Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00032 006298 12460108 na godz. na dobę w sumie
Czerwone niebo - ebook/pdf
Czerwone niebo - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Magnum Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-65257-26-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> powieść
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jest lato 1942 roku, na stepach nad Donem Armia Czerwona rozpaczliwie broni się przed nacierającymi wojskami Wehrmachtu. Pisarz Benia Golden, odbywający karę w kołymskim łagrze za zbrodnie, których nie popełnił, zgłasza się do batalionu karnego, by walczyć z Niemcami. Jako żołnierz oddziału kawalerii zostaje razem z Kozakami wysłany na tyły wroga ze straceńczym zadaniem. Ranny podczas bitwy, nawiązuje gorący romans z włoską  sanitariuszką.

Benia Golden, przed wojną bon vivant obracający się w kręgach moskiewskich elit, jest jednym z bohaterów dwóch wcześniejszych powieści Montefiorego: Saszeńka i Serafima: pewnej zimowej nocy. Czerwone niebo to trzecia część tej pasjonującej Moskiewskiej trylogii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SIMON SEBAG MONTEFIORE ZERWONE NIEBOC P R Z E K £ A D W³adys³aw Je¿ewski Tytuł oryginału RED SKY AT NOON First published in Great Britain by Century in 2017 Przekład Władysław Jeżewski Projekt okładki Grzegorz Urawski Zdjęcia na okładce Oddział kozacki 1942 AKG Images/BE W Cerkiew Alamy/BE W Kobieta paultarasenko/Shutterstock.com Copyright © Simon Sebag Montefiore 2017 Simon Sebag Montefiore has asserted his right to be identified as the author of this Work in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988 Copyright © 2017 for the Polish edition by Wydawnictwo Magnum Copyright © 2017 for the Polish translation by Wydawnictwo Magnum Wydawnictwo MAGNUM sp. z o.o. 02-536 Warszawa, ul. Narbutta 25a tel./fax 22 848-55-05, tel. 22 646-00-85 e-mail: magnum@it.com.pl Księgarnia internetowa MAGNUM www.wydawnictwo-magnum.com.pl Wydanie elektroniczne 2017 (EPUB) ISBN 978-83-65257-24-6 (MOBI) ISBN 978-83-65257-25-3 (PDF) ISBN 978-83-65257-26-0 MOJEMU SYNOWI, SASHY u n o D u k u ł w a w t i B Z C I W O M I F A R E I S Don W Ó K R A H C A N I A R K U W Ó J I K D A R G N I L A T S Wołga Z C A Ł A K n o D M E N O D D A N W Ó T S O R e z r o M e i k s w o z A A S S E D O A W K S O M r p D n i e h c i k c e i m e i n ł i s a i c r a t a n i k n u r e i K 2 4 9 1 ń e i p r e i s – c e i p i l e z r o M e i k s j i p s a K K a u k a z e n r a z C e z r o M M Y R K I Y N O W A T S D E Z R P R A Z S B O E I P A M A N S a g ł o W R Ż E N O R O W S Z O B E I N E N O W R E Z C W Ó R O T U H C Y W Z A N E C Ż Ą I S K W E N J Y C K I F Ą S Przedmowa Dwudziestego drugiego czerwca 1941 roku rozpoczęła się operacja „Barbarossa” – inwazja Hitlera na Związek Sowiecki, rządzony przez dyktatora Iosifa Stalina. Miała to być najokrutniejsza wojna w dziejach. W pierwszych miesiącach Rosjanie, całkowicie zaskoczeni atakiem, stracili mnóstwo żołnierzy, czołgów i samolotów, a Niemcy szybko po- suwali się w kierunku Moskwy. We wrześniu nawet stolica Związku Sowieckiego znalazła się w niebezpieczeństwie. W grudniu jednak wojska Stalina przeprowadziły kontratak i Niemcy zostali odrzuceni spod Moskwy. Na początku 1942 roku Hitler zaplanował nowe druzgocące ude- rzenie. Stalin spodziewał się następnego natarcia na Moskwę, ale Niemcy rozpoczęli operację „Blau”: ofensywę przez rozległe obszary stepowe południowej Rosji w kierunku Donu i Wołgi, a potem na południe, w celu opanowania zagłębia naftowego na Kaukazie. Nazi- stów wspierali sojusznicy. W natarciu brały udział wojska włoskie w sile 235 000 żołnierzy, przysłane przez faszystowskiego dyktatora Włoch, Benita Mussoliniego. Obu stronom brakowało czołgów, więc na krótki czas rzuciły do walki oddziały kawalerii. Doszło wtedy do ostatnich wielkich szarż kawaleryjskich w historii. Latem front sowiecki załamał się. Dziesiątki tysięcy żołnierzy zosta- ło okrążonych lub poddało się, a wielu rosyjskich i kozackich anty- komunistów podjęło kolaborację z nazistami. Wojska niemieckie parły niepowstrzymanie i wydawało się, że terytorium Rosji zostanie prze- cięte na pół. Niemcy nacierali również w Afryce Północnej. Gdyby przebili się do Kaukazu, mogliby połączyć się ze swoimi siłami na PRZEDMOWA VII Bliskim Wschodzie i mieliby szansę wygrać wojnę. Hitler czuł już za- pach zwycięstwa, Stalin był bliski paniki. Rozpoczynał się największy kryzys w czasie drugiej wojny światowej. Potężny Don stał się jedyną zaporą dzielącą przetrwanie od klęski. Za nim leżało miasto nad Wołgą, zwane Miastem Stalina. Stalingrad. W tej krytycznej chwili bohaterowie powieści znaleźli się na polu walki… „Moje imię Nic, nazwisko Nikt”. Powiedzenie więźniów Gułagu Rozkaz nr 227 „Pora skończyć z wycofywaniem się. Ani kroku wstecz!… Z panikarzami i tchórzami należy rozprawiać się na miejscu!… Taki jest nakaz naszej ojczyzny… Rozkazuję: Sformować w obrębie każdego frontu od jednego do trzech batalionów karnych po ośmiuset ludzi. Oficerowie i żołnierze winni złamania dyscypliny lub szerzenia paniki zostaną wcieleni do tych batalionów i skierowani na najtrudniejsze odcinki frontu, aby odkupić krwią swoje winy wobec ojczyzny…” Iosif Stalin, ludowy komisarz obrony Moskwa, 28 lipca 1942 Pojechał raz Kozak do obcej krainy Na dobrym swym koniu, czarniejszym niż kruk, Na wieki zostawić miał chutor rodzinny, Już nigdy nie wróci na ojców swych próg. Pieśń kozacka* * Tekst polski za: Cichy Don, t. II, cz. III, przeł. Wacław Rogowicz [przyp. tłum.] Prolog Słońce dopiero wschodziło, gdy wsiedli na konie i ruszyli przez step w stronę łuny widocznej na horyzoncie. Bywają w życiu chwile, kiedy żyje się od oddechu do oddechu, od skoku do skoku, nie patrząc przed siebie ani za siebie, kiedy każde doznanie jest wyjątkowo intensywne. Była to właśnie taka chwila. Wyjechali z kępy topoli, w której spędzili noc, śpiąc na derkach, z jukami pod głową, z palcami zaciśniętymi na rękojeściach pistoletów, położywszy obok siodła i karabiny. Konie stały nad nimi, wciągając po- wietrze przez aksamitne chrapy i brązowymi oczami obserwując swoich panów, których tak dobrze znali. Rotmistrz zbudził ich jednego po drugim. Osiodłali konie, ściągnęli popręgi, sprawdzili podkowy i pęciny, pogłaskali swe rumaki po szy- jach, tkliwie do nich przemawiając. Zwierzęta rzucały łbami, oganiając się od uprzykrzonych gzów, machały ogonami i przewracały oczami, niespokojne przed drogą. Jeźdźcy z obawą rozglądali się po stepie. Ich przyszłość była tak samo najeżona pułapkami, jak ta bezkresna równina. Walka w pa- lącym słońcu nie miała większego sensu – ścigali nieprzyjaciela i on ich ścigał – ale nie tracili nadziei, bo każdy z nich już wiedział, czym jest prawdziwa beznadzieja, a ich obecne położenie było wszak znacz- nie lepsze. Tu mogli odkupić krwią swoje winy: wierzyli w to z całym fatalizmem i dla niektórych była to pierwsza przyzwoita rzecz, jaką zrobili w życiu… Z siatek przytroczonych do siodeł dali koniom siana. Wierzchowce, które kochali ponad wszystko, były zdenerwowane, ale oporządzanie, czuła troskliwość, codzienny poranny rytuał uspokajały je. 2 CZERWONE NIEBO Rąbek wschodzącego słońca zabarwił niebo na różowo-żółto, lecz widnokrąg wciąż był czarny jak atrament. Na jego tle powoli pęczniały kłę- by dymu, tak jednolite, że przypominały kopuły pogrążonego w ciem- ności soboru. Z oddali dobiegały głębokie grzmoty wybuchów, ale nie zwracali na nie uwagi. Było już gorąco, piekielnie gorąco. Na nosie i górnej wardze perliły im się krople potu. Wiał wiatr, lecz jego podmuchy też były gorące, niosły sczerniałą słomę z rżysk i pszeniczne plewy. W złotych ukośnych promieniach niezwyciężonego lata trawa była zupełnie płowa. Pantalejmon, najstarszy z oddziału, zgasił ognisko, wdeptując żar w ziemię, i włożył dzbanek od kawy do juków, które były istną jaskinią Aladyna, pełną prowiantu, narzędzi i innych potrzebnych rzeczy. „Ni- gdy niczego nie wyrzucaj – mawiał. – Wszystko ma swój czas, bracie, wszystko kiedyś się w końcu przydaje”. Kozacy mówili do siebie „bracie”, tak jak członkowie partii komu- nistycznej nazywali jeden drugiego „towarzyszem”. Pantalejmon, zwa- ny „Panką”, ścisnął Benię Goldena za ramię. – Nie smuć się, Golden. Na stepie zawsze świeci słońce. Potem sprawdzili, czy szable są w pochwach, broń na ramieniu, bla- szane pudełka z amunicją spakowane do skórzanych ładownic, suszone mięso i chleb w sakwach, zrolowane derki za siodłami. Nie zostawili ni- czego… to znaczy niczego z wyjątkiem trupa, który leżał niżej na zbo- czu, z czerniejącą kreską zakrzepłej krwi na gardle, wyglądającą jak zgrubiała smuga smoły. Benia spojrzał w tamtą stronę, ale tylko prze- lotnie; przywykł już do widoku trupów. – Chyba nie będzie mu nas brakowało, co? – powiedział Mametka swoim dyszkantem. Był niziutki – mierzył ponoć półtora metra – miał różane usta fauna i dziewczęcy głos, a oczy tak dziecięco ufne, że w ła- grze kryminaliści przezwali go „Bette Davis”. Znajdowali się na tyłach nieprzyjaciela i Benia Golden miał wra- żenie, że zostali sami na całym świecie. Ale ich mały oddziałek nie na- leżał do typowych jednostek Armii Czerwonej. Byli skazańcami, reszta armii nazywała ich smiertniki, jak w Rosji mówi się o ludziach z wyro- kiem śmierci. Jednak w pamięci Beni ludzie ci mieli nigdy nie umrzeć. Przekonał się później, że są zawsze w jego snach – i byli w nich tacy, jak PROLOG 3 owego dnia. Jedni siedzieli wcześniej w więzieniu za zabójstwo lub na- pad na bank, inni za kradzież jednego kłosa z pola, a wielu tylko za to, że mieli nieszczęście znaleźć się w niemieckim okrążeniu. Jedynie on, Benia, był polityczny, co znaczyło, że musi jeszcze bardziej uważać: „Moje imię Nic, nazwisko Nikt” – brzmiała jego dewiza. Kiedyś ten nakaz ostrożności bardzo mu ciążył; teraz nie musiał się już pilnować, bo znaj- dowali się poza zasięgiem Organów, a nawet dowództwa wojskowego. Był lipiec 1942 roku i Armia Czerwona szła w rozsypkę. Stalinowska Rosja stała u progu klęski, ale łagrowa nieufność i obsesyjny lęk wciąż tkwiły w każdym z nich. Przebiwszy się przez linie nieprzyjaciela, brodząc po bezkresnym morzu traw, mieli jeszcze jedno zadanie do wykonania. Benia sprawdził popręg pod brzuchem swojej klaczy, Srebrnych Skarpetek: „Lepiej zapomnieć gaci i jechać na golasa niż zapomnieć o popręgu – uczył go stary Panka. – Z luźnym popręgiem daleko nie zajedziesz!”. Byli gotowi. Rotmistrz Żurko dał im znak nieznacznym ruchem głowy. – Na koń. Czas ruszać. Pryszczepa, z włosami lśniącymi w słońcu jak złoty hełm, nie tracił swej beztroskiej, dzikiej radości życia. Pobrzękując ostrogami, ze śmie- chem wskoczył na siodło, a jego klacz, Esperanza, równie śmiała i swa- wolna jak jej pan, zadarła łeb z zadowoleniem. Benia zdumiewał się, że nawet tu Pryszczepa potrafi być szczęśliwy. Jaki jest największy dar pod słońcem? Być szczęśliwym wszędzie, gdziekolwiek się jest. Panka, który musiał mieć co najmniej sześćdziesiątkę, położył chudą rękę na kłębie swojego Ałmaza i nie wkładając nawet stopy w strzemię, dosiadł go. Miał niewielki brzuszek, ale był żylasty, krzepki i wszystko przychodziło mu bez wysiłku. Nie każdy delikatnie obchodził się z ko- niem i było to widać. Kiedy Haranża podszedł do swojej Pięknej, ta po- łożyła uszy po sobie i przewróciła oczami. Wszystkie konie bały się „Pająka” Haranży i trudno było się im dziwić. Benia też się go bał. Jego bryłowata, bezkształtna głowa wyglądała tak, jakby szalony ślepiec wy- ciosał ją z drewnianego kloca; usta miały wygląd czerwonej jamy z ma- lutkimi zębami, a cały, od stóp do głów, obrośnięty był prostymi czarnymi włosami. Nigdy się nie spieszył, poruszał się z niezdarną powolnością, 4 CZERWONE NIEBO zachowując energię, która gromadziła się w nim i w każdej chwili mog- ła znaleźć ujście w gwałtownym wybuchu. Był jeszcze „Uśmiechnięty”, Czeczeniec o szczupłej sylwetce i szlachetnych rysach twarzy, a także przedwcześnie posiwiałych włosach, czyniących mężczyzn z Kaukazu tak przystojnymi – o ile nie cieszył się jak dziecko albo nie gniewał, bo wtedy, myślał Benia Golden, wiadomo… Benia był ostatni, zawsze ostatni. Od ciągłego siedzenia w siodle tu- łów boleśnie mu zesztywniał, uda miał poobcierane, a zadek w sińcach. Nauczył się jeździć konno jak należy dopiero podczas krótkiego szko- lenia. Włożył obutą lewą stopę w strzemię i z głośnym sapaniem pod- ciągnął się do góry. – Uważaj, dziadku! – młody Pryszczepa chwycił go za ramię i przytrzy- mał swoim żelaznym uściskiem, dopóki Benia nie usadowił się w siodle. Panka, którego siwe bokobrody i włosy uczesane w czub świadczyły o tym, że młodość przypadła mu na czasy przed pierwszą wojną świa- tową, żuł prymkę i energicznie ssał wąsy. Zwykle była to u niego oznaka rozbawienia. Jeździli konno tak różnie, jak w różny sposób chodzili piechotą. Ich wierzchowce miały swoje życiorysy, swoją historię szarż i odwrotów, klęsk i zwycięstw. Jeźdźcy znali je i rozumieli, jakby to były ich dzieci. Kiedy ruszali, każdy przemawiał do konia po swojemu. – Kłop, kłop, malutki – mówił Panka do Ałmaza, swojego deresza, a Pryszczepa nachylił się do Esperanzy, która zastrzygła biało zakoń- czonymi uszami, a potem zadowolona położyła je. Moskwianin Benia wyrecytował Srebrnym Skarpetkom litanię pochwał, niczym rabbi od- mawiający swoje hipnotyczne modlitwy. Jego ciemnokasztanowa klacz znad Donu miała arogancki charakter, białą strzałkę na czole i białe przednie nogi, którym zawdzięczała swoje imię. Srebrne Skarpetki od- wróciła lśniącą szyję w stronę Beni, a on pochylił się do przodu i obiema rękami objął ją. Kochał tę klacz nie mniej niż ludzi, których zdarzyło mu się w życiu kochać. A poza tym nikogo nie potrzebował nigdy tak bar- dzo, jak teraz jej. Rotmistrz Żurko podniósł rękę. Letnią czapkę z daszkiem miał zsu- niętą na okulary, a jego koszula była już przepocona. PROLOG 5 – Jak się boicie, zrezygnujcie – zawołał do swoich ludzi. – Skoro nie rezygnujecie, nie bójcie się! Cała siódemka patrzyła przez chwilę na spalony słońcem step. Ich twarze były już pokryte kurzem. Mieli kurz w oczach, ustach i noz- drzach, we wszystkich fałdach ubrań. Ostry, powodujący łzawienie pył wisiał w powietrzu, gdy jechali po równinie porośniętej koniczyną, la- wendą i trawą. Rotmistrz Żurko przetarł okulary i wpatrzył się w dal. – Myślałem o synu – powiedział do Beni, z którym najwięcej go łączyło. – Jego matka mówi mu, że nie musi przykładać się do nauki. Nie mogę jej darować… Rozmowa o zwykłych, codziennych sprawach zabrzmiała dziwnie w uszach Beni, bo wokół szalało piekło. On sam myślał o trupie. Wszyscy go widzieli, ale nikt nie powiedział słowa, nie zdziwił się, nie zadawał pytań. A przecież znali go dobrze. Śmierć jednak też znali nie gorzej. W łagrach śmierć przychodziła szyb- ko, jak tchnienie. W czasie odwilży spod śniegu wyłaniały się ciała zmar- łych – wszędzie tam, gdzie padli z wycieńczenia albo zostali zabici przez strażników strzałem w tył głowy. Niektórzy więźniowie przez wiele dni chodzili z piętnem śmierci na twarzach: mieli szkliste oczy, nosy ostre i wydatne jak u ptaków i zapadnięte policzki. Rano znajdowano ich mar- twych na pryczach, z szeroko otwartymi ustami. Widok trupa ze smugą zakrzepłej krwi nie mógł rozstroić towarzyszy Beni ani odwrócić ich uwagi od zadania, które mieli wykonać. Żurko wciąż narzekał na syna: nie chce mu się uczyć, pali jak komin i ciągle się masturbuje. Benia rozejrzał się. Jego towarzysze pewnie nigdy nie czuliby się tak swojsko w gronie rodzinnym jak w tym oddzia- le. Wyrzutki społeczne po obu stronach frontu znalazły swoje miejsce w hierarchii tego okrutnego chaosu. Benia zastanawiał się, czy w historii świata były kiedyś straszniejsze czasy. Żurko jako jedyny z całej grupy miał czystą kartotekę i mógł po wojnie wrócić do normalnej pracy, oczywiście gdyby przeżył. Był księgowym czy kierownikiem, w każdym razie jednym z tych, których widuje się w moskiewskim metrze w gar- niturach i z teczkami. Podwładnych traktował sprawiedliwie, a ostrzał 6 CZERWONE NIEBO nie robił na nim wrażenia. Miarą jego opanowania i spokoju było to, że nie opowiadał o tym, co widział. Równina była prawie zupełnie płaska. Tu i ówdzie rosły kępy wierzb i topoli, ale na ogół nie było na niej nic prócz wysokiej, kołysanej wiatrem trawy, gęsto przetykanej słonecznikami o żółtych główkach i czarnych twarzach. Ciągnęła się po horyzont i spotykała się tam z jaśniejącym, mętnym niebem, które szybko zmieniało barwę: od szkarłatnej do żółtej i liliowej. Wśród tego zachwycająco pięknego bezkresu Benia miał poczucie, że unosi się jak łupina na wzburzonych falach miotana siłami, na które nie ma wpływu. Był zmęczonym człowiekiem, żył chwilą i inte- resowało go tylko to, żeby przeżyć jeszcze jeden szalony dzień. W oddali szwadrony czołgów wyglądających jak stalowe karaluchy orały ziemny pył o barwie kawy. Sunęły w stronę Donu i leżącego sto kilometrów dalej Stalingradu. Samoloty śmigały po niebie, rozdzierając poranną mgiełkę. Sowiec- kie jaki toczyły powietrzne pojedynki z messerschmittami. Niedaleko krążył niemiecki storch, obserwując ruchy oddziałów rosyjskich. Jego sylwetka przypominała Beni niezdarnego pterodaktyla. Przez ostatnie kilka tygodni wojska hitlerowskie posuwały się bardzo szybko i sytuacja na stepach była niezmiernie zagmatwana. Całe armie sowieckie zostały zamknięte w okrążeniu; wielu zdrajców uciekło na stronę niemiecką, a inni pozostali na stepie, by czekać na Niemców. W tym krwawym kotle walczyli nie tylko Niemcy z Rosjanami i hitlerowcy z komunistami, ale także Rosjanie z Rosjanami, Kozacy z Kozakami, Ukraińcy ze wszyst- kimi, a wszyscy z Żydami… Drogami i przez otwarty step, z wozami załadowanymi nędznym dobytkiem, ciągnęli zmęczeni chłopi, ze stoickim spokojem przyjmując swój los. Zdezorientowani ciągłymi natarciami i odwrotami swoich wojsk, podążali to w jedną, to w drugą stronę. A we wsiach, po lasach i w wyso- kiej trawie ukrywali się Żydzi. Byli to ludzie straceni, którzy na własne oczy widzieli rzeczy zbyt potworne, aby można było dać im wiarę. Zabłąkali się tutaj ze swoich biednych besarabskich wiosek albo wielkoruskich miast Odessy i Dniepropietrowska. Uciekali w pojedynkę, szukając schro- nienia po stogach i stodołach. PROLOG 7 – No dobra, szwadron, naprzód! – zakomenderował rotmistrz Żur- ko. Tak jakby stanowili cały szwadron, jakby nie zostało ich raptem siedmiu, a nad trupem ósmego nie krążyły roje much. – Trzeba prze- jechać kawałek drogi, zanim zrobi się upał nie do wytrzymania. Jazda, bandyci! Ruszyli stępa. Na czele rotmistrz Żurko, za nim Mały Mametka na swoim kucyku, który według Beni nie był wiele większy od dużego psa, a potem Panka na Ałmazie i „Pająk” Haranża. Reszta zamykała pochód. Jechali przez pole słoneczników, atakowanych przez chmary wróbli. Pryszczepa schylał się i zrywał szerokie, roześmiane twarze kwiatów. Wytrząsał ziarna i wsypywał je sobie do ust, jakby był na wycieczce z kumplami. Kiedy płaski teren obniżył się nieco, schodząc do stru- mienia, który połyskiwał przed nimi w słońcu jak struga rtęci, daleko we wsi dostrzegli błysk odbitego światła. Przez lornetkę Żurko zobaczył konie, żołnierzy w szarych mundurach i pojazdy w kolorze khaki. Sprawdzili broń, dla pewności dwa razy. Panka jechał teraz obok Beni. Żując bokobrody, położył mu na ramieniu wielką rękę, ciemną i spękaną jak kora. – To wielki kraj – powiedział. – Trzeba się dobrze wysilić, żeby mu sprostać. Benia spojrzał w wąskie oczy Panki, które nie różniły się wiele od połyskujących zmarszczek na tej ogorzałej, lisiej twarzy, ale obdarzone były niemal nadludzką zdolnością widzenia. Panka nieustannie badał wzrokiem step, nasłuchiwał odgłosów ptaków, porykiwania jeleni, war- kotu silników. „To jaskółka” – mówił. Albo: „To gwizd byka w czasie godów”. Pokazywał jakiś punkt i wołał: „Uwaga! Tam jest nora bobaka”. Rozróżniał też samoloty: „To nasz, szturmowik”, i działa: „To osiem- dziesiątkaósemka”. Nigdy się nie mylił. Benia poczuł zastrzyk adrenaliny. Dłonie mu zwilgotniały, żołądek podszedł do gardła i na chwilę zakręciło mu się w głowie z gorąca. Jego rodzice byli gdzieś tam, daleko. Czasami godził się z myślą, że nie żyją, i pragnął być z nimi, ale dziś znów odżyła w nim nadzieja i był pewien, że ich odnajdzie. Na moment przypomniała mu się kobieta, którą ko- chał w Moskwie. Poczuł zapach skóry na szyi Saszeńki, ujrzał jej szare 8 CZERWONE NIEBO oczy i żyły na jej szyi, nabrzmiałe, gdy się kochali. Doznanie było tak żywe, że aż bolesne. Po ich romansie życie Beni właściwie się skoń- czyło. Potem był już tylko proces i łagry. Już od miesięcy był na wojnie, ale z jakiegoś powodu to proste życie, śmiertelna walka, towarzystwo Kozaków i ich koni w tej krainie słoneczników i trawy, w tym imperium kurzu, końskiego potu i oliwy karabinowej sprawiły, iż nigdy dotąd nie czuł tak mocno, że żyje. Gdybyście zapytali go później, czy się bał, od- powiedziałby: „Czy się bałem? Byłem bardziej przerażony niż można to sobie wyobrazić”. A przecież nie zwracał uwagi na strach. „Szaleństwu odważnych śpiewamy pieśń” – napisał Maksim Gorki, wielki pisarz, który swego czasu okazał Beni taką życzliwość. Benia jechał, by zabić człowieka, być może wielu ludzi, i miał niewielkie szanse wyjść z tego cało. Nadal jednak wierzył w swoją szczęśliwą gwiazdę. Nie miał innego wyjścia. Tak jak oni wszyscy. Rozgarniając piersią słoneczniki, Srebrne Skarpetki zwróciła łeb w prawo, zastrzygła uszami i Benia Golden poczuł, że zwolniła kroku. Chciała mu coś powiedzieć. Panka i Pryszczepa zsiadali już z koni i od- bezpieczali broń. Benia położył rękę na PPSz, pistolecie maszynowym przewieszonym przez ramię. Jeśli teraz umrzesz, powiedział sobie, umarłeś dawno temu… Dzieñ pierwszy I – Oskarżony Golden, powstańcie! Benia wstał, czując, że nogi uginają się pod nim. Było to przed dwo- ma laty, zimą 1940 roku. Trzech sędziów weszło do sali w więzieniu specjalnym Suchanowka. Za stołem sędziowskim zasiadło dwóch gru- bych, szarych na twarzy mężczyzn w mundurach oraz trzeci, którego Benia znał nie tylko z gazet, ale osobiście. Faworyt Stalina i członek Politbiura, towarzysz Herkules Satinow, zajął krzesło z prawej strony. Miał orli nos, szpakowate włosy obcięte na jeża i wyglądał szczupło w swojej bluzie stalince i wysokich butach. Kiedyś Benia chlubił się, że zna takich dygnitarzy, był dumny, że Stalin wie, kim jest. Cóż za iry- tująca głupota, przypadłość młodych, beztroskich lat! Teraz nie mógł odżałować, że ci ludzie w ogóle dowiedzieli się o jego istnieniu. Benia rozpoznał też przewodniczącego, ogolonego na łyso mężczyz- nę o twarzy buldoga, z małym wąsikiem pod sino-czerwonym nosem, chropowatym jak pumeks. Był to Wasilij Ulrich, stalinowski „Wieszatiel”. – Ja, W.S. Ulrich – zaczął monotonnym głosem – przewodniczący składu sędziowskiego, otwieram niniejszym posiedzenie Trybunału Woj- skowego w Obiekcie Specjalnym nr 110. – Tak brzmiała oficjalna nazwa Suchanowki. – Jest czwarta trzydzieści 21 stycznia 1940 roku. Porządek dzienny: sprawa Goldena, Beniamina. Czyżby naprawdę był środek nocy? Benia spojrzał najpierw na po- krytą bliznami twarz Ulricha, wciąż nie dowierzając, że mogą go uznać za winnego, skoro zgrzeszył tylko zbytnią ciekawością – i romansem z niewłaściwą kobietą. Ale w wodnistych, przepitych oczach przewod- niczącego zobaczył jedynie zmęczenie i niesmak. Z dreszczem zgrozy DZIEŃ PIERWSZY 11 przypomniał sobie, że Ulrich podobno nie tylko asystuje przy egzeku- cjach, ale czasem nawet sam je przeprowadza. Benia wdychał znajomy zapach papierosów, wódki, kawy i mary- nowanych ogórków, który szedł od sędziów; tak pachniał zaduch nie- wietrzonych pomieszczeń, w których dorośli mężczyźni pracowicie spędzali bezsenne noce. Przypomniały mu się długie, szczęśliwe wie- czory z pisarzami w moskiewskich kuchniach i dyskusje o tym czy owym popularnym poecie, najlepszym filmie albo najnowszym skandalu… Bezpowrotnie minione życie. Zerkając na leżące przed nim dokumenty i ocierając sino-czerwone powieki, Ulrich czytał: „Golden, Beniamin podpisał zeznanie, w którym przyznaje się do swoich zbrodni i na podstawie artykułu 58 paragraf 8 zostaje niniejszym uznany za winnego działalności terrorystycznej, spi- sku na życie towarzyszy Stalina, Mołotowa, Kaganowicza i Satinowa (który zasiada w tym trybunale) oraz przynależności do kontrrewolu- cyjnej organizacji trockistowskiej, powiązanej z białogwardzistami i wy- konującej rozkazy japońskiej i francuskiej służby wywiadowczej”. – Nie, nie! – dobiegł jakby z daleka piskliwy głos i dopiero po chwili Benia uświadomił sobie, że to on krzyczy. Ulrich obrócił głowę w prawo. – Towarzyszu Satinow, proszę odczytać wyrok. Satinow nie zdradzał żadnych emocji, ale stalinowscy dostojnicy jak nikt inny potrafili zachować zimną krew. Była to dla nich życiowa ko- nieczność. Satinow chłodno spojrzał na Benię. – W imieniu Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich Trybu- nał Wojskowy Sądu Najwyższego po rozpatrzeniu waszej sprawy ska- zuje was na najwyższy wymiar kary, czyli rozstrzelanie. Beni zrobiło się gorąco. Poczuł nagle, że brak mu tchu, i rozpaczliwie zaczął chwytać ustami powietrze. Stał tak blisko stołu sędziowskiego, że widział, jak Ulrich wpisuje do protokołu fatalny skrót: „W.M.N.”, Wysszaja Miera Nakazanija, potocznie „wyszka”. W sowieckiej Rosji każdy departament i każde przedsiębiorstwo, a nawet każdy wyrok miały 12 CZERWONE NIEBO swój złowieszczo zgrabny akronim. Ale to była pomyłka, straszliwa pomyłka! Potworne słowa wyroku tłukły się w głowie Beni. Wiedział, jak wykonuje się wyszkę, bo będąc pisarzem, zawsze ciekawym wszyst- kiego, zapytał kiedyś wysokiej rangi czekistę o przebieg egzekucji. Za- dał to pytanie w naiwnym przekonaniu, że jego samego nigdy nie spotka taki los. Prowadzimy skazańca do celi, objaśniał czekista, znajdującej się głęboko pod ulicami miasta. Dwóch strażników trzyma go za ręce, a trzeci, szybko, zanim więzień się domyśli, co go czeka, pakuje mu z na- gana osiem gramów ołowiu w miejsce, w którym kark łączy się z głową. Na koniec oddaje się „strzał kontrolny” w skroń. – Nie przyznałem się przecież. Nigdy! Nie… Ulrich westchnął, szepnął coś Satinowowi i pokazał Beni leżący na stole plik papierów. – Mam przed sobą podpisane przez was zeznanie, oskarżony Golden. – To fałszerstwo! Nie zrobiłem nic złego! – Milczeć! – krzyknął Ulrich i walnął pięścią w stół. – Podpisaliście to zeznanie czy nie? – zapytał Satinow ze swoim gruzińskim akcentem. – Nie! Wiecie przecież, nie miałem wyboru, bito mnie. Moje zezna- nie zostało wymuszone. Wszystkiemu zaprzeczam, byłem torturowany… Ulrich otarł płaską twarz dłonią upstrzoną plamami wątrobowymi. Miał za sobą długą noc wyszek – skazywał więźniów i uczestniczył w egze- kucjach, w przerwach pokrzepiając się wódką. Było widać, że marzy tylko o tym, by przesłać swój raport towarzyszowi Stalinowi i pójść spać. – Podpisane zeznanie jest w świetle prawa obowiązujące – oznajmił Ulrich gniewnym, a jednocześnie obojętnym głosem. – Orzeczenie sądu pozostaje w mocy, wyrok jest ostateczny i zostanie niezwłocznie wykonany… Benia miał wrażenie, jakby otwarła się pod nim zapadnia szubie- nicy. Oblał się potem i chwyciły go straszliwe mdłości. Strażnicy złapali słaniającego się więźnia i trzymali go jak bezwładną kukłę. Satinow nachylił się do ucha Ulricha i coś mu szepnął. Był najwyż- szym rangą funkcjonariuszem w składzie sędziowskim, towarzyszem broni wielkiego Stalina i nie był zawodowym sędzią. Znalazł się tu z innego DZIEŃ PIERWSZY 13 powodu. Stalin mianował go „kuratorem” tego procesu, bo Satinow przyjaźnił się z ludźmi, których miał skazać na śmierć. Była to stalinow- ska próba wierności. Ulrich wzruszył ramionami i Satinow odchrząknął. – Oskarżony Golden, wyrok śmierci na was zostaje uchylony. W za- mian zostajecie skazani na dziesięć lat… Reszta słów utonęła w zgiełku ulgi, jaki rozszalał się w uszach Beni. Czy naprawdę to usłyszał? Tak. A więc dziesięć lat! Co za radość – a wszystko dzięki Satinowowi! – Dziękuję – wyszeptał Benia w stronę sędziów, lecz ci nie patrzyli już na niego. Wstali i zbierali ze stołu dokumenty. Benia rzucił się na- przód, ale strażnicy chwycili go i przytrzymali. – Niech wam Bóg wynagrodzi! – krzyknął jeszcze. – Milczeć! – krzyknął strażnik i uderzył go w bok kolbą. – Ani słowa, więźniu! Człowiek, który usłyszał wyrok śmierci, przeżył więcej niż inni i dla Beni Goldena nic nie miało być już takie samo. Mógł teraz żyć pełną pier- sią, namiętnie, z rozmachem. Mógł znowu kochać. Och, jakże kochał życie. Prawie nie zauważył, jak sędziowie jeden za drugim wyszli z sali. Potem poprowadzono go korytarzami i odwieziono karetką więzien- ną. W celi uporządkował sobie w myślach wszystko, co się wydarzyło. Wiedział, że całe jego życie do dnia aresztowania się skończyło. Był właś- ciwie martwy, choć jego ciało nie rozkładało się. Został uwięziony w piekle wiecznej teraźniejszości. Przypomniał sobie rzymskich galerników: miał być teraz jak jeden z nich, zaharować się na śmierć za drutami łagrów. Ale potem pomyślał: dziesięć lat! To przecież nie na zawsze. Mogę prze- żyć te dziesięć lat i wrócić do życia, prawda? Tygodnie i miesiące 1940 roku mijały Beni w celi. Przywykł do wię- ziennego życia, chociaż wiedział, że niebawem się ono skończy, a każdy więzień nienawidzi wszelkich zmian, bo zmiana to niebezpieczeństwo. Benia jednak był świadom, co go czeka: transport, zwany etapem, do jednego z obozów Gułagu. I któregoś dnia o czwartej rano strażnicy przyszli do jego celi. 14 CZERWONE NIEBO – Pobudka! Wychodzić z rzeczami! Dawaj, dawaj! Jazda! Benia nie wiedział, dokąd go wiozą. Jechał na wschód bydlęcym wagonem, który przemierzał powoli bezkresne połacie Uralu i Syberii. Pociągi pełne były brudnych, zawszonych więźniów (wśród nich, jak dowiedział się Benia, znajdowało się wielu Polaków, ofiar ostatnich podbojów Stalina), a w śmierdzących kubłach przelewała się uryna i za- każone dyzenterią odchody. Benia rozmawiał czasem z towarzyszami podróży o zdumiewającym sojuszu Stalina z Hitlerem, którzy podzielili między siebie Polskę. Niemcy niedawno zdobyli Paryż. Jak długo Wielka Brytania będzie się opierać Hitlerowi? Przeważnie jednak leżał w swoim kącie, oszczędzając siły; uczył się słuchać i nie mówić. Jako „polityczny” stał najniżej w hierarchii więźniów. Nawet mordercy i zło- dzieje znajdowali się wyżej od niego, a najwyższą pozycję zajmowali recydywiści, którzy rządzili w bydlęcym wagonie, dostawali najlepsze jedzenie i zabierali wszystko, co im się spodobało. Krótka szarpanina w mroku wagonu wśród zbitych w gromadkę więźniów i jeden z nich zginął, bo miał nieszczęście nosić nowe buty. Potem szybko zabrano mu odzież, czapkę, prowiant. Drzwi wagonu odsunęły się i na tle pro- stokąta oślepiającego światła Benia ujrzał taniec bezwładnych rąk i nóg nagiego ciała, wyrzucanego na tory. Po sekundzie drzwi zostały zamknię- te i Benia nie był pewien, czy naprawdę widział to wszystko. Wydarzenie dawniej niezwykłe i pamiętne, o którym można opowiadać rodzinie, przeczytać w gazecie albo rozmawiać z przyjacielem, stawało się tutaj jednym z wielu incydentów, szybko zapominanym w monotonnym po- toku dni. Wszy zjadające go żywcem doprowadzały Benię do szału, ale całymi dniami łapał je i rozgniatał, co sprawiało mu rzadkie zadowo- lenie. Dzięki temu nauczył się, że drobne przyjemności mogą uczynić życie prawie znośnym. Czasami miał wrażenie, że stał się mistrzem w czer- paniu radości z drobiazgów. Na tym polegała sztuka życia w łagrach. W każdym etapowym więzieniu spędził po kilka tygodni, a każde było odrębnym światem, rządzącym się własnymi prawami. Mijał kolejne mia- sta: Pietropawłowsk, Nowosybirsk, Irkuck. Wszędzie towarzysze z celi mówili Beni: „Módl się, żebyś nie trafił na Kołymę…”. Ale kiedy ujrzał błękitne wody jeziora Bajkał, wiedział już, że tam właśnie go wiozą. DZIEŃ PIERWSZY 15 * Wciąż oszołomieni po makabrycznym rejsie statkiem piekłem przez Morze Ochockie, przybyli do Magadanu. Znaleźli się w innym świecie: ośnieżone góry, rześkie powietrze i księżycowy krajobraz kopalń złota. Benia wyobrażał sobie, że Magadan będzie wyglądał jak miasta z cza- sów gorączki złota, o których czytał w powieściach swego ukochanego pisarza Jacka Londona. Że będzie jak Dziki Zachód z Ostatniego Mohi- kanina, z jego rewolwerowcami, traperami i Indianami. Był jeszcze wrze- sień, ostatnie tygodnie, gdy Morze Ochockie pozostawało wolne od lodu. Niebawem Kołyma miała zostać odcięta od kontynentu na wiele miesięcy. Konwojenci poprowadzili ich grupami błotnistą drogą, która wiodła pod górę i zwana była szosą kołymską. W obozie Benia i jego towarzy- sze zostali rozebrani, umyci i ogoleni, a ich ubrania odwszono. Benia widział, jak pod prysznicami mężczyźni, jedni na klęczkach, drudzy nachyleni, spółkują gorączkowo, czerpiąc z kielicha rozkoszy garściami o białych knykciach. Nazajutrz stanął nago przed komisją lekarską, złożoną z lekarza i czekisty. Starał się wyglądać na słabowitego starca, ale lekarz, który sam był więźniem, przybił na jego aktach pieczątkę jak wyrok: „KOŁYMA – TFT. Zdolny do Ciężkiej Pracy Fizycznej”. – Ale ja jestem za słaby – zaprotestował Benia. – Stul pysk, ścierwo – warknął strażnik. – Za symulowanie choroby możesz zarobić osiem gramów w łeb. Za skargi karcer. Jazda! Nazajutrz został obudzony o czwartej rano. – Dawaj, dawaj! Wychodzić z rzeczami! Ciężarówka z silnikiem nie na benzynę, lecz na gaz drzewny zawio- zła Benię szosą kołymską na górskie pustkowie, między rwące potoki, stada reniferów i urwiste wąwozy. Potem ukazały się druty kolczaste i wieże wartownicze, drewniane baraki, a w końcu brama obozu Madiak-7. Wielki napis głosił: CHWAŁA GENIALNEMU STALINOWI CHWAŁA STALINOWI, NASZEMU UKOCHANEMU PRZYWÓDCY CHWAŁA STALINOWI, PRZYJACIELOWI KLASY ROBOTNICZEJ I OJCU DZIECI SOWIECKICH 16 CZERWONE NIEBO A u dołu: WIĘCEJ ZŁOTA DLA NASZEGO SOCJALISTYCZNEGO RAJU! Nazajutrz wczesnym rankiem, podczas pierwszego apelu, setki męż- czyzn stało na baczność we mgle. Więźniowie funkcyjni formowali z nich brygady robocze, wymachując pałkami i nahajkami. Brygadierzy skła- dali meldunki komendantowi. – Brygada liczy dwudziestu ośmiu więźniów – raportował kierownik brygady Beni, kryminalny zwany Szurikiem. – Jeden zmarł wczoraj w kopalni, jeden został rozstrzelany za niesubordynację. Jeden umarł rano w baraku, dwóch chorych pozostało w baraku, jeden samooka- leczony w karcerze. Pięciu nowych. Stan: dwudziestu siedmiu! Poprowadził ich do kopalni. – Pracujecie, jecie. Nie pracujecie, umieracie – ostrzegł Szurik Be- nię i jego kolegów zeków, jak w łagrach nazywano więźniów. Przed Benią piętrzyła się ogromna hałda błota i kamieni wydrążona ze zbocza góry. Było to prawdziwe mrowisko, rojące się od robotników i uzbrojonych strażników, pełznących po drewnianych kładkach albo ryjących głębokie wąwozy. Wyglądali jak małe figurki na tle krajobra- zu, który więźniowie zdążyli już nazwać ciemną stroną księżyca. II – No, bandyci, koniec na dzisiaj – oznajmił pułkownik Meliszko, do- wódca batalionu karnego. Benia sam nie wiedział, jak przeżył Kołymę. W każdym razie półtora roku później, w lipcu 1942 roku, znalazł się w południowej Rosji, niedaleko od Stalingradu. O zachodzie słońca tego upalnego, letniego dnia stali półkolem wo- kół Meliszki w maneżu stadniny nr 9 imienia marszałka Siemiona Bu- dionnego nad Donem. Była to kraina koni, ziemia rodzinna Kozaków dońskich. Szkolili się od siedmiu miesięcy. DZIEŃ PIERWSZY 17 – Jesteście gotowi, żeby wykonać swoje pierwsze zadanie. Będziecie potrzebni szybciej, niż ktokolwiek z nas przypuszczał. Ojczyzna w nie- bezpieczeństwie! – zakrzyknął Meliszko. Benia uchwycił spojrzenie swego przyjaciela Pryszczepy, który stał obok niego. Pryszczepa uśmiechnął się szeroko, ale szorstka pewność siebie Meliszki nie mogła zamaskować popłochu malującego się na twa- rzach pozostałych oficerów. Kiedy w grudniu 1941 roku Benia rozpo- czął szkolenie, front znajdował się daleko, a Niemcy zostali pokonani na przedpolach Moskwy. Teraz wojna przyszła do nich; od wczoraj słyszeli nawet huk artylerii niemieckiej, bo Niemcy zbliżali się do Donu. – Wy bandyci macie szczególny powód, żeby walczyć zażarcie za ojczyznę! Kiedy dostaliście się pod moją komendę, byliście zwykłymi szumowinami. Teraz jesteście gotowi do walki jak wojska regularne, jesteście dobrymi żołnierzami i świetnymi jeźdźcami – spod półkolistych brwi wyglądających jak skrzydła Meliszko spojrzał ciepło na Benię – i na- wet największy fajtłapa potrafi utrzymać się siodle. Pryszczepa otarł łzy, które płynęły po jego młodych policzkach. Był zawsze skory do płaczu i do śmiechu. Szedł przez życie radosny jak pta- szek i nic nie mąciło jego pogody ducha – ani pobyt w łagrach, ani dzi- siejsza parada, ani jutrzejsza bitwa. „Życie jest łatwe dla takich prostych ludzi jak ja – mawiał. – Wystarczy po prostu żyć”. Benia lubił przyglądać się Pryszczepie. Nigdy nie przestał interesować się naturą ludzką, a nie było bardziej fascynującego laboratorium do takich badań niż łagry czy oddział zatwardziałych przestępców i żołnierzy skazanych przez sąd wojenny. Benia i Meliszko odbywali karę w tym samym obozie na Kołymie. Po swoim aresztowaniu generał Meliszko był wyjątkowo okrutnie tor- turowany: stracił wszystkie zęby i paznokcie. Tylko jego wąsy, gęste, siwe i sztywne jak stary pędzel, pozostały te same. Ale kiedy zaczęła się wojna, został jednym z pierwszych oficerów powołanych znów do szeregów, choć zamiast dywizji albo korpusu dostał tę hałastrę i stopień pułkownika. Wszyscy jednak nadal tytułowali go generałem i Benia cieszył się, że Me- liszko nic się nie zmienił. Był taki sam, gdy przemawiał teraz do żołnie- rzy, jak wtedy, kiedy stał w kolejce po zupę na Kołymie. 18 CZERWONE NIEBO W podobnym do stodoły maneżu, przeznaczonym do szkolenia wierz- chowców, Meliszko stanął samotnie z przodu, a za nim zajęli miejsca kapitan Ganakowicz, ich politruk, czyli oficer polityczny, i Paweł Mo- gilczuk, szef oddziału specjalnego tajnej policji. Benia nie znał szczegółów – prawda była zawsze „ściśle tajna” – ale wiedział, że wojska sowieckie szybko się cofają i nowa klęska wisi w po- wietrzu. Ganakowiczowi nerwy odmawiały posłuszeństwa, Mogilczuk trząsł się. Po każdym wybuchu niemieckich dział strach ściskający żo- łądek Beni osiągał wyższy stopień nasilenia. – Pamiętajcie, co wam zawsze powtarzałem – grzmiał Meliszko. Z powodu sztucznej szczęki głos mu się łamał na samogłoskach. – Nie dostaniecie mnie! Była to fraza zapożyczona z jego ulubionego filmu i żołnierze uwiel- biali ją. – Urrraaa! – krzyknęli, ale wtem rozległ się tupot nóg. Do maneżu wbiegł rotmistrz Żurko i podał Meliszce jakąś kartkę. – Zostać na miejscach – polecił Meliszko. – Czekamy na ważny rozkaz ze Stawki. „Stawka” była kwaterą główną naczelnego dowództwa w Moskwie. Benia i Pryszczepa wymienili spojrzenia. Pryszczepa zaczął nucić pod nosem: Nie krąż nade mną, czarny kruku… III Znacznie dalej na północ, w Moskwie, starszy mężczyzna w wojskowej bluzie i workowatych szarych spodniach wpuszczonych w buty z koźlej skóry siedział za wielkim biurkiem w obszernym gabinecie. Jego ospo- wata, ziemista twarz naznaczona była zmęczeniem. Zabudowania Kremla przykryte zostały siatką maskującą, a nad mia- stem unosiły się balony zaporowe, mające dezorientować niemieckie bombowce. Wewnątrz jednak nic się nie zmieniło: długi stół, biurko z dostawką w kształcie litery „T” i rzędem bakelitowych telefonów, DZIEŃ PIERWSZY 19 ponure zasłony w oknach i podświetlana maska pośmiertna Lenina na ścianie. Niedawno jednak do twórcy państwa sowieckiego dołączyły portrety olejne carskich paladynów: Suworowa i Kutuzowa. Gabinet ten, zwany przez bywalców „Kącikiem”, był sztabem wojsk sowieckich. Li- nie telefoniczne i telegraficzne, znajdujące się w sąsiednim pokoju, za- pewniały gospodarzowi gabinetu łączność z niezmierzonym, często nieprzewidywalnym i niemożliwym do opanowania światem okrutnej wojny milionów ludzi. – Zostaliśmy wyprowadzeni w pole – powiedział cicho Stalin. – Cały południowy front załamuje się. Nasi dowódcy to durnie i sługusy. Brak nam zdolnych ludzi. I ciągle czekamy na główną ofensywę w kierunku Moskwy. Przy bliższym końcu długiego stołu siedziało trzech ludzi. Mołotow, krępy, grubo ciosany, o okrągłej czaszce i w binoklach, kiwał głową. Jako jedyny był ubrany po cywilnemu: popielaty garnitur, szary krawat i koszu- la ze sztywnym białym kołnierzykiem. Odznaczał się lepką bladością biurokraty, który nigdy nie widywał światła słonecznego. W kręgu Sta- lina nazywano ją „kremlowską opalenizną”. – Macie słuszność, towarzyszu Stalin – przytaknął Ławrientij Beria, ludowy komisarz spraw wewnętrznych, szef tajnej policji. Ubrany w en- kawudowski mundur, miał szerokie plecy i szarą twarz, ale tryskał pomy- słami, zawsze czujny i bezwzględny. Trzeci z gości, Herkules Satinow, odziany w mundur generała pułkow- nika, zabrał głos: – Towarzyszu Stalin, jestem przekonany, że to jest główna ofensy- wa niemiecka. Rzucają wszystkie siły na Don i Kaukaz. Nasza ocena była mylna. Nie ma ofensywy na Moskwę. Ja sam się pomyliłem i chętnie poniosę odpowiedzialność. Jeśli uważacie to za konieczne, gotów jestem stanąć przed sądem. Nabrali nas… Przez dłuższą chwilę Stalin patrzył z pogardą na Satinowa. Mógł nazywać go głupcem, zdrajcą, może nawet kazać go aresztować, ale Satinow, jego faworyt i Gruzin, tak jak on, zawsze mówił mu prawdę. A w tej chwili Stalin potrzebował prawdy, całej prawdy. Przed sześcioma tygodniami, 19 czerwca, niemiecki storch rozbił się pod Charkowem za 20 CZERWONE NIEBO sowieckimi liniami. Leciał nim oficer sztabowy, major Reichel, wiozący w teczce plany południowej ofensywy Hitlera o kryptonimie „Blau”. Kilka godzin później Stalin przeglądał te plany w swoim gabinecie w towarzystwie chóru greckiego w tym samym składzie: Mołotow, Beria i Satinow. – To podstęp – oznajmił wtedy Stalin. – To klasyczna dezinforma- cja. Czy te łajdaki sądzą, że damy się na to nabrać? Południowa ofen- sywa ma odciągnąć nasze siły od głównego kierunku. Wielka ofensywa pójdzie na Moskwę. Trzej członkowie Politbiura jak zawsze zgodzili się z nim. Teraz jednak było już jasne, że popełnili błąd i czołgi Hitlera nacierają przez południowe równiny w kierunku Stalingradu. Powstało niebezpieczeń- stwo, że terytorium Rosji zostanie przecięte na pół. Stalin ominął wzrokiem członków Politbiura i spojrzał na jeszcze jednego gościa. Szef sztabu, generał Aleksandr Wasilewski, pochylał się nad mapą południowego teatru działań wojennych, upstrzoną strzałka- mi i symbolami. – Towarzyszu Wasilewski? Generał, wyglądający jak zawodowy oficer carski, wyprężył się. – Satinow ma rację, towarzyszu Stalin. To właśnie jest główna ofen- sywa niemiecka. Stalin skinął głową, pocierając twarz obiema rękami. Wydawało się, jakby rozsiewał wokół aurę zmęczenia. Satinow mógł tylko podziwiać jego samoopanowanie, stalowy, inteligentny chłód, którym wciąż tchnął mimo popełnienia tylu kardynalnych błędów. Ale w ostatnim roku wyraźnie się postarzał; ubranie wisiało na nim w fałdach. Obite wojłokiem drzwi uchyliły się bezgłośnie i stanęła w nich karla postać Aleksandra Poskriobyszewa, również w mundurze i butach z cho- lewami. – Już są, towarzyszu Stalin. Stalin kiwnął ręką. Do pokoju weszło dwóch kawalerzystów i sta- nęło przed nim na baczność. Obaj przylecieli właśnie z frontu i zostali zawiezieni prosto na Kreml. Twarze wciąż mieli pokryte bitewnym kurzem. Satinow czuł ich pot i rozpacz. DZIEŃ PIERWSZY 21 – Meldujcie, towarzyszu Budionny – rozkazał Stalin swoim lekkim tenorem. – Niemiecka Grupa Armii A przełamała pozycje Frontu Północno- kaukaskiego – raportował marszałek Budionny. Jego wydatny tors, krzywe nogi jeźdźca w butach z cholewami i bryczesach z czerwonym lampasem, a nawet wspaniałe napomadowane wąsy zdawały się mniejsze w chwili klęski. – Nasze wojska są w odwrocie. Nieprzyjaciel osiągnął linię Donu i próbuje przebić się na Kaukaz, aby opanować pola naftowe. Staramy się przegrupować siły. Rostów padł. – Rostów? – powtórzył Stalin z niedowierzaniem. – To kłamstwo! Siejecie panikę – krzyknął Beria. – Meldujcie zgod- nie z prawdą! Ale Budionny nie słuchał. Kiedy w 1937 roku, w czasach wielkiego terroru, przyszli go aresztować, wyjął pistolet i zagroził, że zabije ich i siebie, krzycząc: „Dajcie mi Stalina do telefonu!”. Stalin uchylił nakaz aresztowania marszałka. – Nasi żołnierze wycofali się z Rostowa – ciągnął Budionny. – Zro- bili w tył zwrot i uciekli. Zwyczajnie pierzchli jak zające! Przyznaję, że wystąpiły przejawy tchórzostwa i niekompetencji. Biorę na siebie całko- witą odpowiedzialność. – A wy, towarzyszu Timoszenko? – zwrócił się Stalin do drugiego kawalerzysty. – Jaką dobrą nowinę nam przywozicie? Timoszenko pokręcił lśniącą w elektrycznym świetle łysą głową. – Front Stalingradzki rozpada się. Wojska niemieckie dotarły do Donu i opór stawiają im już tylko dwie armie, broniące wielkiego łuku rzeki. Nie jesteśmy w stanie utrzymać Woroneża. Powiedziałbym na- wet… – zająknął się. – Mówcie prawdę towarzyszowi Stalinowi! – groźnie ostrzegł Beria. – Moim zdaniem sam Stalingrad jest w niebezpieczeństwie. Stalingrad! Miasto noszące imię wodza, który odznaczył się tam podczas wojny domowej. Satinowowi zaparło dech, nie mógł uwierzyć w to, co słyszy. 22 CZERWONE NIEBO – To łgarstwo! Stalingrad nigdy nie padnie – obwieścił Beria ze swoim twardym megrelskim akcentem. – Panikarzy należy rozstrzeliwać! Niem- cy są setki kilometrów od Stalingradu. Spojrzenie piwnych oczu Stalina spoczęło na Wasilewskim, który na- nosił nowe informacje na rozłożone na stole mapy. Ufał Wasilewskiemu. – Co sądzicie? Wasilewski nieśpiesznie ważył słowa. – Zatrzymamy Niemców w łuku Donu, ale należy pilnie przygotować się do obrony Stalingradu oraz opracować plan ewakuacji fabryk czoł- gów. Proponuję radykalną odbudowę frontów południowych i już ich powiadomiłem, że mają się spodziewać nowych rozkazów ze Stawki. Stalin zapalił papierosa marki Hercegowina Flor i na chwilę po- grążył się w zadumie. W pokoju panowało głuche milczenie, a każdy obłok papierosowego dymu zdawał się ciężki od skupionego namysłu. Dwaj marszałkowie wciąż stali wyprężeni na baczność, Wasilewski wró- cił do swoich map, a trzech najbliższych współpracowników wodza czekało w napięciu na jego opinię. – Timoszenko i Budionny, poczekajcie za drzwiami – rozkazał w koń- cu Stalin. Marszałkowie zasalutowali i wyszli. – Oczywiście Stalingrad nie jest zagrożony, jeszcze nie. Ale nie będę tolerował ani jednego kroku wstecz. Ani kroku wstecz… – powtórzył, aby to hasło zapadło obecnym w pamięć. – Towarzyszu Stalin – rzekł Satinow po krótkiej pauzie. – Hitlerow- cy z powodzeniem używają batalionów karnych złożonych z kryminali- stów i żołnierzy skazanych przez sądy wojenne. Szkolimy już oddziały karne tchórzy i przestępców, częściowo werbowanych w łagrach. Pro- ponuję jednak, żebyśmy nadali im formalny charakter, utworzyli bata- liony karne na każdym froncie i rzucili je do walki… – Ludzie nie mający wyjścia walczą jak diabły – zgodził się Stalin. – Bardzo dobrze. Podniósł słuchawkę jednego z bakelitowych aparatów i powiedział: – Przyjdźcie tutaj. Poskriobyszew stanął w drzwiach z notatnikiem i ołówkiem w ręku. DZIEŃ PIERWSZY 23 – Zapiszcie – polecił mu Stalin. – Rozkaz nr 227 ludowego komisa- rza obrony. Wstał i zaczął przechadzać się po pokoju. Kiedy zaciągał się papie- rosem, ręka mu drżała. – Nadajcie go telegraficznie do wszystkich frontów. Jeszcze dziś wie- czorem ma zostać odczytany we wszystkich oddziałach.… Nieprzyjaciel rzuca przeciwko nam nowe siły… Niemieccy najeźdźcy prą na Stalin- grad… zajęli już Nowoczerkask, Rostów nad Donem, pół Woroneża… Nasi żołnierze, podjudzani przez panikarzy, haniebnie opuścili Rostów… Rozkazuję: Ani kroku wstecz… IV – Ani kroku wstecz! Oto nasze hasło! W nagrzanym, parnym wnętrzu ujeżdżalni Meliszko odczytywał otrzymany właśnie z Moskwy rozkaz Stalina. Benia poczuł, jak jeżą mu się włosy na karku. Zaczynał się nowy, groźny etap w jego życiu. – Stawka rozkazuje: „Każda armia ma utworzyć dobrze uzbrojone oddziały zaporowe (po dwustu ludzi) i rozmieścić je na tyłach wszyst- kich niepewnych dywizji. W razie jakiegokolwiek odwrotu mają one rozstrzeliwać na miejscu panikarzy i tchórzy… Ani kroku wstecz… Szko- limy już jednostki karne złożone z więźniów. – Benia i jego towarzysze broni słuchali w skupieniu. Sam Stalin miał zdecydować o ich losie. – Rozkazuję sformować przy każdym froncie bataliony karne – sztraf- nyje batalony – złożone z ludzi winnych przestępstw i złamania dyscypli- ny z powodu tchórzostwa lub dezorientacji. Mają być oni rzucani na najtrudniejsze odcinki, aby mieli szansę odkupić swoje grzechy prze- ciwko ojczyźnie, przelewając krew… Taki jest rozkaz naszej ojczyzny. Ma on zostać odczytany we wszystkich kompaniach, szwadronach kawalerii, bateriach i sztabach. Ludowy komisarz obrony, I. Stalin”. Meliszko złożył kartkę i spojrzał ponuro na swoich „bandytów”. – Towarzysz Stalin przemówił i… 24 CZERWONE NIEBO – Proszę o pozwolenie na zadanie pytania! – rozległ się jakiś głos. Meliszko kiwnął głową. – Co oznacza „odkupienie grzechów przez przelanie krwi”? – zapy- tał Pryszczepa. Tylko on mógł ośmielić się o to zapytać. Meliszko otarł pot z czoła, wcierając go w kosmyki rzadkich ruda- wych włosów. Jego podwładni zamarli w oczekiwaniu, niecierpliwie wyciągając szyje. – Towarzysz Stalin ma na myśli to, że są tylko dwa sposoby odzyska- nia przez was wolności. Śmierć albo odniesienie rany w bitwie. Żołnierze wstrzymali na chwilę oddech, uświadamiając sobie, jak okrutnie proste jest ich dalsze życie. – Rozumiecie, bandyci? – zapytał Meliszko. – Macie szansę odzy- skać wolność w bitwie. Niebawem zostaniecie skierowani na pole wal- ki. Dobrze się dziś wyśpijcie… Słucham, towarzyszu? Ganakowicz szepnął coś Meliszce na ucho. – Słusznie – odparł Meliszko. – Towarzysz Ganakowicz wyjaśni wam wszystko dokładniej. Kapitan Ganakowicz chwiejnym krokiem wystąpił naprzód. – Chłopcy, towarzysze, koledzy, sztrafniki – zaczął głębokim, spi- żowym głosem, który rezerwował na takie podniosłe okazje. – Nosicie piętno obcych elementów, morderców, wykolejeńców, burżuazyjnych nieuków, kontrrewolucyjnych przestępców, ale odbyliście reedukację, przeszkolenie i macie zaszczyt walczyć za socjalistyczną ojczyznę i wiel- kiego genialnego Stalina – a ja będę tam z wami, ramię przy ramieniu! – Jak przystało na stalinowskiego komisarza Ganakowicz wyciągnął pistolet i uniósł go wysoko nad głowę. – Jako skazańcom i tchórzom nie przysługują wam prawa żołnierzy. Nie dowiecie się nawet, jak się na- zywa wasz front, i nie dostaniecie map. Z wdzięcznością przyjmiecie swoje zadanie i wykonacie je. Jeżeli ja lub oddział specjalny zauważymy najmniejsze wahanie, odstępstwo, niesubordynację, jakieś słowo, spojrze- nie, a nawet myśl, dostaniecie osiem gramów, czyli zostaniecie natych- miast rozstrzelani! DZIEŃ PIERWSZY 25 Głośno przełknął ślinę – w podnieceniu często o tym zapominał, przez co w ustach gromadziły mu się wielkie ilości śliny i musiał je po- tem przełykać hurtem, w jednej kuli flegmy. Meliszko wyglądał na zażenowanego, ale byli więźniowie słuchali z niewzruszonym spokojem. Rzeczy, które widzieli w łagrach albo pod- czas wielkiego odwrotu w 1941 roku, przyzwyczaiły ich do chorobliwej bufonady sowieckich funkcjonariuszy. – Dziękuję, towarzyszu Ganakowicz, wasze przemówienie wniosło bardzo dużo – rzekł Meliszko, znów wysuwając się naprzód. Żołnierze czuli, że pogardza obmierzłym partyjniakiem, i podzielali jego niechęć. – Powodzenia, bandyci! Będę tam z wami! Niech żyje Stalin! – Przepraszam, pułkowniku – przerwał mu tajniak Mogilczuk. – Jest jeszcze jedna sprawa. Kapitan Ganakowicz wyjaśni ją żołnierzom. – Muszą odpocząć i oporządzić konie – zaoponował Meliszko. – Czy nie dość się nasłuchali waszych mów? – Jeszcze nie. Przyprowadzić więźnia! W tłumie żołnierzy zaległa cisza, gdy enkawudziści z bronią gotową do strzału wypchnęli przed nich jakiegoś człowieka. Benia poznał od razu, że to młody Poliak, płaczący teraz żałośnie. Boże, modlił się Benia, daj chłopakowi siłę! Ale żaden Bóg nie mógł mu teraz pomóc, w ich życiu w ogóle nie było Boga. Kiedy Poliak znalazł się przy grupce oficerów na środku maneżu, Mo- gilczuk zrobił ruch ręką i stojący zatrzymali biedaka. Poliak zachwiał się, ale strażnicy podtrzymali go. – Chłopcy, bracia, jeśli wspaniałomyślność wielkiego Stalina zosta- nie podstępnie nadużyta, skutek może być tylko jeden – oświadczył złowrogo Ganakowicz. Jako człowiek całkowicie ukształtowany przez partię komunistyczną lubił uchodzić za przywódcę mas, mającego dobry kontakt z ludźmi. Gdyby żołnierze tańczyli kalinkę, Ganakowicz wsko- czyłby w środek koła i zaczął wykonywać fantazyjne podskoki. Gdyby pili wódkę, Ganakowicz, klepiąc ich po plecach, stawiałby im kolejki i opowiadał o swoich bohaterskich czynach wątpliwej autentyczności – jak odznaczył się podczas kampanii żniwnej w 1932 roku, poznał Mo- łotowa, rozgromił komórkę trockistowską w swojej fabryce i oczywiście 26 CZERWONE NIEBO o swoich miłosnych podbojach. Tylko zadarty nos i świńskie oczka zdradzały prawdę o tych przechwałkach. Ganakowicz głośno przełknął ślinę. – Oddaję was w ręce naszych czekistowskich rycerzy rewolucji. Mogilczuk, otoczony przez enkawudzistów, postąpił naprzód. – Każdy, kto celowo zadaje sobie rany, żeby uniknąć walki albo uzyskać darowanie kary, dostanie osiem gramów. Wachmistrz Poliak został skazany na służbę w batalionie karnym, bo podczas bitwy o Ki- jów wycofał się bez rozkazu. Wczoraj wieczorem, słysząc o skierowaniu na front, ten tchórzliwy łajdak usiłował za wszelką cenę symulować chorobę, umyślnie się kalecząc. – To było prawdziwe skaleczenie! – zajęczał Poliak. – Milczeć! – uciął Mogilczuk. – Został zadenuncjowany przez członka służby sanitarnej. Po przeprowadzeniu dochodzenia zgodnie z rozkazem Stawki zostaje niniejszym skazany na wyszkę. Wyrok będzie wykonany niezwłocznie przed frontem batalionu. Żołnierze wstrzymali oddech. – Karniacy, chłopcy, koledzy! – krzyknął Ganakowicz, nie próbując nawet ukryć podniecenia. – Zgłaszajcie się na ochotnika do plutonu egzekucyjnego. Meliszko spuścił wzrok i przyglądał się swoim butom. Było tak go- rąco, że Benia oddychał z trudem. Przypomniał sobie, jak swego czasu usłyszał własny wyrok śmierci. Spojrzał na chłopaka: Mitko Poliak, prze- cież często ze sobą rozmawialiśmy. Skoro tak bardzo się bałeś, czemu nie przyszedłeś z tym do mnie? Żołnierze kiwali się, przestępując powoli z nogi na nogę, muchy bzyczały. – Powtarzam – zawołał Ganakowicz. – Zgłaszajcie się na ochotnika do rozstrzelania więźnia! Cisza. Ganakowicz znów uniósł pistolet. – A może mam zrobić to sam? Benia i Pryszczepa spojrzeli na siebie. Żyli w Rosji rządzonej przez Ganakowiczów, ale jak na ironię w pułku rzezimieszków nikt nie palił się do zabijania. DZIEŃ PIERWSZY 27 – Ja go zastrzelę! – usłyszeli głos. „Pająk” Haranża podniósł rękę. – Szeregowy Haranża, wystąp – rozkazał Ganakowicz. Poruszając się z właściwą sobie powolnością, Haranża stanął przed frontem batalionu i skrzyżował na piersiach owłosione ramiona. Widać było, że napawa się siłą swych cyklopowych członków i przerażającym wrażeniem wywoływanym przez swoją twarz. Wyglądał jak olbrzymi mięsisty pająk, na przykład ptasznik. Benia zrozumiał teraz, skąd wzię- ło się przezwisko Haranży. – Kto jeszcze? Potrzebny jest jeszcze jeden. No, dalej, żołnierze. Kto się zgłosi? – Ja! Był to „Uśmiechnięty”, czeczeński gangster, którego Benia poznał podczas upiornej podróży morskiej na Kołymę. – Szeregowy Ułybnusz, wystąp! – ryknął Ganakowicz, używając praw- dziwego nazwiska „Uśmiechniętego”. – Zajmijcie stanowiska – polecił Mogilczuk – bo sami staniecie przed trybunałem. „Uśmiechnięty” poruszał się swobodnym, tanecznym krokiem czło- wieka, który całe życie żył poza prawem, nawet we śnie zachowywał czujność, zawsze oglądał się za siebie i stale popełniał nowe podłości. Poliak spojrzał na dwóch opryszków i zaczął drżeć na całym ciele. – Niech to się skończy jak najszybciej – szepnął do siebie Benia. Pryszczepa modlił się, dotykając swojego medalika na łańcuszku. Rozglądając się, Benia zobaczył, że wielu Kozaków wśród żołnierzy batalionu również bezgłośnie porusza ustami. Ganakowicz podał nagany egzekutorom. Obaj wzięli je tak, jakby urodzili się z pistoletami w dłoniach. – Na kolana, więźniu! – wrzasnął Ganakowicz, przełykając ślinę. Strażnicy odwrócili Poliaka plecami do żołnierzy i zmusili go, by uklęknął. Benia zobaczył, że pochylony, piegowaty kark skazańca oble- wa się jasną czerwienią. Czasami kark człowieka ma tyle samo charak- teru, co jego twarz – pomyślał. Poliak zaczął chwytać powietrze jak topielec, otwierając szeroko usta i odrzucając do tyłu głowę. Przestał 28 CZERWONE NIEBO być człowiekiem, był już tylko śmiertelnie przerażonym zwierzęciem, które za kilka sekund miało umrzeć, jak krowa w rzeźni. Haranża i „Uśmiechnięty” odbezpieczyli pistolety. Najpierw Haran- ża, a potem „Uśmiechnięty” strzelili Poliakowi w kark, a oba strzały zlały się w jeden. Kiedy Benia otworzył oczy, Poliak leżał na boku. Mogil- czuk wyjął pistolet i krzywiąc się ze zdenerwowania – nie miał doświad- czenia w obchodzeniu się z bronią – oddał strzał kontrolny w skroń Poliaka. Benia zauważył, że Meliszko ani razu nie podniósł oczu. – Dobra robota! Sanitariusze! – zawołał Ganakowicz. Dwie sanitariuszki przybiegły z noszami i wtoczyły na nie leżące zwłoki. Potem lekarz batalionowy doktor Kapto, którego Benia znał dobrze z łagrów, ukląkł przy Poliaku, dotknął jego szyi i skinął Ganako- wiczowi głową. – Stwierdzam zgon – oświadczył. – Dziękuję, doktorze – odpowiedział Ganakowicz, patrząc spode łba na żołnierzy. – Nauczka na przyszłość, nauczka na przyszłość, co, chłopaki? V Benia przyszedł na padok i oparł się o białą barierkę. Wieczór był różo- wy i cichy, prawdziwe rosyjskie sumierki, jeden z tych pięknych letnich wieczorów, gdy z powodu upału nie można zasnąć, a powietrze jest miękkie jak aksamit. Wieczór w sam raz na spacer z dziewczyną, którą chce się pocałować – pomyślał Benia. Na horyzoncie błyskało się. Działa huczały i wydawało się, że są coraz bliżej. Czasami dolatywał warkot sil- ników – czołgi wyładowywane na stacji ruszały prosto na front. Po drugiej stronie Donu tysiące Rosjan walczyło o życie. A gdzieś bardzo blisko ciało Poliaka zostało wrzucone do nieoznaczonego grobu i przysy- pane warstwą żyznego czarnoziemu. Czy zastrzelili chłopaka pour en- courager les autres, by wpoić karność niezdyscyplinowanym żołnierzom, DZIEŃ PIERWSZY 29 zastanawiał się Benia, czy też Poliak naprawdę przeraził się perspekty- wą wyjazdu na front i specjalnie się zranił? Samotność koiła nerwy Beni. Jedną z udręk życia w łagrach i w wojsku była nieustanna obecność innych ludzi. Tęsknił za luksusem odosob- nienia. Dlatego właśnie tak kochał rozległe stepy. Często zapuszczał się tam po nocy, aby palić papierosy, marzyć i rozmyślać o córce, która mieszkała z matką, byłą żoną Beni. Czy są bezpieczne w Brukseli lub w Paryżu, a może pojechały dalej, do Madrytu albo Londynu? Jego córka musiała już być młodą kobietą – nie widział jej od wielu lat… Myślał też o rodzicach. Odessę zajęli sojusznicy Hitlera, Rumuni, którzy podobno rozpętali tam piekło; większość mieszkających w mieście Żydów miała zostać zamordowana na ulicach. Czy ich też spotkał taki los? A może jednak uciekli na wschód? Spojrzał na gwiazdy i przypomniała mu się Saszeńka. Czy ona na- prawdę istniała? Ogarnęła go fala miłości; zatęsknił do jej ust, napiętych ścięgien pod kolanami w chwili, gdy jej nogi oplatały go. Jeżeli była gdzieś tam, wśród gwiazd, posłał jej pocałunki: „Kocham cię!” – szepnął. Ale choć wytężał słuch, aby usłyszeć odpowiedź, nie dobiegł go żaden dźwięk, nawet echo. Nie wiedział, czy ktokolwiek z ludzi, których kochał, pozostał jeszcze przy życiu… Z lękiem pomyślał o jutrze. Na łące rżały konie. Po tutejszych pado- kach biegały ich tysiące – budionnowskie wierzchowce, wyhodowane przez pierwszego sowieckiego kawalerzystę, marszałka Budionnego. Była między innymi jego klacz, Srebrne Skarpetki. Spojrzał w stronę miejsca, w którym mogłaby się znajdować, i wydało mu się, że widzi białą strzałkę na jej czole i białe pęciny. Zanurzył się w ciemność, klaskając językiem jak Kozacy. Konie zaczęły podchodzić. Pierwsza wśród nich była jego klacz i Benia poczuł, że nie jest już tak samotny. Włożyła mu w rękę swój miękki pysk, a gdy nachylił się do jej długiego łba i zbliżył oczy do jej oczu, uświadomił sobie, że płacze: nad innymi, nad Poliakiem i być może nad sobą. Srebrne Skarpetki powoli kołysała łbem, a jej oddech pachniał soczystą trawą. Potem usłyszał cichy trzask i odwrócił się, pozostawiając jedną rękę na szyi klaczy. To Pryszczepa zapalał papierosa. 30 CZERWONE NIEBO Przypaliwszy, Pryszczepa oddał papierosa Beni. – Ten dla ciebie, a drugiego zaraz sobie skręcę. Machorka była mocna i Benia zaczął kasłać, ale był wdzięczny Pry- szczepie za papierosa. Nieco dalej dojrzał lekarza i jedną z sanitariu- szek; byli to jego przyjaciele z Kołymy. Doktor Kapto przyjrzał się Beni. – Jak się miewasz, drogi przyjacielu? – zapytał, kładąc mu rękę na ramieniu. – Wszyscy jesteśmy trochę zdenerwowani. Spokojnie, tylko spokojnie! Wszystko będzie dobrze. – Dzięki Bogu, idzie pan z nami – odparł Benia. – A wy, Pryszczepa, jak się czujecie? – zapytał Kapto Kozaka. – Nigdy nie myślę o jutrze – odpowiedział pogodnie Pryszczepa. Zdążył już zapomnieć o Poliaku. – Będzie pani z nami, Toniu? – zapytał Benia sanitariuszkę, która pracowała u Kapty w szpitalu na Kołymie. – Oczywiście, jadę z wami. Tonia nigdy nie mówiła wiele. Była jak żarówka bez światła i zawsze znajdowała się w cieniu drugiej sanitariuszki, Niuszki, dzie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Czerwone niebo
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: