Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00397 006314 13436979 na godz. na dobę w sumie
Dane osobowe: Polska - UE - USA. Współczesne wyzwania. - ebook/pdf
Dane osobowe: Polska - UE - USA. Współczesne wyzwania. - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 382
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8550-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dane osobowe mają, wobec bezprecedensowego rozwoju środków gromadzenia i wykorzystywania informacji, wartość szczególną. Jednocześnie, międzynarodowe transfery danych są kluczowe m.in. dla transatlantyckiej współpracy gospodarczej, naukowej i kulturalnej. Ta współpraca zasadza się i umacnia północnoatlantycką wspólnotę wartości, stanowiącą spoiwo łączące Polskę, inne państwa członkowskie UE z USA. Wspólne wartości obejmują m.in. poszanowanie praw i wolności jednostki, w tym ochronę danych osobowych i prywatności, co skutkuje szczegółowymi regulacjami prawnymi w Polsce i UE oraz w USA.

Dlaczego zatem, mimo istnienia owej wspólnoty wartości, z polskiej (i unijnej) perspektywy Ameryka nienależycie chroni dane osobowe? Dlaczego przekazywanie danych z Polski do USA podlega obostrzeniom? Jakie są przyczyny odmienności regulacji i która regulacja jest skuteczniejsza? Czy istnieje szansa wypracowania uniwersalnych rozwiązań prawnych akceptowalnych po obu stronach Atlantyku?

W książce podjęto próbę udzielenia odpowiedzi na te pytania, ukazując zagadnienie w kontekście prawnym, historycznym i kulturowym. Autor wskazuje alternatywne rozwiązania, w tym zakładające odejście od tradycyjnego, terytorialnego postrzegania materii i zastosowania hybrydowych rozwiązań prawnych, odnosząc się przy tym do przepisów rozporządzenia o ochronie danych ( RODO).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie Znaczenie wzajemnych, złożonych relacji gospodarczych, politycznych, naukowych, kulturalnych i społecznych między Polską (oraz innymi pań- stwami członkowskimi Unii Europejskiej) a Stanami Zjednoczonymi jest w globalizującym się świecie, przy rosnącej roli Chin i państw regionu Pacy- fiku, nie do przecenienia. O doniosłości tych relacji świadczy już sama wartość wymiany handlowej pomiędzy UE a USA, szacowana na początku XXI w. na sumę około 120 mld dolarów rocznie, przy czym szacunek ten nie ujmuje niewymiernych korzyści płynących z wymiany naukowej i kulturalnej. Stany Zjednoczone były i są dla Unii Europejskiej największym odbiorcą towarów i usług. Według danych pu- blikowanych przez Komisję Europejską blisko 17 towarów eksportowanych z UE trafia do USA (import do drugiej na tej liście Szwajcarii stanowi niecałe 10 , a do Chin – 8,5 )1. Jednocześnie „paliwem” napędzającym obecnie światową gospodarkę są przekazywane informacje i dane, w tym zwłaszcza dane osobowe, zawierające informacje na temat poszczególnych osób fizycznych. Mówi się wręcz, że to właśnie dane stanowią „nowy węgiel” współczesnej gospodarki2. Ta cyfrowa gospodarka kształtuje się m.in. na skutek bezprecedensowego rozwoju technologii przetwarzania i wymiany danych na ogromną skalę3. 1 R. Bendini, Unia Europejska i jej partnerzy handlowi, dokumenty informacyjne o Unii Euro- pejskiej, http://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/pl/FTU_6.2.1.pdf (dostęp: 1.6.2017 r.). Zob. też: M. Krzysztofek, Ochrona danych osobowych w Unii Europejskiej po reformie. Komentarz do roz- porządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, Warszawa 2016, s. 238. 2 C. Schwab, The Fourth Industrial Revolution. What It Means and How to Respond, w: Fo- reign Affairs Anthology Series, https://www.foreignaffairs.com/articles/2015-12-12/fourth-indu- strial-revolution (dostęp: 12.12.2015 r.). 3 Pkt 4 preambuły Dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24.10.1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.Urz. UE L 1995 r., Nr 281, s. 31, wydanie specjalne Dz.Urz. UE WS, rozdz. 13, t. 15, s. 355) oraz Explonatory Memorandum – Proposal for a Regulation of the Euro- pean Parliament and of the Council on the protection of individuals with regard to the proces- sing of personal data and on the free movement of such data (General Data Protection Regula- 1 Wprowadzenie Marek Safjan akcentuje, że doświadczamy „eksplozji niewiarygodnych do nie- dawna możliwości gromadzenia danych i ich przetwarzania”4. Ilustracją tego postępu jest m.in. powszechność i łatwość dostępu do inter- netu oraz oferowanych przezeń funkcji. Już w sierpniu 2011 r. liczba użytkow- ników internetowego portalu społecznościowego Facebook wynosiła w skali globu 750 mln osób, a od roku 2008 w skali świata dostęp do internetu miało więcej urządzeń mobilnych (telefonów komórkowych i tabletów) niż kompu- terów stacjonarnych, co niebywale ułatwia i upowszechnia dostępność sieci komputerowej, istotnie przy tym zmieniając sposób i cel jej wykorzystania5. Co więcej, Facebook i inne portale społecznościowe mogą aktywnie kreować po- stawy i wpływać na zachowania i ludzkie decyzje, w tym na decyzje wyborcze6. Jednocześnie, eliminacja barier nadmiernie czy bezzasadnie zakłócających transatlantyckie relacje na rozmaitych płaszczyznach, może stanowić jeden ze sposobów powstrzymania dostrzegalnych tendencji schyłkowych w odnie- sieniu do globalnej pozycji Europy i Ameryki Północnej, a dalszy rozwój cy- wilizacji można coraz silniej wiązać z dostępem do informacji7. Taką barierę mogą stanowić w szczególności ewentualne nadmierne ogra- niczenia transferów danych osobowych z Polski (oraz innych państw człon- kowskich UE) do Stanów Zjednoczonych, przybierające niekiedy formę poza- taryfowych barier handlowych8. tion), Brussels 25.1.2012 r., COM(2012) 11 final, 2012/0011 (COD) (Text with EEA relevance), {SEC(2012) 72 final}, {SEC(2012) 73 final}, s. 2. 4 M. Safjan, Ochrona danych osobowych – granice autonomii informacyjnej, w: M. Wyrzy- kowski (red.), Ochrona danych osobowych, Warszawa 1999, s. 9. 5 T. Craig, M. Ludloff, Privacy and Big Data, Sebastopol 2011, s. 3. Zob. też Y.A. de Montjoye, C.A. Hidalgo, M. Verleysen, V.D. Blondel, Unique in the Crowd: The privacy bounds of human mo- bility, Nature.com Scientific Reports, http://www.nature.com/srep/2013/130325/srep01376/full/ srep01376.html#ref20 (dostęp: 25.3.2013 r.) oraz P.P. Swire, The Second Wave of Global Privacy Protection. Symposium Introduction, Ohio State Law Journal 2013, Nr 74, s. 842–852. 6 Zob. United States of America, Federal Trade Commission: Complaint on Facebook, Inc. (0923184), http://www.ftc.gov/os/caselist/0923184/111129facebookcmpt.pdf (dostęp: 1.6.2017 r.). Na temat prawnych aspektów serwisów społecznościowych zob. P. Fajgielski, Przetwarzanie da- nych osobowych w serwisach społecznościowych – wybrane aspekty prawne, w: K. Flaga-Gieru- szyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek (red.), Media elektroniczne. Współczesne problemy prawne, Warszawa 2016, s. 152 i n. 7 Zob. I. Lipowicz, Polska administracja publiczna w świetle standardów europejskich, w: Z. Niewiadomski (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2011, s. 335. W odniesieniu do skut- ków znoszenia barier handlowych zob. Z. Lewicki, Historia cywilizacji amerykańskiej. Era sprzecz- ności 1787–1865, Warszawa 2010, s. 111 i 112. 8 P.M. Regan, American Business and the European Data Protection Directive: Lobbying Stra- tegies and Tactics, w: C.J. Bennett, R. Grant (red.), Visions of Privacy. Policy Choices for the Digital 2 Wprowadzenie Jak stwierdzono w Agendzie Cyfrowej UE: „Europejczykom często łatwiej jest przeprowadzać transakcje transgraniczne [głównie internetowe – przyp. B.M.] z przedsiębiorstwem amerykańskim niż z przedsiębiorstwem z innego kraju europejskiego”9, a dane na temat preferencji i upodobań indywidualnych mieszkańców Unii Europejskiej od lat znajdują się w Stanach Zjednoczonych10. Wspomniane ograniczenia dotyczą jednak, co wzmiankowano, także innych sfer życia, w tym np. praktyki udzielania pomocy prawnej11. Biorąc pod uwagę opisane uwarunkowania, regulacje mogące negatywnie wpłynąć na wymianę między Polską i USA oraz – szerzej – na transatlan- tycką wspólnotę wartości – stanowią fascynujący temat badawczy. Dotyczy to zwłaszcza, z uwagi na centralną pozycję we współczesnym świecie, prawnych ograniczeń transatlantyckich przepływów danych osobowych. Pojęcie odpowiedniego poziomu ochrony danych osobowych występuje w prawie polskim (a także w prawie Unii Europejskiej) jako zasadnicze kryte- rium oceny bezpieczeństwa danych w państwie trzecim (czyli np. w Stanach Zjednoczonych). Dopiero stwierdzona „odpowiedniość poziomu ochrony” pozwala na przekazanie danych osobowych do konkretnego państwa trze- ciego. Niemniej obowiązujące przepisy nie definiują wskazanego pojęcia. Niedookreślone sformułowanie „odpowiedni poziom ochrony danych osobowych”, pozostawiające znaczną przestrzeń interpretacyjną, ma zatem fundamentalne znaczenie dla swobody i sposobu przepływów danych osobo- wych z Polski (a także innych państw członkowskich Unii Europejskiej) do Stanów Zjednoczonych, co z kolei bezpośrednio i wprost oddziałuje na roz- miary i intensywność transatlantyckiej wymiany handlowej, kulturalnej, na- ukowej oraz procesy inwestycyjne. Age, Toronto–Buffalo–London 1999, s. 211 oraz P.P. Swire, R.E. Litan, None of your business. World Data Flows, Electronic Commerce, and the European Privacy Directive, Washington D.C. 1998, s. 144 i n. 9 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekono- miczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejska agenda cyfrowa, Bruksela 26.8.2010 r., KOM(2010) 245 wersja ostateczna/2, Corrigendum: Annule et remplace le document COM(2010) 245 final du 19.5.2010 r., s. 6. Tekst Agendy cyfrowej: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexU- riServ.do?uri=COM:2010:0245:FIN:PL:PDF (dostęp: 1.6.2017 r.). 10 P.M. Schwartz, J.R. Reidenberg, Data Privacy Law, A Study of United States Data Protection, Charlottesville, Virginia 1996, s. 308–309. 11 Zob. M.J. Daley, K.N. Rashbaum (red.), Framework for Anaslysis of Cross-Boarder Disco- very Conflicts: A Practical Guide to Navigating the Competitive Currents of International Data protection and e-Discovery, The Sedona Conference Working Group Series, Phoenix 2008. 3 Wprowadzenie Utrwalony w Polsce (oraz w Unii Europejskiej) pogląd głosi, że Stany Zjed- noczone nie zapewniają odpowiedniego poziomu ochrony danych osobowych, co rodzi poważne konsekwencje i utrudnia, a niekiedy wręcz uniemożliwia przekazywanie danych osobowych do USA. Paraliż transatlantyckiej wymiany handlowej, naukowej czy kulturalnej nie następuje przede wszystkim na sku- tek stosowania szczególnych i wyjątkowych rozwiązań ad hoc, pozwalających na transfer danych do USA pomimo utrzymującego się braku pewności co do ich bezpieczeństwa i dalszych losów. Obraz dodatkowo komplikuje się w razie stwierdzenia, że współczesne de- mokratyczne państwa prawa, a do takich zalicza się zarówno Rzeczpospolitą Polską, jak i Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, dążą do możliwie pełnego zabezpieczenia praw i wolności obywateli, a elementarne prawa obywatelskie obowiązujące w Polsce nie odbiegają drastycznie od praw obywatelskich uzna- wanych w USA. Mimo że zainteresowaniu dziedziną ochrony danych osobowych towarzy- szy znaczna liczba naukowych publikacji i konferencji, stosunkowo niewiele uwagi w piśmiennictwie polskim poświęcono przyczynom opisanych wyżej różnic i ich skutków. W szczególności brakuje szczegółowych analiz wykracza- jących poza opisanie konkretnych, doraźnych rozwiązań normatywnych sto- sowanych w celu dokonywanej nierzadko ad hoc legalizacji przepływu danych z Polski do USA. I choć należy przychylić się do oceny wyrażonej przez Ma- riusza Jagielskiego, że doraźne akcesoryjne środki prawne skutkują pewnym podniesieniem poziomu ochrony danych w państwie takim jak USA, to do- strzegalna jest znikoma refleksja nad przyczynami trudności wprowadzenia powszechnych, transatlantyckich rozwiązań systemowych12. Równie znikoma refleksja towarzyszy problematyce dążenia w omawianej dziedzinie do konwergencji, której jeden z przejawów może stanowić interope- racyjność (interoperability) systemów prawnych, pojmowaną jako „budowanie mostów między różniącymi się systemami ochrony danych”13. Konwergencja rozumiana jest tutaj jako proces zbliżenia poglądów i, w konsekwencji, moż- 12 M. Jagielski, Prawo do ochrony danych osobowych. Standardy europejskie, Warszawa 2010, 13 C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 176. Obszernie na temat interoperacyjności zob. B. Szafrański, Interoperacyjność rejestrów publicznych, w: A. Gryszczyńska (red.), Rejestry publiczne. Jawność i interoperacyjność, Warszawa 2016, s. 57 i n. Zob. też K. v. Beyme, Implemen- tation: ein Paradigma der Synergieeffekte zwischen Verwaltungswissenschaft und Politikwissens- schaft, w: H.-H. Trute, T. Groß, H.C. Röhl, C. Möllers (red.), Allgemeines Verwaltungsrecht – zur Tragfähigkeit eines Konzeptes, Tübingen 2008, s. 3 i n. s. 197. 4 Wprowadzenie liwie jednolitego uregulowania identycznych bądź przynajmniej istotnie zbli- żonych dziedzin14. Niniejsza praca poświęcona jest analizie przyczyn wskazanego stanu, przedstawieniu różnic i podobieństw systemowych, opisowi wyznaczonego przepisami polskiego prawa administracyjnego testu na odpowiedniość po- ziomu ochrony danych w państwie trzecim oraz ocenie przydatności owego testu, wraz z rekomendacjami wynikającymi ze stanowiska gremiów zajmują- cych się w Unii Europejskiej ochroną danych osobowych, w odniesieniu do amerykańskiego federalnego systemu prawnego. W końcowej części pracy zaprezentowane zostały uwagi de lege ferenda, obejmujące m.in. wskazania możliwości poszukiwania systemowej konwer- gencji oraz postulowanych rozwiązań nakierowanych na zniwelowanie istnie- jących różnic systemowych, m.in. przez odwołanie do prawnie chronionych transatlantyckich wartości i wspólnoty tychże wartości. Należy wspomnieć, że potrzeba dokonania analizy stanowiącej przedmiot pracy wynika również z faktu przyjęcia 27.4.2016 r. przez Parlament Europejski i Radę UE ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (rozporządzenie będzie mieć zastosowanie od 18.5.2018 r.). Unijne rozporządzenie nie tylko zmodyfikuje aktualne i ukształtuje nowe zasady przetwarzania danych osobowych w UE, lecz także zrodzi potrzebę oceny prawnego unormowania zasad i sposobów transferów danych osobo- wych z państw członkowskich UE – w tym oczywiście z Polski – do Stanów Zjednoczonych. Stąd usystematyzowany przegląd stanowisk i regulacji przyjętych po obu stronach Atlantyku ma zatem obecnie elementarne znacznie, a wnioski formu- łowane w pracy mogą stanowić wkład do wypracowania polskiego stanowiska w transatlantyckiej debacie. Debacie, która w znacznej mierze może przesądzić o przyszłości coraz bardziej cyfrowego świata, a która toczyć się będzie w obli- czu Brexitu, prawdopodobnego – w razie wyboru Donalda Trumpa na prezy- denta USA – zakwestionowania potrzeby i idei zawarcia porozumienia Trans- atlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) oraz wzrostu postaw izola- cjonistycznych USA. Oś dalszych rozważań stanowią pytania, czy ocena braku odpowiednio- ści poziomu ochrony danych w USA wciąż jest zasadna, a jeśli tak, czy ist- 14 Szerzej w tej kwestii, w tym na temat zatracania przez systemy prawne swojej konstruk- cyjnej jednorodności, zob. R.D. Kelemen, Eurolegalism, Cambridge–London 2011, s. 5 i n. oraz M. Ancel, Znaczenie i metody prawa porównawczego, Warszawa 1979, s. 12. 5 Wprowadzenie nieją możliwości wypracowania rozwiązań zapewniających odpowiedni po- ziom ochrony danych przekazywanych z Polski do USA, przy możliwie naj- mniejszym publicznoprawnym ograniczeniu swobody działalności. 6 Rozdział I. Materia i metody badania § 1. Hipoteza i pytania badawcze Pojęcie odpowiedniego poziomu ochrony danych osobowych występuje w prawie polskim i unijnym i stanowi, jak była o tym mowa we Wprowadze- niu, istotne kryterium decydujące o możliwości przekazywania danych osobo- wych do państw trzecich, w tym do Stanów Zjednoczonych. Pojęciem tym posługuje się polski ustawodawca w art. 47 ustawy z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych1, a także prawodawca unijny w art. 25 dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24.10.1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych2 oraz art. 41 roz- porządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych oso- bowych i swobodnym przepływem takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych)3, które będzie mieć za- stosowanie od 25.5.2018 r. Zgodnie z definicją słownikową odpowiedniość to „fakt, że jakieś rze- czy, zjawiska itp. odpowiadają sobie wzajemnie”, a adekwatność to „zgodność z czymś”4. Niemniej obowiązujące akty prawne regulujące dziedzinę ochrony danych osobowych pojęcia odpowiedniości nie definiują ani też nie wskazują precy- zyjnie, jak badać ową „odpowiedniość” w państwie trzecim. Podobnie, zagad- nienie to nie było poddane pogłębionej analizie w piśmiennictwie, co rodzi zasadnicze dylematy. Informacje, w tym dane osobowe, przepływają przez systemy informa- tyczne niezależnie od granic geograficznych, politycznych czy kulturowych, 1 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 922. 2 Dz.Urz. UE L 1995 r., Nr 281, s. 31, wydanie specjalne Dz.Urz. UE WS, rozdz. 13, t. 15, s. 355. 3 Dz.Urz. UE L 2016 r. Nr 119, s. 1 i n. 4 E. Sobol, L. Drabik, A. Kubiak-Sokół (red.), Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2016. 7 Rozdział I. Materia i metody badania zachowując się, jak pisze Christopher Kuner, niczym „ciecz w systemie ruro- ciągów”5, co rodzi wielopłaszczyznowe konsekwencje, w tym np. w sferze spo- łecznej (wiązanej m.in. z wolnością wypowiedzi), jednostkowej (dotyczącej za- spokajania indywidualnych potrzeb i kwestii życiowych), urzędowej czy kor- poracyjnej6. Już same tytuły dyrektywy 95/46/WE w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych oraz rozporządzenia UE 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnym przepływem takich danych wskazują obszary regulacji obejmujący ochronę osób fizycznych wobec faktu przetwarzania ich danych oraz swobodę przepływu danych7, a eu- ropejski – w tym także polski – system prawnej ochrony danych osobowych uchodzi za najbardziej zaawansowany na świecie8. W Polsce regulacja ochrony danych osobowych została wprowadzona przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r.9, a następnie szcze- gółowo uregulowana przepisami ustawy z 29.8.1997 r. o ochronie danych oso- bowych10, przy czym należy zaakcentować, że wskazane akty weszły w życie – odpowiednio – 17.10.1997 i 30.4.1998 r., a zatem na kilka lat przed przystąpie- niem Polski do Unii Europejskiej (1.5.2004 r.). Rozwiązania przyjęte w polskiej ustawie w znacznym stopniu odpowiadają regulacjom dyrektywy 95/46/WE, co pozwala uznać polski materiał norma- tywny, wraz z prawie dwudziestoletnim dorobkiem orzeczniczym i doktrynal- nym za badawczo interesujący punkt referencyjny, przydatny dla oceny odpo- wiedniości poziomu ochrony danych osobowych w państwie trzecim, jakim są Stany Zjednoczone. W polskiej ustawie o ochronie danych osobowych zastosowano dychoto- miczny podział państw świata na: – państwa należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (w jego skład wchodzą państwa członkowskie UE oraz Islandia, Lichtenstein 5 C. Kuner, Regulation of Transborder Data Flows Under Data Protection and Privacy Law: Past, Present, and Future (October 1, 2010). TILT Law, Technology Working Paper No. 016/2010; Tilburg Law School Research Paper No. 016/2010, s. 11, http://papers.ssrn.com/sol3/ papers.cfm?abstract_id=1689483 (dostęp: 1.6.2017 r.). 6 C. Kuner, Transborder Data Flows and Data Protection Privacy, Oxford 2013, s. 102. 7 Zwraca na to uwagę C. Kuner, pisząc w tym kontekście o hybrydowej naturze regulacji dziedziny ochrony danych osobowych – C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 20. 8 P. Carey, Data Protection. A Practical Guide to UK and EU Law, Oxford 2009, s. 103. 9 Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. 10 T.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 922. 8 § 1. Hipoteza i pytania badawcze i Norwegia), które – zgodnie z przyjętym domniemaniem adekwatno- ści (presumption of adequacy)11 spełniają europejskie standardy ochrony danych osobowych12; – państwa trzecie, do których zaliczane są wszystkie pozostałe państwa13. Podział ten zastosowano także w dyrektywie 95/46/WE, jak również w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych, które zastąpi polską ustawę o ochronie danych osobowych oraz dyrektywę 95/46/WE w dniu 25.5.2018 r. Trzeba zastrzec, że przyjęcie wskazanego rozporządzenia stanowi przejaw re- formy regulacji ochrony danych osobowych w UE, aczkolwiek cele i zasady ochrony danych osobowych pozostają aktualne, a zmiany mają na celu zapew- nienie jednolitości regulacji wewnątrz Unii Europejskiej14. Z perspektywy polskich uregulowań dziedziny ochrony danych osobowych przekazywanie danych osobowych do państw trzecich jest niedopuszczalne, chyba że zachodzą szczególne przesłanki legalizacyjne15. Z tego powodu, aby usprawnić obrót z wybranymi państwami nienależącymi do EOG, Komisja Eu- ropejska uznała, że państwa te zapewniają odpowiedni – z perspektywy stan- dardów europejskich – poziom ochrony danych. Komisja Europejska wpisała na tę listę, zwykle w wyniku szczegółowych, kilkuletnich postępowań weryfi- 11 Zob. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona danych osobowych. Komentarz, Kraków 2007, s. 655; X. Konarski, G. Sibiga, Zasady przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego w prawie polskim i Unii Europejskiej, w: G. Sibiga, X. Konarski (red.), Ochrona danych osobowych. Aktualne problemy i nowe wyzwania Warszawa 2007, s. 88, jak również: R.K. Baker, Offshore It Outsourcing And The 8th Data Protection Principle – Legal And Regulatory Requirements – With Reference To Financial Services, International Journal of Law and Information Technology, Vol. 14, No. 1, Oxford, Spring 2006. 12 Szerzej piszę o tym aspekcie w: Die Übermittlung personenbezogener Daten aus Polen in die Drittländer (unter Berücksichtigung des spezifischen Datenverkehrs in die Vereinigten Sta- aten) – ausgewählte Rechtsfragen, w: I. Lipowicz (red.), Die Europaisierung der öffentlichen Ver- waltung, Wien 2010, s. 58 i 59. 13 Zob. art. 7 pkt 7 polskiej ustawy o ochronie danych osobowych. 14 Zob. Explonatory Memorandum – Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data (General Data Protection Regulation), Brussels, 25.1.2012, COM(2012) 11 final, 2012/0011 (COD) (Text with EEA relevance), {SEC(2012) 72 fi- nal}, {SEC(2012) 73 final}, s. 3 i 5. Obszernie na temat europejskiej debaty w obliczu zmiany unij- nej regulacji ochrony danych osobowych zob. zwłaszcza I. Lipowicz, Nowe wyzwania, s. 5 oraz G. Szpor, Kierunki zmian w ustawodawstwie dotyczącym ochrony danych osobowych, w: A. Med- nis (red.), Prywatność a ekonomia. Ochrona danych osobowych w obrocie gospodarczym, War- szawa 2013, s. 53 i n. 15 Zob. P. Carey, Data Protection, s. 103. 9 Rozdział I. Materia i metody badania kacyjnych16, takie państwa, jak: Andora, Argentyna, Australia, Kanada, Szwaj- caria, Wyspy Owcze, Guernsey, Izrael, Wyspy Man i Jersey oraz Nową Zelan- dię, a w przeszłości Węgry (przed ich przystąpieniem do UE)17. Na owej „białej liście” Komisji Europejskiej nie ma Stanów Zjednoczonych, państwa, o którym Joanna Braciak pisze, że jest „ojczyzną prawa do prywatno- ści”18. Zatem państwo, w którym narodziła się prywatność, z polskiej (i unij- nej) perspektywy uchodzi za niedostatecznie chroniące tę wartość. Nie oznacza to jednak, że w Stanach Zjednoczonych dziedzina ochrony danych osobowych nie jest poddana regulacji. Przeciwnie, amerykański sys- tem prawny cechuje mnogość, różnorodność, ale i fragmentaryczność norma- tywna omawianej materii; mówi się w tym kontekście o regulacji rozdrobnio- nej (patchwork regulation19). Reakcja prawodawców po obu stronach Atlantyku na zachodzące zmiany otoczenia technologicznego i społecznego w dziedzinie ochrony danych oso- bowych przybiera różną postać, wywodzącą się z głębokich uwarunkowań hi- storycznych, kulturowych i politycznych. Prawodawca polski zatem, podobnie jak unijny, dąży do administracyjno- prawnego, powszechnego uregulowania badanej dziedziny, m.in. powołując wyspecjalizowany organ zajmujący się wyłącznie materią ochrony danych oso- bowych oraz koncentrując w miarę możności materiał normatywny w jednym akcie prawnym znajdującym swoje umocowanie w normie konstytucyjnej. Inaczej czyni prawodawca amerykański, który wykazuje charakterystyczne podejście sektorowe (branżowe), przy jednoczesnym braku jednolitego aktu prawnego o charakterze generalnym, odpowiadającego swoim zakresem np. polskiej ustawie o ochronie danych osobowych20 oraz braku organu 16 C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 65 i n. 17 Zob. odpowiednio decyzje Komisja Europejskiej http://europa.eu.int/eur-lex/pl/dd/docs /2003/32003D0490-PL.doc (dostęp: 20.6.2003 r.); http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/Le- xUriServ.do?uri=CELEX:32003D0821:PL:HTML (dostęp: 21.11.2003 r.); http://europa.eu.int/eur- lex/lex/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002D0002:PL:HTML (dostęp: 20.12.2001 r.); http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32000D0518:PL:HTML (dostęp: 26.7.2000 r.); http://europa.eu.int/eur-lex/pl/dd/docs/2004/32004D0411-PL.doc (dostęp: 28.4.2004 r.). 18 J. Braciak, Prawo do prywatności, Warszawa 2004, s. 30. 19 C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 174; A. Levin, M.J. Nicholson, Privacy Law in the Uni- ted States, the EU and Canada: The Allure of the middle Ground, University of Ottava Law, Tech- nology Journal 2005 2:2 UOLTJ 357, s. 360. 20 Zob. Dokument WP 12 Grupy Roboczej Art. 29: Working Party on the Protection of Indi- viduals with regard to the Processing of Personal Data, Working Document: Transfers of personal 10 § 1. Hipoteza i pytania badawcze ochrony danych o kompetencjach zbliżonych czy identycznych z przyznanymi np. polskiemu Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych21. Wymienione różnice systemowe skutkują odmiennym traktowaniem jed- nostki, która doznała naruszenia swoich danych osobowych mimo istnienia wspólnego systemu wartości – deklarowanego m.in. w obrębie NATO. Nie ulega zarazem wątpliwości, że transatlantycki przepływ danych oso- bowych jest „koniecznym warunkiem rozwoju handlu międzynarodowego”22. Wobec konfliktowej sytuacji na przestrzeni lat wypracowywane były kom- promisowe rozwiązania, mające zapewnić danym pochodzącym z UE mini- mum bezpieczeństwa w USA. Temu celowi służyło porozumienie wprowa- dzające program Safe Harbor23, uchylony jednakże wyrokiem TSUE w dniu 6.10.2015 r. i zastąpiony od 12.7.2016 r. programem Privacy Shield24. Uchy- lenie porozumienia Safe Harbor dobrze ilustruje rozziew pomiędzy politycz- nymi intencjami a wdrażanymi rozwiązaniami prawnymi. We wspomnianym wyroku Trybunał stwierdził nieważność decyzji Komisji aprobującej program data to third countries: Applying Articles 25 and 26 of the EU data protection directive, Adopted by the Working Party on 24 July 1998, DG XV D/5025/98. 21 Zob. też J. Zimmermann, Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013, s. 160 i n. 22 Zob. pkt 56 i 57 preambuły dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24.10.1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych. 23 Porozumienie Safe Harbor zostało zatwierdzone decyzją Komisji Europejskiej 2000/520/ WE z 26.7.2000 r., Commission Decision of 26 July 2000 pursuant to Directive 95/46/EC of the European Parliament and of the Council on the adequacy of the protection provided by the Safe Harbor privacy principles and related frequently asked questions issued by the US Department of Commerce (notified under document number C(2000) 2441) (Text with EEA relevance), Dz.Urz. WE L 215 z 28.8.2000 r., s. 7–47, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/Le- xUriServ.do?uri=CELEX:32000D0520:EN:HTML (dostęp: 1.6.2017 r.). Wyrokiem z 6.10.2015 r. TSUE stwierdził nieważność powołanej wyżej decyzji Komisji (C-362/14). Szerzej na ten temat zob. M. Krzysztofek, Ochrona danych osobowych w Unii Europejskiej po reformie. Komentarz do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, Warszawa 2016, s. 241 i n. oraz C. Kuner, Reality and Illusion in EU Data Transfer Regulation Post Schrems, Cambridge 2016, http://ssrn.com/abstract=2732346 (dostęp: 1.6.2017 r.). 24 Angielski tekst decyzji Komisji Europejskiej z 12.7.2016 r. (Commission Implementing Decission of 12.7.2016 pursuant to Directive 95/46/EC of the European Parliament and of the Co- uncil on the adequacy of the protection provided by the EU – US Privacy Shield), C(2016) 4176 final, dostępny jest na stronie internetowej http://ec.europa.eu/justice/data-protection/files/pri- vacy-shield-adequacy-decision_en.pdf. Szczegółowe zasady Privacy Shield opracowane przez De- partament Handlu USA – http://ec.europa.eu/justice/data-protection/files/privacy-shield-adequ- acy-decision-annex-2_en.pdf (dostęp: 1.6.2017 r.). 11 Rozdział I. Materia i metody badania Safe Harbor25, stanowiący w swoim założeniu najbardziej uniwersalny i sys- temowy instrument pozwalający na stosunkowo powszechne przekazywanie danych osobowych z UE do USA. Wyrok Trybunału wywołał nagły kryzys we wzajemnych, niełatwych relacjach. Legalnemu przekazywaniu danych osobowych z UE do USA służą także kilkakrotnie modyfikowane porozumienia Passanger Name Record (odno- szące się do przekazywania amerykańskim służbom danych podróżnych)26 czy porozumienia SWIFT (dotyczące transferów pieniężnych27). Wskazane roz- wiązania cechuje jednak wąsko zarysowany cel, trudno zatem mówić o ich uni- wersalnym czy generalnym charakterze. Dodatkowo obraz komplikuje fakt, że unijna wizja ochrony danych osobo- wych, wyrażona zwłaszcza w dyrektywie 95/46/WE, staje się międzynarodo- wym standardem28. Obserwowany jest eksport europejskich rozwiązań do in- 25 Wyr. Trybunału (Wielka Izba) z 6.10.2015 r., Maximillian Schrems v. Data Protection Com- missioner, C-362/14. 26 Porozumienie zostało opublikowane w Official Journal of the European Communi- ties L 204 z 4.8.2007 r. (http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:L:2007:204:SOM:EN:HTML). Dnia 3.11.2008 r. opublikowano w polskim Dzienniku Ustaw ustawę z 19.9.2008 r. o ratyfikacji umowy między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o przetwarzaniu i przekazy- waniu przez przewoźników lotniczych danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) do Departa- mentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Stanów Zjednoczonych (DHS) (Umowa PNR z 2007 r.), sporządzonej w Brukseli 23.7.2007 r. oraz w Waszyngtonie 26.7.2007 r. (Dz.U. Nr 196, poz. 1212). Na temat roli i celów stawianych porozumieniu 2007 PNR zob. także uzasadnienie powoła- nej ustawy http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf/0/F7A714E058DD28F5C12574810037057B/$fi- le/720.pdf (dostęp: 1.6.2017 r.). 27 Porozumienie zostało zatwierdzone przez Parlament Europejski w dniu 8.6.2010 r. – zob. www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+TA+P7-TA-2010-0 279+0+DOC+PDF+V0//EN (dostęp: 1.6.2017 r.). 28 B. Fischer, Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazy- wania danych osobowych z Polski do państw trzecich, Warszawa 2010, s. 153. Zob. też więcej A. Monarcha-Matlak, Proces europeizacji prawa administracyjnego jako prawna droga do Unii Europejskiej, w: Z. Janku, Z. Leoński, M. Szewczyk, M. Waligórski, K. Wojtczak (red.), Europeiza- cja polskiego prawa administracyjnego, Wrocław 2005, s. 56–58; B. Marcinkowski, Wpływ pra- wodawstwa unijnego na polską regulację ochrony danych osobowych, w: I. Lipowicz (red.), Eu- ropeizacja administracji publicznej, Warszawa 2008, s. 222 i powołane tam źródła. Zob. na ten temat A. Mednis, Ustawa o ochronie danych osobowych a zagraniczne regulacje w tym zakresie, w: P. Fajgielski (red.), Ochrona danych osobowych w Polsce z perspektywy dziesięciolecia, Lublin 2008, s. 77 i n.; B. Fischer, D. Karwala, Transfer danych osobowych do państwa trzeciego (Wybrane zagadnienia), PiP 2007, z. 1, s. 100 oraz D. Heisenberg, Negotiating Privacy. The European Union, The United States, and Personal Data Protection, London 2005, s. 101. Na temat międzynarodo- wego znaczenia dyrektywy 95/46, w tym zwłaszcza jej oddziaływania na prawodawstwo w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie, pisze S. Princen, EU Regulation and Transatlantic Trade, Haga 2002, s. 327 i 328. 12 § 1. Hipoteza i pytania badawcze nych krajów29. Stopniowe przyjmowanie europejskich standardów w dziedzi- nie ochrony danych osobowych dotyczy nawet takich krajów jak Japonia, która początkowo skłaniała się ku przyjęciu regulacji zbliżonej do północnoamery- kańskich rozwiązań autocertyfikacyjnych, a także krajów, w których kultura common law nadal odgrywa znaczącą rolę (Australia, Kanada czy Nowa Ze- landia)30. W tym kontekście można zatem mówić nawet o postępującej regulacyjnej izolacji Stanów Zjednoczonych, a problem transferu danych osobowych do USA pozostaje systemowo nierozwiązany31. Pogłębiający się w skali globalnej dualizm regulacji ochrony danych nie służy pewności obrotu i bezpieczeństwu danych oraz rodzi dodatkowo elementarne dylematy w zakresie prawa właści- wego i forum władnego rozstrzygać spory w zakresie transatlantyckich trans- ferów danych osobowych32. Niniejsza rozprawa poświęcona jest więc, przede wszystkim, próbie wyja- śnienia przyczyn amerykańskiej negacji unijnego, w tym polskiego, systemu ochrony danych osobowych, a także wskazania dróg umożliwiających osią- gnięcie konwergencji pomiędzy systemami unijnymi – obrazowanymi przez pryzmat systemu polskiego – oraz federalnym systemem amerykańskim. 29 Można mówić o efekcie kalifornijskim, tj. przenoszeniu surowych reguł na nowe obszary – zob. C.J. Bennett, C.D. Raab, The Governance of Privacy. Policy Instruments in Global Perspective, Cambridge, Massachusetts, London 2006, s. 114 i 269–276, wraz ze wskazanymi tam źródłami. Zob. też A. Mednis, Ustawa o ochronie danych osobowych, s. 77 i n.; B. Fischer, D. Karwala, Trans- fer danych osobowych do państwa trzeciego (Wybrane zagadnienia), PiP 2007, z. 1, s. 100 oraz D. Heisenberg, Negotiating Privacy. The European Union, The United States, and Personal Data Protection, s. 101. Na temat międzynarodowego znaczenia dyrektywy 95/46/WE, w tym zwłaszcza jej oddziaływania na prawodawstwo w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie pisze także S. Prin- cen, EU Regulation, s. 327 i 328. Na temat oceny tego zjawiska i jego skutków dla bezpieczeństwa danych zob. np. P.M. Schwartz, J.R. Reidenberg, Data Privacy Law, s. 205–206, 283 i 341−344; C.J. Bennett, Regulating Privacy. Data Protection and Public Policy in Europe and the United Sta- tes, Ithaca–London 1992, s. 199; S. Princen, EU Regulation, s. 5–9 oraz powołane tam źródła. 30 C. Kuner wskazuje także, że dyrektywa 95/46/WE wpłynęła na prawodawstwo takich państw, jak Albania, Bośnia i Hercegowina, Serbia i Szwajcaria, Argentyna, Kolumbia, Peru, An- gola czy Maroko, zob. C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 82. 31 Dowodem tych starań jest ostateczne zwieńczenie w maju 2016 r. procesu negocjacji Umbrella Agreement (dotyczącego transatlantyckiej wymiany i retencji danych wykorzystywa- nych przez organy ścigania). Na temat pozycji negocjacyjnej USA w relacjach międzynarodowych zob. np. P.K. Rosiak, Stosunek USA do swobody handlu międzynarodowego, w: C. Mik, M. Jeżew- ski (red.), Swoboda handlu międzynarodowego w prawie międzynarodowym, Kraków–Warszawa 2013, s. 241. 32 C. Kuner, Transborder Data Flows, s. 160–161 i 165. 13 Rozdział I. Materia i metody badania Franciszek Longchamps objaśniał, że celem prac badawczych przedstawio- nych w opracowaniu „Współczesne kierunki w nauce prawa administracyj- nego na zachodzie Europy” jest „zbadanie w sposób porównawczy i przed- stawienie głównych kierunków, które dziś rysują się w nauce prawa admi- nistracyjnego w krajach Europy Zachodniej”33. Na tle tak przedstawionego celu dzieła Longchampsa zasadne zdaje się twierdzenie, że celem niniejszej rozprawy jest próba zarysowania kierunków dalszych badań umożliwiających osiągnięcie w przyszłości dynamicznej konwergencji i wypracowanie systemo- wych rozwiązań zapewniających odpowiedni poziom ochrony danych osobo- wych w USA. Hipotezę pracy stanowi twierdzenie, że amerykański system prawa fede- ralnego nie zapewnia z punktu widzenia prawa polskiego (jak również sze- rzej: prawa unijnego) odpowiedniego poziomu ochrony danych osobowych. Hipotezie towarzyszy stwierdzenie, że możliwe jest wypracowanie hybrydo- wych (niejednorodnych) rozwiązań prawnych, które łącząc m.in. elementy ad- ministracyjnoprawne, cywilnoprawne oraz z zakresu prawa międzynarodo- wego i ponadnarodowego, pozwolą osiągnąć odpowiedni poziom ochrony da- nych osobowych przekazywanych z Polski (i innych państw Unii Europejskiej) do Stanów Zjednoczonych. Należy jednak założyć ograniczoną uniwersalność i powszechność rzeczonych rozwiązań. Analizie hipotezy posłuży odpowiedź na postawione niżej pytania badaw- cze: 1. 2. Jaki jest stosunek zakresów terminów: „dane osobowe” (stosowanego w polskich aktach prawnych, orzecznictwie i piśmiennictwie) oraz „pri- vacy” (typowego zwłaszcza dla tradycyjnego piśmiennictwa amerykań- skiego) i czy zasadne jest afirmatywne twierdzenie dotyczące występo- wania systemu ochrony danych osobowych w USA? Jakie – w razie ustalenia, że można mówić o efektywnej prawnej ochro- nie danych osobowych w USA – metody regulacji tej dziedziny przyjęto w Polsce, a jakie w Stanach Zjednoczonych? 3. Czy, w razie ustalenia, że zasadnie można mówić o prawnej ochro- nie danych osobowych w USA, możliwe jest wskazanie kluczowych wśród podstawowych zasad przetwarzania danych osobowych przyję- tych w Polsce i przyjętych w Stanach Zjednoczonych oraz czy istnieją za- sady akceptowane zarówno w systemie polskim, jak i federalnym USA? 33 F. Longchamps de Bérier, w: J. Boć, K. Nowacki (red.), Współczesne kierunki w nauce prawa administracyjnego na zachodzie Europy, Wrocław 2001, s. 2. 14 § 1. Hipoteza i pytania badawcze 4. Czy i w jakim zakresie polski wzorzec ochrony danych osobowych i sko- relowany z nim wymóg oceny odpowiedniości poziomu ochrony da- nych osobowych w państwie trzecim (USA) można w zasadny sposób stosować w odniesieniu do federalnego systemu amerykańskiego, jak również – w razie stwierdzenia dopuszczalności poddania systemu ame- rykańskiego temu testowi – jaki będzie wynik badania? 5. Czy polska regulacja i doktryna zawiera elementy, które można uwzględnić, dążąc do osiągnięcia systemowej, transatlantyckiej konwer- gencji, zwłaszcza wobec przyjęcia przez Unię Europejską ogólnego roz- porządzenia o ochronie danych? Dążąc do zachowania możliwie uniwersalnego i ogólnego charakteru pracy, poza jej zakresem pozostawiono ważkie, choć wyspecjalizowane i ce- chujące się znacznymi odrębnościami zagadnienia wykorzystywania danych osobowych przez organy powołane do zapobiegania przestępstwom34. Podob- nie, z konieczności dyktowanej objętością pracy, poza zakresem szczegółowej analizy pozostają szczególne regulacje dotyczące danych medycznych (danych o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym) i in- nych danych wrażliwych (zwanych sensytywnymi), ujawniających informa- cje o pochodzeniu rasowym lub etnicznym, poglądach politycznych, przeko- naniach religijnych lub filozoficznych, przynależności wyznaniowej, partyjnej lub związkowej oraz dotyczące skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatach kar- nych oraz innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub admini- stracyjnym)35. Wspominana dynamika przemian w dziedzinie wykorzystywania danych osobowych, jak i możliwości ich przetwarzania powodują stałą zmianę regu- lacji prawnych. Już na końcowym etapie prac badawczych przyjęte zostało ogólne rozporządzenie o ochronie danych z 27.4.2016 r. (mające zastosowanie od 25.5.2018 r.) oraz porozumienie pomiędzy UE a USA „Tarcza Prywatno- ści” (Privacy Shield) z 12.7.2016 r. Z uwagi na fundamentalne znaczenie dla przedmiotu niniejszej pracy oba wskazane akty prawne zostały uwzględnione poniżej, przy czym moment ich formalnego przyjęcia wyznacza granice cza- sowe bezustannie ewoluującego przedmiotu analiz. 34 Zagadnieniom tym poświęcone są m.in. dyrektywy: „policyjna” 2016/680 z 27.4.2016 r. (Dz.U. WE L z 2016 r., Nr 119) oraz PNR 2016/681 z 27.4.2016 r. (Dz.Urz. WE L z 2016 r., Nr 119, s. 132–149), a także porozumienie Umbrella Agreement, wynegocjowane pomiędzy UE a USA w 2015 r., http://ec.europa.eu/justice/data-protection/files/dp-umbrella-agreement_en.pdf (dostęp: 1.6.2017 r.). 35 Zakres pojęcia danych wrażliwych wskazany zgodnie z normą art. 27 ust. 1 OchrDOU. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dane osobowe: Polska - UE - USA. Współczesne wyzwania.
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: