do Biblii Paulistów: „Onan umarł, ponieważ nie chciał wypełnić prawa lewiratu” – podkreślają. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem, Częstochowa 2011, s. 104. 4 W ten sposób wyjaśniono grzech Onana w tzw. Biblii Poznańskiej. 13 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI tradycja żydowska. Według Rasziego zarówno Er, jak i Onan zasłużyli na śmierć i umarli dlatego, że nie chcąc, aby Tamar zaszła w ciążę, która mogła zniszczyć jej urodę, „marnowali swoje nasienie”5. Biblia – i to pomaga nam w zrozumieniu, dlaczego an- tykoncepcja nigdy nie była realnym tematem teologicznym – pełna jest pochwał płodności. Ona jest znakiem Bożego błogosławieństwa, a nie przekleństwem, jak to się ją często postrzega współcześnie. Gdy Bóg błogosławi Abrahamowi, pokazuje mu niebo i gwiazdy i przekonuje: „tak liczne będzie twoje potomstwo” (Rdz 15,5). Gdy Sara zaczyna krzywdzić Hagar, również do tej ostatniej przychodzi Anioł Pański i za- pewnia ją, że nagrodą za posłuszeństwo i powrót do pani będzie rozmnożenie jej potomstwa, „tak bardzo, że nie będzie można go policzyć” (Rdz 16,10). I wreszcie gdy dochodzi do zawarcia przymierza z Abrahamem, którego znakiem staje się obrzezanie, Bóg przemawia: „Jam jest Bóg Wszechmogą- cy. Służ mi i bądź nieskazitelny, chcę bowiem zawrzeć moje przymierze pomiędzy Mną a tobą i dać ci niezmiernie liczne potomstwo” (Rdz 17,1–2). Później te obietnice są powtarzane także wobec synów i wnuków patriarchy. Potwierdzeniem tej prawdy są również historie ojców Izraela. Znakiem błogosławieństwa Bożego dla pogardzanej przez Jakuba żony Lei jest właśnie to, że Pan obdarowuje ją 5 Tora Pardes Lauder. Księga Pierwsza Bereszit, s. 244. 14 KRÓTKA HISTORIA SPORU potomstwem. „Gdy Pan widział, że Lea została odsunięta, otworzył jej łono. Rachela zaś była niepłodna” (Rdz 29,31) ‒ opisuje autor natchniony. A gdy wreszcie po wielu stara- niach Rachela rodzi, wypowiada słowa, które jasno określają jej stosunek do niepłodności: „Zdjął Bóg ze mnie hańbę” (Rdz 30,23). Wymodlonym dzieckiem jest jednak nie tylko Izaak, ale też Samson czy św. Jan Chrzciciel. Każdy z nich jest dowo- dem na to, że „dla Boga nie ma rzeczy niemożliwych” i że w starości także kobieta może porodzić, zostać pobłogo- sławiona. „Któż jak nasz Pan Bóg, co siedzibę ma w górze, (…) Ten, co niepłodnej każe mieszkać w domu jako pełnej radości matce synów” (Ps 113,5.9) ‒ wielbi Boga psalmista. W przywołanej Księdze Psalmów płodność jest przed- stawiana jako znak Bożego błogosławieństwa, a także jako istotny (kto wie, czy nie najistotniejszy) element szczęśliwego życia. Najbardziej widać to w Psalmie 128, który w poetyckiej formie przedstawia wizję życia szczęśliwego (czyli właśnie błogosławionego): „Szczęśliwy każdy, kto boi się Pana, który chodzi Jego drogami! Bo z pracy rąk swoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie. Małżonka twoja jak płodny szczep winny we wnętrzu twojego domu. Synowie twoi jak sadzonki oliwki dokoła twojego stołu. Oto takie bło- gosławieństwo dla męża, który boi się Pana” (Ps 128,1‒4). Ale nie jest to jedyny psalm, w którym znajduje się wielka pochwała płodności. „Oto synowie są darem Pana, a owoc 15 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI łona nagrodą. Jak strzały w ręku wojownika, tak synowie za młodu zrodzeni. Szczęśliwy mąż, który napełnił nimi swój kołczan” (Ps 127,3‒5) ‒ czytamy w Psalmie 127. Nie praktykuj antykoncepcji Zdecydowane stanowisko wobec płodności i  jej przeciw- działaniu od początku przyjęli myśliciele chrześcijańscy. Już w jednym z najstarszych dokumentów chrześcijańskiej sta- rożytności, Didache, znajdujemy jasne zapisy sprzeciwiające się aborcji, a także mogące sugerować sprzeciw wobec ja- kiejkolwiek sztucznej „kontroli narodzin”. W tłumaczeniach na język polski nie jest to jasne, bowiem mowa jest w nich o tym, by „nie czynić magii ani czarów i nie zabijać dziecka, wywołując poronienie”6, ale już w przekładach na język an- gielski zdarza się, że sformułowanie „czynić magię i czary” zastąpione zostaje przez określenie „praktykować kontrolę narodzin”. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta: w tekście tym użyte zostało greckie słowo oὐ φαρμακεύσεις, które moż- na tłumaczyć albo właśnie jako czary i magię, albo też jako podawanie środków eutanazyjnych7 (część tłumaczy stosuje 6 Cyt. za: A. Muszala, Embrion ludzki w starożytnej refl eksji teologicznej, WAM, Kraków 2009, s. 403. 7 Tamże, s. 404. 16 KRÓTKA HISTORIA SPORU tu więc słowo „nie truj”) czy wreszcie właśnie jako działanie antykoncepcyjne8. Justyn Męczennik czy Klemens Aleksandryjski, by wymie- nić tylko dwóch z ojców Kościoła wschodniego i zachodniego, bardzo mocno zwracali natomiast uwagę na to, że małżeństwo jest zawierane właśnie po to, by… zrodzić i wychować dzieci. „O tym, że Prawo wymagało od mężczyzn powściągliwego współżycia z żonami, i to tylko dla spłodzenia dzieci, świadczy zakaz natychmiastowego współżycia płciowego człowieka nie- żonatego z branką wojenną”9 – wskazuje św. Klemens Alek- sandryjski w Kobiercach, a nieco tylko wcześniej wspomina, że ci, którzy, także w małżeństwie, „nadużywają życia seksualne- go, nie są w liczbie owych ocalonych, wśród których przebywa Pan”10. Na czym polegać może owo nadużywanie, Klemens Aleksandryjski wyjaśnia choćby w Wychowawcy, gdzie wprost mówi o „wylewaniu nasienia na ziemię”, które jest nie tyl- ko wbrew Prawu, ale także wbrew zdrowemu rozsądkowi11. 8 M. Pacwa, Anortion, contraception and the Church Fathers, „National Catholic Register”, http://www.ncregister.com/daily-news/abortion-con- traception-and-the-church-fathers, dostęp: 25.06.2018. 9 Klemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków fi lozofi cznych dotyczących prawdziwej wiedzy, t. 1, przeł. J. Niemirska-Pliszczyńska, Instytut Wydaw- niczy PAX, Warszawa 1994, s. 270. 10 Tamże, s. 269. 11 W.H. Marshner, Church Teaching against Contraception prior to 1054, http://marshner.christendom.edu/wp-content/uploads/2016/08/WM- -ChurchTeachingAgainstContraceptionPriorTo1054-OCR.pdf, s. 3, do- stęp: 25.06.2018. 17 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI Jednoznacznie na ten sam temat wypowiadali się także inni ojcowie Kościoła, by wymienić choćby św. Jana Chryzostoma, św. Augustyna, św. Hieronima, św. Ambrożego itd. itp. Średniowiecze, a także jego szczytowe osiągnięcie, jakim była scholastyka, nic w tej sprawie nie zmieniło. W swoim dziele Summa contra gentiles św. Tomasz z Akwinu zupełnie jasno wskazuje, że „wszelka emisja nasienia w taki sposób, by nie mogło nastąpić narodzenie, sprzeciwia się dobru człowie- ka. A jeśli się to dzieje rozmyślnie, musi być grzechem”12. Ta surowa ocena wynika z uznania, że celem ejakulacji, a szerzej: współżycia, ma być podtrzymanie istnienia gatunku, a skoro tak, to działanie wbrew temu sprzeciwia się dobru, jakim jest zachowanie istnienia gatunku ludzkiego. „Dlatego też wydaje się, że po grzechu zabójstwa, który niszczy naturę ludzką już istniejącą, drugie miejsce zajmuje ten rodzaj grzechu, który przeszkadza zrodzeniu natury ludzkiej”13 – dowodzi św. To- masz. Identyczną argumentację, tyle że pogłębioną o aspek- ty fi lozofi i współczesnej, będzie przedstawiał Karol Wojtyła w Miłości i odpowiedzialności (o czym szerzej dalej). Nic w tej sprawie nie zmieniła także reformacja. Jej oj- cowie – Marcin Luter czy Jan Kalwin – w niezwykle ostrych słowach potępiają odrzucenie płodności, która jest znakiem 12 Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, III, 1.2.2, przeł. Z. Włodek, W. Zega, W drodze, Poznań 2007, t. 2, s. 359. 13 Tamże, s. 361. 18 KRÓTKA HISTORIA SPORU Bożego błogosławieństwa i Bożej miłości do człowieka: „Sło- wo Boże (…), które powiada: »rozradzajcie się i rozmnażajcie się«, nie jest przykazaniem, jest czymś zdecydowanie więcej niż przykazaniem, mianowicie boskim dziełem, zapobiega- nie któremu czy zaniechanie nie należy do naszej decyzji, lecz jest równie konieczne jak to, że jestem mężczyzną, rów- nie konieczne jak jedzenie, picie, dbałość o czystość ciała, spanie i czuwanie. To jest cecha wrodzona natury ludzkiej, podobnie jak człony ciała, które do tego należą i temu służą. Podobnie więc jak Bóg nikomu nie nakazuje bycia mężczy- zną czy kobietą, lecz stwarza ich takimi, jakimi są, podobnie nie nakazuje im się mnożyć i stwarza (warunki) do tego, by musieli się mnożyć. I w tych wypadkach, w których usiłuje się zapobiec rozrodowi wbrew naturze ludzkiej i nakazowi boskiemu w nieuzasadniony sposób mocą wolnego wyboru i w których praktykuje się mimo wszystko powstrzymanie się przed płodzeniem, nazywa się to nierządem, zdradą małżeń- ską, to poważny grzech”14 – wskazywał Luter w piśmie O ży- ciu małżeńskim. Jeszcze ostrzejszą ocenę „grzechu Onana” (sam reformator określał go krótko mianem „produkowania nasienia, podniecania kobiety i pozostawiania jej niezaspo- kojoną”15) Luter wyraża w swoim Komentarzu do Księgi Ro- 14 Marcin Luter, O życiu małżeńskim, przeł. K. Toeplitz, w: tegoż, Pisma etyczne, Augustana, Bielsko-Biała 2009, s. 140. 15 Por. H. Schilling, Marcin Luter. Buntownik w czasach wyboru, przeł. J. Ka- łążny, M. Kałążna, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań 2017, s. 331. 19 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI dzaju, w którym określa ten grzech jako „wyjątkowo podły czyn”16, a w innych swoich dziełach jako grzech większy niż kazirodztwo i cudzołóstwo, jako „najhaniebniejszy grzech”, i przypomina, że Bóg ukarał Onana za taki czyn śmiercią. Równie ostre sformułowania znajdziemy w Komentarzu do Księgi Rodzaju Jana Kalwina. On także uznaje, że dobrowolne wyrzucenie nasienia na ziemię, odmowa poczęcia nowego człowieka, czyli działanie antykoncepcyjne, jest „rzeczą po- tworną”, a kopulacja niezakończona możliwością poczęcia jest „podwójnie potworna”. Ale w tym samym fragmencie Kalwin idzie jeszcze dalej i uznaje, że wyrzucenie dziecka z łona kobiety za pomocą środków jest czynem, który nie może być wybaczony, tak jak czyn Onana17. Podobne stanowi- sko jak dwaj wspomniani ojcowie reformacji zajmowali także Zwingli, Wesley i w zasadzie wszysc y najważniejsi teologowie kolejnych nurtów protestanckich i odłamów reformacji. Za zwieńczenie tej drogi reformacyjnej etyki moralnej można uznać jej zlaicyzowaną wersję, czyli etykę Immanuela Kanta. Ten niemiecki fi lozof, choć nie odnosił się wprost do anty- koncepcji, także przedstawiał zasady moralne, które w isto- cie ją wykluczały: „Naturalnym celem spółkowania płci jest przedłużanie gatunku i podtrzymywanie jego trwania, celowi 16 Luther’s Commentary on Genesis. 17 Calvin’s Commentary on Genesis. 20 KRÓTKA HISTORIA SPORU temu nie należy więc (co najmniej) przeszkadzać”18 – wska- zuje Kant w Metafi zyce moralności. Jeśli te słowa powiązać z niezwykle mocnym odrzuceniem przez Kanta aktów ho- moseksualnych i masturbacji, a także z kazusami moralnymi, które obejmują nawet pytanie, czy nie jest złem moralnym współżycie z kobietą ciężarną lub niepłodną, to obraz staje się pełen. Można nawet powiedzieć, że Kantowskie myślenie o moralności staje się zlaicyzowanym, opartym na świeckich już przesłankach, podsumowaniem myślenia na ten temat całej tradycji chrześcijańskiej. Osobnym pytaniem pozostaje, czy myślenie Kanta – w jego całości – umożliwia pełne uza- sadnienie takich twierdzeń. Nie ma tu jednak ani możliwości, ani miejsca, by temat ten rozważać. Ojcowie nowej fi lozofi i Immanuel Kant, choć był myślicielem oświeceniowym, po- zostawał wierny, przynajmniej we własnym przekonaniu (bo skutki jego fi lozofi i były dla europejskiej myśli raczej opła- kane), tradycyjnej moralności. Jednak w tym samym czasie, gdy on tworzył swoje dzieła, których celem było uzasadnie- nie chrześcijańskiej, luterskiej surowej moralności za pomo- 18 I. Kant, Metafi zyka moralności, przeł. E. Nowak, Wydawnictwo Na- ukowe PWN, Warszawa 2005, s. 299. 21 CZEGO KSIĘŻA NIE POWIEDZĄ CI O ANTYKONCEPCJI cą „czystego rozumu”, kształtowało się już zupełnie nowe myślenie o seksualności i etyce seksualnej, którego ojcem był markiz de Sade. U podstaw jego fi lozofi i leżało uznanie, że przyjemność, rozkosz seksualna pozostaje najwyższą normą, której nie może ograniczać żadna moralność ani tym bardziej żadna naturalna skłonność. Tam, gdzie egoizm zostaje zabso- lutyzowany, a rozkosz seksualna nabiera cech jedynego speł- nienia, tam ostatecznie – i przyznaje to autor wstępu do Ju- lietty Krzysztof Matuszewski – musi zostać przezwyciężone to, co określa kobiecość, czyli – tu de Sade pozostaje niezwykle tradycyjny – pragnienie macierzyństwa19. Bez jego odrzuce- nia, potępienia nie da się sprowadzić seksualności wyłącznie do techniki poszukiwania rozkoszy za pomocą transgresji, przekraczania kolejnych norm, zasad i tabu. Intelektualnym pogłębieniem tego myślenia były antropologie i rozumienia rodziny Thomasa Hobbesa i Jana Jakuba Rousseau. Obaj panowie uznawali, że małżeństwo i rodzina nie są niczym naturalnym, a prokreacja nie nakłada żadnych istotnych zobo- wiązań moralnych, przynajmniej na mężczyznę. Seksualność w takim myśleniu była ślepym, czysto biologicznym pędem, który nie wymagał nie tylko odpowiedzialności, ale nawet głębszych uczuć czy emocji. Rajem w rozumieniu Rousseau – co ostro komentuje amerykański fi lozof Benjamin Wiker – był 19 Wstęp do: D.A.F. de Sade, Julietta, przeł. B. Banasiak, K. Matuszew- ski, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1997, s. 19. 22

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Czego księża nie powiedzą Ci o antykoncepcji? Niewygodna prawda Humanae vitae
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: