Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00702 009505 11016012 na godz. na dobę w sumie
Czy możemy Boga poznać naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej - ebook/pdf
Czy możemy Boga poznać naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8217-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy >> religia
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).
„Jeśli dusza rozumna nie jest nieśmiertelna, żadna istota nie jest bardziej nieszczęśliwa od człowieka” – pisze Marsilio Ficino w „Teologii Platońskiej” wydanej w 1482 r. i podaje wiele argumentów za niezniszczalnością duszy ludzkiej. Ficino, jeden z najwybitniejszych filozofów renesansowego ruchu neoplatońskiego, jest nie tylko autorem pierwszego kompletnego przekładu dzieł Platona na język łaciński, lecz także niebanalnym kontynuatorem myśli platońskiej i neoplatońskiej. Opracował własną, choć eklektyczną, koncepcję, zgodnie z którą człowiek znajduje się w środku łańcucha bytów i z natury dąży do poznania tego, co najdoskonalsze. Autorka książki stara się wykazać, że argumenty teoriopoznawcze stanowią jeden z głównych elementów ficiniańskiej apologii (jednostkowej) nieśmiertelności w teologii. Najpierw przedstawia główne elementy filozofii Ficina, a następnie szczegółowo analizuje jego wywody na rzecz nieśmiertelności, które w przeważającej mierze wiążą ją ze zdolnością do poznania Boga. Wykład ten jest poprzedzony wyjaśnieniem przyczyn, dla których zagadnienie nieśmiertelności zyskało nowy impuls w okresie renesansu. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Papiernik – Uniwersytet Łódzki, Katedra Historii Filozofii 90-131 Łódź, ul. Lindleya 3/5 RECENZENT Włodzimierz Olszaniec REDAKTOR INICJUJĄCY Damian Rusek KOREKTA AGENT PR SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: https://commons.wikimedia.org Leonardo da Vinci – Study of a Warrior’s Head for the Battle of Anghiari © Copyright by Joanna Papiernik, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07347.16.0.M Ark. wyd. 19,2; ark. druk. 17,0 ISBN 978-83-8088-216-4 e-ISBN 978-83-8088-217-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI WSTĘP ROZDZIAŁ I Apologia nieśmiertelności w Teologii Platońskiej Zarys zagadnienia nieśmiertelności przed powstaniem Teologii Platońskiej Teologia Platońska jako traktat o nieśmiertelności i poznaniu Boga 7 11 11 30 ROZDZIAŁ II Ficiniańska scala entium. Centralne miejsce duszy i jego poznaw- cze konsekwencje Ciało Jakość Dusza Anioł Bóg Jak dusza poznaje 63 65 66 69 86 92 104 ROZDZIAŁ III Zdolność do poznania Boga a nieśmiertelność Teoriopoznawcze uwarunkowania dążenia do Boga Formy kontemplacji Boga. Problem zdolności do jej osiągnięcia w czasie ziemskiego życia Udział Ficina w sporze o mononoizm 135 139 169 181 ZAKOŃCZENIE Marsilio Ficino Argumentum do „Teologii Platońskiej” BIBLIOGRAFIA SUMMARY 209 213 251 267 WSTĘP Niniejsza monografia stanowi poszerzenie i pogłębienie części badań pro- wadzonych w ramach pracy doktorskiej Platon schrystianizowany? Marsilia Fi- cina intuicyjne poznanie idei drogą do zjednoczenia z Bogiem. Jej podstawowym celem jest propozycja zinterpretowania Teologii Platońskiej, jednego z najsłyn- niejszych i najważniejszych filozoficznych dzieł renesansowych, jako traktatu o nieśmiertelności duszy jednostkowej, której jednym z głównych uzasadnień jest zdolność człowieka do poznania Boga. Uzasadnienie nieśmiertelności duszy człowieka stanowi explicite wyrażony cel renesansowego dzieła – jego podtytuł brzmi: „o nieśmiertelności dusz” (de immortalitate animorum) – a przetrwanie duszy indywidualnej (nie zaś przysłu- gujące gatunkowi ludzkiemu en bloc) zostaje jasno wyartykułowane w polemice z awerroistyczną koncepcją jedności intelektu (choć w sposób dorozumiany jest obecne we wszystkich księgach traktatu). Do pewnego stopnia problematycz- na pozostaje jednak ocena podbudowy i doboru argumentów Ficiniańskiego projektu. Obszerna i drobiazgowa Teologia… zawiera bardzo liczne odniesienia do rozmaitych koncepcji świadczące o erudycji Florentyńczyka, a klarowna i za- powiadana przez samego autora struktura wzbogacona jest wieloma ekskursami w obrębie określonych ksiąg, a także rozdziałów. Z tego względu traktat stanowi dla czytelników zasobne źródło filozoficznych dociekań i inspiracji, ale i może wywoływać pewne trudności interpretacyjne. W ocenie autorki zagadnienie nieśmiertelności jest w omawianym trakta- cie wpisane w zrozumienie i uwielbienie Boga przez duszę ludzką, które – jak klarownie wskazuje Ficino – stanowią cel ludzkiego życia. Zbiór uzasadnień nie- śmiertelności duszy w znacznej mierze odnosi się do możliwości poznawczych i źródła szczęścia człowieka, te z kolei wynikają z wyznaczonego duszy central- nego miejsca na pięciostopniowej skali bytowej. Zawarte w tytule niniejszego studium pytanie o możliwość poznania Boga wyznacza perspektywę badawczą przejawiającą się w sformułowaniu stanowiącym dalszą część tytułu, tj. w teorio- poznawczych uzasadnieniach jednostkowej nieśmiertelności. Plan niniejszego studium obejmuje: (1) wyjaśnienie wzrostu popularności problemu nieśmiertelności w Renesansie oraz wskazanie racji, dla których Teo- logia Platońska może być uznana za traktat o nieśmiertelności i poznaniu Boga; (2) przedstawienie Ficiniańskiej hierarchii ontycznej ze szczególnym uwzględ- 8 nieniem centralnego w niej miejsca duszy ludzkiej oraz wynikających stąd konsekwencji dla możliwości poznawczych człowieka, jak również objaśnienie mechanizmu poznawczego; (3) zobrazowanie, dlaczego zdolność do poznania Boga stanowi uzasadnienie nieśmiertelności duszy, co wiąże się z (a) wykaza- niem zasadności kognitywno-wolitywnego dążenia do Boga, (b) analizą efek- tywności wysiłku poznawczego na ziemi i po oddzieleniu duszy od ciała oraz (c) wyjaśnieniem przynależności wspomnianej zdolności do jednostkowej du- szy ludzkiej. Suplementem prezentowanego studium jest przekład Argumentum do Teologii… Jeśli chodzi o stan badań, należy podkreślić, że od ubiegłego wieku odno- towuje się znaczący wzrost zainteresowania historyków idei myślą Renesansu, w tym filozofią Ficina, niemniej jednak przeważająca większość tekstów na te- mat tej ostatniej, nawet gdy mają one charakter monograficzny, dotyczy wielu Ficiniańskich dzieł i nie traktując opus magnum Florentyńczyka dystynktywnie. Wyjątek stanowi wydane w 1974 roku studium Ardis B. Collins, w którym szcze- gółowo przedstawiono platońskie i tomistyczne źródła zawartych w Teologii… rozważań. Trzeba zarazem zaznaczyć, że omawiany traktat renesansowy pozo- staje podstawowym punktem odniesienia przy wyjaśnianiu Ficiniańskich kon- cepcji, co w istocie znajduje odzwierciedlenie w publikacjach różnych badaczy, jednakże treść tego dzieła jest bądź zintegrowana z zawartością innych prac Fici- na dotyczących wybranego zagadnienia, bądź stanowi przedmiot analiz określo- nego fragmentu (np. rozdziału) pracy o szerszej tematyce. Polskie badania nad myślą Marsilia Ficina są nieliczne, choć ich trady- cja sięga okresu znacznego wzrostu zainteresowania tym filozofem na świecie. W latach trzydziestych XX wieku powstały prace Mariana Heitzmana i Bogdana Kieszkowskiego, których głównym celem było przedstawienie działalności tzw. Akademii Florenckiej (od ponad dwóch dekad toczy się debata, czy Akademia w ogóle istniała lub/i jaka była jej forma), a zatem i jej protagonisty, tj. Ficina. Z założenia więc opracowania te cechują się wyższym poziomem ogólności i obecnie, w świetle wyników nowych badań, nie mogą stanowić głównego punk- tu odniesienia rzetelnych analiz tej myśli. Poza tym należy wspomnieć o tek- stach na temat wybranych aspektów Ficiniańskiej filozofii i jej recepcji. Juliusz Domański badał m.in. popularność koncepcji Ficina w renesansowej Polsce, Alicja Kuczyńska przedmiotem swoich analiz uczyniła myśl estetyczną Floren- tyńczyka, Włodzimierz Olszaniec jest autorem studiów dotyczących zagadnień przekładu u renesansowego filozofa. Warto również wspomnieć o doktoracie Magdaleny Olejnik zawierającym analizę De vita libri tres Florentyńczyka. Tym samym niniejsze studium stanowi pierwszą polską monografię obejmującą ba- dania wykładni Teologii Platońskiej. Czy możemy poznać Boga naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej 9 Zamierzeniem autorki było stworzenie monografii, która może być użytecz- na zarówno dla osób dopiero zaznajamiających się z myślą Ficina, jak i – wo- bec pogłębienia analiz przedstawionych w tytule – badaczy tej filozofii. Celem studium jest propozycja odczytania Teologii… w kontekście apologii ludzkiej nieśmiertelności na podstawie rozważań teoriopoznawczych, w tym – do pew- nego stopnia – w stosunku do nierozstrzygniętego w średniowieczu, a zintensy- fikowanego w dojrzałym Renesansie sporu o jedność intelektu możnościowego. Jeśli chodzi o pisownię tytułu analizowanego dzieła, będzie się ona różnić w zależności od kontekstu językowego. Gdy przywoływany jest tekst oryginalny, zachowana zostaje także oryginalna pisownia (tj. Theologia Platonica), w przy- padku pozostałych nawiązań do traktatu (czy to w tekście głównym, czy też w przypisach) stosuje się pisownię w przekładzie (tj. Teologia Platońska). Wszystkie przekłady z języka starogreckiego, łacińskiego, angielskiego, wło- skiego i francuskiego, o ile nie podano nazwiska tłumacza, zostały dokonane przez autorkę. Tłumaczenia przygotowano głównie w odniesieniu do referowa- nych fragmentów, które nie zostały dotychczas przełożone na język polski. Prze- kład nie jest zamieszczany w przypadku parafrazy czy innej formy objaśnienia omawianych passusów bądź gdy istnieje polska wersja danego tekstu. W tłuma- czeniach w nawiasach okrągłych znajdują się łacińskie terminy, które trudno jest oddać w języku polskim. W nawiasach kwadratowych – słowa dodane do tekstu przez tłumaczkę. Badania zawarte w monografii zostały sfinansowane ze środków Narodo- wego Centrum Nauki przyznanych w ramach finansowania stażu po uzyskaniu stopnia naukowego doktora na podstawie decyzji numer DEC-2013/08/S/ HS1/00509. Chciałabym podziękować osobom, które pomogły mi w pracy nad ksiażką: szczególnie dziękuję Pani Dr hab. Krystynie Krauze-Błachowicz oraz Pani Dr hab. Elżbiecie Jung za przydatne sugestie dotyczące czy to treści, czy struktury pracy. Dziękuję również Panu Profesorowi dr. hab. Włodzimierzo- wi Olszańcowi za cenne wskazówki podane w recenzji. Najbliższym serdecznie dziękuję za wsparcie. Wstęp APOLOGIA NIEŚMIERTELNOŚCI W TEOLOGII PLATOŃSKIEJ Zarys zagadnienia nieśmiertelności przed powstaniem Teologii Platońskiej Nieśmiertelność duszy stanowi jedno z najdonioślejszych i najpowszechniej podejmowanych zagadnień niemal od początku rozwoju filozofii europejskiej. Dzieje jego rozstrzygnięć w świecie chrześcijańskim, do którego włoski filozof okresu quattrocento Marsilio Ficino należał par excellence pomimo dość swo- bodnego czerpania z wielu pogańskich źródeł, można podzielić – na wyższym poziomie ogólności – na koncepcje odwołujące się do platonizmu i neoplato- nizmu oraz rozwiązania w duchu arystotelesowskim z uwzględnieniem (często obejmującym krytykę) interpretacji Komentatora. Jeśli chodzi o pierwszą grupę, przyjęła ona rozstrzygnięcia zaczerpnięte głównie z Platońskiego Fedona, głosząc, że dusza jest kompletnym, jednostkowym nieśmiertelnym z natury bytem, któ- ry kieruje ciałem. Druga zaś opowiadała się za arystotelesowskim ujęciem duszy jako formy lub zasady aktualizacji ciała nieoddzielnej od tego ciała, podejmując jednocześnie szeroką dyskusję na temat słynnego fragmentu O duszy (III 5) doty- czącego oddzielenia i nieśmiertelności rozumnej części duszy. Zaznaczyć jednak należy, że żadna z tych koncepcji nie została zaakceptowana en bloc przez znako- mitą większość średniowiecznych myślicieli, ale zmodyfikowana była tak, by uj- mowała zagadnienie duszy na tle problemu zmartwychwstania i wszechmocy Boga w odniesieniu do jej zbawienia lub potępienia. Tradycja platońska i neopla- tońska zdecydowanie dominuje w pismach św. Augustyna, Jana Szkota Eriugeny czy świętego Anzelma, podczas gdy odwołania do rozważań Stagiryty wraz z ana- lizą interpretacji Awerroesa stanowią główny punkt odniesienia w rozważaniach na temat duszy świętego Tomasza, Idziego Rzymianina czy Sigera z Brabancji. W związku z takim zapleczem intelektualnym oraz wobec nowo powstałych przekładów na język łaciński tekstów platońskich, neoplatońskich i arystotelesow- skich w XV wieku1 problematyka nieśmiertelności duszy – w żadnym razie nie wy- 1 Marsilio Ficino jest autorem pierwszego tłumaczenia na łacinę całego Cor- pus Platonicum, także nieco wcześniej humaniści włoscy wsławili się licznymi prze- kładami autorów greckich. Dysponujemy dość obszerną literaturą na temat wysiłku 12 czerpana ani w rozważaniach pierwszych filozofów chrześcijańskich, ani w szczegó- łowych analizach scholastyków, a także sytuowana w odmiennym renesansowym kontekście teologiczno-filozoficznym – zyskała nowy impuls. Trzeba bowiem za- znaczyć, że jakkolwiek zagadnienie nieśmiertelności jest obecne w rozważaniach niektórych prominentnych myślicieli średniowiecznych, liczba traktatów tytułowo ujmujących wspomnianą kwestię jest w wiekach średnich zadziwiająco niska. Poza wczesną pracą należącego wszak do chrześcijańskiej starożytności Augustyna pt. De immortalitate animae, do której jednak nierzadko odnoszą się myśliciele średnio- wieczni, wymienić można teksty Dominika Gundisalviego (tytuł brzmi: De immor- talitate animae)2 oraz Wilhelma z Owernii (także pt. De immortalitate animae)3. renesansowych intelektualistów, których celem było udostępnienie tekstów greckich nieznającym języka Platona i Arystotelesa łacinnikom; poniżej podane są jedynie pod- stawowe referencje dotyczące (przynajmniej częściowo) znaczenia i charakteru przekła- dów okresu quattrocento z zaznaczeniem, że nie jest to wyczerpująca lista – ograniczono ją do opracowań obejmujących więcej niż tłumaczenie jednego dzieła przez jednego autora. E. Garin, Le traduzioni umanistiche di Aristotele nel secolo XV. Atti e Memorie dell’Academia Fiorentina di Scienze Morali, „La Colombaria” 16 [n. s. 2] (1947–1950), s. 55–104; idem, Ricerche sulle traduzioni di Platone nella prima metà del sec. XV, [w:] Me- dioevo e Rinascimento: Studi in onore di Bruno Nardi, vol. 1, Firenze 1955, s. 339–374; P.O. Kristeller, Marsilio Ficino as a Beginning Student of Plato, „Scriptorium” 20 (1966), s. 41–54; idem, Studies in Renaissance Thought and Letters, Rome 1956, s. 339–342; Le- onardo Bruni Aretino: Humanistisch-Philosophische Schriften: Mit einer Chronologie, seiner Werke und Briefe, ed. H. Baron, Leipzig–Berlin 1928; J. Domański, Kilka uwag o teorii i praktyce przekładania w łacińskim obszarze językowym, Nadb. „Przegląd Tomistyczny”, t. 1, s. 123–161; idem, Użytkownicy i badacze filozofii starożytnej w XV wieku, [w:] Litera- tura i kultura późnego średniowiecza w Polsce, red. T. Michałowska, Warszawa 1993, s. 29– 40; idem, Przekład jako praca twórcza, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 40 (1995), s. 21–29; J. Hankins, Some Remarks o the History and Character of Ficino’s Translation of Plato, [w:] Marsilio Ficino e il ritorno di Platone. Studi e documenti, I, Firenze 1986, s. 87–304; idem, Plato in the Italian Renaissance, 2 t., London–Leiden 1990; idem, Translation Practice in the Renaissance: the Case of Leonardo Bruni, [w:], Études classiques, 1. Actes du colloque „Methodologie de la traduction: de l’Antiquité à la Renaissance”, eds. C.M. Ternes, M. Mund-Dopchie, Luxembourg 1994, s. 154–175; E. Berti, Tradu- zioni oratorie fedeli, „Medioevo e Rinascimento” 2 (1988), s. 250–266; P. Botley, Latin translation in the Renaissance. The Theory and Practice of Leonardo Bruni, Gianozzo Ma- netti, Erasmus, Cambridge 2004; W. Olszaniec, Od Leonarda Bruniego do Marsilia Ficina. Studium renesansowej teorii praktyki i przekładu, Warszawa 2008. 2 Dominicus Gundissalinus, De immortalitate animae, [w:] Des Dominicus Gundis- salinus Schrift von der Unsterblichkeit der Seele nebst einem Anhange, enthaltend die Abhan- dlung den Wilhelm von Paris (Auvergne) „De immortalitate animae”, BGPhMA (Beiträge Czy możemy poznać Boga naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej W XV wieku autorami traktatów dotyczących nieśmiertelności (jako ty- tułowego zagadnienia) byli m.in.4: Agostino Dati (traktat De animi immorta- litate)5, Jan z Ferrary (De celesti vita)6; Antonio degli Agli (De immortalitate 13 zur Geschichte der Philosophie [und Theologie] des Mittelalters. Texte und Untersu- chugen) II, 3, ed. G. Bülow, Münster 1897, s. 1–38; na temat tego tekstu zob. przede wszystkim (poza badaniami G. Bülowa, o których piszę w kolejnym przypisie): B.C. Al- lard, Note sur le „De immortalitate animae” de G. d’Auvergne, „Bulletin de Philosophie Médiévale” 18 (1976), s. 68–72; G. Di Napoli, L’immortalità dell’anima nel Rinascimento, Torino 1963, s. 34–35; tematyka tego traktatu zawarta w tytule stanowi rozszerzenie roz- ważań Gundisalviego z jego wcześniejszego dziełka pt. De anima, przy pisaniu którego w znacznej mierze inspirował się rozważaniami Awicenny: Dominicus Gundissalinus, Tractatus de anima, [w:] J.T. Muckle, The Treatise „De anima” of Dominicus Gundissa- linus. With an Introduction by Étienne Gilson, „Mediaeval Studies” 2 (1940), s. 23–103; o wpływie Awicenny na myśl Gundisalviego zob. także m.in.: Sander de Boer, The Scien- ce of the Soul. The Commentary Tradition on Aristotle’s De anima, c. 1260 – c. 1360, Leuven 2013, s. 23–24; D. Bloch, Aristotle on Memory and Recollection: Text, Translation, Inter- pretation, and Reception in Western Scholasticism, Leiden 2007, s. 169–171. 3 Guilelmus Parisiensis, De immortalitate animae, BGPhMA, ed. G. Bülow, s. 39–61. Podobnie jak w przypadku Gundisalviego, ta relatywnie krótka praca stano- wi uszczegółowienie zagadnienia omówionego we wcześniejszym tekście pt. De anima. Wilhelm z Owernii, De anima, [w:] idem, Opera omnia, vol. 2, Parisiis 1674, s. 65–228. Na temat tego dzieła zob. przede wszystkim: E.A. Moody, William of Auvergne and His Treatise “De Anima”, [w:] idem, Studies in Medieval Philosophy, Science and Logic. Col- lected Papers, 1933–1969, Berkeley–Los Angeles–London 1975, s. 1–109; De immorta- litate animae autorstwa Wilhelma z Owernii jest uważane za nieoryginalne, ponieważ w znacznej mierze inspirowane tekstem o tym samym tytule Gundisalviego – zob. G. Bülow, Beziehung zwischen Dominicus’ und Wilhelm’s Schriften „De immortalitate ani- mae”, [w:] BGPhMA, s. 88–99. 4 Nie jest to wyczerpująca lista. Obejmuje zarówno teksty wydane, jak i niewyda- ne, napisane przez postaci o odmiennej formacji intelektualnej i różnych zdolnościach koncepcyjnych. Jasno z niej jednak wynika, że w piętnastym stuleciu znaczącą w porów- naniu do wieków średnich popularność zyskały opracowania tytułowo ujmujące kwe- stię nieśmiertelności duszy ludzkiej. 5 Agostino Dati, De immortalitate animae, [w:] idem, Opera omnia, Siena 1503; choć dziełko zostało wydane już w XVI wieku, Dati zmarł w 1478 roku, a więc skom- ponował je w XV stuleciu. Na temat tego tekstu zob.: E. Garin, La cultura filosofica del Rinascimento italiano. Ricerche e documenti, Firenze 1969, s. 108–110; G. Di Napoli, L’immortalità dell’anima, s. 110–114. 6 Johannes Ferrariensis, De coelesti vita: liber noviter editus in quo infrascripta con- tinentur in primis: De natura animae rationalis; De immortalitate animae; De inferno et cruciatu animae; De paradyso et felicitate animae, Venezia 1494. Apologia nieśmiertelności w Teologii Platońskiej 14 animae)7, Leonardo Nogarola (De immortalitate animae)8, Philippus de Bar- beriis (De immortalitate animarum libri tres)9 oraz Jacopo Camfora (Dialoghi sull’immortalità dell’anima)10; poza tym należy wspomnieć o niewydanym trak- tacie De humani animae immoratlitate, którego autorem jest Pier Candido De- cembrio11. Jak można wnioskować z przedstawionych powyżej danych, okres quattrocen- to odznaczał się wzrostem zainteresowania problemem nieśmiertelności. Powstaje zatem pytanie o przyczyny takiego status quo. Jak uważa m.in. Raymond Marcel, filozofowie średniowieczni z większym zaangażowaniem prowadzili rozważania na temat zmartwychwstania ciał, podkreślając tym samym wszechmoc i miłość Boga, ale w znacznej większości pomijali tematykę nieśmiertelności w jej odnie- sieniu do naturalnej dyspozycji duszy do życia wiecznego, tymczasem ten właśnie aspekt wydaje się mieć istotne znaczenie dla humanistów renesansowych12. Ci ostatni nie tyle bowiem chcieli zaprzeczyć boskiej miłości i cudowi cielesnej rezu- rekcji, ile nie godzili się na wiarę w konieczność aktywności Boga w celu uczynienia ludzkiej duszy nieśmiertelną13. Należy też podkreślić, że najznaczniejsi myśliciele scholastycznego okresu wysublimowanych rozważań filozoficzno-teologicznych nie uczynili zagadnienia nieśmiertelności głównym przedmiotem swych dociekań. 7 Datowany na 1470 rok traktat De immortalitate animae zachował się w formie rękopiśmiennej w Bibliotece Watykańskiej: Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 1494. Na temat tego traktatu zob. E. Garin, La cultura filosofica, s. 111–113; na temat Aglego por. także: A. Della Torre, Storia dell’ Accademia platonica di Firenze, Firenze 1902, s. 775 i n. (o traktacie De immortalitate animae s. 776) oraz G. Mazzuchelli, Gli scrittori d’Italia, cioè, Notizie storiche e critiche intorno alle vite e agli scritti dei letterati ita- liani, Brescia 1753, t. I, s. 185–185. 8 Dzieło De immortalitate animae zachowało się w formie rękopiśmiennej w Bi- blioteca Medicea Laurenziana (Ashb. 180), pochodząca z niego dedykacja skierowana do Wawrzyńca Medyceusza została zawarta w: E. Garin, La cultura filosofica, s. 123–124. 9 Philippus de Barberiis, Libellus de animorum immortalitate et de divina Providen- tia, Napoli 1490. 10 Jacopo Camfora, Dialoghi sull’immortalità dell’anima, Roma 1472. 11 Na ten temat zob.: P.O. Kristeller, Pier Candido Decembrio and His Unpu- blished Treatise on the Immortality of the Soul, [w:] The Classical Tradition: Litera- ry and Historical Studies in Honor of Harry Caplan, ed. L Wallach, New York 1966, s. 536–558; J. Hankins, Plato in the Italian Renaissance, s. 417–418. Tekst traktatu: P.O. Kristeller, Studies in Renaissance Thought and Letters, I, Rome 1985, s. 567–584. 12 Pisząc w dalszej części tekstu o humanistach i humanizmie, o ile nie poczyniono dodatkowego zastrzeżenia, odnoszę się do intelektualistów i kierunku filozoficzno-kul- turalnego Odrodzenia. 13 R. Marcel, Marsilie Ficin (1433–1499), Paris 1958, s. 650. Czy możemy poznać Boga naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Czy możemy Boga poznać naprawdę? Marsilio Ficino o duszy ludzkiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: