Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00198 006028 13109811 na godz. na dobę w sumie
Czynny żal związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym. Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna - ebook/pdf
Czynny żal związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym. Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 536
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2486-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Niniejsza monografia w sposób całościowy prezentuje instytucję czynnego żalu związanego z usiłowaniem. Ze względu na tak sformułowany temat autorka poprzedziła główne rozważania omówieniem historii i funkcji zarówno usiłowania, jak i instytucji czynnego żalu. Zasadniczy trzon pracy stanowi jednak analiza obowiązujących przepisów kształtujących przesłanki i karnoprawnych konsekwencji okazania czynnego żalu na etapie usiłowania. Taki dobór zagadnień pozwolił na wyprowadzenie ogólnej oceny końcowej, czy i na ile przepisy polskiego kodeksu karnego pozwalają na realizację zakładanych celów związanych z wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji czynnego żalu okazanego przed dokonaniem.

W Polsce ukazały się dwie monografie dotyczące czynnego żalu, które jednak odnosiły się do wszystkich jego postaci, co powoduje, że rozważania tam przeprowadzone nie są zbyt pogłębione.

Książka adresowana jest z jednej strony do teoretyków prawa karnego, z drugiej zaś – do praktyków, którzy w swojej pracy zawodowej mają do czynienia z prawem karnym. Dodać też należy, że chociaż zasadniczym przedmiotem badawczym jest czynny żal, to jednak jego zamierzone powiązanie z usiłowaniem spowodowało, że dość obszerna część publikacji stanowi analizę przepisów dotyczących samego usiłowania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Olga Sitarz Olga Sitarz Olga Sitarz Czynny żal Czynny żal Czynny żal związany z usiłowaniem związany z usiłowaniem związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym w polskim prawie karnym w polskim prawie karnym Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna l l l O O O g g g a a a S S S i i i t t t a a a r r r z z z C C C z z z y y y n n n n n n y y y ż ż ż a a a l l l Więcej o książce Więcej o książce Więcej o książce i i i w w w p p p o o o l l l s s s k k k m m m p p p r r r a a a w w w e e e i i i z z z w w w i i i ą ą ą z z z a a a n n n y y y z z z u u u s s s i i i ł ł ł o o o w w w a a a n n n e e e m m m i i i k k k a a a r r r n n n y y y m m m CENA 72 ZŁ CENA 72 ZŁ CENA 72 ZŁ (+ VAT) (+ VAT) (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISSN 0208-6336 ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-48SBN 978-83-8012-485-1 ISBN 978-83-8012-486-8 KATOWICE 2015 KATOWICE 2015 KATOWICE 2015 Czynny żal związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Mateuszowi i Marcinowi NR 3329 Olga Sitarz Czynny żal związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Prawo Andrzej Matan Recenzent Jarosław Majewski Spis treści Wstęp Rozdział pierwszy Rozwój historyczny usiłowania jako formy stadialnej oraz powiązanego z nim czynnego żalu 1. Ewolucja instytucji usiłowania 2. Ewolucja instytucji czynnego żalu Rozdział drugi Uzasadnienie karalności usiłowania i odstąpienia od karalności w razie wykaza‑ nia przez sprawcę czynnego żalu 1. Przegląd stanowisk doktryny w kwestii uzasadnienia karalności usiłowania 2. Pierwotny czy wtórny charakter usiłowania względem dokonania 3. Własne stanowisko w kwestii uzasadnienia kryminalizacji usiłowania 4. Uzasadnienie bezkarności w przypadku okazania przez sprawcę czynnego żalu Rozdział trzeci Prawnokarna konstrukcja usiłowania we współczesnym polskim prawie karnym 1. Usiłowanie w polskich kodeksach karnych XX wieku 2. Problem wytyczania granic usiłowania w pochodzie przestępstwa 3. Strona podmiotowa usiłowania 4. Problem usiłowania nieudolnego 5. Usiłowanie kwalifikowane 6. Usiłowanie ukończone i nieukończone 7. Karalność usiłowania Rozdział czwarty Usiłowanie w przypadku określonych kategorii przestępstw 1. Przestępstwa z narażenia 2. Przestępstwa formalne 3. Przestępstwa naruszające tzw. zdematerializowane dobro prawne 7 13 14 45 53 53 68 77 100 115 120 125 177 183 220 241 246 261 263 274 280 6 Spis treści 4. Przestępstwa sui generis 5. Przestępstwa kierunkowe 6. Przestępstwa dwustadialne (o „pojemnych” znamionach) 7. Przestępstwa, co do których „ze stanu faktycznego danego przestępstwa wynika, że ustawa poddaje karze jedynie dokonanie” 8. Przestępstwa zakładające wieloczynowość 9. Przestępstwa trwałe 10. Przestępstwa z zaniechania 11. Przestępstwa jednochwilowe 12. Przestępstwa nieumyślne i o mieszanej stronie podmiotowej 13. Podsumowanie Rozdział piąty Prawnokarna konstrukcja żalu i jego znaczenie przy usiłowaniu określonych ro‑ dzajów przestępstw 1. Przesłanki bezkarności o charakterze przedmiotowym 2. Podmiot okazujący czynny żal 3. Strona podmiotowa czynnego żalu 4. Czynny żal związany z usiłowaniem kwalifikowanym 5. Czynny żal związany z usiłowaniem w przypadku określonych kategorii prze‑ stępstw 5.1. Przestępstwa z narażenia 5.2. Przestępstwa formalne 5.3. Przestępstwa sui generis 5.4. Przestępstwa kierunkowe 5.5. Przestępstwa „dwustadialne” 5.6. Przestępstwa zakładające wieloczynowość 5.7. Czyny współukarane 5.8. Przestępstwa z zaniechania 5.9. Przestępstwa trwałe 5.10. Przestępstwa jednochwilowe 5.11. Przestępstwa zakładające wielość skutków 5.12. Przestępstwa nieumyślne 6. Podsumowanie Rozdział szósty Prawnokarne konsekwencje czynnego żalu Rozdział siódmy Zamiast zakończenia — próba oceny skuteczności rozwiązań przyjętych w obo‑ wiązującym stanie prawnym oraz wnioski de lege ferenda Bibliografia Summary Zusammenfassung 282 293 297 302 305 306 306 311 314 322 329 336 376 378 413 421 422 425 427 433 434 436 439 444 449 451 451 453 455 457 487 509 531 533 Wstęp Czynny żal, chociaż w statystycznym obrazie polskiej przestępczości i prawnokarnej reakcji na nią praktycznie nie występuje, jest jednak niezmier‑ nie ważną konstrukcją prawa karnego. Podkreślić należy, że — wbrew pozorom — ma ogromne znaczenie nie tyle dla sprawcy, ile dla pokrzywdzonego prze‑ stępstwem, jak również dla społeczności, w kręgu której przestępstwo miało być dokonane. Na teoretycznej drodze przestępstwa, obejmującej etapy: zamiaru, przygo‑ towania, usiłowania i dokonania, usiłowanie jest najbliższą dokonaniu formą stadialną — zmierza bowiem już bezpośrednio do dokonania. Z kryminal‑ nopolitycznego punktu widzenia niezwykle istotne jest zatrzymanie „pocho‑ du” przestępstwa na etapie usiłowania i niedopuszczenie do dokonania, które często wiąże się już z wyrządzeniem szkody. Służy temu naturalnie działal‑ ność prewencyjna służb powołanych do ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, wykrywania i ścigania przestępstw. Niejednokrotnie sam poten‑ cjalny pokrzywdzony może także udaremnić pełną realizację znamion czynu zabronionego. Najlepiej wszakże byłoby, aby to sam sprawca zrezygnował ze swego przestępczego zamiaru, przerwał realizację znamion przestępstwa i — jeśli zachodzi taka potrzeba — podjął stosowną aktywność zmierzającą do od‑ wrócenia skutków przestępczego działania. Zmiana bowiem postawy samego sprawcy daje największą gwarancję skuteczności podjętych działań oraz — co wydaje się ważniejsze — trwałego efektu w postaci braku ponawiania próby dokonania zaplanowanego czynu zabronionego. Powstaje zatem pytanie, w jaki sposób skłonić sprawcę do zmiany postawy. Pytanie to występuje w centrum problematyki instytucji znanej od dawna w prawie karnym, a określanej mia‑ nem czynnego żalu. Pojęcie „czynny żal” nie ma charakteru normatywnego, a treść nadawana tej nazwie jest wynikiem pewnej konwencji językowej. W aspekcie językowym termin „czynny żal” ma zabarwienie etyczno ‑moralne i sugeruje jakąś aktyw‑ ność sprawcy „żałującego” swego zachowania. Ujęcie karnistyczne jest o wiele 8 Wstęp szersze. Ujmując rzecz obrazowo, czynny żal w prawie karnym nie jest „ani czynny, ani nie jest żalem”. Można zgodzić się z poglądem, zgodnie z którym prawo karne ujmuje czynny żal w najogólniejszym znaczeniu jako zachowa‑ nie człowieka o charakterze społecznie pozytywnej kontrakcji, niweczącej jego wcześniejsze, przestępcze zachowanie. Początkowo pojęcie czynnego żalu uj‑ mowano w literaturze karnistycznej wąsko, uznając, że chodzi o zachowanie podjęte dopiero po dokonaniu, czyli zrealizowaniu wszystkich znamion czynu zabronionego. Z czasem rozciągnięto je na odstąpienie od realizacji znamion czynu zabronionego na jego etapach poprzedzających dokonanie. Obecnie nie ma więc wątpliwości, że pojęcie czynnego żalu można odnosić także do formy usiłowania przestępstwa. Właśnie tę postać czynnego żalu uczyniono przedmio‑ tem niniejszej rozprawy. Głównym problemem badawczym pracy jest analiza funkcji czynnego żalu w odniesieniu do formy usiłowania oraz ocena pod tym kątem aktualnego stanu prawnego. Można go ująć, wskazując trzy główne cele, a mianowicie: — całościowe naświetlenie instytucji czynnego żalu na etapie usiłowania (uza‑ sadnienie, historia, kształt normatywny i ocena, wnioski de lege lata i de lege ferenda); — próba rozstrzygnięcia wątpliwości pojawiających się w tym obszarze; — uporządkowanie chaotycznej terminologii, zwłaszcza związanej z podziała‑ mi usiłowania i czynnego żalu. W pracy zasadniczo nie będzie poruszana problematyka czynnego żalu pod‑ jętego po dokonaniu przestępstwa. Jest to bowiem grupa niejednolita, pełniącą różnorodne funkcje, często odmienne od przeddokonaniowego czynnego żalu1. Niemniej w ostatniej części monografii przywołane zostały wybrane postaci po‑ dokonaniowego czynnego żalu, gdy pełnią funkcje czynnego żalu związanego z usiłowaniem. Wyjaśnienia wymaga również kwestia konieczności szerszej analizy jednej z form stadialnych — usiłowania. Nie ma wątpliwości, że istnieje silny zwią‑ zek między tą formą stadialną a czynnym żalem. Dlatego też tak istotna jest nie tylko analiza samej konstrukcji usiłowania. Należało również podjąć wiele innych problemów, do których zaliczyć należy między innymi kwestię wytycze‑ nia granicy między przygotowaniem a usiłowaniem oraz między usiłowaniem a dokonaniem — wyznaczają one niejako cezurę czasową możliwości skorzy‑ stania z prawnokarnych konsekwencji czynnego żalu w tej postaci. Biorąc pod uwagę te konsekwencje, kluczowe okazało się także poprowadzenie rozważań związanych z oceną, które kategorie przestępstw mogą być usiłowane. Brak od‑ 1 Por. szerzej: O. Sitarz, L. Wilk: Post ‑Perpetriation Active Repetence and Restorative Justice. In: The Postulates of Restorative Justice and the Continental Model of Criminal Law. As Illustrated by Polish Criminal Law. Ed. T. Du kiet ‑Nagórska. Frankfurt am Main—Bern— Bruxelles—New York—Oxford—Warszawa—Wien 2015, s. 137—149. Wstęp 9 powiedzialności karnej za etap usiłowania danej kategorii czynów zabronionych zdezaktualizuje zagadnienie czynnego żalu; z kolei przyjęcie możliwości usiłowa‑ nia niektórych kategorii przestępstw każe w kontekście ewentualnego czynnego żalu przeprowadzić szczególne ustalenia w zakresie przesłanek i konsekwencji okazanego czynnego żalu. Powiązania między usiłowaniem a poszczególnymi ka‑ tegoriami przestępstw niejednokrotnie wymagały sięgnięcia do ewolucji kształto‑ wania się odpowiedzialności karnej za etapy poprzedzające wyrządzenie szkody. Historyczne ujęcie usiłowania pozwoliło też rozstrzygnąć kilka innych zagadnień, na przykład usiłowania ukończonego i nieukończonego, tak mocno w doktrynie wiązanych z postaciami czynnego żalu. Nieodzowne również stało się przedsta‑ wienie różnorodnych poglądów uzasadniających karalność zachowania mimo bra‑ ku dokonania czynu zabronionego oraz rezygnację z tej karalności w przypadku skutecznego czynnego żalu okazanego przez sprawcę. Ostatecznie to cel i funkcje czynnego żalu kształtować powinny tę instytucję, zarówno w płaszczyźnie prze‑ słanek (przedmiotowych i podmiotowych), jak i karnoprawnych konsekwencji. Wskazana nieodzowność przeprowadzenia szerokich rozważań dotyczących usiłowania uzasadnia zatem ograniczenie zakresu pracy wyłącznie do czynnego żalu okazanego na etapie usiłowania i wyłączenie tym samym z analizy zachowa‑ nia sprawcy na etapie przygotowania. Mimo wielu podobieństw, są to jednak dość różne instytucje — powiązane są bowiem z odmiennymi stadiami iter delicti. Nie ma wątpliwości, że zarówno samo usiłowanie, jak i czynny żal z nim związany mają o wiele większe znaczenie zarówno dogmatyczne, jak i praktyczne. Przede wszystkim usiłowanie bezpośrednio poprzedza dokonanie, a więc — zdaniem większości — stanowi zasadniczy element bezprawia w ujęciu przedmiotowym. Ponadto, w przeciwieństwie do przygotowania, polski ustawodawca przewiduje karalność zasadniczo usiłowania każdego typu przestępstwa. Ewentualne zmiany w tym zakresie, sprowadzające się do ograniczenia zakresu karalności za usiło‑ wanie, nie uczynią z pewnością z karalnego usiłowania instytucji tak wyjątkowej, jak ma to miejsce w przypadku karalnego przygotowania. Przedmiotem niniejszej rozprawy jest głównie czynny żal wyrażony przez sprawcę samodzielnie i jednoosobowo popełniającego czyn zabroniony. Analizie zatem poddane zostaną regulacje przepisów art. 13—15 kodeksu karnego. Pro‑ blem czynnego żalu sprawcy współdziałającego z inną osobą przy popełnieniu czynu zabronionego wymaga odrębnego omówienia, na co w niniejszej pracy nie ma miejsca2. Siłą rzeczy, z zakresu pracy wyłączone zostały też z pewnością 2 Warto jednak sięgnąć po prace: A. Liszewskiej: Współdziałanie przestępne w polskim prawie karnym. Analiza dogmatyczna. Łódź 2004; Eadem: Podżeganie i pomocnictwo a usiło‑ wanie. „Państwo i Prawo” 2000, z. 6; a także P. Kardas: Teoretyczne podstawy odpowiedzial‑ ności karnej za przestępne współdziałanie. Kraków 2001; autor wskazuje: „Kwestia zasad od‑ powiedzialności za współdziałanie przestępne na etapach przeddokonania przestępstwa stanowi jedno z najbardziej skomplikowanych i stosunkowo mało opracowanych zagadnień nauki prawa karnego. Kodeksy karne albo w ogóle przemilczają to zagadnienie, albo, co jest przypadkiem 10 Wstęp ciekawa i ważna problematyka odpowiedzialności prowokatora i przewidziane przez prawo karne konsekwencje jego zachowania3. Dodać również należy, że przedmiotem analizy zasadniczo poddane zostaną wyłącznie przepisy prawa karnego materialnego odnoszące się do przestępstw. Poza obszarem badawczym pozostanie więc zagadnienie czynnego żalu (i będące jego podstawą usiłowanie) na tle prawa wykroczeń oraz prawa karnego skarbowego. Reasumując, w niniejszym opracowaniu przedmiotem refleksji stały się na‑ stępujące zagadnienia: — ewolucja usiłowania i czynnego żalu z nim związanego; — uzasadnienie karalności usiłowania i bezkarności czynnego żalu; — prawnokarna konstrukcja usiłowania; — usiłowanie w przypadku określonych kategorii przestępstw (m.in.: prze‑ stępstwa z narażenia, przestępstwa formalne, przestępstwa „dwustadialne”, przestępstwa zakładające wieloczynowość, przestępstwa z zaniechania, prze‑ stępstwa, które stanowią przygotowanie lub usiłowanie podniesione do rangi dokonania, przestępstwa nieumyślne i o mieszanej stronie podmiotowej); — prawnokarna konstrukcja czynnego żalu i jego znaczenie przy usiłowaniu określonych rodzajów przestępstw oraz prawnokarne konsekwencje czyn‑ nego żalu; — świadomość prawna społeczeństwa w zakresie karalności usiłowania, konse‑ kwencji czynnego żalu i opinia społeczna z tymi zagadnieniami związana; — próba oceny skuteczności rozwiązań przyjętych w k.k. oraz wnioski de lege ferenda. Przyjęta w pracy metoda badawcza to analiza dogmatyczna, oparta na wy‑ kładni językowej i historycznej, z niewielkim udziałem wykładni prawnopo‑ równawczej. W pewnym zakresie, z racji oceny instytucji czynnego żalu z per‑ spektywy kryminalnopolitycznej, posiłkowano się ustaleniami dokonanymi w kryminologii, a także przytoczono najważniejsze wyniki własnych badań. Jak bowiem wskazuje M. Zieliński, to w problematyce wykładni ześrodkowu‑ ją się niemal wszystkie problemy nauki prawa i praktyki prawniczej. Wszystko, co się w nauce i praktyce prawniczej czyni, albo wprost polega na wykładni, albo jej dotyczy, albo wykładnię rozwija, albo wykładnię uwzględnia, albo ją po prostu znacznie częstszym, rozstrzygają je połowicznie, nie usuwając wielu znaków zapytania, stąd też problem ten w nauce w znacznej części pozostaje otwarty. Specyficzna trudność w rozwiązaniu problemu odpowiedzialności za współdziałanie przed popełnieniem przestępstwa wynika z dość powszechnie przyjmowanego w piśmiennictwie karnistycznym punktu wyjścia, opartego na zało‑ żeniu, że odpowiedzialność za współdziałanie, jak i za stadia poprzedzające dokonanie przestęp‑ stwa (usiłowanie, przygotowanie), stanowią rozszerzenie zakresu odpowiedzialności karnej” — s. 677. Również S. Stom ma: Współdziałanie przed dokonaniem przestępstwa. Warszawa 1975. 3 Por. K. Tkacz yk: Instytucja czynnego żalu w prawie karnym w ujęciu prawnoporów‑ nawczym. Przemyśl 2008, s. 158—159. Wstęp 11 — jak pisze autor — warunkuje4. Jak podaje S. Tkacz, w polskiej literaturze teo‑ retycznoprawnej rozpowszechnione jest rozróżnienie trzech podstawowych grup dyrektyw interpretacyjnych i trzech rodzajów wykładni — językowej, systemo‑ wej i celowościowej. Dość powszechnie jest także formułowany pogląd, w myśl którego wykładnia językowa stanowi punkt wyjścia procesu interpretacji tekstów prawnych, w którym kolejno należy stosować dyrektywy językowe, systemowe i funkcjonalne. W sytuacji, gdy wykładnia językowa nie doprowadzi do ustale‑ nia „dostatecznie określonego znaczenia”, należy kierować się bądź narzędziami funkcjonalnymi, bądź dyrektywami systemowymi — S. Tkacz wskazuje różne stanowiska doktryny. Autor ten przywołuje też opinię, że od niebudzącego wątpli‑ wości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić tylko wtedy, gdy przemawia‑ ją za tym ważne racje, które to stanowisko najczęściej uzasadniane jest funkcją gwarancyjną prawa karnego oraz zasadą nullum crimen sine lege5. W myśl bo‑ wiem stanowiska M. Zielińskiego, zasadę clara non sunt interpretanda należałoby traktować (wespół z równoznaczną z nią niekiedy zasadą interpretatio cessat in claris) jedynie jako wyznaczoną granicę wykładni, której przekroczenie wymaga‑ łoby najmocniejszych z możliwych uzasadnień6. Stanowisko to wspomniany autor szczególnie silnie zaakcentował, gdy chodzi o wykładnię przepisów prawa karne‑ go. Jego zdaniem, tzw. gotowość do przełamania dyrektywy językowej w prawie karnym wymaga wyjątkowo silnego uzasadnienia, pamiętając jednak i o tym, że dyrektywy funkcjonalne obecne są w interpretacji prawa karnego niemal od zawsze7. Jednocześnie pamiętać należy, że definicje legalne należy poddawać in‑ terpretacji wedle procedur odnoszących się i do innych przepisów, jednak bez możliwości przełamania jej językowo jednoznacznego sensu8. Zatem dyrektywy wykładni derywacyjnej stanowić będą podstawowe narzędzie przy analizie insty‑ tucji czynnego żalu związanego z usiłowaniem. Warto zaznaczyć, że mimo publikacji na ten temat9, opracowanie zagadnie‑ nia czynnego żalu wydaje się wysoce niewystarczające. Opublikowane dotąd 4 M. Zieliński: Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki. Warszawa 2002, s. 13. 5 S. Tkacz: „O tym, kto posiada środki odurzające…”. Studium jednego przypadku. W: Prawnicze dylematy interpretacyjne. Red. J. Glumińska ‑Pawlic, Z. Tobor. Toruń 2011, s. 187 i nast. Por. też O. Gór niok: Znaczenie subsydiarności prawa karnego w jego interpre‑ tacji. „Państwo i Prawo” 2007, 5, gdzie autorka — zasadniczo na podstawie pozakodeksowego prawa gospodarczego — wskazywała na problem interpretacji przepisów karnych zakotwiczo‑ nych w regulacjach poszczególnych sfer życia gospodarczego. Zadać jednak można generalne pytanie, czy szczególny charakter prawa karnego ma znaczenie w jego interpretacji. 6 M. Zieliński: Wykładnia prawa…, s. 57. 7 M. Zieliński: Kształtowanie się polskich koncepcji wykładni prawa. Wykład wygłoszo‑ ny na WPiA UŚ dn. 22.02.2012 r. 8 M. Zieliński: Wykładnia prawa…, s. 312. 9 D. Gajdus: Czynny żal w polskim prawie karnym. Toruń 1984 oraz K. Tkacz yk: Insty‑ tucja czynnego żalu w prawie karnym… 12 Wstęp monografie poświęcone są czynnemu żalowi w rozmaitych jego postaciach, co powoduje, że nie zostały dostrzeżone i rozwiązane wszystkie problemy pojawia‑ jące się na tle czynnego żalu okazanego na etapie usiłowania. Niemniej wydane wcześniej monografie stanowią doskonały punkt wyjścia do dalszej analizy. Jed‑ nocześnie obecność w polskiej literaturze karnistycznej dwóch monografii z za‑ kresu czynnego żalu zwalnia z obowiązku przedstawiania sposobu uregulowania tej instytucji w innych krajach. Za D. Gajdus powtórzyć należy, że instytucja czynnego żalu ma w poszczególnych ustawodawstwach trzy różne rozwiązania: jedne ustawodawstwa poszły drogą przepisów kazuistycznych, drugie stanęły na stanowisku ogólnego przepisu, a trzecie — zastosowały kryterium mieszane (i tych jest najwięcej). Jak wskazuje wspomniana autorka, w metodzie mieszanej regulacja czynnego żalu nie ogranicza się do przepisu ogólnego bądź połączenia czynnego żalu z formami stadialnymi o postaciach zjawiskowych, ale przewiduje także szczególne przypadki czynnego żalu odnoszące się do różnych grup prze‑ stępstw, a uzyskanie bezkarności lub znacznego złagodzenia kary uzależnione jest od spełnienia wielu zróżnicowanych przesłanek natury subiektywnej i obiektyw‑ nej10. Szczegółowo warunki podmiotowe i przedmiotowe czynnego żalu w wy‑ branych krajach (przede wszystkim z obszaru niemieckojęzycznego), do których niejednokrotnie przyjdzie nam nawiązywać, przedstawia K. Tkaczyk11. 10 D. Gajdus: Czynny żal…, s. 22—26. 11 K. Tkacz yk: Instytucja czynnego żalu w prawie karnym…, s. 49—90, 134—183 oraz 351—384. Stan prawny na dzień 1 lipca 2015 r. Na zakończenie niniejszego „Wstępu” pozostał mi jeszcze miły obowiązek złożenia podziękowań wszystkim, którzy w mej pracy bardzo mnie wspierali. W pierwszym rzędzie winna jestem ogromną wdzięczność mojej dawnej promo‑ torce i wciąż niedoścignionej mentorce Pani Profesor Teresie Dukiet ‑Nagórskiej. Bardzo wiele zawdzięczam też regularnym spotkaniom z pracownikami Katedry Prawa Karnego i Kryminologii WPiA UŚ, w czasie których mogłam prezento‑ wać wybrane fragmenty pracy. Szczególne podziękowania chciałabym złożyć recenzentowi pracy Panu Profesorowi Jarosławowi Majewskiemu. Jego bar‑ dzo wnikliwa lektura mojej monografii, a potem cenne uwagi sprawiły, że kilka kwestii raz jeszcze musiałam przemyśleć. Podkreślić jednak muszę, że wszelkie występujące w pracy błędy i niedociągnięcia obciążają już tylko mnie. I wresz‑ cie, bardzo chciałabym podziękować Rodzinie, która skutecznie wspierała mnie w moich usiłowaniach. To dzięki Niej zdołałam z usiłowania przejść do etapu dokonania (ufając, że nie jest to usiłowanie kwalifikowane). Olga Sitarz Active repentance relating to attempt in the Polish criminal law Dogmatic and penal policy analysis Sum mar y The topic of the present monograph is active repentance showed by a perpetrator at one of the stages in commission of a criminal offence — at the stage of attempt. Main considerations pertaining to active repentance are preceded by presenting of a few is‑ sues that are essential from the point of view of the discussed topic. The monograph opens with a general outline of the institution of attempt (but practically, it describes the forming process of criminal liability for preliminary stages in commission of an offence) and the active repentance that relates to it. The information presented therein, many times proves to be instrumental in dispelling the doubts which appear in the subsequent parts of the monograph. Another prelimi‑ nary chapter is the one devoted to justification of an attempt being punishable by law with its simultaneous impunity stemming from the effective active repentance showed by a perpetrator. However, it seems that any conclusive assessment of a normative form of a particular institution of criminal law has to include its ratio legis along with its assumed and ascribed functions. For the reason that the issues of attempt and active repentance are closely intertwined, it seemed indispensable not only to analyse more broadly the structure of attempt itself, but also to under‑ take the discussion of manifold other issues, among which are included: determining a dividing line between preparation and attempt, as well as between attempt and accomplishment — both of which correspond with the time boundaries of gaining from the penal ‑law consequences of active repentance in the discussed form. The assumed research perspective seems to particu‑ larly necessitate the analyses of failed attempt as well as of the structure of aggravated attempt. Another question of the essence was deciding which categories of criminal offences may be attempted. The lack of criminal liability for the stage of attempt in a given category of prohibi‑ ted acts cancels out the issue of active repentance; whereas admitting the possibility to attempt certain categories of criminal offences requires, within the scope of the potential active repent‑ ance, the precise resolutions. Therefore, the topic of the reflections — from the aspect of attempt — are constructive offences, formal offences, offences infringing on so ‑called dematerialized legal interest; offences which constitute a preparation or an attempt elevated to the level of ac‑ complishment; goal ‑oriented offences; “two ‑stage” offences; offences in case of which “factual circumstances of a given offence suggest that the Law deems punishable only the accomplish‑ ment,” the offences assuming multi ‑functionality; permanent offences, offences of the criminal negligence, single ‑moment offences with sudden intent, unintentional offences, and offences characterized by varied intents of actors. Fundamental for the chosen topic are investigations conducted in the subsequent part of the monograph which is devoted to penal ‑law structure of active repentance. Apart from the 532 Summary classic elements of analysis (objective and subjective premises), this part addresses in detail the issues connected with active repentance in case of failed and aggravated attempt. The same part presents the questions of active repentance relating to certain categories of criminal offences. A separate chapter discusses penal ‑law consequences of active repentance, both effective and ineffective, partially focusing on consequences of active repentance relating to aggravated at‑ tempt. In its concluding remarks, the monograph attempts at assessing the effectiveness of solutions adopted in the present legal situation. The chapter is complemented with results of the author’s own research concerning the legal awareness of the society within the scope of attempt being punishable, consequences of active repentance, and public opinion relating to those issues. The conducted broad analysis allows to formulate conclusions de lege ferenda, most of all pertaining to the structure of active repentance, and within more narrow scope — referring to the structure of attempt. Olga Sitarz Die mit dem Versuch verbundene tätige Reue im polnischen Strafrecht Dogmatische und kriminalpolitische Analyse Zusam menfassung Zum Thema der vorliegenden Monografie wird die von dem Täter in einem der Stadien der Straftat, nämlich auf dem Stadium des Versuchs, gezeigte tätige Reue. Die Hauptüberlegungen leiten einige für die zu behandelte Thematik wesentliche Fragen ein. Die Monografie wird durch den Abriss der Weiterentwicklung der Institution: Versuch (und im Prinzip — der strafrechtlichen Haftung für die die Zufügung des Schadens vorangehenden Stadien) und der damit verbundenen tätigen Reue eröffnet. Die hier vorgebrachten Informationen ermöglichten des Öfteren, über die in weiteren Teilen der Monografie erscheinenden Zweifel zu entscheiden. Einen einleitenden Charakter hat auch das Kapitel, das die Straffälligkeit des Versuchs, bei gleichzeitiger Straflosigkeit infolge einer wirksamen tätigen Reue des Täters zu begründen hatte. Es scheint aber, dass eine endgültige Beurteilung der normativen Form von einer bestimmten Institution des Strafrechts deren ratio legis, als auch deren vorausgesetzten und zugeschriebenen Funktionen beachten muss. Ein starker Zusammenhang zwischen dem Versuch und der tätigen Reue verursachte, dass man nicht nur die juristische Konstruktion des Versuchs selbst, sondern auch viele andere Probleme zu wälzen hat. Man muss u.a. eine Grenze zwischen der Vorbereitung und dem Versuch und zwischen dem Versuch und deren Vollendung abstecken; diese bestimmen zwar eine zeitliche Zäsur, dass man strafrechtliche Folgen der tä‑ tigen Reue ausnutzen darf. Die Betrachtungsweise der Verfasserin erfordert eine gründliche Analyse von einem unfähigen und einem qualifizierten Versuch. Sie musste auch beurteilen, welche Kategorien der Straftaten als ein Versuch betrachtet werden können. Da es keine straf‑ rechtliche Haftung für das Versuchsstadium von bestimmter Kategorie der verbotenen Taten gibt, verliert das Problem der tätigen Reue an Aktualität. Wenn man aber bei manchen De‑ liktkategorien die Möglichkeit eines Versuchs in Betracht zieht, muss man auch die Institution der eventuellen tätigen Reue definieren. In Bezug auf den Versuch untersucht die Verfasserin also Gefährdungsdelikte, Formaldelikte, die gegen dematerialisiertes Rechtsgut verstoßenden Straftaten, die eine Vorbereitung oder einen zur Vollendung werdenden Versuch darstellenden Delikte, gerichtete Delikte, „Zweietappendelikte“, Delikte bei denen, wie aus dem Tatbestand folgt, nur die Vollendung bestraft wird, Tatmehrheitsdelikte, Dauerdelikte, Unterlassungsdelikte, gleichzeitige Delikte, Delikte mit plötzlich gefasster Absicht, die fahrlässige Delikte und Delikte mit gemischter subjektiver Seite. Die für das Thema der Monografie fundamentalen Erwägungen beinhaltet der nächste, der strafrechtlichen Konstruktion der tätigen Reue gewidmete Teil. Neben den klassischen Elemen‑ ten der Analyse (objektive und subjektive Voraussetzungen) schildert die Verfasserin genau das 534 Zusammenfassung Problem der tätigen Reue bei einem unfähigen und qualifizierten Versuch. In demselben Teil wird die mit dem Versuch verbundene tätige Reue in Bezug auf bestimmte Deliktkategorien erörtert. Gesondert werden strafrechtliche Folgen der wirksamen und unwirksamen tätigen Reue behandelt, wobei den Folgen der tätigen Reue in Bezug auf den qualifizierten Versuch wird besonders viel Aufmerksamkeit geschenkt. Als Resümee der Monografie gilt die Bemühung, die Rechtswirksamkeit der im gelten‑ den Recht angenommenen Lösungen zu beurteilen. Das Kapitel wird mit der Präsentation der Ergebnisse von den eigenen Forschungen der Verfasserin über rechtliches Bewusstsein der Ge‑ sellschaft im Bereich der Strafbarkeit wegen Versuchs, die Folgen von der tätigen Reue und öffentliche Meinung darüber ergänzt. Die von der Verfasserin durchgeführte weitgehende Analyse ließ, die Schlüsse de lege fe‑ renda vor allem in Bezug auf die Konstruktion der tätigen Reue und genauer — der Konstruk‑ tion des Versuchs ziehen. Redaktor Barbara Todos‑Burny Projektant okładki Magdalena Starzyk Redaktor techniczny Barbara Arenhövel Łamanie Alicja Załęcka Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ­6336 ISBN 978 ­83 ­8012­485­1 (wersja drukowana) ISBN 978 ­83 ­8012 ­486­8 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ­007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 33,5. Ark. wyd. 45,5. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 72 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL P. Rybiński, J. Dąbek Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87 ‑800 Włocławek Olga Sitarz Olga Sitarz Olga Sitarz Czynny żal Czynny żal Czynny żal związany z usiłowaniem związany z usiłowaniem związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym w polskim prawie karnym w polskim prawie karnym Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna l l l O O O g g g a a a S S S i i i t t t a a a r r r z z z C C C z z z y y y n n n n n n y y y ż ż ż a a a l l l Więcej o książce Więcej o książce Więcej o książce i i i w w w p p p o o o l l l s s s k k k m m m p p p r r r a a a w w w e e e i i i z z z w w w i i i ą ą ą z z z a a a n n n y y y z z z u u u s s s i i i ł ł ł o o o w w w a a a n n n e e e m m m i i i k k k a a a r r r n n n y y y m m m CENA 72 ZŁ CENA 72 ZŁ CENA 72 ZŁ (+ VAT) (+ VAT) (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISSN 0208-6336 ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-48SBN 978-83-8012-485-1 ISBN 978-83-8012-486-8 KATOWICE 2015 KATOWICE 2015 KATOWICE 2015
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Czynny żal związany z usiłowaniem w polskim prawie karnym. Analiza dogmatyczna i kryminalnopolityczna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: