Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00056 005866 11250736 na godz. na dobę w sumie
Człowiek wobec uzależnień - ebook/pdf
Człowiek wobec uzależnień - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Aspra Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7545-495-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja obejmuje dwa kluczowe problemy - narkotyki i dopalacze oraz zaburzenia będące następstwem kompulsywnego używania nowych technologii. Dobór problemów - przy całej wadze takich zjawisk, jak palenie tytoniu, e-papierosy, alkohol, hazard - nie jest przypadkowy, wynika bowiem z oceny sytuacji w realnych środowiskach młodzieżowych Wielkopolski, Podlasia, Mazowsza, ziemi lubuskiej i ziemi łódzkiej. Ale ujęcie zagadnienia uzależnień tylko w perspektywie społecznych, biologicznych czy psychologicznych uwarunkowań byłoby uproszczeniem, stąd w części pierwszej odnosimy się do zagadnień 'wyższych', związanych z nowymi modelami życia społecznego, problemów antropologicznych i etycznych, bez których trudno zrozumieć fenomen rozwoju zaburzeń i uzależnień w ponowoczesnym świecie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Warszawa 2013 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== prof. zw. dr hab. Czesław Cekiera prof. nadzw. dr hab. Małgorzata Przybysz-Zaremba Recenzenci Projekt okładki Zbigniew Pindor Skład i łamanie: OFI, Warszawa © Copyright by Mariusz Jędrzejko, Marzena Netczuk-Gwoździewicz © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotografi cznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorów i Wydawcy. Praca powstała we współpracy z Katedrą Pedagogiki Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej oraz Centrum Profi laktyki Społecznej www.cps.edu.pl Wydawca: Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR ul. Dedala 8/44, 03-982 Warszawa tel. 602 247 367, fax 22 870 03 60 e-mail: ofi cyna@aspra.pl www.aspra.pl ISBN 978-83-7545-495-6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Żyjemy w przedziwnym świecie, w którym zanikają granice między prawdą a kłamstwem, dobrem a złem. W świecie ekscytującym i podniecającym, nierzadko do granic fi zycznej i psychicznej wytrzymałości. To świat zanikających granic między tym, co publiczne i prywatne, co ważne i miałkie, co prowadzi do lawiny informacyjnego błota, ekscytującej aktywności i wielkiego samoobnażania się. O ile dorośli potrafi ą jeszcze rozróżniać granice tego, co dozwolone, co przyzwoite, granice odwagi i roztropności, o tyle dla części młodego pokolenia współczesny świat jest wielką wolnością. Nie odróżniają oni wolności i wolnej woli od swawoli i samowoli. W gruncie rzeczy żyjemy w czasach wielkiej rewolucji obyczajowej, odrzucającej fi lary prawdy-dobra-miłości na rzecz niczym nieograniczonej wolności i zredefi niowanych norm. Nowe uzależnienia są częścią „nowej wolności”, fi lozofi i narzucającej antyhumanistyczne modele życia społecznego i indywidualnego, gdzie człowiek staje przed coraz bardziej złożonymi ryzykami. Kiedy nazywamy to złem, słyszymy, że nie rozumiemy wolności, że „jesteśmy wstecznikami ze średniowiecza” Tymczasem ten model wolności prowadzi do unicestwienia. Mariusz Jędrzejko ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień Mariusz Jędrzejko, Marzena Netczuk-Gwoździewicz . . . . . . . . . . . . 11 CZĘŚĆ I ZMIANA, WOLNOŚĆ I POSTĘP JAKO WIELKIE WYZWANIA Rozdział I Człowiek w ponowoczesności – postęp czy zagrożenie? Mariusz Jędrzejko, Katarzyna Świerszcz, Wiesław Bożejewicz, Marzena Netczuk-Gwoździewicz . . . . . . . . . . . 19 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.2. Postęp ludzki w wymiarze kreacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.3. Czy mamy kryzys współczesnego rozwoju cywilizacyjnego? . . 25 1.4. Gospodarka rynkowa i wielkie zmiany jako źródło rozwoju i zagrożeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 1.5. Czy istnieją granice rozwoju?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 1.6. Konkluzje socjopedagogiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Rozdział II Uzależnienia i zaburzenia. Młodzi ludzie w przestrzeni wielowymiarowego ryzyka Mariusz Jędrzejko, Marzena Netczuk-Gwoździewicz . . . . . . . . . . . . 37 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2.2. Niektóre problemy etiologii „życia z ryzykiem” . . . . . . . . . . . . 39 2.3. Stres a zachowania ryzykowne i uzależnienia . . . . . . . . . . . . . . 42 2.4. Nowe zaburzenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2.5. Nowe cechy nowych czasów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.6. Młodzież w „epoce uzależnień” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 2.7. Konkluzje pedagogiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 Spis treści CZĘŚĆ II UZALEŻNIENIA – ZJAWISKO, UWARUNKOWANIA, ZAGROŻENIA Rozdział III Narkotyki i narkomania jako zagrożenie bezpieczeństwa społecznego – wybrane problemy Mariusz Jędrzejko, Marek Paszkowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.1. Wprowadzenie do problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.2. Narkotyki jako zjawisko i problem społeczny . . . . . . . . . . . . . . 69 3.3. Marihuana – element destrukcji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . 72 3.4. „Rozgrzeszanie” marihuany a fakty medyczne . . . . . . . . . . . . . 76 3.5. Wielopłaszczyznowe niebezpieczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3.6. Konkluzje pedagogiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Rozdział IV Narkotyki – defi nicje i kluczowe podziały Tomasz Safjański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Rozdział V Psychospołeczne uwarunkowania narkomanii w środowisku młodzieży Mariusz Jędrzejko, Marzena Netczuk-Gwoździewicz . . . . . . . . . . . . 91 5.1. Dynamika negatywnych zmian. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 5.2. Wokół etiologii uzależnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 5.3. Wyjaśnienia teoretyczne – czyli bliżej diagnozy zjawiska . . . . . 96 5.4. Konkluzje pedagogiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Rozdział VI Podaż narkotyków – uwarunkowania, tendencje i kierunki zagrożeń Tomasz Safjański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 6.2. Uwarunkowania podaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 6.3. Tendencje podaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 6.4. Kierunki zagrożeń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6.5. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Rozdział VII Uzależnienie czy cyberzaburzenie? Mariusz Jędrzejko, Danuta Morańska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.1. Wprowadzenie do problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.2. Subtelność terminów i istota problemu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 7.3. Epoka nowoczesnych technologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 7.4. Między podejściem naukowym a emocjonalnym. . . . . . . . . . . 141 7.5. Zaburzenie infoholiczne – co się dzieje z dzieckiem? . . . . . . . 148 7.6. Konkluzje pedagogiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Rozdział VII Złapani w sieć? Charakterystyka dorosłych użytkowników Internetu z uwzględnieniem zachowań ryzykownych Agnieszka E. Taper, Tomasz Śmiałowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.2. Zachowania ryzykowne w sieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 8.3. Typy zachowań ryzykownych w sieci – charakterystyka . . . . . 154 8.4. Badania własne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 8.5. Konkluzje pedagogiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Rozdział IX Cyberprzestępczość – odpowiedzialność karna Małgorzata Skórzewska-Amberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 9.1. Podstawowe pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 9.2. Podstawowe źródła odpowiedzialności karnej . . . . . . . . . . . . . 162 9.3. Podstawowe dobra chronione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 9.4. Przestępstwa w przestrzeni wirtualnej – wybrane przykłady . . 164 9.4.1. Przemoc i groźba w przestrzeni wirtualnej (cyberbullying, cyberstalking, sexting) . . . . . . . . . . . . . 164 9.4.2. Wykorzystanie dziecka w przestrzeni wirtualnej (pornografi a, grooming) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 9.4.3. Naruszenie integralności informacji . . . . . . . . . . . . . . . 170 9.4.4. Oszustwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 9.4.5. Naruszenia prywatności w przestrzeni wirtualnej . . . . . 176 9.5. Naruszenie praw autorskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Informacje o autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień Mariusz Jędrzejko, Marzena Netczuk-Gwoździewicz W licznych badaniach prowadzonych przez psychologów, neurologów, pedagogów oraz przedstawicieli innych nauk poszukuje się odpowiedzi na pytania dotyczące istoty i przebiegu uzależnień. O ile część druga pro- blemu – mechanizmy uzależnień – jest stosunkowo dobrze rozpoznana, o tyle nieustannie poszukujemy spójnej teorii wyjaśniającej przyczyny popadania w uzależnienia behawioralne i chemiczne. Zdziwienie budzi bowiem fakt, że dwaj chłopcy eksperymentujący z papierosami mogą za- chowywać się zupełnie inaczej – jeden z nich szybko stanie się nałogo- wym palaczem, drugi poprzestanie na niebezpiecznym eksperymencie. Podobnie budzi naszą refl eksję fakt, że żyjące w tym samym środowisku rodzeństwo będzie zachowywało się zupełnie inaczej wobec „hazardowej pułapki”. Badający te kwestie Maree Teesson, Louisa Degenhardt i Way- ne Hall (2005) zwracają uwagę na środowiskowe i biologiczne czynniki zwiększające ryzyko uzależnienia. Piszą oni także (analizując problem uzależnień na przykładzie alkoholu), że: „Nie ma większych wątpliwości, że uzależnienia są dla społeczeństwa znaczącym obciążeniem“ (Teesson, Degenhardt, Hall 2005, s. 113). Cytując te znane badaczki, pragniemy zwrócić uwagę czytelników, że problem uzależnień jest jedną z najważniejszych współczesnych kwestii zdrowotnych Polaków, zagadnieniem, do którego wielu z naszych roda- ków podchodzi z wyjątkową beztroską. Nie jest to teza na wyrost, ponie- waż liczby mówią same za siebie – jeśli będziemy posługiwali się tylko ofi cjalnymi statystykami, to problemowe używanie substancji i czynno- ści dotyczy już ponad miliona Polaków. Zagrożeniem rozwijającym się szczególnie szybko są uzależnienia behawioralne, zwłaszcza te związane 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień z pracą, cybertechnologiami, zakupami, hazardem i modyfi kacjami ciała. Niestety, nie odnotowujemy sukcesów w przeciwdziałaniu uzależnieniom „klasycznym” – alkoholizmowi, narkomanii i lekomanii. Już na wstępie możemy postawić ważne tezy pedagogiczne i medyczne: • rośnie odsetek młodych ludzi mających za sobą upicie się, jak i tych regularnie pijących alkohol; • alkohol stał się kluczowym – obok leków bezreceptowych – sposo- bem „wyrównywania” napięć i stresów, a w wyniku zmiany kultu- ry picia jest substancją obecną powszechnie w życiu towarzyskim (w autorskich badaniach młodych ludzi na wielkich dyskotekach oraz w wielkomiejskich klubach widzimy, że duża część młodzieży i młodych dorosłych upija się już na początku zabawy); • odreagowanie alkoholem stało się niemal normą w zawodach o wy- sokim obciążeniu psychofi zycznym (policja, wojsko, menedżero- wie, lekarze), co powinno budzić refl eksję o kondycji społecznej; • ucieczki w zakupy, modyfi kacje ciała czy hazard stają się „ciemną stroną” życia wielu ludzi odnoszących sukcesy zawodowe; • sprzedaż leków bezreceptowych w Polsce rośnie w tak zawrotnym tempie, że zjawisko „samoleczenia” ma już charakter niemal po- wszechny; • poradnie pedagogiczno-psychologiczne oraz szkolni pedagodzy i psycholodzy alarmują o lawinowym wzroście cyberzaburzeń. Podjęta przez autorów – reprezentujących różne dziedziny nauki – próba ukazania zjawiska uzależnień nie wyjaśnia wszystkich kwe- stii dotyczących tych zagadnień. Nie mamy takich aspiracji, choćby ze względu na obszerność publikacji. Postanowiliśmy zatem przygotować zbiór artykułów naukowych – nadając im jak najbardziej przystępną ję- zykowo formę – podejmujących problem współczesnych uzależnień, nie tylko w ich przejawach i konsekwencjach, ale także etiologii. Publikacja obejmuje dwa kluczowe problemy – narkotyki i dopalacze oraz zabu- rzenia będące następstwem kompulsywnego używania nowych techno- logii. Dobór problemów – przy całej wadze takich zjawisk, jak palenie tytoniu, e-papierosy, alkohol, hazard – nie jest przypadkowy, wynika bo- wiem z oceny sytuacji w realnych środowiskach młodzieżowych Wielko- polski, Podlasia, Mazowsza, ziemi lubuskiej i ziemi łódzkiej. Ale ujęcie zagadnienia uzależnień tylko w perspektywie społecznych, biologicz- nych czy psychologicznych uwarunkowań byłoby uproszczeniem, stąd w części pierwszej odnosimy się do zagadnień „wyższych”, związanych z nowymi modelami życia społecznego, problemów antropologicznych 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień i etycznych, bez których trudno zrozumieć fenomen rozwoju zaburzeń i uzależnień w ponowoczesnym świecie. Zaliczamy tę publikację do rzędu prac z zakresu pedagogiki społecz- nej i aksjologicznej, gdyż każde z zagadnień ujmujemy także w tej per- spektywie, wskazując na złożone przyczyny skutkujące narastaniem ofi ar nowych i starych uzależnień. Nie da się bowiem wszystkiego wyjaśnić rosnącą podażą narkotyków lub powszechnym dostępem do komputerów i Internetu. Zawsze w tle, a może bardziej jako źródło, pojawiają się dys- funkcyjna rodzina, pędzące życie, stres i konfl ikty. Autorzy prezentowanych artykułów, które ujęto w dwie części: „Zmia- na, wolność i postęp jako wielkie wyzwanie” oraz „Uzależnienia – zjawi- sko, uwarunkowania, zagrożenia” są przede wszystkim praktykami pra- cującymi w obszarach współczesnych zaburzeń i dysfunkcji. Nasze do- świadczenie zawodowe „zderzamy” ze znanymi teoriami i odnosimy się do tych, które znajdują potwierdzenie w realnym życiu. Tomasz Safjań- ski to doktor nauk prawnych i „glina” z najwyższej półki, z wieloletnim doświadczeniem pracy policyjnej m.in. w Centralnym Biurze Śledczym i Europolu – jest jednym z najlepszych polskich znawców problemów przestępczości narkotykowej; Katarzyna Świerszcz to doktor teologii, a Wiesław Bożejewicz – doktor fi lozofi i, a przez wiele lat kapelan, od lat zgłębiający „ciemną stronę” życia człowieka, poszukujący w zawirowa- niach życia oraz odchodzeniu od wartości kluczowych przyczyn „uciecz- ki w uzależnienia” narkotykowe; Marzena Netczuk-Gwoździewicz, doktor psychologii i praktyk z wieloletnim doświadczeniem w diagno- zowaniu zaburzeń, należy do nurtu naukowców, których tezy naukowe oparte są nie tylko na krytycznej analizie literatury, lecz przede wszyst- kim doświadczeniach praktyki zawodowej; dr Małgorzata Skórzewska- Amberg jest prawnikiem i badzaczem zjawisk społecznych; Marek Pasz- kowski, doktor nauk politycznych, dysponuje ogromnym doświadcze- niem badania relacji interpersonalnych oraz funkcjonowania człowieka w różnego typu instytucjach, w tym cechujących się ogromnym stresem zawodowym i obciążeniem psychofi zycznym; dr Danuta Morańska jest znawcą problemów cyberprzestrzeni, pedagogiem i metodykiem, zna- nym na Górnym Śląsku kreatorem edukacji do mediów. Zespół autorów łączy prof. Mariusz Jędrzejko, a platformą naszej współpracy jest idea i struktura Centrum Profi laktyki Społecznej, której wynikiem pracy tylko w 2013 r. są trzy duże badania społeczne („Zjawiskowe formy patologii społecznych wśród nastolatków na Górnym Śląsku i w Zagłębiu”, „Ryzy- kowne zachowania seksualne młodzieży na Mazowszu i Ziemi Łódzkiej” ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień oraz „Patologie rynku pracy młodego pokolenia – badanie ogólnopol- skie”), ponad 120 spotkań edukacyjnych w szkołach i instytucjach sa- morządowych Górnego Śląska, Małopolski, Mazowsza, Wielkopolski, Zachodniego Pomorza, ziemi lubuskiej, Podlasia i Dolnego Śląska. Przedkładany Czytelnikowi zbiór składający się z dziesięciu rozdzia- łów powstał z myślą o zachęceniu do jak najszerszego studiowania innych publikacji dotyczących etiologii współczesnych uzależnień i zachowań ry- zykownych. Szczególnie polecamy Czytelnikom prace Czesława Cekiery, Zbigniewa Gasia, Marka Dziewieckiego, Urszuli Dudziak, Iwony Niewia- domskiej, Janusza Morbitzera, Zdzisława Kosyrza, Stanisława Kawuli, w których opisywane przez nas zagadnienia ujmowane są holistycznie. *** Choć problematyka pracy obejmuje uzależnienia, to przede wszystkim dotyczy zawiłych ścieżek socjalizacji i wychowania. Będziemy zatem wielokrotnie powtarzać, że nie mamy problemu z dziećmi i młodzieżą (choć to oni są najczęstszymi ofi arami narkomanii i cyberzaburzeń), lecz mamy rosnący problem ze sobą – dorosłymi, gdyż: (cid:127) to dorośli produkują, przemycają, popularyzują dystrybuują i sprze- dają narkotyki, to oni są kluczowymi sprawcami dramatów w mło- dym pokoleniu; (cid:127) to dorośli promują narkotyki – zwłaszcza marihuanę – używając falsyfi kacji, półprawd i egoistycznych przesłanek; (cid:127) to pokolenie rodziców nie ma umiejętności, czasu i woli, aby na- uczyć dzieci mądrego korzystania z technologii cyfrowych; (cid:127) to pochłonięci ideą chciwości i zysku „kreatorzy” wymyślają coraz to nowe środki wzmacniająco-pobudzające dające „moc i energię”; (cid:127) to ze świata dorosłych idą „sygnały” o nowych modelach mał- żeństw, pseudoedukacji seksualnej dzieci, związkach partnerskich i skrajnych postaciach ideologii gender; (cid:127) to nie dzieci, lecz dorośli tworzą kolejne fi lmy pornografi czne, sexshopy pełne dewiacyjnych atrybutów i „nowych modeli miłości”, sprowadzających ją do aktu fi zycznego; (cid:127) to w pokoleniu dorosłych powstają nowe pomysły na hazard i „jed- norękich bandytów”; (cid:127) to dorośli ponoszą odpowiedzialność za nieefektywną edukację prawną i moralną młodego pokolenia, zwłaszcza w odniesieniu do nowego wielkiego wyzwania, jakim jest cyberprzestrzeń. Zakończymy na tej wyliczance, ale lista jest nieporównywalnie dłuż- sza. W tym stanie rosnących ofert zawierających coraz większy ładunek ryzyka trudno się dziwić tak „dziwnym” pomysłom młodego pokolenia. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zamiast wprowadzenia – człowiek w epoce uzależnień *** Mamy nadzieję, że przedkładana praca jest również publikacją o wy- chowaniu, choć wprost nie będzie w niej odniesień do teorii, celów i idei wychowania. Poruszając się w świecie coraz większych wyzwań, „ko- lorowych” ofert i ekscytujących propozycji nie jesteśmy w stanie (przy- najmniej obecnie) ich zahamować, co świadczy o wyjątkowej zdolno- ści człowieka do samodestrukcji. Współczesny świat jest tym samym coraz bardziej obcy i wrogi człowiekowi, zakładając liczne pułapki, często o „podwójnych dnach”. W pędzącym świecie ponowoczesności, w którym granice wolności nie mają granic, gdzie masowo zapomina się o ingardenowskim modelu odpowiedzialności (za siebie, przed sobą, za swoje czyny, za konsekwencje tych czynów), młode pokolenie staje przed niezwykłym wyzwaniem – zdolnością mówienia nie, wybierania nie tylko z myślą o tym, co będzie za chwilę, ale co się stanie w dalszej perspektywie. Stąd jedną z powinności dorosłych (zdefi niowaną przez dominikańskiego myśliciela Jacka Wornieckiego niemal 100 lat temu) jest rozwijanie pedagogiki charakteru polegającej na: „[...] wyćwiczeniu i przygotowaniu wszystkich władz do jednolitej dzia- łalności” (Woroniecki 1916, s. 46). Podejmując w tej pracy dwa złożone problemy: narkomanii i cyberza- burzeń, stoimy więc na stanowisku, że w świecie licznych ryzyk młody człowiek powinien mieć dystans do siebie i swojego życia (Chudy 2005, s. 38), a naszą rolę (jako wychowawców, pedagogów i badaczy) można sprowadzić do trzech podstawowych zadań: „[...] prowadzenia młodego człowieka do właściwego celu w życiu; czuj- ności, by nie zboczył z właściwej drogi, zawrócenia z bezdroży, w sytu- acji gdyby zbłądził” (Kiereś 2005, s. 91). Naszym zdaniem kluczowe znaczenie dla opanowania problemu no- wych i starych uzależnień w młodym pokoleniu będzie miała spójna pro- fi laktyka, w której dzieci i młodzież (bez straszenia) otrzymają rzetelną wiedzę o konsekwencjach używania narkotyków, e-papierosów i innych „świństw”, nabędą umiejętności asertywnych wobec hazardu i naduży- wania cybertechnologii. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Część I Zmiana, wolność i postęp jako wielkie wyzwania ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział I Człowiek w ponowoczesności – postęp czy zagrożenie? Mariusz Jędrzejko, Katarzyna Świerszcz, Wiesław Bożejewicz, Marzena Netczuk-Gwoździewicz Gdyby poszukiwać najważniejszych cech współczesności, będą nimi z pewnością nieustanna zmiana i ryzyko. Pierwszą dostrzegamy w każ- dym przejawie działania i życia człowieka – nowe modele samochodów i laptopów, postęp w medycynie i komunikacji cyfrowej, pojawianie się i znikanie fi rm, nowe modele butów, torebek i biżuterii. O ile starsi ludzie są (choć już nie zawsze) odporni na te i inne zmiany, o tyle młodzi ludzie mają problem z asertywnym podchodzeniem do nowych typów, modeli, zakresów, programów, aplikacji… 1.1. Wprowadzenie Dynamicznym przemianom technologicznym, organizacyjnym, spo- łecznym, funkcjonalnym i prawnym towarzyszy wzrost ryzyka. Tenden- cja ta jest paradoksem, ma bowiem miejsce w świecie, który teoretycznie powinien być bezpieczniejszy, stabilniejszy, spokojniejszy, zdrowszy, bardziej przyjazny. Niestety, tak się nie dzieje – każdy rok przynosi nowe zagrożenia, epatuje niestabilnością oraz obrazami sugerującymi, że czło- wiek współczesny ma coraz większy problem… ze sobą. Podkreślamy to, bo źródłem wszelkich problemów nie są systemy, struktury, rozwiązania, lecz człowiek, który je zaprojektował, wdrożył i stosuje. Zauważmy także, że zmiana i ryzyko generują specyfi czne zachowa- nia i stany ludzi – ciągle spieszymy, gonimy, nadganiamy, coraz bardziej zmęczeni i zestresowani. 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zmiana, wolność i postęp jako wielkie wyzwania Dzielimy się tą refl eksją, ponieważ coraz więcej pomysłów człowieka konstruowanych „ku nowoczesności”, „ku lepszemu” zaczyna w konse- kwencji przynosić więcej strat – zafascynowanie pracą skutkuje pracoho- lizmem i masowym używaniem środków pobudzająco-wzmacniających; reklama, która miała informować i pomagać w wyborze tego, co lepsze, jest przestrzenią „wielkich pułapek niedoinformowania”; kredyty, jako fi nansowa pomoc w rozwoju projektów, zamieniają się w „lichwiarskie chwilówki” skutkujące dramatem lawinowych zadłużeń. Do rangi „cno- ty” urasta kłamstwo, choćby to o zdrowszych e-papierosach, lekkiej ma- rihuanie czy tanich kredytach. W takim świecie dorastają setki tysięcy młodych ludzi. O ile dla nas, osób starszych, wiele z tych pułapek jest oczywistych, o tyle u części młodych ludzi zamazuje się granica między prawdą a fałszem, światem realnym a cyberprzestrzenią, wolnością a sa- mowolą. *** Jak piszą autorzy pracy Katastrofy i zagrożenia we współczesnym świecie, człowiek współczesny podlega oddziaływaniu różnym zagroże- niom, przy czym coraz więcej z nich jest ich własnym wytworem (PWN, praca zbiorowa, 2008). Takie same konkluzje znajdziemy w licznych pu- blikacjach z zakresu pedagogiki społecznej, antropologii i socjologii de- wiacji (Kiereś 2007, s. 193 i dalsze; Ritzer 2012, s. 225 i dalsze; Kosyrz 2009, s. 54 i dalsze; Sarzała 2009, s. 224 i dalsze; Fromm 2012, s. 22 i dalsze). Tym, co szczególne dla współczesnych czasów, jest nie tylko narastanie różnego typu zagrożeń, lecz także ich rozwój w świecie, który rzetelnie je zdefi niował, ukazując skutki społeczne, moralne, zdrowotne i ekonomiczne. Jeśli zaczynamy od takiej tezy, zasadne jest postawie- nie pytania, na które odpowiadać będziemy w poszczególnych częściach artykułu: dlaczego w świecie wiedzy człowiek popełnia kolejne błędy, dlaczego koszty tych błędów są coraz większe dla niego, tak w wymiarze indywidualnym, społecznym jak i egzystencjalnym? Jeśli analizujemy kreatywne działania człowieka, nie trudno jest zauwa- żyć, że owoce jego aktywności zbyt szybko i w sposób często nieprze- widywalny kierują się przeciwko człowiekowi: Internet jako niezwykłe narzędzie komunikacji i źródło wiedzy staje się narzędziem atakowania człowieka i masowego upowszechniania nieprawdy, polem działania hac- kerów i promocji treści obelżywych oraz nieprzyzwoitych (Iłowiecki 2006, s. 125 i dalsze); centra handlowe mające ułatwiać dostęp do dóbr stają się „pułapkami konsumpcji” w „świątyniach konsumpcji” (Ritzer 2012, s. 27 i dalsze); banki i parabanki z instytucji lokowania i pomnażania kapitału 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Człowiek wobec uzależnień
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: