Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00175 003949 15209837 na godz. na dobę w sumie
Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych - ebook/pdf
Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 550
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-840-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Trzecie wydanie znanej publikacji uwzględnia zmiany w procedurze cywilnej związane z likwidacją postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych, wprowadzeniem nowych reguł prezentacji materiału procesowego przez strony w systemie dyskrecjonalnej władzy sędziego, których przejawem jest nałożenie na strony ciężaru wspierania postępowania sądowego, zmianą modelu pozyskiwania przez sąd materiału faktycznego i dowodów oraz udzielaniem przez sąd pouczeń obligatoryjnych i fakultatywnych.
Omówiono ponadto nowe regulacje prawne dotyczące m.in. zdolności sądowej i proceso-wej, pełnomocnictwa procesowego, apelacji, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty upominawczego, zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w po-stępowaniu nakazowym, skargi na orzeczenie referendarza sądowego oraz środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym. Nowe regulacje prawne zostały opisane z uwzględnieniem rozwiązań intertemporalnych przyjętych w noweli do Kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 3 maja 2012 r.
Jest to publikacja przygotowana specjalnie dla praktyków – adwokatów, radców prawnych, radców Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, rzeczników patentowych, aplikantów adwokackich i radcowskich, referendarzy sądowych oraz asystentów sędziów, a także innych pełnomocników procesowych występujących przed sądami w sprawach cywilnych.
Henryk Pietrzkowski – sędzia Sądu Najwyższego, znany z wielu opracowań i artykułów z zakresu prawa cywilnego, m.in. komentarza do Kodeksu postępowania cywilnego w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego oraz Metodyki pracy sędziego w sprawach cywilnych. Jest współautorem komentarza do Kodeksu cywilnego oraz książek: Reprezentacja Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz Wzory pism procesowych w sprawach cywilnych, gospodarczych i rejestrowych.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych Henryk Pietrzkowski Wydanie 3 Warszawa 2013 Opracowanie redakcyjne: Joanna Pastuszka, Joanna Tyszkiewicz-Żak Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-840-2 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści 21 19 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wykaz skrótów Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym . . . . . 23 1. Zdolność postulacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2. Przedstawiciele ustawowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 27 3. Pełnomocnicy procesowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Pełnomocnictwo adwokata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.3. Pełnomocnictwo radcy prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.4. Pełnomocnictwo rzecznika patentowego . . . . . . . . . . . . . . . 35 3.5. Pełnomocnictwo prawnika zagranicznego . . . . . . . . . . . . . . 36 3.6. Pełnomocnictwo osoby sprawującej zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoby pozostającej ze stroną w stałym stosunku zlecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.7. Pełnomocnik ustanowiony przez sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4. Pełnomocnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 4.1. Rodzaje pełnomocnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 4.2. Zakres pełnomocnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 4.3. Forma pełnomocnictwa, podpis na pełnomocnictwie, uwierzytel- nianie pełnomocnictwa i dokumentów . . . . . . . . . . . . . . . . 51 4.4. Prostowanie, odwoływanie oraz zatwierdzanie oświadczeń i czynności pełnomocnika 4.5. Wygaśnięcie i wypowiedzenie pełnomocnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 56 5. Zastępstwo procesowe Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 58 5.1. Podmioty reprezentujące Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Zastępstwo procesowe wykonywane przez Prokuratorię Generalną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 ROZDZIAŁ II. Ocena sprawy w zakresie dopuszczalności powództwa 1. Uwagi ogólne 2. Niedopuszczalność drogi sądowej i legitymacji procesowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 5 02.01.2013 15:49 5 3. Brak zdolności sądowej jednej ze stron oraz brak zdolności procesowej powoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 3.1. Zdolność sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 3.1.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 79 3.1.2. Podmioty, którym przysługuje zdolność sądowa . . . . . . . 93 3.1.3. Skutki procesowe braku zdolności sądowej . . . . . . . . . . 96 3.2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 3.2.2. Zdolność procesowa osób fizycznych . . . . . . . . . . . . . 98 3.2.3. Zdolność procesowa podmiotów niebędących osobami 3.2. Zdolność procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . fizycznymi. Podmiot nieistniejący . . . . . . . . . . . . . . . 100 4. Zawisłość sporu. Powaga rzeczy osądzonej . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.1. Zawisłość sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 103 4.2. Powaga rzeczy osądzonej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 5. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ III. Właściwość sądu. Właściwość trybu postępowania . . 1. Właściwość sądu 108 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1.2. Właściwość rzeczowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 1.3. Wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) . . . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 1.4. Właściwość miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 124 2. Właściwość trybu postępowania 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Rozpoznanie sprawy w trybie procesu z zastosowaniem przepisów o postępowaniu odrębnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 130 ROZDZIAŁ IV. Terminy procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcie i rodzaje terminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 2. Rozpoczęcie biegu terminu oraz zasady obliczania terminów . . . . . 132 3. Uchybienie terminowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 4. Wniosek o przywrócenie terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 5. Zaskarżalność zarządzenia oraz postanowienia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 6. Wzór wniosku o przywrócenie uchybionego terminu . . . . . . . . . . 148 ROZDZIAŁ V. System gromadzenia materiału procesowego . . . . . . 1. Obowiązek aktywnego działania stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Obowiązki sądu w zakresie koncentracji materiału procesowego 149 149 i zapewnienie szybkości postępowania oraz ciężar wspierania postępowania przez strony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 3. System dyskrecjonalnej władzy sędziego. System prekluzji . . . . . . . 151 4. Dyskrecjonalna władza sędziego w postępowaniu nieprocesowym . . 160 6 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 6 02.01.2013 15:49 Spis treściwww.lexisnexis.pl 5. Utrata prawa powoływania się na uchybienia procesowe sądu . . . . . 6. Prawo do informacji i pouczeń co do czynności procesowych 162 . . . . . 169 6.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 6.2. Obligatoryjne pouczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 6.3. Fakultatywne pouczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 6.4. Skutki zaniedbań sądu w zakresie obowiązku udzielenia pouczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 ROZDZIAŁ VI. Koszty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 1. Zasady uiszczania opłat od pism wnoszonych do sądu . . . . . . . . . 176 2. Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oraz o przy- znanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . . 183 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Usuwanie braków formalnych pism procesowych . . . . . . . . . . 2. Pozew . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ VII. Pisma procesowe. Pozew . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 1. Pisma procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 191 195 203 203 209 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Określenie żądania w pozwie o zasądzenie świadczenia . . . . . . 2.3. Określenie żądania w pozwie o ustalenie istnienia albo nieistnie- nia stosunku prawnego lub prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Określenie żądania w pozwie o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 223 2.5. Przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie 2.6. Fakultatywne składniki pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7. Wzór pozwu z żądaniem alternatywnym . . . . . . . . . . . . . . . 2.8. Wzór pozwu z żądaniem ewentualnym . . . . . . . . . . . . . . . . oraz właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 227 228 229 3. Skutki wytoczenia powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 4. Częściowe dochodzenie świadczenia. Kumulacja roszczeń . . . . . . . 232 5. Skutki doręczenia pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 6. Odrzucenie pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 6.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 6.2. Wniosek o odrzucenie pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 240 7. Cofnięcie pozwu i zrzeczenie się roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Zmiana przedmiotowa i podmiotowa powództwa . . . . . . . . . . . . 246 8.1. Zmiana przedmiotowa powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 8.2. Zmiana podmiotowa powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 ROZDZIAŁ VIII. Ustosunkowanie się pozwanego do powództwa . . . 1. Odpowiedź na pozew oraz pismo przygotowawcze 2. Zarzuty pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 . . . . . . . . . . . 256 259 7 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 7 02.01.2013 15:49 Spis treści 3. Uznanie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4. Powództwo wzajemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 5. Ugoda sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 5.1. Istota ugody sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 5.2. Wzór ugody sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 5.3. Uchylenie się od skutków prawnych ugody sądowej . . . . . . . . 274 ROZDZIAŁ IX. Czynności w postępowaniu dowodowym . . . . . . . . 280 1. Przedmiot i ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 2. Wniosek dowodowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 3. Odmowa dopuszczenia dowodu 292 4. Wniosek o zabezpieczenie dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Okoliczności podlegające udowodnieniu a środki dowodowe . . . . . . 293 307 6. Dopuszczenie dowodu z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ X. Czynności związane z zaskarżeniem orzeczenia . . . . 313 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 1. Uwagi ogólne 2. Środki zaskarżenia szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 2.1. Sprzeciw od wyroku zaocznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 315 317 319 2.1.1. Uwagi wstępne. Termin wniesienia sprzeciwu . . . . . . . . 2.1.2. Obligatoryjne składniki sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3. Fakultatywne składniki sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.4. Wniosek o zawieszenie rygoru natychmiastowej 2.1.5. Czynności przy ponownym rozpoznaniu sprawy . . . . . . . wykonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 322 2.2. Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym . . 325 2.2.1. Termin i forma wniesienia sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . 325 325 2.2.2. Obligatoryjne składniki sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . . . 327 2.2.3. Fakultatywne składniki sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.4. Czynności w postępowaniu po wniesieniu sprzeciwu . . . . 328 2.3. Sprzeciw od nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 2.3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 2.3.2. Pełnomocnictwo. Podpis elektroniczny . . . . . . . . . . . . 332 2.3.3. Oświadczenie zawierające sprzeciw . . . . . . . . . . . . . . 333 2.3.4. Postępowanie po wniesieniu sprzeciwu . . . . . . . . . . . . 334 2.4. Sprzeciw od nakazu zapłaty w europejskim postępowaniu nakazowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2.4.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2.4.2. Pismo zawierające sprzeciw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 2.4.3. Postępowanie w sprawie gospodarczej po wniesieniu sprzeciwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 2.5. Zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym . . . . . 338 8 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 8 02.01.2013 15:49 Spis treściwww.lexisnexis.pl . . . . . . . . . . . . . 338 2.5.1. Termin i forma wniesienia zarzutów . . . 338 2.5.2. Obligatoryjne składniki pisma zawierającego zarzuty 2.5.3. Fakultatywne składniki pisma zawierającego zarzuty . . . . 340 2.5.4. Czynności w postępowaniu po wniesieniu zarzutów . . . . 342 . . . . . 343 2.6. Odwołanie się do sądu od zarządzeń przewodniczącego 2.6.1. Odwołanie się do sądu od zarządzenia w przedmiocie wniosku o sprostowanie lub uzupełnienie protokołu z posiedzenia jawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 2.6.2. Odwołanie się do sądu od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 2.7. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . 348 2.8. Skarga na czynności komornika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 2.8.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 2.8.2. Zwykłe wymagania formalne oraz wymagania konstruk- cyjne skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 2.8.3. Fakultatywne składniki skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 2.8.4. Termin wniesienia skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 2.8.5. Czynności związane z odrzuceniem skargi . . . . . . . . . . 367 2.8.6. Czynności związane z merytorycznym rozpoznaniem skargi 2.8.7. Wzór skargi na czynność komornika 2.9. Inne skargi przewidziane w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 . . . . . . . . . . . . . 369 370 2.9.1. Skarga na plan podziału sporządzony przez zarządcę przymusowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 370 2.9.2. Skarga na udzielenie przybicia . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.10. Zarzuty przeciwko planowi podziału sumy uzyskanej z egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 2.10.1. Rodzaje planów podziału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 2.10.2. Pismo zawierające zarzuty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 2.10.3. Kognicja sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 2.10.4. Zaskarżalność postanowienia rozstrzygającego o zarzutach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 2.10.5. Zarzuty na plan podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży 3. Środki zaskarżenia zwyczajne (odwoławcze) . . . . . . . . . . . . . . . przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego . . . . . . . . 376 377 3.1. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 3.1.1. Istota postępowania apelacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 377 3.1.2. Dopuszczalność apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 3.1.3. Wymagania formalne apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 3.1.4. Postępowanie sprawdzające. Zaskarżalność postanowienia o odrzuceniu apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 3.1.5. Merytoryczna treść konstrukcyjnych wymagań apelacji . . 391 9 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 9 02.01.2013 15:49 Spis treści 3.1.5.1. Wskazanie orzeczenia i zakresu zaskarżenia . . . . 3.1.5.2. Przedstawienie zarzutów apelacyjnych 391 i ich uzasadnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 3.1.5.3. Zarzut przekroczenia przez sąd granic swobodnej oceny dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 3.1.5.4. Zarzut niewyjaśnienia sprawy oraz sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 3.1.5.5. Zarzut nierozpoznania istoty sprawy . . . . . . . . 404 3.1.5.6. Wniosek apelacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 3.1.6. Fakultatywne elementy apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . 407 . . . . . . . 408 3.1.6.1. Powołanie nowych faktów i dowodów 3.1.6.2. Wniosek o rozpoznanie postanowień sądu pierw- szej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu . . . 410 3.1.6.3. Wzór apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 3.1.7. Odpowiedź na apelację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 3.1.8. Zakres przedmiotowy i podmiotowy rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 3.1.8.1. Granice apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 3.1.8.2. Zakres zaskarżenia oraz zakaz reformationis in peius . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.8.3. Zakaz rozszerzania żądania . . . . . . . . . . . . . . 3.1.8.4. Czynności dowodowe przed sądem drugiej 417 421 3.2. Apelacja w postępowaniu uproszczonym . . . . . . . . . . . . . . . instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 428 428 3.2.1. Odrębności apelacji i postępowania apelacyjnego . . . . . . 3.2.2. Wzór apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 3.3. Apelacja w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 3.3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 3.3.2. Szczególne cechy apelacji i postępowania apelacyjnego . . 433 3.3.3. Wzór apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 3.4. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 3.4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 3.4.2. Postanowienia kończące i niekończące postępowania w sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 3.4.3. Postanowienia wydane na posiedzeniu jawnym i niejawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.4. Zaskarżalność postanowień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.5. Warunki formalne i dotyczące treści zażalenia . . . . . . . . 3.4.6. Zażalenie z wnioskiem o uchylenie postanowienia przez sąd pierwszej instancji, który je wydał . . . . . . . . . 438 439 444 444 10 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 10 02.01.2013 15:49 Spis treściwww.lexisnexis.pl 4. Środki zaskarżenia nadzwyczajne 4.1. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 445 4.1.1. Istota postępowania kasacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 445 4.1.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . 448 4.1.2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 . . . . . . . . 448 4.1.2.2. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu 4.1.2.3. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej . . . . . . . 451 4.1.2.4. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 4.1.2.5. Przymus adwokacko-radcowski . . . . . . . . . . . 452 4.1.2.6. Wymagania formalne zwykłe oraz wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . 454 4.1.2.7. Treść zwykłych wymagań formalnych skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 4.1.2.8. Treść konstrukcyjnych wymagań skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 4.1.2.8.1. Zakres zaskarżenia . . . . . . . . . . . . 457 4.1.2.8.2. Podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie 459 4.1.2.8.3. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania 4.1.2.8.4. Wniosek kasacyjny . . . . . . . . . . . . . . 463 . . . . . . . . . . . . 470 4.1.2.9. Fakultatywne składniki skargi kasacyjnej. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 471 4.1.2.10. Odpowiedź na skargę kasacyjną . . . . . . . . . . 472 4.1.2.11. Orzeczenia w przedmiocie skargi kasacyjnej . . . 473 475 4.1.2.12. Wzór skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 4.2.1. Charakter skargi o wznowienie postępowania . . . . . . . . 477 4.2.2. Pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu 4.2. Skarga o wznowienie postępowania 4.2.3. Dopuszczalność skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wznowieniowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 479 479 4.2.3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 479 4.2.3.2. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu . . . . . . . . 480 4.2.3.3. Właściwość sądu i termin do wniesienia skargi . . 481 4.2.3.4. Wymagania formalne zwykłe oraz konstrukcyjne skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 4.2.3.5. Podstawy wznowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 4.2.3.6. Fakultatywne składniki skargi . . . . . . . . . . . . 490 492 4.2.4. Przebieg postępowania wznowieniowego . . . . . . . . . . . 4.2.5. Zaskarżalność orzeczeń wydanych w następstwie rozpoznania skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 11 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 11 02.01.2013 15:49 Spis treści 4.2.6. Wzór skargi o wznowienie postępowania (z przyczyny nieważności) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 ROZDZIAŁ XI. Czynności procesowe związane z postępowaniem przed sądem polubownym . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 2. Zapis na sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 3. Podstawowe czynności procesowe przed sądem państwowym . . . . . 501 4. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . 502 5. Wniosek o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed tym sądem . . . . . . . . . . . 504 6. Wzór umowy o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (zapis na sąd polubowny) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Wzór skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego . . . . . . . . . . . 505 507 ROZDZIAŁ XII. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . 509 1. Uwagi wstępne dotyczące odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 1.1. Podmioty odpowiedzialne oraz poszkodowany . . . . . . . . . . . 512 1.2. Ogólne przesłanki odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . 513 1.3. Szczególne przesłanki odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . 514 1.3.1. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną działaniem bądź zaniechaniem legislacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . 516 1.3.2. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji administracyjnej . . . . . . . . . . . . 1.3.3. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia lub decyzji administracyjnej . . . . . . . . . . . . 517 518 2. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 520 2.1. Pojęcie „niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia” . . . 520 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 2.2. Dopuszczalność skargi 2.2.1. Orzeczenia objęte skargą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 2.2.2. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi . . . . . . . . . 524 2.2.3. Termin do wniesienia skargi. Przymus adwokacko- -radcowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 524 2.2.4. Wymagania formalne zwykłe oraz konstrukcyjne skargi . . 526 2.2.4.1. Zwykłe wymagania formalne skargi i skutki ich niezachowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 527 2.2.4.2. Konstrukcyjne wymagania skargi i skutki ich niezachowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 2.3. Przyjęcie i odmowa przyjęcia skargi do rozpoznania . . . . . . . . 534 12 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 12 02.01.2013 15:49 Spis treściwww.lexisnexis.pl 2.4. Uwzględnienie oraz oddalenie skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. Wzór skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem 535 prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 ROZDZIAŁ XIII. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasad- nionej zwłoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 540 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 540 2. Strony postępowania. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 542 3. Charakter skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Obligatoryjne i fakultatywne składniki skargi . . . . . . . . . . . . . . . 543 5. Pojęcie przewlekłości postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 6. Postępowanie sprawdzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 547 7. Zaskarżalność orzeczenia rozstrzygającego skargę . . . . . . . . . . . . 8. Wzór skargi na przewlekłość postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . 553 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 13 02.01.2013 15:49 Spis treści Wykaz skrótów Biul. SN instr.sąd. k.c. k.k. – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 r. w spra- wie organizacji i  zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr  5, poz.  22 ze zm.) – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr  16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. ze zm.) k.p. k.p.a. k.p.c. k.r.o. k.s.h. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) – ustawa z  26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z  14  czerwca 1960  r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – ustawa z  17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) Lex LexPolonica Metodyka… – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis – H. Pietrzkowski, Metodyka pracy sędziego w  sprawach cywilnych, M.P. MoP NP NSA ONSA ONSAiWSA OSA wyd. 6, Warszawa 2012 – „Monitor Polski” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Naczelny Sąd Administracyjny – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i  Wojewódz- kich Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych 15 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 15 02.01.2013 15:49 Wykaz skrótów OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC OSNCP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1964 r. do 1994 r.) OSNC-ZD – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Zbiór Dodat- OSNP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- kowy OSP OSPiKA OTK PiP PPH pr.adw. łecznych i Spraw Publicznych (od 2003 r.) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – ustawa z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) pr.not. – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. Prok. i Pr. PS p.u.n. reg.sąd. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – ustawa z  28  lutego 2003  r. – Prawo upadłościowe i  naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. – Re- gulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) rozporządzenie – rozporządzenie (WE) nr  1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 grudnia 2006 r. ustanawiające postępowanie w spra- nr 1896/2006 wie europejskiego nakazu zapłaty (Dz.Urz. UE 2006 L 399/1 ze sprost. i zm.) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  17  grudnia 1996  r. w  sprawie określenia wysokości wpisów w  sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.) – uchylone – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  14  sierpnia 2003  r. w sprawie Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych (Dz.U. Nr 162, poz. 1571 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  28  września 2002  r. w  sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  28  września 2002  r. w  sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy rozp.wpis. rozp. w spr. CIKW rozp. w spr. opł. adw. rozp. w spr. opł. rad. pr. SA SN 16 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 16 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów TK u.g.n. – Trybunał Konstytucyjny – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) u.kom.sąd. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji u.k.s.c. – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) u.k.w.h. nych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) ustawa z  6  lipca 1982  r. o  księgach wieczystych i  hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) u.r.pr. – ustawa z  6  lipca 1982  r. o  radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) u.rz.pat. – ustawa z  11  kwietnia 2001  r. o  rzecznikach patentowych (tekst u.s.p. – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 925 ze zm.) ustawa nowelizująca z 16 września 2011 r. ustawa o PG (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr  233, poz. 1381) – ustawa z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.) ustawa o SN – ustawa z 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, Zb.Urz. poz. 2052 ze zm.) – Zbiór Urzędowy PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 17 02.01.2013 15:49 Przedmowa Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w  sprawach cywilnych to publikacja przygotowana szczególnie dla praktyków – adwokatów, radców prawnych, radców Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, rzeczników patentowych, aplikantów adwokackich i radcowskich, referendarzy sądo- wych oraz asystentów sędziów, a  także innych pełnomocników proceso- wych występujących przed sądami w sprawach cywilnych. W obecnym, trzecim wydaniu zakres tematyczny został poszerzony przez omówienie stanu prawnego wynikającego z nowel do Kodeksu postępowa- nia cywilnego, uchwalonych po ostatnim wydaniu książki. Uwzględniono zmiany w  procedurze cywilnej związane z  likwidacją postępowania od- rębnego w  sprawach gospodarczych, wprowadzeniem nowych reguł pre- zentacji materiału procesowego przez strony w  systemie dyskrecjonalnej władzy sędziego, których przejawem jest nałożenie na strony ciężaru wspierania postępowania sądowego, zmianą modelu pozyskiwania przez sąd materiału faktycznego i dowodów oraz obowiązkami w zakresie udzie- lania przez sąd pouczeń (obligatoryjnych i  fakultatywnych). Omówione zostały nowe regulacje prawne dotyczące zdolności sądowej i procesowej, pełnomocnictwa procesowego, apelacji, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty upominawczego, zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu nakazowym, skargi na orze- czenie referendarza sądowego oraz środków prawnych w  postępowaniu egzekucyjnym. Nowe regulacje prawne opisano z uwzględnieniem rozwią- zań intertemporalnych przyjętych w noweli do Kodeksu postępowania cy- wilnego, która weszła w życie 3 maja 2012 r. Opracowanie uwzględnia stan prawny oraz orzecznictwo Sądu Najwyż- szego na 15 grudnia 2012 r. 19 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 19 02.01.2013 15:49 Wprowadzenie Sprawy cywilne są rozpoznawane według przepisów o postępowaniu cy- wilnym, uregulowanym w  zasadzie przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Istotnym elementem tego postępowania są czynności proceso- we jego uczestników, a szczególnie stron procesu cywilnego. Prawo postę- powania cywilnego w  przypadku niektórych czynności dokonywanych przez pełnomocników zawodowych stawia wysokie wymagania profesjo- nalne (np. czynności objęte przymusem adwokacko-radcowskim). W speł- nieniu tych wymagań ma pomóc niniejsza książka, której tematyka została przedstawiona w  sposób praktyczny, z  pominięciem rozważań teoretycz- nych i bez cytowania poglądów przedstawicieli nauki. Mając na względzie konieczność zachowania określonych ram opracowa- nia, jego treścią zostały objęte najistotniejsze czynności dotyczące wszczę- cia procesu, dochodzenia roszczeń, obrony pozwanego, usuwania braków pism procesowych, terminów procesowych, ugody sądowej i dowodzenia w procesie. Omówiono podmiotowe aspekty czynności (zdolność sądowa, procesowa, postulacyjna, przedstawicielstwo ustawowe, legitymacja procesowa), a także pełnomocnictwo procesowe, właściwość sądu, tryb postępowania, sposób prezentowania materiału procesowego przez strony w  systemie dyskrecjonalnej władzy sędziego, których przejawem jest nałożenie na strony ciężaru wspierania postępowania sądowego. W  szerokim zakresie omówiono szczególne, zwyczajne i nadzwyczajne środki zaskarżenia, któ- rych część objęta jest przymusem adwokacko-radcowskim. Jeden z  roz- działów poświęcono problematyce uiszczania opłat sądowych i  kosztów zastępstwa procesowego. Czynności procesowe omówiono w ujęciu praktycznym ze wskazaniem przy- kładów czynności podejmowanych w  określonych sytuacjach proceso- 21 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 21 02.01.2013 15:49 Wprowadzenie wych. Instytucje prawa procesowego, w  ramach których dokonywane są czynności przed sądem, zostały przedstawione w  niezbędnym zakresie, wskazując dokładnie miejsce ich omówienia w książce tego samego Autora Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, wyd. VI, Warszawa 2012, mającej dla niniejszego opracowania charakter komplementarny. Wiele czynności procesowych podejmowanych w formie pisemnej zostało omó- wionych z  podaniem wzorów. Ich pełny zakres Czytelnik odnajdzie we Wzorach pism procesowych w sprawach cywilnych, gospodarczych i rejestro- wych, wyd. 9, Warszawa 2012, opracowanych przez D. Bugajną-Sporczyk, A. Golę, H. Pietrzkowskiego i T. Żyznowskiego. Szczególną uwagę poświecono czynnościom związanym z  zaskarżaniem orzeczeń środkami zwyczajnymi, szczególnymi i nadzwyczajnymi, a także innymi środkami prawnymi. W książce opracowanej według stanu prawnego obowiązującego w grud- niu 2012 r. w szerokim zakresie są cytowane orzeczenia Sądu Najwyższe- go (także niepublikowane), mające istotne znaczenie dla kształtowania praktyki sądowej. Henryk Pietrzkowski PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 22 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl Rozdział I Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym 1. Zdolność postulacyjna Strona (jej organ lub przedstawiciel ustawowy) może działać w postępo- waniu sądowym osobiście, bez konieczności korzystania z pełnomocnika. Okoliczność, że strona (uczestnik postępowania) ma zdolność procesową (zob. Metodyka…, rozdział VII, 2), nie przesądza o możliwości osobistego dokonywania czynności procesowych. Strona musi być dodatkowo wypo- sażona w  zdolność postulacyjną. Zdolność postulacyjna to zdolność do samodzielnego dokonywania czynności procesowych. Brak tej zdolności może wynikać z okoliczności faktycznych (np. nieznajomość języka urzę- dowego sądu) bądź z przepisów prawa nakazujących korzystanie z zastęp- stwa pełnomocnika. Z mocy prawa przymus korzystania z zastępstwa pełnomocnika obejmuje: 1) zastępstwo przez adwokatów lub radców prawnych w  postępowaniu przed Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.); 2) zastępstwo przez adwokatów lub radców prawnych w  zakresie czyn- ności procesowych związanych z  postępowaniem przed Sądem Najwyższym podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 871 § 1 k.p.c.), a więc w tzw. postępowaniu międzyinstancyjnym, wywoła- nym przez wniesienie – za pośrednictwem sądu niższej instancji – środ- ka zaskarżenia do Sądu Najwyższego; w  obydwu sytuacjach art.  871 § 1 k.p.c. nie stosuje się, gdy stroną, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną lub jej przed- 23 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 23 02.01.2013 15:49 Rozdział I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym stawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Proku- ratorii Generalnej Skarbu Państwa; oznacza to, że wymienione osoby – co jest oczywiste i zrozumiałe – mogą samodzielnie podejmować te czynności; art. 871 § 1 k.p.c. nie stosuje się w postępowaniu o zwolnie- nie od kosztów sądowych oraz o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego; 3) stronę zamieszkałą za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce; w tej sytuacji obowiąza- na jest wskazać pełnomocnika do doręczeń; w razie zaniedbania tego obowiązku pisma sądowe przeznaczone dla strony pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia; warunkiem zastosowania ta- kiego doręczenia jest pouczenie o tym strony przy pierwszym doręcze- niu (art. 11355 k.p.c.). Poza wskazanymi przypadkami, w których zdolność postulacyjna została ograniczona, strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą dzia- łać osobiście, mogą też ustanowić pełnomocnika (art. 86 k.p.c.). 2. Przedstawiciele ustawowi Przedstawicielstwo ustawowe wynika albo z  braku zdolności proceso- wej, albo z innych przyczyn przewidzianych przepisami prawa. Jeżeli strona nie może działać osobiście z powodu braku zdolności proce- sowej, działa za nią przedstawiciel ustawowy. Brak zdolności procesowej może dotyczyć tylko osoby fizycznej (zob. rozdział II, pkt 3.2.2.). Za osoby niemające takiej zdolności w  ich imieniu działają (podejmują czynności procesowe) przedstawiciele ustawowi, którymi mogą być: rodzice, opie- kun, kurator, doradca tymczasowy. Reprezentacja rodziców jako przedstawicieli ustawowych dziecka uregu- lowana została w art. 98 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem rodzice są przed- stawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodziciel- ską. W  praktyce sądowej najczęściej mamy do czynienia z  reprezentacją małoletniego, który – mając zdolność sądową – jest powodem w  sprawie o alimenty przeciwko jednemu z rodziców. W imieniu i na rzecz małoletnie- go powoda, który nie ma zdolności procesowej, działa drugi z  rodziców jako przedstawiciel ustawowy. W  takiej sprawie w  pozwie i  dalszych pi- smach procesowych jako powoda należy wskazać małoletnie dziecko z za- znaczeniem, że jest ono reprezentowane przez przedstawiciela ustawowe- 24 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 24 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl 2. Przedstawiciele ustawowi go, tj. tego z rodziców, który wniósł pozew, natomiast pozwanym jest drugi z rodziców. Gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozo- stającego pod władzą rodzicielską, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy (art. 99 k.r.o.). Pełnomocnictwo procesowe udzielone w imieniu małoletniego dziecka przez jego przedstawiciela ustawowego nie wygasa z  chwilą uzyskania przez to dziecko pełnoletności (uchwała SN z 11 października 1995 r., III CZP 139/95, OSNC 1996, nr 1, poz. 17). Ustanowienie opiekuna przez sąd opiekuńczy następuje, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo gdy rodzice są niezna- ni (art. 94 § 3 k.r.o.). Sąd opiekuńczy ustanawia także opiekuna dla osoby pełnoletniej ubezwłasnowolnionej całkowicie (art. 13 §  2 k.c.). Zakres opieki regulują art. 159 oraz art. 99 w zw. z art. 155 § 2 i art. 157 k.r.o. Kurator jest przedstawicielem ustawowym: 1) osoby ubezwłasnowolnionej częściowo (por. art.  16 §  2 k.c. oraz art. 181 § 1 k.r.o.), 2) małoletniego w  sytuacjach przewidzianych w  art.  99 oraz art.  102 i 109 § 3 k.r.o., 3) osoby pozostającej pod opieką w  wypadkach określonych w  art.  99, 102 i 109 § 3 w zw. z art. 155 § 2 i art. 157 k.r.o., 4) dziecka poczętego, lecz jeszcze nieurodzonego (por. art.  182 k.r.o. w zw. z art. 927 § 2 k.c. i art. 509 k.p.c.), a także 5) strony niemającej zdolności procesowej i przedstawiciela ustawowego (ojca, matki, opiekuna, kuratora ustanowionego dla osoby ubezwłasno- wolnionej częściowo), gdy druga strona podejmuje niecierpiącą zwłoki czynność procesową przeciwko tej stronie (art. 69 k.p.c.). Kurator będący przedstawicielem ustawowym ustanawiany jest przez sąd opiekuńczy, którym jest sąd rodzinny (art. 70 oraz art.  568–578 k.p.c.), bądź przez sąd orzekający (art. 69, 143 i 146 k.p.c.). Przedstawicielstwo ustawowe, oprócz sytuacji wynikających z  braku zdolności procesowej, zachodzi także w innych wypadkach, a mianowi- cie w razie ustanowienia kuratora dla: 1) strony, której miejsce pobytu nie jest znane (art. 143 i 802 k.p.c.), 2) osoby nieobecnej (art. 184 k.r.o. w zw. z art. 601 k.p.c.), 3) osoby prawnej, która nie może prowadzić swoich spraw z braku powo- łanych do tego organów (art. 42 § 1 k.c. w zw. z art. 603 k.p.c.), 4) organizacji społecznej, niemającej osobowości prawnej, ale mającej zdol- ność sądową w sytuacjach wskazanych w art. 146 k.p.c., 25 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 25 02.01.2013 15:49 Rozdział I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym 5) strony niemającej organu do jej reprezentowania (chodzi więc o stronę niebędącą osobą fizyczną) w  celu podjęcia przeciwko drugiej stronie czynności procesowej niecierpiącej zwłoki (art. 69 k.p.c.). Ustanowienie kuratora przez sąd orzekający następuje: 1) w celu dokonania czynności procesowej niecierpiącej zwłoki (art. 69 k.p.c.), 2) dla strony, której miejsce pobytu nie jest znane (art. 143 k.p.c.), 3) dla organizacji niemającej osobowości prawnej, ale mającej zdolność sądową, w sytuacjach wskazanych w art. 143 i 146 k.p.c. Ustanowienie kuratora przez sąd opiekuńczy następuje natomiast dla osoby nieobecnej (art. 601 k.p.c.), natomiast dla osoby prawnej, która nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, kura- tora ustanawia sąd rejestrowy (art. 603 k.p.c.). Kurator może występować w  procesie nie tylko jako przedstawiciel usta- wowy, lecz także jako np. kurator spadku (art. 666 §  1 k.p.c.) – wtedy ustanawia go sąd spadku – albo jako kurator w sprawie o unieważnienie małżeństwa, którego ustanawia sąd rejonowy (art. 447 i 448 k.p.c.). W postępowaniu w sprawach o ubezwłasnowolnienie (art. 544–560 k.p.c.), jeżeli wniosek dotyczy osoby pełnoletniej, sąd rozpoznający taką sprawę (sąd okręgowy – art. 544 § 1 k.p.c.) może ustanowić dla niej doradcę tym- czasowego, który spełnia funkcję przedstawiciela ustawowego, do które- go stosuje się przepisy o kuratorze osoby częściowo ubezwłasnowolnionej (por. art. 548–551 k.p.c.). Ubezwłasnowolniony może udzielić pełnomocnictwa do zaskarżenia postano- wienia o ubezwłasnowolnieniu (art. 560 k.p.c.) (postanowienie SN z 24 stycz- nia 1968 r., I CR 631/67, OSNCP 1968, nr 8–9, poz. 153). Przedstawiciel ustawowy ma obowiązek wykazać swoje umocowanie przy pierwszej czynności procesowej. Udowodnienie umocowania – jak stanowi art.  68 k.p.c. – musi mieć formę dokumentu. Może to być np. postanowienie sądu o  powołaniu opiekuna, wyciąg z  właściwego reje- stru, wyciąg z protokołu posiedzenia, na którym podjęta została uchwa- ła stanowiąca podstawę umocowania. Dokument podlega badaniu w za- kresie prawdziwości oraz zgodności z  prawdą na ogólnych zasadach (art. 252 k.p.c.). Powinien zostać złożony przez przedstawiciela ustawo- wego przy pierwszej czynności procesowej. Niezłożenie takiego doku- mentu nie stanowi – jak w  przypadku niezłożenia pełnomocnictwa – 26 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 26 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl 3. Pełnomocnicy procesowi braku pisma procesowego, nie podlega więc procedurze przewidzianej w art. 130 k.p.c. Uzupełnienie tego braku następuje zgodnie z art. 70 i 71 k.p.c. W razie wy- stąpienia sytuacji przewidzianej w tych przepisach usprawiedliwiony jest wniosek o tymczasowe dopuszczenie przez sąd osoby niemającej należyte- go ustawowego umocowania oraz wyznaczenie odpowiedniego terminu w  celu uzupełnienia tego braku i  zatwierdzenia dokonanych czynności. W razie niewykonania postanowienia sądu uwzględniającego taki wniosek sąd wyda postanowienie o  zniesieniu postępowania w  zakresie, w  jakim dotknięte było wspomnianymi brakami (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Nie ma prze- szkód do kontynuowania postępowania, jeżeli braki w zakresie należytego ustawowego umocowania nie będą już występować. Gdyby się okazało, że uzupełnienie tych braków nie jest możliwe, należy żądać – w zależności od etapu postępowania – odrzucenia pozwu (art. 199 §  1 pkt  3 k.p.c.) bądź umorzenia postępowania (art. 355 k.p.c.). Szerzej na temat stosowania art. 70–71 k.p.c. – zob. Metodyka…, rozdział VII, 1, B. 3. Pełnomocnicy procesowi 3.1. Uwagi ogólne Kodeks postępowania cywilnego w  art.  86, 87, 465 §  1, art.  47929 §  3, art. 47951, 47962, 47973 k.p.c. określa krąg podmiotów, które mogą być peł- nomocnikami procesowymi. W  każdej sprawie pełnomocnikiem procesowym może być adwo- kat lub radca prawny, współuczestnik sporu, każde z  rodziców lub rodzeństwa, małżonek, zstępny strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia (art. 87 § 1 k.p.c.). W niektórych sprawach, szczegółowo określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego i w innych ustawach, pełnomocnikiem mogą być następujące osoby: 1) rzecznik patentowy może być pełnomocnikiem twórcy w  sprawach własności przemysłowej (art. 87 § 1 k.p.c.), 2) przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą spra- wy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych, może być pełnomocnikiem twórcy projektu 27 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 27 02.01.2013 15:49 Rozdział I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym wynalazczego w sprawach związanych z ochroną własności przemy- słowej (art. 87 § 6 k.p.c.), 3) osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony w  spra- wach dotyczących tego majątku lub interesów (art. 87 § 1 k.p.c.), 4) osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przed- miot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia (art. 87 § 1 k.p.c.), 5) pracownik osoby prawnej lub przedsiębiorcy, a także pracownik orga- nu nadrzędnego takiej jednostki (art. 87 § 2 k.p.c.), 6) przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecz- nej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie – w sprawach o usta- lenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o roszczenia alimenta- cyjne (art. 87 § 3 k.p.c.). 7) przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem – w  sprawach związanych z  prowadze- niem gospodarstwa rolnego (art. 87 § 4 k.p.c.), 8) przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochro- na konsumentów – w  sprawach związanych z  ochroną praw konsu- mentów (art. 87 § 5 k.p.c.), 9) przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pra- cownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony, a jako pełnomocnik ubezpieczonego także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów – w sprawach z zakresu prawa pra- cy i ubezpieczeń (art. 465 § 1 k.p.c.), 10) pracownik Urzędu Ochrony Konkurencji i  Konsumentów może być pełnomocnikiem Prezesa tego Urzędu w  postępowaniu wywołanym odwołaniem do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 47929 § 3 k.p.c.), 11) pracownik Urzędu Regulacji Energetyki może być pełnomocnikiem Prezesa tego Urzędu w  postępowaniu wywołanym odwołaniem do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 47951 k.p.c.), 12) pracownik Urzędu Komunikacji Elektronicznej może być pełnomocni- kiem Prezesa tego Urzędu w postępowaniu wywołanym odwołaniem do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 47962 k.p.c.), 13) pracownik Urzędu Transportu Kolejowego może być pełnomocnikiem Prezesa tego Urzędu w  postępowaniu wywołanym odwołaniem do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 47973 k.p.c.), 14) prokurent (art. 1091 k.c.), 28 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 28 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl 3. Pełnomocnicy procesowi 15) prawnik zagraniczny (art. 3 ustawy z  5  lipca 2002  r. o  świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 126, poz. 1069 ze zm.). Należyte umocowanie pełnomocnika do działania w postępowa- niu cywilnym w  imieniu strony stanowi jedną z  bezwzględnych przesłanek procesowych, a  brak należytego umocowania pełnomocnika skutkuje nieważnością postępowania. W judykaturze Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, zgod- nie z  którym wymaganie należytego umocowania pełnomocnika procesowego pod rygorem nieważności ustanowione jest w  interesie tej strony, która z  tego pełnomocnictwa korzysta (wyrok SN z  17  marca 1999 r., III CKN 209/98, niepubl.). Tylko zatem ta strona może powołać się na nieważność postępowania z  powodu nieprawidłowości w  udzieleniu pełnomocnictwa oraz tylko na korzyść tej strony podlega rozważeniu przez sąd z urzędu zarzut nieważności postępowania z powodu nienależy- tego umocowania jej pełnomocnika. Strona skarżąca zatem nie może ani w apelacji, ani w skardze kasacyjnej lub innym środku prawnym podnieść skutecznie zarzutu nieważności postępowania z  powodu niewłaściwego umocowania pełnomocnika strony przeciwnej (wyrok SN z  21  grudnia 2000 r., IV CKN 209/00, LexPolonica nr 2353573, wyrok SN z 7 kwietnia 2004 r., IV CK 661/03, niepubl.). Pojęcie „pełnomocnictwo” ma dwojakie znaczenie. Po pierwsze, ozna- cza pochodzące od mocodawcy umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu mocodawcy. Po drugie, „pełnomocnictwo” oznacza dokument obejmujący (potwierdzający) to umocowanie. Trzeba zatem odróżnić kwe- stię udzielenia pełnomocnictwa (nie jest konieczne zachowanie formy pisemnej) od kwestii wykazania pełnomocnictwa przed sądem (ustawa wymaga formy pisemnej). Dokument pełnomocnictwa nie ma więc zna- czenia konstytutywnego. Znaczenie takie ma samo udzielenie umocowa- nia procesowego, które następuje w drodze czynności materialnoprawnej (postanowienie SN z  23  marca 2006  r., II CZ 11/06, LexPolonica nr 1623131). W  sytuacji gdy pełnomocnik procesowy ma wykazać swoje umocowanie do działania, spełnienie tego wymagania może nastąpić przez przedsta- wienie dokumentów, z których wynika istnienie jego prawa do działania za mocodawcę. W  sytuacjach typowych, gdy mocodawcą jest osoba fi- 29 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 29 02.01.2013 15:49 Rozdział I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym zyczna, wystarczające jest złożenie dokumentu pełnomocnictwa wraz z odpisem strony przeciwnej. Gdy składa je zawodowy pełnomocnik (ad- wokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub radca Prokuratorii General- nej Skarbu Państwa), istnieje możliwość złożenia uwierzytelnionego przez takiego pełnomocnika odpisu dokumentu pełnomocnictwa (art. 89 §  1 zd. drugie k.p.c.). Szerzej – zob. pkt 4.3 niniejszego rozdziału. W sytuacji gdy mocodawcą jest osoba prawna działająca przez swoje or- gany, wykazanie umocowania jedynie za pomocą dokumentu pełnomoc- nictwa nie jest możliwe. W takim wypadku wykazanie umocowania może nastąpić tylko przez jednoczesne przedstawienie dokumentu pełnomoc- nictwa oraz innych stosownych dokumentów z właściwego rejestru, w celu wykazania, że osoby udzielające pełnomocnictwa mogły reprezentować osobę prawną (np. dwaj członkowie zarządu spółki z  ograniczoną odpo- wiedzialnością) i  są uprawnione do działania za mocodawcę (np. spółkę z  ograniczoną odpowiedzialnością). Zawodowi pełnomocnicy (adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, radca Prokuratorii Generalnej) mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa i innych doku- mentów niezbędnych do wykazania umocowania (art. 89 §  1 zd.  dru - gie k.p.c.). Szerzej – zob. pkt 4.3 niniejszego rozdziału. Dokumentem upo- ważniającym radcę Prokuratorii Generalnej do wykonywania czynności zastępstwa procesowego jest legitymacja służbowa, która zawiera w szcze- gólności imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe radcy Prokuratorii Ge- neralnej (art. 15 ust. 3 ustawy o PG). Sąd Najwyższy w  uchwale z  8  listopada 2007  r., III CZP 92/07 (OSNC 2008, nr  11, poz.  126), uznał, że do wykazania, iż osoby działające jako organ osoby prawnej są uprawnione do udzielenia pełnomocnictwa proce- sowego, nie jest konieczne, aby aktualny bądź zupełny odpis z Krajo- wego Rejestru Sądowego był sporządzony według stanu na dzień wy- stawienia dokumentu pełnomocnictwa procesowego, natomiast w uchwale z 21 grudnia 2010 r., III CZP 98/10 (LexPolonica nr 2429684), Sąd Najwyższy stwierdził, że kopia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowe- go, poświadczona za zgodność z  oryginałem przez pełnomocnika wnios- kodawcy będącego radcą prawnym, może stanowić podstawę nadania klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela na podsta- wie art. 788 § 1 k.p.c. W  doktrynie i  judykaturze kontrowersje budzi także kwestia do- puszczalności następczego potwierdzania przez stronę lub w jej 30 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 30 02.01.2013 15:49 www.lexisnexis.pl 3. Pełnomocnicy procesowi imieniu przez pełnomocnika – ze skutkiem procesowym ex tunc – czynności procesowych dokonanych przez osobę działającą w  cha- rakterze pełnomocnika, ale bez należytego umocowania w chwili doko- nywania tych czynności. W uchwale z 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 76), Sąd Najwyższy, rozstrzygając także tę kwestię, uznał, że brak formalny pi- sma procesowego w  postaci nienależytego umocowania pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem dokonanych przez niego czynności przez stronę. W tym celu sąd powinien wyznaczyć stronie odpowiedni ter- min. Podkreślić należy, że chodzi o potwierdzenie czynności dokonanych przez nienależycie umocowanego pełnomocnika, którym była osoba mo- gąca być pełnomocnikiem. Potwierdzenie przez stronę czynności dokona- nych przez pełnomocnika, którym była osoba niemogąca być pełnomocni- kiem, nie jest skuteczne. W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, pod wpływem głosów kryty- ki poglądów wyrażonych w uchwałach SN z 20 grudnia 1968 r., III CZP 93/68 (OSNCP 1969, nr  7–8, poz.  129) oraz z  18  września 1992  r., III CZP 112/92 (OSNCP 1993, nr 5, poz. 75), przeważa stanowisko, że występowanie w spra- wie w charakterze pełnomocnika strony osoby, która nie może być pełnomocni- kiem, oznacza brak należytego umocowania ze skutkami przewidzianymi w art. 379 pkt 2 k.p.c., w związku z czym uchybienie to nie może być usunięte w  drodze zatwierdzenia przez stronę czynności dokonanych przez tę osobę (uchwała SN z 28 lipca 2004 r., III CZP 32/04, OSNC 2006, nr 1, poz. 2). Stano- wisko to potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 8 lip- ca 2008 r., III CZP 154/07 (OSNC 2008, nr 12, poz. 133). Zgodnie z art. 89 § 1 k.p.c. „Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z  podpi- sem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z  odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a  także radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy in- nych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w  razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zdania pierwszego nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w  elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak pełnomocnik powinien powołać się na pełnomocnictwo, wskazując jego datę, zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87”. Zmiana przepisu dokonana przez ustawę z  16  września 2011  r. polega na wprowadzeniu obowiązku dołą- 31 PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 31 02.01.2013 15:49 Rozdział I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym czenia do akt sprawy dodatkowo odpisu pełnomocnictwa
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: