Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00200 004783 14836089 na godz. na dobę w sumie
Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia. Studia z filozofii Jana Patočki - ebook/pdf
Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia. Studia z filozofii Jana Patočki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 228
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3226-3031-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Filozofia Jana Patočki zajmuje się człowiekiem, który staje do walki o swą duszę, co przejawia się tym, że odrzuca on to, co oczywiste, to, co absolutne, to, co pozaświatowe, to, co pewne. Zdaniem Patočki, człowiek, który chce żyć w prawdzie, nie może sobie pozwolić, by uśpiła go spokojna harmonia codzienności; musi otworzyć się na to, co niepokojące oraz tajemnicze, czyli na to, od czego zwykle życie się  odwraca, by przejść od porządku dnia do tajemnicy nocy.

Patočka krytycznie odnosił się do historii metafizyki klasycznej (od Platona do Husserla), uważając, że dążyła ona do tego, co pewne, obiektywne, a w końcu – absolutne i wieczne. Przeciwstawiał temu Sokratejską niepewność. Czeski filozof ukazał specyficzną formę wiedzy o absolutnym transcendowaniu, w którym zachodziła szczególna relacji życia człowieka do całości, w tym prymarne odniesieniu do niebytu. Patočka podkreślał motyw negatywności jako immanentnej cechy ludzkiej wolności. Horyzontem zaś wolności jest czasowość i dziejowość.

Podejście Patočki do filozofii dziejów było szczególne, wykraczało poza ramy klasycznie rozumianej filozofii dziejów. Filozofia dziejów nie jest interpretacją tego, co się wydarzyło. Zdaniem Czecha, dzieje od zawsze oznaczają dzieje człowieka, stanowią obiektywną moc, której zrozumienie z jednej strony wymyka się człowiekowi, z drugiej  tylko dzięki historii ludzie mogą nadać swemu życiu sens.

Kolejnym ważnym tematem Patočki było zagadnienie dziejów Europy. Europa to pojęcie filozoficzne. Na pytanie o to, czym jest w Europa, odpowiadał, opisując i rozjaśniając jej dzieje oraz siły, które nią rządzą. W swych rozważaniach Patočka koncentrował się na jej powstaniu (stawiając kwestie: jak Europa stała się Europą?) oraz na tym, co nastąpiło później, a co czeski filozof określił mianem epoki poeuropejskaiej (dlaczego upadła Europa?). Nie bez znaczenia było również to, co rozpościerało się pomiędzy narodzinami a śmiercią, czyli  przebieg duchowych losów Europy. Zdaniem Patočki, podstawą dziedzictwa europejskiego była troska o duszę.

W dyskusji dotyczącej sensu i ciągłości czeskich dziejów nie mogło zabraknąć głosu Patočki. Po pierwsze, odnosił się do historii samego sporu, polemizując z poglądami Jungmanna, Bolzana przede wszystkim zaś Masaryka. Po drugie, można w tym kontekście nieco szerzej spojrzeć na samą koncepcję filozofii dziejów Patočki, uwypuklając jej aspekt narodowy.

Ponieważ filozofia Patočki jest ściśle związana z jego życiem, ostatni fragment książki przedstawia jego biografię intelektualną. Składa się on z dwóch części: pierwsza charakteryzuje spotkania z filozofami, którzy wpłynęli na rozwój jego poglądów. Część druga dotyczy udziału Patočki w wydarzeniach politycznych w Czechosłowacji (Karta 77).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dariusz Bęben CZŁOWIEK w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia Studia z filozofii Jana Patočki D a r i u s z B ę b e n C C C Z Z Z Ł Ł Ł O O O W W W I I I E E E K K K w w w h h h o o o r r r y y y z z z o o o n n n c c c i i i e e e d d d z z z i i i e e e ó ó ó w w w j j j i i i Więcej o książce a a a u u u t t t e e e n n n t t t y y y c c c z z z n n n o o o ś ś ś c c c i i i b b b y y y c c c i i i a a a CENA 20 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3032-7 KATOWICE 2016 Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia Studia z filozofii Jana Patočki Dla Marty i Konstantego NR 3507 Dariusz Bęben Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia Studia z filozofii Jana Patočki Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Filozofia Dariusz Kubok Recenzent Jan Zouhar Praca powstała w wyniku realizacji projektu badawczego o numerze 2011/03/B/HS1/01700 finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki Redaktor: Małgorzata Pogłódek Projektant okładki: Magdalena Starzyk Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel Korektor: Katarzyna Kondracka Łamanie: Bogusław Chruściński Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑226‑3031‑0 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑226‑3032‑7 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail:wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 14,25. Ark. wyd. 15,5. Papier Alto 80 g, vol. 1.5. Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 ‑100 Inowrocław Spis treści Wstęp Rozdział 1 Człowiek w świecie idei Wprowadzenie Zmierzch metafizyki Czym jest metafizyka? Metafizyka nowożytna Metafizyka współczesna Początek metafizyki Doświadczenie wolności Chorismos Dziejowość i wolność Negatywny platonizm jako filozofia niemetafizyczna Na zakończenie – życie w równowadze i życie w amplitudzie Rozdział 2 Człowiek w dziejach Wprowadzenie Człowiek jako istota dziejowa Mit Klasyfikacja dziejów Początek dziejów Trzy podstawowe ruchy życia Fenomenologia asubiektywna a dzieje Sens dziejów Dzieje jako dzieje Europy Troska o duszę Koniec Europy Heretycka filozofia dziejów Na zakończenie – człowiek duchowy a intelektualista 7 15 15 17 19 22 29 36 40 46 48 50 53 55 55 57 62 65 67 71 75 77 79 81 85 92 93 6 Spis treści Rozdział 3 Człowiek w narodzie Wprowadzenie O kwestii czeskiej O małym narodzie w centrum Europy Dwa pojęcia narodu Synteza Palackiego Masaryka myślenie o dziejach Karta 77 jako problem filozoficzny Filozofia czeskich dziejów Na zakończenie – życie w idei a życie w ideologii Rozdział 4 Człowiek w świecie filozofii i polityki Wprowadzenie Człowiek w świecie filozofów Człowiek w świecie polityki Na zakończenie – czy istnieje kanon życia filozoficznego? Zakończenie Bibliografia Bibliografia podmiotowa Bibliografia przedmiotowa Indeks nazw osobowych Summary Zusammenfassung 97 97 99 101 108 114 120 130 139 143 147 147 150 173 194 197 203 203 208 219 225 227 Wstęp W długich rozmowach, które dusza prowadzi sama z sobą, odpowiedzi położone są przed py‑ taniami. Odpowiedzi są wieczne, pytania czekają na swój czas […]. We wszystkich tych pytaniach dusza jest sama1. Już niemal obowiązkiem każdej pracy dotyczącej filozofii Jana Patočki jest przywołanie opinii Romana Jakobsona. Ten wybitny ro‑ syjski językoznawca, związany w latach międzywojennych z Praską Szkołą Lingwistyczną, stwierdził, że Czesi mają trzech myślicieli o uniwersalnym znaczeniu: Jana Amosa Komeńskiego, Tomáša G. Masaryka oraz właśnie Jana Patočkę2. Pierwszy z nich jest jednym z największych europejskich nauczycieli. Masarykowi z kolei, jak nikomu przed nim w czasach nowożytnych, udało się utworzyć pań‑ stwo demokratyczne. Zrealizował on platońskie marzenie o filozofie na tronie. Na czym zaś polega doniosłość filozofii Patočki? Trudno o jednoznaczną odpowiedź. Na pewno śmierć Patočki – od razu narzuca się porównanie z So‑ kratesem – przyczyniła się do jego sławy, która przekroczyła uzna‑ nie, jakim zazwyczaj cieszą się w swych krajach filozofowie. Patočka jest już czeskim mitem, obiektem kultu dotąd zarezerwowanego jedynie dla Masaryka i Komeńskiego. Ten skromny filozof stał się symbolem narodowym, wzorem filozofa résistance. Teksty Patočki, których publikowanie w latach panowania socjalizmu często było zakazane, dziś ukazują się w wielotomowych wydaniach krytycz‑ 1 O. Březina: Hudba pramenů a jiné eseje. Praha 1976, s. 9. 2 Por. R. Jakobson: Posłowie. W: J. Patočka: Kim są Czesi?. Przeł. M. Zybu‑ ra. Wiedeń 1991, s. 103. 8 Wstęp nych3. Uczniowie Patočki, którzy potajemnie zbierali się w jego domu na wykładach, dziś jeżdżą po świecie i upowszechniają dzieło mistrza. Sława filozofa już dawno przekroczyła granice Wełtawy. Naturalnie, cała ta hagiografia ma także swe złe strony4. Przede wszystkim dramatyczna śmierć i wydarzenia polityczne związane z Kartą 77 przesłaniają jego dorobek filozoficzny. Co prawda, nie można – i tu znowu warto przywołać Sokratesa – zupełnie oddzielić tych spraw, niemniej jednak na proste pytanie: czy filozofia Patočki broni się bez jego politycznego zaangażowania?, pada odpowiedź twierdząca. Patočka nie był męczennikiem, sumieniem narodu. Po prostu zrobił to, co powinien uczynić filozof. Czeski filozof to myśliciel niezwykle wszechstronny, o czym świadczą jego rozprawy dotyczące historii filozofii, sztuki czy hi‑ storii nauki. Jeden z jego uczniów pisał: „Patočka był człowiekiem duchowym o różnorodnych zainteresowaniach i zdolnościach. Jego szeroki horyzont obejmował sztukę, literaturę, teatr, religię, komeniologię, historię powszechną, historię nauk, politykę, języki klasyczne, zachodnie i słowiańskie […] cały jednak pochłonięty był filozofią. Była ona dla niego nie tylko powołaniem i misją, lecz miał do niej także stosunek porównywalny do stanu, jaki czasami miewają ludzie wobec swego hobby, to znaczy stosunek graniczący wręcz z obsesją. Przez czterdzieści lat, odkąd zajmuję się filozofią, miałem możliwość poznania licznego grona osób poświęcających się tej dyscyplinie, w tym także wielu o światowej renomie, nigdy jed‑ nak nie spotkałem się z człowiekiem, który był tak oddany filozofii jak Patočka”5. Za życia opublikował jednak niewiele. W zasadzie tylko dwie książki: Świat naturalny jako problem filozoficzny oraz Aristoteles, jeho předchůdci a dědicové. Pozostawił po sobie wszak dorobek ogromny, liczący ponad dziesięć tysięcy stron maszynopisu. Spektrum jego zainteresowań i badań jest tak szerokie, że przełożyło się również na trudność w systematycznym i spójnym przygotowaniu oraz wy‑ daniu dzieł zebranych6. Już samo opracowanie, zredagowanie, a na‑ stępnie wydanie dzieł stanowi trudną pracę filozoficzną, która nie 3 Por. E. Kohák: Domova a dálava. Kulturní totožnost a obecne lidství v českém 4 Por. P. Fischer: Co ještĕ zůstává z mýtu filozofa Jana Patočki?. „Hospodářské myšlení. Praha 2009, s. 247. noviny” z 13.03.2007, s. 11. 5 I. Tretera: Nĕkolik vzpomínek in margine Patočkových Heideggerovských se‑ minářů. „Studia Comeniana et Historica” 1994, č. 52, s. 53. 6 Por. I. Chvatík, P. Kouba, M. Petříček: Struktura „Sebraných spisů” Jana Patočky jako interpretačni problém. „Filosofický časopis” 1991, č. 3, s. 400. Wstęp 9 została jeszcze zakończona. Badacze twórczości Patočki stają przed problemem wyznaczenia kluczowego punktu, wokół którego ogni‑ skuje się jego filozofia. Można powiedzieć, że wewnętrzna struktura dzieła Czecha przypomina bardziej Heideggerowską „drogę” niż Husserlowską „ideę”. Trudno jednoznacznie wskazać centrum, które określałoby ruch filozofowania Patočki. Można o nim powie‑ dzieć, że to typowy Philosoph ohne Mitte. W jego rozważaniach wiele jest kluczowych i scalających tematów, takich jak: świat naturalny, filozofia dziejów, fenomenologia asubiektywna, troska o duszę7. Uważam jednak, że różnorodność perspektyw, wzajemnie prze‑ nikających się i krzyżujących się motywów wcale nie zniekształca ośrodka jego myślenia, którym jest walka o autentyczne bycie czło‑ wieka w świecie. Patočka interesuje się człowiekiem, który staje do walki o swą duszę (który z niekonfesyjnych filozofów najnowszych mówił w ogó‑ le o duszy?), co przejawia się w odrzucaniu tego, co oczywiste, tego, co absolutne, tego, co pozaświatowe, tego, co pewne. Patrząc na to z innej perspektywy, neguje Kartezjański dualizm, intelektualizm, prymat technologii nad duchem, globalizację, możliwość zapa‑ nowania nad dziejami. Człowiek nie żyje w świecie jako obojętny obserwator. Jego egzystencja w świecie jest wszak tym, co wręcz zmusza go do podejmowania decyzji, przedsięwzięcia ryzyka. Patoč‑ ka stwierdzał: Filozofia jest radosną rezygnacją; poznaje absolut, ale nigdy ab‑ solutnie. Kto to poznał, nie może nigdy stać się ani dogmaty‑ kiem, ani sceptykiem8. Zdaniem niniejszej rozprawy jest ukazanie głównego celu Patoč‑ ki, czyli rozjaśnienie autentycznej egzystencji człowieka9. Zdaniem 7 Por. J. Moural: The Question of the Core of Patočka’s Work: Phenomenology, History of Philosophy, and Philosophy of History. „Report of the CTS” 1999. Report of the CTS 99 ‑0; I. Srubar: Asubjektive Phänomenologie, Lebenswelt und Humanis‑ mus. Zur Verortung des Denkens Jan Patočkas zwischen Husserl und Heidegger. „Me‑ sotes” 1991, no 1, s. 5–13; F. Karfík: Die Odyssee des endliche gewordenen Absoluten. Patočkas systematische Versuche zwischen 1936 und 1964. In: Idem: Unendlichwer‑ den durch die Endlichkeit. Eine Lektüre der Philosophie Jan Patočka. Würzburg 2008, s. 32–54. 8 J. Patočka: Kapitoly ze současné filosofie. V: Idem: Péče o duší. Sv. 1. Připr. I. Chvatík, P. Kouba. Praha 1996, s. 96. 9 J. Patočka: Martin Heidegger – myslitel lidskosti. Improvizovaná úvaha po zprávĕ o Heideggerovĕ smrti. „Filosofický časopis” 1995, č. 1, s. 4. 10 Wstęp czeskiego filozofa, człowiek, który chce żyć w prawdzie, nie może sobie pozwolić na poszukiwania wyłącznie na nizinach egzystencji, nie może pozwolić, aby uśpiła go spokojna harmonia codzienności; musi otworzyć się na to, co niepokojące oraz tajemnicze, czyli na to, od czego zwykle życie odwraca się, by przejść od porządku dnia do tajemnicy nocy. Praca składa się z czterech rozdziałów. Trzy kolejne omawiają następujące tematy: metafizyka, dzieje oraz naród. Rozdział ostatni poświęcony jest biografii czeskiego filozofa. Jan Patočka krytycznie odnosił się do historii metafizyki kla‑ sycznej (od Platona do Husserla), uważając, że dążyła ona do tego, co pewne, obiektywne, a w końcu – absolutne i wieczne. Przeciw‑ stawiał temu Sokratejską niepewność i problematyczność. Koncepcja Patočki szczególnie uwidoczniła się w interpretacji Platona teorii idei. Praski filozof zaprezentował Sokratejską wersję Platońskiej teorii idei, próbując scharakteryzować ją z pozycji doświadczenia ludzkiej wolności oraz z perspektywy dziejów ludzkiej egzystencji. Dzięki pomocy Sokratesa, Platona, Hegla, Husserla oraz Heideggera ukonstytuował nową formę wiedzy o absolutnym transcendowaniu, w którym zachodziła szczególna relacja życia człowieka do całości, w tym prymarne odniesienie do niebytu. Patočka podkreślał motyw negatywności jako immanentnej cechy ludzkiej wolności. Podejście Patočki do filozofii dziejów jest szczególne, by nie po‑ wiedzieć: heretyckie. Wyjątkowość ta wynika z ustalenia, czym są dzieje i dziejowość. Można powiedzieć, że koncepcja praskiego filo‑ zofa wykraczała poza ramy klasycznie rozumianej filozofii dziejów (Herder, Hegel). Patočka nie traktował jej jako filozoficznego namy‑ słu nad historią, tym bardziej nie miał na myśli żadnych rozważań historiograficznych: filozofia dziejów nie jest interpretacją sensu tego, co się wydarzyło. Zdaniem Patočki, dzieje od zawsze oznaczają dzieje człowieka. Kolejnym ważnym tematem podjętym w rozprawie, jest za‑ gadnienie dziejów Europy. Rozważania te były ściśle związane z filozofią dziejów. Europę traktował praski myśliciel nie jako pojęcie geograficzne ani polityczne, lecz przede wszystkim rozpatrywał ją w kategorii konceptu, który spoczywa na duchowych podstawach. Europa to pojęcie filozoficzne. Na pytanie o to, czym jest w Europa, odpowiadał, opisując i rozjaśniając jej dzieje oraz siły, które nią rządzą. W swych rozważaniach Patočka koncentrował się na jej powstaniu (stawiając kwestie typu: jak Europa stała się Europą?) oraz na tym, co nastąpiło później, a co czeski filozof określił mianem epoki poeuropejskiej (dlaczego upadła Europa?). Nie bez znaczenia Wstęp 11 pozostawało również to, co rozpościerało się pomiędzy narodzinami a śmiercią, czyli jak przebiegały duchowe losy Europy. Podstawą dziedzictwa europejskiego, czyli tym, co stanowiło początek historii europejskiej, była troska o duszę. Jan Patočka przy wielu okazjach podkreślał, że Czechy nie są ziemią bogatą w tradycję filozoficzną. Czechy to mały naród euro‑ pejski, skrywający się za niedostępnym językiem, trudną historią i nieznaną kulturą. Nie było tam zbyt wielu samodzielnych oraz twórczych myślicieli, lecz zdarza się i tak, że w duchowych dziejach Europy również małe państwa mogą nie tylko odzwierciedlać, lecz także współkształtować uniwersalne i fundamentalne wydarzenia duchowe. W rezultacie historia małego narodu staje się częścią wielkiej historii i kultury europejskiej. Zdarzyło się tak w przypadku czeskiej muzyki, którą współcześnie reprezentowali Bedřich Sme‑ tana, Antonín Dvořák, Leoš Janáček; czeskiej literatury, w osobach między innymi Jaroslava Haška, Bohumila Hrabala, Milana Kundery czy Jaroslava Seiferta, a także czeskiej polityki w wydaniu Tomáša Garrigue Masaryka, Alexandra Dubčeka czy Václava Havla. W dyskusji dotyczącej sensu czeskich dziejów nie mogło zabrak‑ nąć głosu Patočki. Po pierwsze, odnosił się do historii samego sporu, polemizując z poglądami Jungmanna, Bolzana, Palackiego, przede wszystkim zaś Masaryka. Po drugie, można w tym kontekście nieco szerzej spojrzeć na samą Patočki koncepcję filozofii dziejów – pod kątem jej narodowego odniesienia czy mówiąc inaczej: przez pry‑ zmat filozoficznej i politycznej odpowiedzialności jednostki w życiu społeczno ‑politycznym. Trzeba powiedzieć jeszcze kilka zdań na temat Patočki jako historyka filozofii. Filozofowanie autora Esejów heretyckich… to nie‑ ustanna dyskusja z tradycją filozoficzną. Na pierwszy rzut oka może to przypominać Heideggerowskie współfilozofowanie. Patočka uważał historię filozofii za wstęp do filozofii, ponieważ najlepiej wyjaśniała ona powstanie filozofii10. Stwierdzał: W filozofii nie chodzi mianowicie o nowe myśli, lecz o pogłę‑ bienie i oswojenie myśli, którym genialni myśliciele otworzyli drogę. Kto to zrozumie, może się z czasem stać i twórczym fi‑ lozofem11. Patočka w jednym ze swych szkiców napisał, że jego filozoficzne życie nie zrodziło żadnej godnej uwagi nowej myśli, lecz poruszało 10 Por. V. Leško: Filozofia dejín filozofie. Prešov 2004. 11 J. Patočka: Mládi a filosofie. V: Idem: Péče o duši. Sv. 1…, s. 125. 12 Wstęp się między ważnymi kierunkami i osobami12. W pewnym sensie miał rację, nie stworzył bowiem nowego kierunku, jak uczynili to Henri Bergson, Edmund Husserl, Martin Heidegger czy Jean ‑Paul Sartre. Bardzo często słyszy się, że filozofia Patočki lokuje się gdzieś pomiędzy fenomenologią transcendentalną Husserla a ontologią eg‑ zystencjalną Heideggera. Uważam, że taki sposób stawiania sprawy jest niesprawiedliwy dla Patočki, ponieważ jego myśl otwiera – choć faktycznie iurare in verba magistri – zupełnie nową perspektywę filo‑ zofii fenomenologicznej. Rozprawę zamyka rozdział czwarty, poświęcony drodze filo‑ zoficznej i politycznej czeskiego filozofa. Filozofii Patočki bowiem nie sposób oddzielić od jego biografii13. Życie filozofa jest czymś szczególnym. Już od czasów Sokratesa wiemy, że lepiej bezprawnie cierpieć, niż bezprawnie grzeszyć. Ponieważ filozofia Patočki ściśle wiąże się z dziejami życia praskiego filozofa, to ostatni fragment książki przedstawia jego biografię intelektualną. Składa się ona z dwóch części: pierwsza opisuje filozofów, którzy wpłynęli na roz‑ wój jego poglądów, poczynając od filozofii greckiej, przez Husserla i Heideggera, na Komeńskim kończąc. Cała ta bogata inspiracja pokazuje, że w filozoficznym dorobku Patočki na pierwszy plan wysuwa się jedność historii filozofii i filozofii dziejów. Część druga dotyczy filozoficznego (ale także osobistego) udziału Jana Patočki w wydarzeniach politycznych, jakie zaszły w Czechosłowacji. Był on naocznym świadkiem tragicznych wydarzeń, które wstrząsnęły jego państwem: z zaniepokojeniem śledził układ monachijski w 1938 roku, obserwował przejęcie władzy przez komunistów w 1948 roku, sympatyzował z Praską Wiosną w 1968 roku, wreszcie wziął czynny udział w deklaracji Karty 77. Na jego oczach powstawała i kształto‑ wała swój młody ustrój Pierwsza Republika Czechosłowacka. Szczególne podziękowania kieruję do Żony, dr Marty Ples ‑Bęben, za wsparcie na każdym etapie powstawania książki. Dziękuję także wnikliwym czytelnikom manuskryptu: Doktorom Marcinowi Furmanowi oraz Łukaszowi Rąbowi. Pracę nad książką znacząco ułatwił mi pobyt w praskim Archiwum Jana Patočki. Za filozoficzną gościnę w jego progach dziękuję Doktorowi Janowi Freiowi. Nie 12 Por. J. Patočka: Přednáška pro redaktory čs. rozhlasu (22. II. 1967). V: Idem: Češi. Sv. 1. Připr. K. Palek, I. Chvatík. Praha 2006, s. 806. 13 Por. J. Novák: Selected Bibliography of Jan Patočka’s Writings. „Kosmas: Jou‑ rnal of Czechoslavak and Central European Studies” 1986, vol. 5, no 2, s. 115–139. Wstęp 13 mogę tu także nie wspomnieć o słowackim filozofie Profesorze Vladimírze Lešce (oraz o Jego koszyckich uczniach), z którego strony zawsze mogłem liczyć na cenne i pomocne uwagi. Składam też wyrazy wdzięczności moim Nauczycielom i Mistrzom – Profesorowi Czesławowi Głombikowi oraz Profesorowi Andrzejowi J. Norasowi – dziękuję Im za inspirację, dyskusje i przychylność. Indeks nazw osobowych Abrams Erica 16, 185, 208, 211 Anaksagoras 22 Anders Jarosław 100, 208 Andreanský Eugen 37, 113, 208 Arendt Hannah 73, 208 Arnason Johann P. 20, 208, 210 Arystoteles 21, 22, 30, 33, 37–40, 71, 72, 81, 147, 157, 161, 162, 168, 169, 173, 189, 203, 208, 212 Ash Timothy Garton 100, 208 Aubenque Pierre 37, 208 Bacon Francis 24, 26, 87 Baluch Jacek 99, 100, 135, 120, 205, 212 209 Baran Bogdan 21, 42, 58, 61, 212, 216 Barbaras Renaud 16, 48, 208, 210 Barraclough Geoffrey 86, 87, 209 Batowski Henryki 119, 214 Beauvoir Simone de 155 Becker Oskar 65, 209 Bednář Miroslav 52, 125, 126, 136, Bélohradský Václav 136, 192, 209 Benda Václav 137–138, 209 Bendlová Peluska 155, 210 Beneš Edvard 104, 107, 108, 150, 175, 205, 212 Benoist Jocelyn 16, 209 Benyovszky Ladislav 82, 210 Bergson Henri 12, 156, 159 Bęben Dariusz 22, 69, 108, 120, 123, 208, 210, 215, 217, 218 Biemel Walter 150, 180, 209 Bieńczyk Marek 102, 214 Binder Thomas 164, 209 Bismarck Otto von 86, 127 Blandzi Seweryn 5, 39, 54, 212 Blaschek‑Hahn Helga 173, 213 Blecha Ivan 39, 55, 81, 109, 150, 154, 177, 209 Bodnár Ján 72, 207 Bolton Jonathan 183, 209 Bolzano Bernard 98, 103, 108–109, 112–115, 142, 172, 203, 204, 208, 209 Boreš Jiři 190, 210 Böll Heinrich 183 Brabec Jiři 100 Brehier Émile 155 Brentano Franz 164, 165, 209 Breżniew Leonid 182 Brock Werner 162 Brod Max 165 Brunschvicg Léon 156 Bruzina Ronald 163, 210 Březina Otokar 7, 210 Čáda František 155 Cairns Dorion 163, 210 Cajthaml Martin 83, 210 Campbell Robert 157, 176, 208 Čapek Jakub 210 Čapek Karel 150 Čápová Anna Klara 175, 211 Cauly Olivier 16, 210 Ceaussescu Nicolae 182. 220 Indeks nazw osobowych Černý Bohumil 171 Černý Václav 100, 102, 126, 127, 175, 183, 210 Chvatík Ivan 16, 17, 25, 27, 29, 40, 43, 48, 57, 64, 69, 82, 92, 93, 98, 103, 115, 129, 147, 148, 151, 155, 160, 161, 164, 185, 197, 202–208, 210, 211, 217 Čisař Čestmír 210 Císařovská Blanka 139, 188, 190, 215– Comte Auguste 18, 25, 62, 124–126 Crosland Anthony 191 Czcibor‑Piotrowski Andrzej 40, 82, 217 204 Czernikow Olga 98, 182, 213 Czyżewski Dmitrij 165, 173, 213 David Zdenek V. 110, 210 Demokryt 22, 40, 81, 82, 85, 168, 204 Denis Marcelle 155, 210 Derdowska Joanna 197, 213 Derrida Jacques 18, 36, 90, 210 Descartes René 21, 23, 24, 26, 30, 32, 34, 35, 50, 51, 88, 148, 160, 155, 166, 189, 204 Dilthey Wilhelm 57, 210 Dobrovský Josef 108 Dorobiński Artur 33, 211 Dostojewski Fiodor 17, 123, 125, 190, 199, 202, 204, 211 Dratvová Albína 175, 211 Driesch Hans 152 Drop Agnieszka 90, 211 Droysen Johann Gustav 141 Drtina František 150, 155 Dubček Aleksander 108, 176, 177, 212, Dubský Ivan 158, 159, 167, 181, 211 Durdík Josef 115 Dvořák Antonín 11 Dziadek Adam 36, 210 Einstein Albert 157 Eisenhower Dwight 180 Empedokles 22 Engelking Leszek 104, 212 Erdmann Benno 154 Evink Eddo 16, 211 Fink Eugen 39, 109, 159, 163, 166, 167, 200, 210, 211, 214 Fischer Ludvík Josef 100 Fischer Petr 8, 211 Frei Jan 12, 29, 160, 204, 206, 207 Fries Jakob Friedrich 114 Funke Gerhard 16, 211 Furman Marcin 12 Gabriel Jiří 122, 124, 125, 154, 173, 175, 212, 215, 218 Gadamer Hans‑Georg 33, 37, 166, 167, Gajda‑Krynicka Janina 37, 211 Galileusz 26 Gałecki Jerzy 111, 118, 212. Gatzemeier Matthias 28, 180, 209, 211 217 Gellner Ernest 192, 211 Gierek Edward 182 Gierulanka Danuta 31, 213 Gilson Étienne 155 Głombik Czesław 13 Godlewski Piotr 137, 189, 190, 209, Goethe Johann Wolfgang von 110, 210, 218 125, 127 Goll Jaroslav 100 Gonĕc Vladmír 167, 207 Gott Karel 186 Gottwald Klement 150, 175, 176, 186 Goszczyńska Joanna 139, 212 Grabiński Tomasz 193, 212 Grube Kurt 165 Hagedorn Ludger 92, 160, 172, 203, 211, 217 Hájek Jiři 184, 185, 209, 211 Halík Tomáš 147, 211 Haller Rudolf 164, 209 Hanzal Josef 193, 212 Hartmann Max 157 Hartmann Mortiz 141 Hartmann Nicolai 148, 157, 206 Havel Václav 100, 104, 108, 132–136, 139, 143, 145, 184, 185, 190, 192, 193, 209, 210, 212 Indeks nazw osobowych 221 Havelka Miloš 100, 217 Havlíček‑Borovský Karel 114, 128, 139 Heczková Libuše 175, 211 Hegel Georg Wilhelm Friedrich 10, 18, 21, 23, 25–30, 33, 36, 50, 56, 57, 60, 71, 86, 99, 102, 111, 115, 116, 119, 142, 148, 151, 156, 162, 168, 173, 180, 203, 217 Heidegger Martin 8–12, 16–19, 21, 22, 32–37, 38, 39, 42 45, 47, 49, 50, 58, 60, 61, 72, 73, 76, 89, 90, 96, 109, 132, 147, 149, 151, 156, 157, 161, 162, 163, 167, 178, 181, 195, 197, 200, 204, 205, 206, 211, 212, 215–217 Heinämaa Sara 16, 218 Heisenberg Werner Carl 157 Heitz Michael 164, 211 Hejdánek Ladislav 43, 134, 149, 209, 212 Heraklit 22, 39, 212 Herben Jan 100 Herder Johann Gottfried 10, 56, 110– 112, 113–116, 118, 119, 122, 142, 172, 174, 210, 212 Hermann Tomáš 152, 211 Hessen Sergiusz 167, 207 Heydrich Reinhard 150 Hilsner Leopold 170, 171 Hoffmann Ernst 46, 212 Holan Vladimír 15, 212 Holland Agnieszka 97, 133, 184, 212, 214 Holzbachová Ivana 122, 212 Hoppe Vladimír 151 Horák Petr 157, 176, 179, 208, 213 Hostynský Otakar 150. Hrabal Bohumil 11, 100, 102, 137, 150, 209, 210, 214 Hroch Miroslav 101, 213 Hromádka Josef 100, 152, 153, 155, 156, 213. Hrůzová Anežka 170 Humboldt Alexander von 156 Hume David 22, 126, 127 Hus Jan 102, 104, 105, 107, 118, 122, 125, 136, 140, 141, 156, 177, 193, 215 Husák Gustáv 150, 182, 186 Husserl Edmund 9, 10, 12, 15–17, 19, 22, 24, 30, 31–36, 38, 47, 50, 60, 71, 75, 76, 80, 91, 103, 123, 124, 147, 148, 154–166, 172, 173, 177, 180, 195, 197, 204, 206, 207, 208–210, 213, 214, 217 Hvížďala Karel 132, 184, 212 Hyppolite Jean 173 Illg Jerzy 132, 133, 212 Ingarden Roman 15 Jaeger Werner 20, 157, 213 Jagodziński Sławomir Andrzej 55, 104, 108, 133, 184, 212, 217 Jakobson Roman 7, 213 Janáček Leoš 11 Jaspers Karl 94, 213 Jerzy z Podiebradów 141 Ješič Milovan 16, 37, 62, 208, 213, 216 Jirous Ivan 92, 182, 213 Józef II Habsburg 109 Judycki Stanisław 16, 213 Jungmann Josef 11, 98, 99, 108–110, 113, 114, 122, 204, 208, 213 Jusko Štefan 62, 213 Kafka Franz 176 Kaizl Josef 100 Kant Immanuel 16, 21, 34, 46, 50, 53, 115, 132, 142, 147, 148, 190, 195, 210, 216 Karásek Svatopluk 197, 213 Karfík Filip 103, 160, 162, 207, 213 Karlík Viktor 208 Karol I 170 Karol IV 102 Kepler Johannes 103 Kiełbasa Jan 43, 216 Killias Jarosław 129, 213 Klein Jacob 157, 161, 213 Klibansky Raymond 178, 179, 213 Klíma Ivan 183 Kłoczowski Jan Maria 149, 214 Kohák Erazim 121, 132, 144, 151, 213, 214 Köhler Wolfgang 157 Kohout Jaroslav 176, 183, 214 222 Indeks nazw osobowych Łagodzka Anna 73, 208 Łosski Władimir 159 Mácha Hynek Karel 43, 207 Machovec Martin 182, 197, 213 Machovec Milan 98, 115, 141, 177, 182, 189, 190, 215, 216 Macura Vladmír 108, 215 Malebranche Nicolas 155 Malínská Jana 149, 215 Marciszuk Piotr 33, 178, 200, 205, 211 Mareš František 151 Margański Jerzy 36, 210 Markoš Anton 152, 211 Marks Karl 18, 28, 29, 56, 60, 116, 178, Marszałek Robert 49, 212 Marzęcki Józef 19, 213, 217 Masaryk Tomáš Garrigue 2, 62, 98– 101, 104, 107, 113, 114, 118, 120–129, 132, 136, 138–140, 143, 147, 149–152, 154, 158, 166, 169–171, 173, 177, 190, 194, 204, 206, 209, 210, 211, 214, 215 Meinhardt Helmut 46, 215 Merleau‑Ponty Maurice 155 Meyerson Emil 156 Michálek Jiří 16, 93, 204 Michalski Krzysztof 18, 163, 203, 205, Mikołaj z Kuzy 172 Milton John 110 Miłosz Czesław 149, 214 Mordka Artur 52, 156, 157, 206, 208, Morscher Edgar 108, 215 Mukařovský Jan 165 Nellen Klaus 18, 19, 47, 184, 203, 204 Nĕmec Jiří 18, 19, 47, 183, 184, 203, Nenon Thomas 213 Nessler Bernhard 164, 211 Newton Isaac 26 Nietzsche Friedrich 17, 18, 50, 78, 123, 128, 204, 215 Noras Andrzej J. 13 212 216 204 Kozłowski Władysław Mieczysław 192 Kohout Pavel 209 Kojève Alexandre 173 Kollař Ján 101, 119, 121, 214 Komárková Božena 140, 214 Komeński Jan Amos 7, 12, 102, 103, 122, 150, 155, 171–173, 205, 206 Kornecki Marek 69, 210 Kosík Karel 101, 107, 120, 178, 214, 218 Kouba Pavel 9, 17, 148, 40, 57, 129, 197, 204–207, 210, 214 Kovtun Jiří 170, 214 Koyré Alexandre 156 Kozák Jan Blahoslav 151–153, 154, 155, 164, 165, 205, 214 127, 215 Kraus Oskar 165 Krejčí František 150, 151, 155, 214 Kroński Tadeusz 109, 203 Kroutvor Josef 100, 214 Kubalica Tomasz 108, 215 Kučera Martin 122, 214 Kundera Milan 97, 100, 102, 209, 210, 214 Kvačala Jan 171 Kwapis Robert 176, 214 Laignel‑Lavastine Alexandra 149, 214 Lalande André 150, 159 Landgrebe Ludwig 16, 134, 159, 160, 164–166, 180, 211 Lau Yin Kwok 64, 214 Leghissa Giovanni 148, 210 Leibniz Wilhelm Gottfried 21, 33 Leśniak Kazimierz 71, 208 Leško Vladimír 11, 16, 37, 62, 109, 148, 208, 209, 213, 214, 216 Leštinová Zuzana 175, 211 Lévinas Emmanuel 149 Liebert Arthur 166 Loewenstein Bedřich 171, 192, 214, 215 Loužil Jaromír 113, 209 Ludwig Emil (właśc. Emil Cohn) 149, 215 Łaciak Piotr 121, 123, 217, 218 Indeks nazw osobowych 223 Novák Josef 12, 169, 217 Novotný Antonin 179 Novotný Karel 47, 92, 215 Nový Lubomir 122, 124, 212, 215 Opat Jaroslav 126, 215 Orłoś Zofia Terasa 103, 215 Ott Hugo 162, 215 Palek Karel 12, 25, 98, 103, 151, 161, 202, 203, 204–208 Pańko Grażyna 101, 213 Patočka Františka 151 Patočka Josef 150 Palacký František 99, 101, 113, 114– 122, 124, 125, 128, 140, 145, 169, 205–206, 215 Palouš Martin 168, 215 Palouš Radim 171, 191, 215, 216 Parmenides 22, 33, 37, 39, 209, 216 Pascal Blaise 155 Patyna Wojciech 178, 200, 205, 211 Pauza Miroslav 216 Pavlincová Helena 112, 124, 225, 218 Pelikán Ferdinand 151 Pekař Josef 100, 122, 214 Petříček Miroslav 8, 62, 210, 216 Petsch Danuta 86, 209 Pignet Janine 136, 183, 204 Pithart Petr 185, 216 Planck Max 157 Platon 7, 10, 16, 17, 20, 21, 23, 26– 28, 30, 32, 33, 36–53, 56, 57, 59, 63, 64, 72, 75, 81, 82, 84, 85, 90, 95, 113, 127, 128, 147–149, 153, 157, 161, 168, 195, 204, 207, 209, 212, 216 Ples‑Bęben Marta 12 Podgórzec Zbigniew 199, 211 Pöggeler Otto 61, 216 Pokorná Terezie 208 Polin Raymond 155 Pomian Krzysztof 45, 212 Prečan Vilmém 209, 215, 217 Przemysł Ottokar II 102 Příhonský František 115, 216 Puc Jan 160, 204 Rádl Emanuel 21, 81, 83, 100, 127, 128, 140, 141, 151–154, 165, 166, 203, 207–209, 211, 213 Rąb Łukasz 12 Reichenbach Hans 157 Reinach Adolf 15, 163 Reinhardt Karl 37, 216 Rezek Petr 16, 52, 133, 134, 216 Ricoeur Paul 155, 181, 216. Ritter Gerhard 100, 216 Ritter Joachim 46, 215 Ritter Martin 17, 216 Rodrigo Pierre 32, 216 Rothaker Erich 57, 210 Rorty Richard 18, 52, 216 Rousseau Jean‑Jacques 122, 192 Ruin Hans 16, 218 Šabata Jaroslav 216 Šalda František Xaver 100 Sallis John 18, 216 Sartre Jean‑Paul 12, 43, 149, 155, 216 Schaller Klaus 173, 179, 213 Schauer Gordon Hubert 101, 217 Schelling Wilhelm Joseph Friedrich  33 Schifferová Vĕra 109, 155, 171, 173, 205, 206, 208–210, 213. Schiller Friedrich 114 Schleiermacher Freidrich 124 Schrödinger Erwin 157 Schuhmann Karl 123, 217 Scruton Roger 169, 217 Sepp Hans Reiner 47, 213, 217 Seifert Jaroslav 11, 183 Shore Marci 192, 193, 217 Sidorek Janusz 162, 213, 215 Siemek Marek J. 18, 212 Skalický Karel 152, 217 Škára Martin 155, 217 Skilling Harold Gordon 137, 182, 175, 217 Skovajsa Marek 82, 210 Škvorecký Josef 55, 217 Smetana Augustin 115 Smetana Bedřich 11 Sobotka Milan 173, 217 224 Indeks nazw osobowych Sokol Jan 148, 179, 217 Sokrates 7, 8, 10, 12, 17, 19, 21, 22, 36–42, 48–50, 53, 54, 64, 70, 82–84, 93, 95, 144, 145, 149, 155, 168, 180, 200–202, 207, 208, 209, 215, 216, Sołżenicyn Aleksandr 145 Spencer Herbert 150 Spemann Hans 157 Spengler Oswald 19, 217 Spinoza Baruch 21 Srovnal Jindřich 123, 215 Srubar Ilja 9, 19, 28, 47, 203, 204, 217 Stachowski Jan 100, 214 Stahel Richard 92, 215 Stalin Józef 176, 178 Staudigl Michael 148, 210 Stoel Maxem van der 188, 191, 217 Stojka Róbert 55, 109, 209, 217 Sucharek Pavol 92, 215 Švorcová Jiřina 186 Szczepańska Elżbieta 40, 62, 204, 210 Szuster Marcin 192, 217 Tardy Vladimír 156 Tholt Pavel 109, 208, 209 Toynbee Arnold 57 Tretera Ivan 178, 217 Tucker Aviezer 102, 107, 192, 193, 217 Utitz Emil 164, 165 Vaculík Ludvík 181, 189, 190, 218 Varsik Branislav 156 Vejražka Martin 209 Veselý Jindřich 63, 218 Vetter Helmuth 164, 211 Vico Giambattista 56 Vladislav Jan (właśc. Ladislav Bambá‑ Vojtĕch Daniel 43, 115, 205, 207, 208 Volkmann‑Schluck Karl Heinz 48, Voltaire (właśc. François‑Marie Arou‑ sek) 209 218 et) 192 Vorovka Karel 151 Waczków Józef 15, 212 Wajs Andrzej 30, 213 Walczewska Sławomira 159, 213 Wartenburg Paul von Yorck 57, 210 Weber Florence 136, 204 Weltsch Felix 165 Witwicki Władysław 39, 46, 72, 216 Wocial Jerzy 20, 213. Wodziński Cezary 33, 178, 200, 205, 211 Wyrzykowski Stanisław 50, 215 Zahavi Dan 16, 218 Zajíček Pavel 183 Žižka Jan 141 Zouhar Jan 112, 120, 124, 178, 212, 215, 218 Zumr Josef 120, 178, 179, 213, 218 Dariusz Bęben Man in the horizon of history and authenticity of Being Studies in the Philosophy of Jan Patocka Summary It is extremely difficult to identify the centre of Jan Patočka’s philosophy. This can be either the concept of natural world, but also subjective phenom‑ enology or philosophy of history. I believe that the diversity of perspectives, and the motives that intermingle and cross with each other do not distort the centre of his thoughts, it is the struggle for authentic being of a human. Patočka addresses a human who fights for his soul which manifests in that he rejects the obvious, the absolute, the otherworldly, the certain. Patočka was critical about the history of classical metaphysics (from Plato to Husserl), believing that it aimed at what is certain and objective, and finally – absolute and eternal. He contrasted it with the Socratic uncertainty and problematicity. The concept of Patočka was particularly visible in the interpre‑ tation of Plato’s theory of ideas. The Czech philosopher showed a specific form of knowledge about the absolute transcendence with special relationship of human life to the entirety, including the primary reference to the non ‑existence. Patočka emphasized the negativity as an inherent characteristic of human free‑ dom. The horizon of this freedom is formed by temporality and historicity. Patočka’s approach to the philosophy of history is special. One can say that the concept of the Prague philosopher went beyond the framework of the classical understanding of the philosophy of history. Patočka did not treat it as a philosophical reflection on the history especially that he did not think of any historiographical reflections: the philosophy of history is not an interpretation of what happened. According to Patočka, the history always represents the his‑ tory of man. The history is an objective power that is beyond the understand‑ ing of a man. On the other hand, people may only give the meaning to their lives in the history. The history of Europe was another important topic of Patočka. Europe is a philosophical concept. When asked what was Europe, he replied by describ‑ ing and clarifying its history and forces that governed it. In his deliberations, Patočka was focusing on its formation (by asking: how has Europe become Europe?) and on what happened later and was described by him as the post‑ ‑European era (why did Europe fall?). Also all that have spread between the birth and the death, what was the course of spiritual fate of Europe, was of 226 Summary importance. According to Patočka, it was the caring for soul that had made the foundation of the European heritage. In the discussion concerning the meaning and the continuity of Czech history Patočka had to take the floor. Firstly, he referred to the history of the dispute, arguing against the opinions of Jungmann, Bolzana and, above all, of Masaryk. Secondly, in this context it is possible to take a wider look at the very concept of the Patočka’s philosophy of history, looking at it from the angle of its national application, in other words: from the side of the philosophical and political responsibility of individuals in their social and political lives. Because the philosophy of Patočka is closely associated with his life, the last part of the book includes his intellectual biography. It consists of two parts: the first one describes the meetings with philosophers who influenced the development of his views, starting from the Greek philosophy, through Husserl to the Comenius. All this variety of inspirations shows that the unity of the history of philosophy and the philosophy of history come to the fore in the philosophical achievements of Patočka. The second part addresses the philo‑ sophical (and personal) participation of Patočka in the political events that took place in Czechoslovakia. This is how the tragic synthesis of Socratic life and thinking took place. According to Patočka, a man who wants to live in truth must not let the calm harmony of everyday life dull him, he must open to what is disturbing and mysterious – to what is left aside by life – to be able to pass from the order of the day to the mystery of the night. Dariusz Bęben Der Mann im Horizont der Geschichte und eigentlichen Seins Studien zur Philosophie von Jan Patocka Zusammenfassung Der Mittelpunkt der Philosophie von Jan Patočka kann nur schwierig be‑ nannt werden. Das kann genauso gut das Konzept der natürlichen Welt, aber auch die asubjektive Phänomenologie oder die Geschichtsphilosophie sein. Ich denke, dass die Vielfalt von Perspektiven und Motiven, die ineinander fließen und sich miteinander kreuzen, den Kern seiner Gedanken, also den Kampf um das authentische Dasein des Menschen, nicht verzerrt. Patočka setzt sich mit einem Menschen auseinander, der sich einem Kampf um seine eigene Seele stellt. Das manifestiert sich dadurch, dass er alles, was eindeutig, absolut und alles, was jenseits der Welt liegt, was sicher ist, ablehnt. Patočka hat die Geschichte der klassischen Metaphysik (von Plato bis Hus‑ serl) kritisch beurteilt. Er meinte, dass diese nur das Sichere und das Objektive – und im Endeffekt das Absolute und das Ewige – angestrebt hatte. Dem stellte er die sokratische Ungewissheit und Fraglichkeit gegenüber. Das Konzept von Patočka ist insbesondere bei der Auslegung der Ideenlehre von Plato erkennbar. Der tschechische Philosoph zeigt eine spezifische Form des Wissens über das absolut transzendente Dasein, in dem eine besondere Beziehung zwischen dem menschlichen Leben und dem All, darunter auch der primäre Bezug auf die Nichtdasein auftreten. Patočka betonte, dass die Negativität eine immanente Eigenschaft der menschlichen Freiheit darstellt. Der Horizont der Freiheit wird durch Vergänglichkeit und Geschichtlichkeit bestimmt. Die Einstellung von Patočka der Geschichtsphilosophie gegenüber ist besonders. Man kann behaupten, dass das Konzept dieses Prager Philosophen den Rahmen der herkömmlich verstandenen Geschichtsphilosophie gesprengt hat. Patočka hat sie nicht als eine philosophische Reflexion über die Geschichte wahrgenommen. Umso weniger hatte er an historiografische Überlegungen geglaubt: Für ihn ist die Geschichtsphilosophie keine ausreichende Interpre‑ tation davon, was geschehen ist. Dem Tschechen zufolge kann die Geschichte seit jeher nur als Geschichte des Menschen ausgelegt werden. Die Geschichte besitzt ihre objektive Stärke, die von Menschen nicht verstanden werden kann. Andererseits können Menschen ihrem Leben Sinn nur dann geben, wenn sie in der Geschichte eingebettet sind. Das weitere wichtige Thema bei Patočka ist die Geschichte Europas. Europa fungiert hier als ein philosophischer Begriff. Er hat die Frage danach, was Eu‑ 228 Zusammenfassung ropa ist, beantwortet, indem er die Geschichte und die Kräfte beschrieben und erörtert hat, die Europa regieren. In seinen Ausführungen war Patočka darauf fokussiert, wie Europa entstanden ist (die gestellte Fragen: Wie wurde Europa zu Europa?) sowie darauf, was danach geschehen ist und was von dem tschechi‑ schen Philosophen als Nach ‑Europa ‑Zeitalter beschrieben worden ist (warum ist Europa zusammengebrochen?). Das Geschehen zwischen der Geburt und dem Tod, also Untersuchung des geistigen Schicksals Europas, spielt auch eine große Rolle. Patočka glaubt, dass die Seelenfürsorge einen Grundstein für das europäische Erbe bildet. Die Stimme Patočkas konnte natürlich auch nicht bei der Diskussion über den Sinn und die Kontinuität der tschechischen Geschichte fehlen. Erstens hat er sich auf die Geschichte der Streitigkeit selbst bezogen und mit Ansichten von Jungmann, Bolzana und insbesondere von Masaryk polemisiert. Zweitens kann man in diesem Kontext das Konzept der Geschichtsphilosophie ein wenig brei‑ ter betrachten und diese in Hinsicht auf seine nationale Nützlichkeit beurteilen. Anders gesagt: Diese im Licht der philosophischen und politischen Verantwor‑ tung der Einzelperson im gesellschaftlich ‑politischen Leben hinterfragen. Die Philosophie von Patočka ist sehr eng mit seinem eigenen Leben ver‑ knüpft. Aus diesem Grund beinhaltet das letzte Kapitel dieses Buches seine intellektuelle Biographie. Dieses Kapitel besteht aus zwei Teilen: Der erste Teil beschreibt seine Begegnungen mit Philosophen, die sein Gedankengut beein‑ flusst haben, begonnen mit griechischer Philosophie, über Husserl, mit Komen‑ ski am Ende. Diese insgesamt sehr reiche Inspiration zeigt, dass die Einheit der Philosophiegeschichte und der Geschichtsphilosophie in dem philosophischen Werk von Patočka im Vordergrund steht. Der zweite Teil befasst sich mit der philosophischen (aber auch persönlichen) Beteiligung von Patočka an politi‑ schen Ereignissen in der Tschechoslowakei. In dieser tragischen Weise ist bei ihm die sokratische Synthese des Lebens und des Denkens vollbracht worden. Laut Patočka kann kein Mensch, der in Wahrheit leben will, sich leisten und erlauben, dass die ruhige Harmonie des Alltags ihn in eine Art Schlaf versetzt; er muss offen sein dafür, was beunruhigend und geheimnisvoll ist, also dafür, wovon sich das Leben meistens abwendet, um in die Tagesordnung nach dem Geheimnis der Nacht zu übergehen. Dariusz Bęben CZŁOWIEK w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia Studia z filozofii Jana Patočki D a r i u s z B ę b e n C C C Z Z Z Ł Ł Ł O O O W W W I I I E E E K K K w w w h h h o o o r r r y y y z z z o o o n n n c c c i i i e e e d d d z z z i i i e e e ó ó ó w w w j j j i i i Więcej o książce a a a u u u t t t e e e n n n t t t y y y c c c z z z n n n o o o ś ś ś c c c i i i b b b y y y c c c i i i a a a CENA 20 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3032-7 KATOWICE 2016
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia. Studia z filozofii Jana Patočki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: