Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00086 006860 11257640 na godz. na dobę w sumie
Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej - ebook/pdf
Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2929-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka dotyczy polityki zagranicznej Rosji w latach 1991-2009. Problemem badawczym o charakterze poznawczym są relacje między religią i polityką, Celem zaś - zdiagnozowanie przejawiania się czynnika religijnego w polityce zagranicznej oraz ustalenie, jakie funkcje on pełni. Zgodnie ze stawianą hipotezą, na początku XXI wieku znaczenie czynnika religijnego w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej rośnie. Kreml coraz skuteczniej prowadzi 'dyplomację konfesyjną', która jest elementem budowania rosyjskiej soft power. Przejawianie się czynnika religijnego w polityce Moskwy jest związane z poszukiwaniem przez elity władzy nowej formuły identyfikacyjnej. Czynnik religijny ma zatem wpływ na określenie miejsca Federacji Rosyjskiej na arenie międzynarodowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wstęp Sprawy, których nie można jednoznacznie określić i wyrazić słowami, często okazują się najważniejszymi dla ludzkości. Tak jest z religią, która wymyka się badaniom i precyzyjnym definicjom. Na początku ubiegłego stulecia została ona uznana za „relikt”, stopniowo znikający z życia społeczeństwa pod wpływem pro- cesów modernizacyjnych. Wielu politologów i socjologów przestało traktować religię jako czynnik odgrywający istotną rolę w rozwoju ludzkości po II wojnie światowej. Podejście to zaczęło się zmieniać pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku. Na „powrót” religii do polityki zwrócono najpierw uwagę na Bliskim Wscho- dzie, gdzie po tzw. wojnie sześciodniowej (w 1967 roku) członkowie Organizacji Wyzwolenia Palestyny coraz częściej akcentowali wymiar religijny walki z Izraelem, a zamachowców-samobójców zaczęto nazywać męczennikami za wiarę. Kolejnym ważnym sygnałem była rewolucja ajatollahów w 1979 roku – w jej wyniku został obalony szachinszach Reza Pahlawi, a władzę objęli szyiccy duchowni, którzy prze- kształcili Iran w państwo teokratyczne. Religia dała o sobie znać również podczas konfliktu w Afganistanie, gdy walka z armią Związku Radzieckiego przybrała cha- rakter międzynarodowego dżihadu, a odwrót ostatnich wojsk ZSRR został odebrany w świecie islamu jako symboliczne zwycięstwo bojowników wiary – mudżahedinów nad ówczesnym supermocarstwem. Tę wyraźną manifestację czynnika religijnego w stosunkach międzynarodowych Gilles Kepel nazwał „zemstą Boga”, który po- wrócił do polityki na przekór uczonym, głoszącym nieuchronny koniec religii. Na początku XXI wieku coraz mniej politologów, socjologów i religioznawców kwe- stionuje umacnianie się w polityce czynnika religijnego, będącego zarówno prze- słanką decyzji podejmowanych przez państwa, jak i wykorzystywanym przez nie instrumentem. W latach osiemdziesiątych XX wieku zaczęły ukazywać się publikacje dotyczące relacji religia – polityka. Uzasadniany przez islamskich terrorystów nakazami wiary, zamach z 11 września 2001 roku na World Trade Center został odebrany przez wielu obserwatorów sceny międzynarodowej jako dowód na trafność tezy posta- wionej w 1993 roku przez amerykańskiego profesora Samuela Huntingtona. Przestrzegał on przed groźbą konfliktów wywołanych różnicami kulturowymi, 10 Wstęp wynikającymi z podziałów religijnych. Po tym wydarzeniu zaczęło ukazywać się coraz więcej publikacji, dotyczących oddziaływania religii na politykę, przy czym zdecydowana większość z nich odnosi się do islamu, protestantyzmu lub katoli- cyzmu. Co ciekawe, do najczęściej badanych przykładów powiązań religii i polityki w najnowszej historii należy reżim ajatollahów, rządy talibów oraz zjawisko isla- mizmu, wpływy protestanckich fundamentalistów w polityce USA, znaczenie „teo- logii wyzwolenia” dla rozwoju krajów latynoamerykańskich oraz fenomen ścisłej współpracy polskiej „Solidarności” z Kościołem katolickim przeciwko partii komu- nistycznej. Wśród wymienionych zagadnień wyraźnie brakuje problemu polityki i prawosławia, chociaż czynnik religijny dał o sobie znać w ostatnich latach w po- lityce Serbii (na przykład podczas konfliktu w byłej Jugosławii), czy w działaniach Federacji Rosyjskiej, która z „traumą” po rozpadzie ZSRR próbuje radzić sobie po- przez odnowienie w społeczeństwie prawosławnej tradycji. Wybór tematyki rozprawy jest podyktowany chęcią przeanalizowania i przed- stawienia współczesnej polityki zagranicznej Rosji w nowym ujęciu. To próba przeniesienia na grunt rosjoznawstwa badań nad religią w stosunkach międzyna- rodowych i uzupełnienia w ten sposób luki w pracach o Rosji. Nie jest tak, że nikt wcześniej nie zwrócił uwagi na umacnianie się pozycji Cerkwi czy na stosunki między islamem i prawosławiem, ale nie zbadano konsekwencji tych zjawisk dla ro- syjskiej polityki zagranicznej. Wybór tematu wiąże się z przekonaniem, że bez zro- zumienia kultury zdecydowanie trudniej o właściwą interpretację działań państwa. Rozprawa dotyczy polityki zagranicznej Rosji w latach 1991–2009. Problemem badawczym są relacje między religią i polityką. Celem jest zdiagnozowanie prze- jawiania się czynnika religijnego w polityce zagranicznej oraz ustalenie, jakie funkcje on pełni. Zgodnie ze stawianą hipotezą, na początku XXI wieku znaczenie czynnika religijnego w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej rośnie. Kreml coraz skuteczniej prowadzi „dyplomację konfesyjną”, która jest elementem bu- dowania rosyjskiej soft power. Przejawianie się czynnika religijnego w polityce Moskwy jest związane z poszukiwaniem przez elity władzy nowej formuły iden- tyfikacyjnej. Czynnik religijny ma zatem wpływ na określenie miejsca Federacji Rosyjskiej na arenie międzynarodowej. Publikacja z dziedziny nauki o polityce w zakresie stosunków międzynarodo- wych ma ambicje opisowe i wyjaśniające. Przyjęcie za problem poznawczy religii miało wpływ na język, w którym poza terminologią politologiczną są stosowane także pojęcia z socjologii i religioznawstwa. Przenikanie tych dwóch dziedzin do problematyki stosunków międzynarodowych oddają takie określenia, jak „dyplo- macja konfesyjna”, „bezpieczeństwo wyznaniowe” (духовная безопасность) czy „przestrzeń kulturowa (duchowa)” (культурное/духовное пространство). Imio- na i nazwiska rosyjskie zostały zapisane w pracy fonetycznie (np. patriarcha Kiriłł, zamiast Cyryl). Wyjątek stanowią imiona i nazwiska postaci historycznych, których spolszczona wersja jest powszechnie stosowana (na przykład Włodzimierz Wielki). Rezygnacja z transliteracji rosyjskich źródeł na rzecz cyrylicy jest zabiegiem ce- Wstęp 11 lowym (stosowanym coraz częściej w polskiej literaturze), ułatwiającym odnale- zienie wskazanych materiałów w bazach bibliotecznych (przede wszystkim w bazach internetowych), a także ułatwiającym niepolskojęzycznym czytelnikom skorzystanie z bibliografii. W rozprawie zastosowano metody historyczno-opisowe i wyjaśniające, uzupeł- nione metodami empirycznymi – przede wszystkim analizą dokumentów instytucji wyznaniowych oraz państwowych, analizą wywiadów prasowych oraz wypowiedzi polityków i duchownych. Uwzględniono również wyniki socjologicznych badań ankietowych. W wykorzystaniu badań socjologii dla celów rozprawy dotyczącej polityki zagranicznej pomógł autorce udział w dwuletnim seminarium i praca na- pisana pod kierunkiem znakomitego prof. dra hab. Andrzeja Kojdera w Katedrze Socjologii Prawa Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Do tej pory nie powstała w Polsce monografia dotycząca tej tematyki, nie ma także wielu publikacji obcojęzycznych. Ponadto, nowatorskim elementem badań przedstawionych w rozprawie jest ujęcie czynnika religijnego nie tylko w aspekcie instytucjonalnym (aktywność Kościołów i związków wyznaniowych), lecz także w aspekcie ideologicznym (idee religijne odnoszące się do polityki) oraz uwzględ- nienie prac socjologicznych (z socjologii religii). Analiza współczesnej polityki została wzbogacona badaniami nad rosyjską kulturą i historią, pozwalającymi uchwycić pewne podobieństwa w wykorzystaniu czynnika religijnego w polityce Rosji w przeszłości i obecnie. Taki zabieg ułatwia wskazanie przesłanek relacji między państwem i instytucjami wyznaniowymi Federacji Rosyjskiej. Co ważne, badanie czynnika religijnego odnosi się nie tylko do prawosławia (chociaż oczy- wiście prawosławiu poświęcono najwięcej uwagi z racji roli, jaką odgrywa), lecz także do islamu, buddyzmu, judaizmu („religie tradycyjne”) oraz innych wyznań chrześcijańskich (katolicy i protestanci). Realizacji postawionego celu badawczego odpowiada struktura pracy, składająca się z ośmiu rozdziałów. Pierwszy z nich jest wprowadzeniem do problematyki po- wiązań między religią i polityką w świetle badań politologii oraz socjologii religii. W rozdziale pierwszym zostały zaprezentowane koncepcje władzy, państwa i prawa w doktrynie prawosławia oraz ich wpływ na kształtowanie systemu politycznego i aktywności międzynarodowej państwa. W rozdziale drugim została przedstawiona ewolucja roli czynnika religijnego w historii rosyjskiej, w tym proces kształtowania się stosunków wyznaniowych, charakterystycznych dla rosyjskiej tradycji, na których wzorują się obecnie elity władzy i przedstawiciele „religii tradycyjnych”. Dwa kolejne rozdziały są poświęcone dwóm aspektom czynnika religijnego – instytucjonalnemu i ideologicznemu. W rozdziale trzecim znajduje się charak- terystyka statusu instytucji wyznaniowych. Przedstawiono w nim obowiązujące w Rosji prawo wyznaniowe, potencjał demograficzny, posiadany majątek i infra- strukturę najważniejszych instytucji religijnych, ich stosunki z władzą oraz relacje między sobą, czyli wszystko to, co warunkuje ich aktywność w kraju i za granicą. 12 Wstęp Rozdział ten zawiera charakterystykę zależności między religijnością Rosjan a ich preferencjami politycznymi, ze wskazaniem na to, jak Rosjanie postrzegają Cer- kiew oraz czego od niej oczekują w sferze publicznej. Ponadto, na podstawie analizy dokumentów przyjętych przez RCP i muftifaty, zostały wyróżnione cele, jakie sta- wiają sobie najbardziej wpływowe rosyjskie instytucje wyznaniowe w kraju i poza granicami Rosji. Rozdział czwarty jest poświęcony obecności religii w koncepcji rosyjskiej poli- tyki zagranicznej. Kierując się kryterium funkcji religii, wyodrębniono następujące nurty – imperializm, neoeurazjatyzm, islamizm, nacjonalizm oraz solidarność sło- wiańską. Analiza poszczególnych poglądów odnosi się przede wszystkim do czte- rech zagadnień: rosyjskiej tożsamości, wizji ładu międzynarodowego, miejsca w nim Rosji oraz jej misji. Zwrócono uwagę na hasło „cywilizacji prawosławnej”, oddające zbieżność poglądów państwa rosyjskiego i Patriarchatu Moskiewskiego. W ostatnich czterech rozdziałach znalazła się charakterystyka „dyplomacji konfesyjnej” Kremla oraz analiza przejawiania się religii w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej wobec wybranych państw, z uwzględnieniem funkcji pełnio- nych przez czynnik religijny. Wśród wyróżnionych krajów można wskazać trzy grupy: państwa „wiary bliskiej” Rosji (prawosławne i muzułmańskie), obojętne pod względem wyznaniowym (Chiny i Indie) oraz „obcej wiary” (USA i Watykan). By uchwycić religijną specyfikę stosunków Rosji z wymienionymi krajami w ty- tułach podrozdziałów zostały wykorzystane metafory, m.in. „prawosławne bra- terstwo”, „syndrom zdrady”, „Rzym może być tylko jeden” czy „Antychryst mieszka na Zachodzie”. Analiza poszczególnych przypadków odbywa się zgodnie z nastę- pującym schematem: ustalenie interesu Rosji w relacjach z określonym państwem; wskazanie nurtu myśli politycznej (spośród wymienionych w rozdziale czwartym), odnoszącego się do danej sytuacji; przedstawienie aktywności instytucji wyzna- niowych oraz określenie funkcji, jakie czynnik religijny (zarówno w aspekcie ideo- wym, jak i instytucjonalnym) pełni. Niewielka liczba publikacji dotyczących czynnika religijnego w polityce za- granicznej Rosji znacznie utrudniła zebranie niezbędnych materiałów. Badania nad problemem relacji religii i polityki zagranicznej, zwłaszcza w przypadku prawo- sławia, znajdują się nadal w fazie początkowej. Najbardziej pomocne okazały się prace rosyjskie. Wśród uczonych, zajmujących się problemem religii i polityki na- leży wymienić: Olgę Cerpicką, Władysława Cypina, Siergieja Fiłatowa, Dmitrija Furmana, Konstantina Kostjuka, Michaiła Mczedłowa, Nikołaja Mitrochina, Ana- stazję Mitrofanową, Aleksieja Małaszenkę oraz Aleksandra Wierchowskiego. W rozdziale dotyczącym religii w koncepcji rosyjskiej polityki zostały wykorzy- stane publikacje między innymi: Aleksandra Dugina, Aleksandra Panarina, metro- polity Ioanna (Snyczjowa) czy Siergieja Kara-Murzy. Wśród niemieckich badaczy politycznym prawosławiem zajmuje się Kathrina Behrens. Z angielskojęzycznych najbardziej pomocne były publikacje: Jamesa H. Billingtona, Dimitria Obolen- sky’ego, Nicholasa V. Riasanovsky’ego i Grega Simonsa, a także artykuły Zoe Wstęp 13 Knox. Wśród polskich prac, dotyczących tematyki rosyjskiej lub religijnej, bar- dzo inspirujące okazały się badania: Andrzeja Andrusiewicza, Romana Bäckera, Stanisława Bielenia, Jarosława Bratkiewicza, Wojciecha Jakubowskiego, Andrze- ja de Lazariego, Alicji Stępień-Kuczyńskiej, Grzegorza Przebindy, Andrzeja Wa- lickiego oraz Andrzeja Wierzbickiego. Dla rozdziału pierwszego nieocenione znaczenie miały publikacje z serii socjologii religii krakowskiego wydawnictwa Nomos, między innymi prace tak uznanych autorów, jak: Peter L. Berger, Peter Beyer, Irena Borowik, José Casanova, Danièle Hervieu-Léger, Ronald Inglehart i Pippa Norris, Thomas Luckmann, Niklas Luhmann czy Władysław Piwowarski. W celu zebrania materiałów do rozprawy konieczne były wyjazdy do Rosji. Udanym pod względem naukowym był zwłaszcza pobyt w Moskwie i praca w bibliotece MGIMO – uczelni współpracującej z Patriarchatem Moskiewskim. Ważnym doświadczeniem był również udział w międzynarodowej konferencji po- święconej religii w stosunkach międzynarodowych, zorganizowanej przez Wydział Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Petersburskiego (w listopadzie 2008 roku), na której obecni byli rosyjscy eksperci oraz przedstawiciele RCP. W rozprawie przytoczono treść dokumentów instytucji państwowych oraz wy- znaniowych (między innymi Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej oraz Rady Muftich Rosji), które posłużyły za punkt wyjścia do analizy aktywności Kremla i organi- zacji religijnych. Ponadto, wykorzystano badania socjologiczne (coroczne Raporty Centrum Lewady, ankiety Demosu oraz Instytutu Prognoz Społecznych/Институт общественного проектирования), a także artykuły w akademickich periody- kach lub dostępne na oficjalnych portalach internetowych instytucji wyznanio- wych (na przykład www.mospat.ru, www.patriarchia.ru, www.muslim.ru), a także eksperckich portalach (na przykład www.sova-center.ru, www.portal-credo.ru, www.religare.ru, www.forum18.org, http://i-r-p.ru/main.html, http:// expert.mgimo.- ru) oraz w serwisach prasowych (www.interfax-religion.ru, http://religion.ng.ru, www.blagovest-info.ru). Miesiące spędzone nad rozprawą można liczyć w stosach przeczytanych ksią- żek, tuzinach wyrzuconych do kosza niezadowalających notatek, wykreślonych, rozczarowujących akapitach, dniach (i nocach) spędzonych przed komputerem lub garściami wyrwanych włosów z głowy. Można je również mierzyć godzinami roz- mów odbytych z Mistrzem. Praca pod okiem promotora – dr. hab. Stanisława Bie- lenia – była wyjątkowym doświadczeniem. Należą się Jemu szczególne wyrazy wdzięczności za inspirację, cenne uwagi, a także umożliwienie mi udziału w inte- resujących projektach wydawniczych. Dziękuję za niezwykłą cierpliwość i wnik- liwość, krytyczne spojrzenie, ale i serdeczność. Podziękowania kieruję również do gremium naukowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu War- szawskiego, które dało mi szansę rozwoju i napisania rozprawy. Dziękuję wszystkim Profesorom, Koleżankom i Kolegom za rady i życzliwość. Serdeczne Słowo Najbliższym – za ocean cierpliwości i góry wsparcia.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: