Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00430 008543 10998314 na godz. na dobę w sumie
Decyzje na rynkach Venture Capital/Private Equity - ebook/pdf
Decyzje na rynkach Venture Capital/Private Equity - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 299
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9115-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-10%), audiobook).
Książka ma charakter monografii prezentującej segment rynku finansowego tworzony przez inwestorów venture capital. Rynek ten zaczął się kształtować w formie zinstytucjonalizowanej kilkadziesiąt lat temu, ale ciągle charakteryzuje go duża dynamika i zmienność wyrażająca się w poszerzaniu obszarów inwestowania, powstawaniu nowych form angażowania kapitału czy tworzeniu kolejnych instrumentów. Dyfuzja tych zmian i stopień rozwoju rynku venture capital w poszczególnych krajach wykazują duże zróżnicowanie, co rodzi wiele pytań i problemów dotyczących przesłanek i przebiegu procesu inwestycyjnego. Tymczasem badanie rynku venture capital i zachowań występujących na nim inwestorów nie jest zadaniem łatwym ze względu na utrudniony dostęp do informacji wynikający z charakteru inwestycji i form organizacyjnych dokonujących ich podmiotów. W tym kontekście praca przyczynia się do poszerzenia wiedzy w ważnym dla rozwoju nowoczesnej gospodarki segmencie rynku finansowego. Prezentuje ona szereg mało znanych dotychczas w literaturze krajowej danych dotyczących rynku venture capital i analiz zachowań jego uczestników.
Szczególną wartość naukową przedstawia weryfikacja kilku hipotez stanowiących przedmiot badań przeprowadzonych przez Autora. Praca jest cennym źródłem informacji i inspiracji dla osób zainteresowanych inwestowaniem venture capital. Może być wykorzystana zarówno w procesie dydaktycznym, jak i badaniach naukowych, a także przez praktyków związanych z rynkiem kapitałowym. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Artur Zimny – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Finansów Katedra Finansów i Rachunkowości MSP, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 39 RECENZENT Jerzy Węcławski REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Publikacja finansowana w ramach dotacji na zadania służące rozwojowi młodych naukowców i doktorantów © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06312.13.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-018-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-115-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz. pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz. pl – Jest interes do zrobienia… – Interes? Ile można stracić? – Co się mnie pytasz ile można stracić! Się mnie natychmiast zapytujesz, ile można zarobić! – Ile się zarobi, to się zarobi. Ja się py- tam: ile trzeba mieć żeby ryzykować w razie się straci. Kabaret Dudek, „Sęk”, – A czy ty wiesz, Dijkstra, że mieć milion i nie mieć miliona, to razem dwa miliony? A. Sapkowski, „Wieża Jaskółki” Spis treści Wstęp    11 Rozdział 1. Specyfika finansowania Venture Capital / Private Equity jako podstawa podję- tych zagadnień badawczych  1. Desygnaty pojęć „Venture Capital” i „Private Equity”  2. Pojęcia pochodne i pokrewne 3. Geneza i ekspansja finansowania Venture Capital / Private Equity 3.1. Finansowanie udziałowe przed II wojną światową  3.2. Narodziny Venture Capital w USA i Wielkiej Brytanii  3.3. Rozprzestrzenianie się Venture Capital / Private Equity na świecie  4. Struktura geograficzna i trendy inwestycji VC/PE na świecie  4.1. Świat  4.2. Europa  4.3. Obszar Azji i Pacyfiku  5. Cykl obiegu kapitału a hipotezy badawcze  6. Zakres przeprowadzonych badań Rozdział 2. Źródła i determinanty podaży kapitału lokowanego w fundusze VC/PE  1. Kapitałodawcy na rynku VC/PE  1.1. Klasyfikacje kapitałodawców  1.2. Motywy angażowania środków w inwestycje VC/PE  1.2.1. Motyw podstawowy – wysoka zyskowność i dywersyfikacja  1.2.2. Motywy i korzyści dodatkowe  1.3. Struktury źródeł kapitału – porównanie państw  2. Identyfikacja i analiza czynników determinujących podaż kapitału na rynkach VC/PE  2.1. Ogólny rozwój gospodarczy  2.2. Postęp technologiczny  2.3. Rynki giełdowe  2.4. Historyczne stopy zwrotu z inwestycji PE  2.5. Uwarunkowania społeczne i kulturowe  2.6. Kapitałowe wsparcie sektora VC/PE  2.7. Regulacje prawne dotyczące form działalności podmiotów VC/PE oraz przywileje podatkowe    15   15   22   24   24   26   28   30   30   33   34   36   38   41   41   41   46   46   47   49   57   58   60   64   68   69   73   88 8 2.8. Polityka pieniężna (stopy procentowe)  2.9. Regulacje prawne wpływające na podaż kapitału od inwestorów instytucjo-  108 nalnych  2.10. Polityka ekonomiczna, promowanie przedsiębiorczości i innowacyjności  3. Determinanty skłonności do angażowania kapitału w rynek VC/PE – badanie empi- ryczne  3.1. Przesłanki badanej hipotezy 1  3.2. Opis i wyniki badania   110  113  119  119  122  129  129  129  131  132  132  135  136  137  137  139  142  152  152  152  158  162  168  168  176  186  186  188  216  220  222 Rozdział 3. Inwestowanie kapitału przez fundusze Venture Capital / Private Equity  1. Innowacyjność – czynnik sukcesu, źródło ryzyka 1.1. Innowacja – definicja, możliwości klasyfikowania  1.2. Typy innowacji  1.3. Źródła innowacji  1.4. Stopnie innowacyjności  1.5. Skala innowacyjności  1.6. Użyteczność innowacji  2. Nabór i wybór projektów inwestycyjnych 2.1. Nabór projektów  2.2. Selekcja wstępna  2.3. Analiza fundamentalna (due dilligence)  2.4. Negocjowanie warunków inwestycji  2.4.1. Umowa intencyjna (term sheet)  2.4.2. Struktura współwłasności i problem współwładzy  2.4.3. Umowa inwestycyjna  3. Struktura branżowa inwestycji VC/PE  4. Stadia inwestycyjne – fazy rozwoju przedsiębiorstw 4.1. Klasyfikacje stadiów dla celów statystycznych  4.2. Struktura inwestycji pod względem stadiów inwestycyjnych – porównanie 5. Ilość zgromadzonego kapitału a skłonność do inwestowania w bardziej ryzykowne państw  przedsięwzięcia – badanie empiryczne  5.1. Przesłanki badanej hipotezy 2  5.2. Opis i wyniki badania  Rozdział 4. Metody wyjścia z inwestycji Venture Capital / Private Equity  1. Dezinwestycja – finalny cel inwestycji 2. Klasyfikacje form dezinwestycji 3. Charakterystyka poszczególnych form dezinwestycji  193  193  196  202 3.1. Sprzedaż przez giełdę   202 3.2. Sprzedaż inwestorowi branżowemu (strategicznemu)   206 3.3. Giełda vs trade sale – analiza porównawcza z punktu widzenia funduszu VC/PE   210 3.4. Sprzedaż inwestorowi finansowemu / innej firmie VC/PE   213 3.5. Sprzedaż pierwotnym właścicielom, zarządowi, pracownikom; buy-back i umo- rzenie  3.6. Nietypowe formy dezinwestycji 3.7. Likwidacja/upadłość  4. Struktura dezinwestycji w wybranych państwach   224 5. Koniunktura giełdowa a preferowane metody dezinwestycji – badanie empiryczne  232  232  234 5.1. Przesłanki badanej hipotezy 3  5.2. Opis i wyniki badania  Rozdział 5. Stopa zwrotu i ryzyko – finansowa specyfika inwestycji Venture Capital / Pri- 9 vate Equity   241 1. Teoretyczna charakterystyka parametrów inwestycji Venture Capital / Private Equity   241  242  243 1.1. Stopa zwrotu – oczekiwania inwestorów  1.2. Ryzyko inwestycji – kontekst ogólny  1.3. Związek ryzyka, stopy zwrotu i innych parametrów inwestycji z fazą rozwoju spółki portfelowej  1.4. Metody ograniczania ryzyka  1.5. Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego  1.6. Metody pomiaru stóp zwrotu – indywidualnych i zagregowanych  1.7. Rzeczywiste stopy zwrotu osiągane na rynkach VC/PE  1.8. Ryzyko jako odchylenie stóp zwrotu na rynkach kapitałowych   246  251  253  256  261  268 2. Stopy zwrotu i ryzyko na rynkach VC/PE w porównaniu z rynkami giełdowymi – ba- danie empiryczne  2.1. Przesłanki badanej hipotezy 4  2.2. Opis i wyniki badania  Zakończenie  Bibliografia   273  273  275  289  293 Wstęp Nie. Autor bardzo chciał zacząć ten wstęp od „nie”. Czy da się zacząć od „nie” pracę z dziedziny finansów? Owszem. „Nie” jest bowiem słowem często używanym w biznesie, kto wie, czy nie częściej niż „tak”. „Nie” słyszy wielu przedsiębiorców-innowatorów ubiegających się o kredyt bankowy na realizację swojego projektu. „Nie” napotka także wielu z nich, sprawdzając, czy mogą szukać finansowania na rynku papierów warto- ściowych. Ale „nie” powinni oni również usłyszeć zapytawszy doradcę, czy kredyt i giełda to jedyne źródła zewnętrznego kapitału na realizację ich pomysłu. „Nie” jest standardową odpowiedzią na pytanie, czy da się osiągnąć stopę zysku większą niż z lokat bankowych, nie ponosząc ryzyka. „Nie” należy odpo- wiedzieć również na pytanie, czy ryzyko to musi zawsze być wysokie, by mieć szansę na wysoki dochód. Odpowiedź „nie” jest właściwa także dla pytania, czy tylko giełda jest możliwością inwestowania w przedsiębiorstwa stworzone przez innych. Te wszystkie „nie” mogą prowadzić do różnych konkluzji, ale tym, co je łączy jest Private Equity. Alternatywa dla kredytu bankowego i giełdy. Kapitał na pro- jekt, który jest zbyt niesprawdzony lub zbyt nietypowy, by sfinansował go bank czy inwestorzy działający na rynku publicznym. Jednocześnie jest to alternaty- wa dla inwestycji, zwłaszcza giełdowych: daje szanse na wysokie stopy zwrotu i umożliwia dywersyfikację ryzyka. Czyż nie jest to wdzięczny przedmiot badań? Porównując rynek Private Equity (czy węziej: Venture Capital) do finansowa- nia kredytowego czy rynków giełdowych, można go nazwać rynkiem niszowym. Jest mniej znany, mniejszy wartościowo i mniej wystandaryzowany pod wzglę- dem proceduralnym. Finansowanie udziałowe nienotowanych przedsiębiorstw (a tak najkrócej można zdefiniować Private Equity) ma swą intrygującą specyfikę, każda transakcja ma charakter bardzo indywidualny, a wśród firm, które z tego fi- nansowania skorzystały, znalazły się zarówno znane dziś niemal wszystkim giganty 12 informatyczne, jak i całe mnóstwo bezimiennych i zapomnianych projektów za- kończonych bankructwami. Ten wyjątkowy charakter skłonił autora do podjęcia badań w tej właśnie dziedzinie. Mimo iż rynek Private Equity ma znacznie mniejsze rozmiary niż finansowa- nie kredytami czy poprzez giełdę papierów wartościowych, to jest on ważnym segmentem rynku kapitałowego, bardzo rozwiniętym w krajach zaawansowa- nych gospodarczo i dynamicznie rozwijającym się w krajach pozostałych (w tym w Polsce). Przejawem tego rozwoju jest powstawanie licznych organizacji zrze- szających podmioty zarządzające tym typem kapitału. Dziś niewiele jest państw, w których nie funkcjonują stowarzyszenia Venture Capital / Private Equity. Insty- tucje te odgrywają znaczącą rolę w stymulowaniu rozwoju tego typu finansowa- nia, są swoistym lobby reprezentującym branżę, a ponadto gromadzą i publikują znaczne zasoby danych statystycznych, nieocenionych przy prowadzeniu badań tego zjawiska. W gromadzeniu i dostarczaniu danych specjalizują się też uznane firmy działające na skalę międzynarodową, co odzwierciedla zapotrzebowanie na informacje z tego zakresu oraz ich wysoką wartość komercyjną. Standardy pre- zentowanych statystyk nie są jeszcze wystarczająco ujednolicone, dlatego w ni- niejszej pracy przeprowadzono ich analizę porównawczą i próbę uporządkowania poszczególnych pojęć i klasyfikacji (w badaniach literaturowych autor nie trafił dotąd na takie opracowanie). Znaczenie Private Equity w systemach finansowych wynika także ze specy- ficznych funkcji, jakie spełnia. Jest to finansowanie kierowane często tam, gdzie tradycyjne formy kapitału są niedostępne. Przedsiębiorstwa młode, zwłaszcza dopiero zakładane czy przygotowywane do uruchomienia, nie mogą liczyć na kredyty bankowe ani na kapitał pochodzący z giełdy, mogą natomiast starać się o kapitał z funduszy Private Equity, a konkretniej – z funduszy Venture Capital stanowiących wąsko wyspecjalizowaną kategorię Private Equity (choć ich rola w zapełnianiu luki finansowej wydaje się być nieco przeceniana, bo finansowa- nie pozyskują tylko najlepsze projekty, stanowiące ok. 1 całej podaży biznespla- nów). Private Equity jest również dobrą alternatywą (można zaryzykować opinię, że wręcz najwłaściwszą) przy finansowaniu fuzji i przejęć oraz wykupów mene- dżerskich, często wykraczających poza akceptowaną przez banki skalę potrzeb- nego kapitału czy ponoszonego ryzyka. Warto też wskazać na inne, rzadsze, lecz również ważne powiązania finansowania Private Equity z tradycyjnymi rynkami kapitału: może ono posłużyć refinansowaniu kredytu bankowego, przygotowa- niu spółki do wejścia na giełdę lub wycofaniu jej z notowań. Spełnia więc rolę nie tylko alternatywną, lecz i komplementarną lub pomostową względem innych segmentów rynku kapitałowego. Oprócz spojrzenia od strony firm korzystających z kapitału Private Equity istotnym punktem widzenia są też dążenia inwestorów (kapitałodawców) anga- 13 żujących swe środki w fundusze tego typu. Oczekują oni osiągnięcia ze swoich inwestycji stóp zwrotu wyższych niż z lokat bankowych, a nawet niż z giełdy. Po- wszechnie uważa się, że Private Equity charakteryzuje większe ryzyko inwesty- cyjne niż inwestycje giełdowe, dlatego – zgodnie z ogólnie znaną w finansach współzależnością dochodu i ryzyka – uzasadnione jest oczekiwanie z tych inwe- stycji odpowiednio wyższej zyskowności. W literaturze rzadziej eksponowany jest fakt, że także w ramach rynku Private Equity możliwa jest dywersyfikacja inwe- stycyjna służąca redukcji ryzyka, co powoduje, że wysoka dochodowość i wysokie ryzyko tej klasy aktywów wcale nie są tak oczywiste. Ten aspekt również poddano badaniu, którego wyniki zaprezentowano w niniejszej książce. W swej pracy autor starał się przyjmować punkt widzenia jak najszerszy, glo- balny, a więc podchodzić do rynków Venture Capital / Private Equity raczej od strony ich agregatowych, statystycznych charakterystyk niż od analizy pojedyn- czych transakcji (nowomodnie zwanych case-ami). Z takim nastawieniem autor postawił sobie pytania o czynniki wpływające (czy mogące wpływać) na decyzje podejmowane przez uczestników badanych rynków. Toteż podstawowym celem pracy było zidentyfikowanie czynników determinujących decyzje podmiotów działających na rynkach Venture Capital / Private Equity oraz zbadanie siły i istot- ności wpływu tych czynników na te decyzje. Odzwierciedleniem decyzji, o których mowa, są trendy, jakie na tych rynkach się kształtują, oraz zmiany ich struktury. Badając skutki wyrażone wielkościami statystycznymi, autor docieka przyczyn podejmowania takich, a nie innych decy- zji przez podmioty reprezentujące popyt i podaż w tym sektorze systemu finan- sowego. Bazując na analizie cyklu obiegu kapitału Private Equity, określono cztery jego etapy (inwestycje kapitału w fundusze PE; inwestycje kapitału w spółki port- felowe; dezinwestycje; realizacje zysków dla inwestorów) i dla każdego z tych etapów postawiono jedną hipotezę badawczą. Każdemu etapowi (i każdej hipo- tezie) poświęcono jeden rozdział pracy, poprzedzając je rozdziałem o charakterze wprowadzającym. Pierwszy rozdział zawiera definicje, historyczny rys zjawiska i przedstawie- nie jego trendów w ostatnich dekadach oraz omówienie cyklu obiegu kapitału na rynkach VC/PE, który to cykl posłużył za kanwę dla skonstruowania procesu badawczego (czterech kolejnych hipotez). Rozdział drugi skoncentrowany jest na źródłach kapitałów płynących do funduszy VC/PE. Scharakteryzowano różne grupy kapitałodawców i motywy, jakimi się kierują, a także przedstawiono struktury po- chodzenia środków według tychże grup w wybranych państwach, analizując spe- cyfikę każdego z nich oraz tendencje zachodzących zmian. Szerokiej i szczegółowej analizie poddano dostępne w literaturze informacje i opinie o czynnikach deter- minujących ilość kapitału oferowanego przez kapitałodawców, rozróżniając dwie zasadnicze grupy tych czynników – zależne od państwa w sposób bezpośredni 14 oraz niezależne bezpośrednio. Rozdział wieńczą wyniki badania wpływu czterech czynników na ilość środków lokowanych w funduszach VC/PE. Trzeci rozdział poświęcony jest inwestycjom VC/PE, a więc decyzjom pod- miotów zarządzających zebranym kapitałem. Przedstawiono w nim przebieg procesu inwestycyjnego (z akcentem na znaczenie innowacyjności projektów), omówiono zmiany struktury inwestycji pod względem branż gospodarki, zacho- dzące w wybranych regionach świata w okresie wieloletnim, przeanalizowa- no i szczegółowo porównano stosowane obecnie klasyfikacje stadiów rozwoju przedsiębiorstw, w które dokonuje się inwestycji, oraz zaprezentowano struktu- ry inwestycji według tych stadiów w wybranych państwach i zmiany zachodzące w tych strukturach w długim okresie. Rozdział kończy się prezentacją wyników badania, w którym weryfikowano związek skłonności do inwestowania we wcze- sne, bardziej ryzykowne fazy rozwoju przedsiębiorstw z ilością kapitału dostępne- go na ogół inwestycji. W rozdziale czwartym uwagę skupiono na dezinwestycjach. Po omówieniu ich znaczenia dla całej transakcji przeprowadzono analizę porównawczą stoso- wanych obecnie metod wyjść z inwestycji i przedstawiono szczegółową charakte- rystykę każdej z nich. Następnie zaprezentowano struktury dezinwestycji według ich form w wybranych państwach w okresach tak długich, na jakie pozwoliły dane. Na bazie tych danych przeprowadzono badanie wpływu koniunktury gieł- dowej na wybór form dezinwestycji – przedstawienie wyników tego badania za- myka rozdział czwarty. Piąty rozdział służy omówieniu i zbadaniu dwóch kluczowych parametrów inwestycji Venture Capital / Private Equity, tj. stopy zwrotu i ryzyka. Omówiono tu oczekiwania inwestorów co do zyskowności osiąganej z angażowanego przez nich kapitału, przeanalizowano źródła ryzyka, jego powiązanie z innymi cechami transakcji oraz metody ograniczania go (z akcentem na dywersyfikację portfela inwestycyjnego). Następnie przedstawiono metody obliczania stóp zwrotu oraz przykłady ich rzeczywistych realizacji osiąganych na wybranych rynkach, po czym przybliżono koncepcję ryzyka rozumianego jako odchylenie standardowe stóp zwrotu, co stanowi podstawę teoretyczną badania porównawczego stóp zwrotu i ryzyka z inwestycji VC/PE i z inwestycji giełdowych, którego wyniki przedstawio- no na końcu tego rozdziału. Bogactwo tematu nie pozwoliło poruszyć innych interesujących zagadnień z badanej dziedziny, niemniej jednak wykonane badania przyniosły autorowi kilka niespodzianek, rekompensując uczucie niedosytu wynikające z aspektów niepo- ruszonych i dając poczucie satysfakcji, które chce się dzielić z Czytelnikiem. Jed- nocześnie będąc świadomym licznych ograniczeń, także wynikających z ludzkiej natury, skłonnej do błędów, autor żywi nadzieję na wyrozumiałość, jeśli nie udało się ich w pracy uniknąć. Rozdział 1 Specyfika finansowania Venture Capital / Private Equity jako podstawa podjętych zagadnień badawczych 1. Desygnaty pojęć „Venture Capital” i „Private Equity” Przyczyną trudności w definiowaniu pojęć Private Equity i Venture Capital (a dokładniej, relacji/różnic między nimi) była sama geneza i ewolucja tych zja- wisk. Za historycznie pierwsze uznaje się finansowanie typu Venture Capital, za- istniałe w latach 40. XX w. (w USA, Wielkiej Brytanii) i to określenie było używane przez kilka następnych dekad, a oznaczało, upraszczając, inwestowanie udziało- we w młode, nienotowane spółki o dobrych perspektywach rozwoju. Z czasem (zwłaszcza w drugiej połowie lat 80.) coraz więcej kapitałów kierowano na inwe- stycje w spółki bardziej rozwinięte; finansowano ekspansje, znacząco wzrastał też udział nowych dziedzin zainteresowania inwestorów: przejęć (acquisition) i wykupów lewarowanych (LBO)1. Pojawiło się i zaczęło upowszechniać okre- ślenie Private Equity, które akcentowało inwestowanie w spółki nienotowane (private jako antonim public oznaczający „publiczny rynek papierów wartościo- wych”), a pomijało akcent położony na ryzykowność przedsięwzięcia zawartą w znaczeniu słowa venture. Z czasem wykształciły się dwie interpretacje tych terminów: pierwsza, uznająca Private Equity za finansowanie spółek będących 1 Zob.: W. D. Bygrave, J. A. Timmons, Venture Capital at the Crossroads, Harvard Business School Press, Boston 1992, s. 32–35. 16 na późniejszych etapach rozwoju, czyli za segment rynku odrębny od Venture Capital (spółki młode lub dopiero zakładane czy też projekty w fazie badań), oraz druga, akcentująca fakt, że Venture Capital również polega na inwestowaniu w spółki nienotowane, czyli że jest to segment zawierający się w całym Private Equity, a nie od niego odrębny. Jak pokazuje aktualna literatura, a zwłaszcza publikacje ze statystykami ryn- ku VC/PE, ostatecznie dominującą pozycję uzyskała interpretacja druga, w mnie- maniu autora bardziej spójna znaczeniowo. Co do samej definicji, to krzyżują się tu trzy podejścia. Pierwsze, teoretyczne, reprezentowane przez środowisko nauki, dąży do jak najściślejszego oznaczania desygnatów pojęć, co prowadzi do tworzenia definicji dość rozbudowanych, opi- sowych, możliwie drobiazgowo wskazujących cechy oddzielające definiowane zjawisko od innych, podobnych. Nierzadko w definicjach zawarte są cechy, któ- re – choć charakterystyczne – niekoniecznie są konstytuujące dla definiowane- go pojęcia (np. mocno dyskusyjne jest, przynajmniej obecnie, silne nastawienie inwestycji Private Equity czy nawet węziej: Venture Capital na spółki wysokich technologii, tzw. high-tech2). Przeciwne podejście reprezentują praktycy, którzy niespecjalnie zajmują się kwestią definicji, rozumiejąc je intuicyjnie i nie mając potrzeby odwoływania się do terminologii (podobnie jak pewien mieszczanin, który nie miał pojęcia, że mówi prozą, choć czynił to codziennie). Pomostem mię- dzy tymi dwoma biegunami jest trzecie podejście, reprezentowane przez instytu- cje posiadające cechy zarówno naukowe (badawcze), jak i komercyjne, zwłaszcza stowarzyszenia prowadzące systematyczne badania (także statystyczne) rozwoju tego zjawiska. Wypracowywane przez nie definicje są konsensusem godzącym pragmatyzm praktyków z precyzją znaczeniową oczekiwaną przez teoretyków, a wieloletnie doświadczenia tych instytucji pozwalają uwzględniać historyczny kontekst ewolucji zjawiska i wiedzy na jego temat. Z tych to przyczyn w niniejszej pracy szczegółowa analiza definicji propono- wanych w literaturze zostaje pominięta na rzecz przywołania tych, które stoso- wane są przez czołowych dostarczycieli odnośnych danych. Poniżej zamieszczono zestawienie głównych treści z definicji zamieszczonych w metodologicznych dzia- łach ich publikacji; definicje te często odnoszą się do faz rozwojowych spółek, w które się inwestuje – jest to przedmiotem rozważań w rozdziale trzecim, tu ograniczono się tylko do podziału wszystkich faz na wczesne i późne, na tyle, na ile ma to znaczenie definicyjne. Ze szczególnym wyróżnieniem potraktowano źró- dła australijskie, bowiem ten region – choć ujęty w statystykach ThomsonOne, a także wchodzący w skład obszaru określonego jako Azja i Pacyfik badanego 2 Por.: A. Zimny, Inwestycje VC/PE w spółki high tech – trend długookresowy, „Finanse. Czaso- pismo Komitetu Nauk o Finansach PAN”, nr 1 (5) 2012, Warszawa. 17 przez firmę AVCJ Ltd. – jest też przedmiotem niezależnych badań innych pod- miotów (np. firma AVCAL, australijski urząd statystyczny) wartych uwzględnienia. ThomsonOne Database3 W zestawieniu definicji i objaśnień metodologicznych (Glossary) nie poda- no definicji Private Equity ani Venture Capital. Pojawiają się one w dziale często zadawanych pytań (Private Equity Frequently Asked Questions), gdzie określono tylko, że Private Equity obejmuje cały zakres inwestycji Venture Capital (venture investing) oraz inwestycje w fazy późniejsze, a Venture Capital – konsekwentnie – faz późniejszych nie zawiera. NVCA Yearbook4 Rocznik NVCA definiuje Private Equity jako inwestycje udziałowe w spółki nienotowane publicznie (oraz nadmienia, że kategoria ta zwykle obejmuje Ven- ture Capital i fazy późniejsze). Inwestycje w nieruchomości, ropę i gaz oraz inne nietypowe czasem też włącza się do Private Equity. Venture Capital zaś zdefi- niowano jako segment przemysłu Private Equity (PE industry) skupiający się na inwestowaniu w nowe spółki z wysokim potencjałem wzrostu i towarzyszącym mu wysokim ryzykiem. EVCA Yearbook5 W roczniku 2011 określono, że Private Equity dostarcza kapitału udziałowego (equity) przedsiębiorstwom nienotowanym na giełdzie papierów wartościowych. Private Equity zawiera Venture Capital, jak i fazy późniejsze. Fundusze Private Equity zdefiniowano jako pule kapitału (capital pools) prowadzone zwykle w for- mie funduszy zamkniętych o ustalonym okresie trwania, a dokonujące głównie inwestycji udziałowych w przedsiębiorstwa nienotowane na rynku papierów wartościowych. Zaznaczono, że Fundusze Private Equity inwestują w przedsię- biorstwa, w przeciwieństwie do tzw. Funduszy Funduszy Private Equity (private equity funds of funds), które inwestują w inne fundusze. Venture Capital jest, ściśle ujmując, podzbiorem Private Equity i odnosi się do inwestycji kapitału udziałowego (equity) dokonanych w celu uruchomienia, wczesnego rozwoju lub ekspansji biznesu. W roczniku 2012 pojawia się rozgraniczenie między Venture Capital (wczesne fazy rozwoju spółek) i Private Equity (opisane jako tylko późniejsze fazy); w opinii au- tora jest to niezamierzona niekonsekwencja, jako że w roczniku tym we wszystkich tabelach z danymi, gdzie to rozróżnienie jest istotne, stosuje się całościową kate- gorię Private Equity (All Private Equity) rozdzielaną na dwie podkategorie: Ventu- re Capital i Wykupy Wzrost (Buyout Growth). 3 ThomsonOne, baza danych firmy Thomson Reuters, www.thomsonone.com (dostęp: 26.11.2011). 4 NVCA Yearbook 2012, Appendix A: Glossary, s. 72 i 75. 5 EVCA Yearbook 2011, Methodology and Definitions, s. 7. 18 Asian Private Equity 300 / AVCJ Database6 Źródła azjatyckie są oszczędniejsze pod względem definicji. Podają one, że Private Equity jest zwykle definiowany jako finansowanie o charakterze udzia- łowym, dostarczane nienotowanym spółkom. W roczniku 2012 Asian Private Equity 300 zaraz po definicji Private Equity pojawia się termin Venture Capital, a kontekst sugeruje wyraźnie użycie go jako tożsamego z Private Equity, jednak w tych statystykach pojęcie Venture Capital pojawia się niezwykle rzadko, operu- je się niemal wyłącznie terminem Private Equity. Australian Bureau of Statistics (ABS)7 Australijski urząd statystyczny uściśla rozróżnienie między Venture Capital i późniejszymi stadiami Private Equity (later stage private equity), co oznacza, że stosuje on rozumienie Venture Capital jako segmentu Private Equity. Ven- ture Capital jest definiowany jako obarczony wysokim ryzykiem kapitał Private Equity przeznaczony dla zwykle nowych, innowacyjnych i szybko rosnących spó- łek nienotowanych. Późniejsze Stadia Private Equity (Later stage private equity) definiuje się jako inwestycje w spółki będące w późniejszych stadiach rozwoju, jak również inwestycje w spółki o słabych wynikach. Są to także spółki będące w procesie tworzenia, a ryzyko inwestycji również jest wysokie. Obie kategorie (VC i LSPE) opisane są jako inwestycje zwykle krótko- lub średnioterminowe, z za- łożoną strategią dezinwestycji oraz oczekiwanym zwrotem z inwestycji głównie w formie zysku kapitałowego (co odróżnia je od inwestycji długoterminowych, obejmujących regularne wpływy dochodów). Australian Private Equity Venture Capital Association Limited (AVCAL)8 AVCAL jako jedyna z wymienionych tu instytucji stosuje „stare” ujęcie, roz- dzielające Venture Capital od Private Equity. Firma Venture Capital zdefiniowa- na jest tu jako firma dokonująca inwestycji udziałowych (equity investments) w utworzenie, wczesny rozwój lub ekspansję biznesu, zwykle innowacyjnego lub opartego o wysoką technologię (high tech) produktu lub usługi. Venture Capital obejmuje tylko wczesne stadia rozwojowe i nie zawiera się w Private Equity, które jest kategorią odrębną i obejmuje fazy późniejsze. Zgromadzone informacje pozwalają stwierdzić, że głównymi wyróżnikami definicyjnymi Private Equity są: udziałowy charakter finansowania oraz inwesto- wanie w spółki nienotowane. Venture Capital ma dodatkowy wyróżnik: inwesto- wanie w spółki będące na wczesnych etapach rozwoju, czemu towarzyszy wysoki 6 2012 Asian Private Equity 300, AVCJ Group Ltd.; AVCJ Database – Financing Stage Classifica- tion, plik otrzymany bezpośrednio z AVCJ 19.09.2011. 7 Venture Capital and Later Stage Private Equity, publikacja nr 5678.0, 2010–11, Australian Bureau of Statistics, www.abs.gov.au (dostęp 11.02.2012). 8 2011 Yearbook Australian Private Equity and Venture Capital Activity Report – November 2011, AVCAL, www.avcal.com.au, s. 26. 19 potencjał wzrostu i wysokie ryzyko strat (pojawia się jeszcze innowacyjność jako ich istotna cecha, ale to tylko w australijskim źródle danych). Wydaje się jednak, że wskazanie wysokiego ryzyka i wysokiej potencjalnej dochodowości jest niepo- trzebne, ponieważ cechy te są jakby samoistnie przypisane do dopiero rozpoczy- nanych, niesprawdzonych biznesów. Z kolei pewnym niedostatkiem przytoczonych definicji (wyjąwszy te propo- nowane przez ABS) jest – zdaniem autora – pominięcie co najmniej jednej ważnej cechy: nastawienia na osiągnięcie zysku głównie przez przyrost wartości spółki, w którą się inwestuje (a więc zysk kapitałowy), a nie na bieżące dochody (w po- staci dywidend czy odsetek). Ta cecha implikuje również ograniczony horyzont czasowy inwestycji, co też jest typowe dla Private Equity, dlatego – zdaniem auto- ra – powinna być ujęta w jego definicji. Na tej podstawie dla potrzeb niniejszej pracy sformułowano następujące definicje: PRIVATE EQUITY to kapitał inwestowany w udziały przedsiębiorstw nieno- towanych na rynku papierów wartościowych w celu osiągnięcia zysku kapitało- wego poprzez przyrost wartości tych przedsiębiorstw i odsprzedaż udziałów po upływie z góry przewidzianego okresu. VENTURE CAPITAL to podzbiór Private Equity, obejmujący inwestycje w przedsięwzięcia będące na wczesnych etapach rozwoju. Przez użyty powyżej zwrot „po upływie z góry przewidzianego okresu” ro- zumie się tu nie tyle konkretną datę w przyszłości (choć to niewykluczone), ile spełnienie się z góry przewidzianych warunków, np. osiągnięcie przez spółkę doj- rzałości wystarczającej do jej sprzedania z satysfakcjonującym zyskiem9. Autor jest świadom możliwej niedoskonałości zaproponowanych definicji, w szczególności zaś tego, że przyjmuje podejście, które – choć dominujące – nie jest całkowicie powszechne (jak wspomniano, od traktowania Venture Capi- tal jako podzbiór Private Equity są wyjątki). Takie definicje przyjęto w niniejszej pracy, a jej treść będzie się odnosić generalnie do całej dziedziny Private Equity, z tym jednak zastrzeżeniem, że w szczególnych przypadkach uzasadnione jest użycie wąskiego terminu Venture Capital. Chodzi nie tylko o stwierdzenia doty- czące wyłącznie tego wydzielonego segmentu całego Private Equity (co jasno wy- nika z kontekstu), ale jeszcze o odnoszenie się do treści historycznych, sięgających drugiej połowy XX w., gdzie powszechne było stosowanie pojęcia Venture Capi- tal, nawet do transakcji wychodzących poza dzisiejsze ramy znaczeniowe tego 9 Por.: J. Węcławski, Finansowanie innowacyjnych przedsiębiorstw przez korporacje, [w:] L. Paw- łowicz, R. Wierzba (red.), Finanse przedsiębiorstw wobec procesów globalizacji, Gdańska Akademia Bankowa przy Instytucie Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk–Jurata 2003, s. 211. 20 terminu; proste zastępowanie go terminem Private Equity w takich przypadkach mogłoby być zbyt daleko idącą zmianą. Konieczny jest komentarz do kwestii charakteru inwestowanego kapitału; otóż oprócz typowo udziałowego może on mieć też charakter określony – za P. Ta- mowiczem – jako quasi-udziałowy10. Zdarza się bowiem, że przy inwestycjach VC/ PE mówi się o udziale finansowania dłużnego. Potraktowanie go jak kapitał udzia- łowy może być uznane za uprawnione w przynajmniej dwóch przypadkach:  – gdy dług stanowi tylko część kapitału wnoszonego przez inwestora, a po- została część jest kapitałem udziałowym;  – gdy dług jest konwertowalny na kapitał typowo udziałowy (np. dług w po- staci obligacji zamiennych na akcje); takie finansowanie, nazywane hybrydowym, ma często postać długu podporządkowanego (w kolejce zaspokajania wierzycieli jest na dalszej pozycji niż dług typowy, np. bankowy), ale może być zamienione na instrumenty udziałowe w razie powodzenia inwestycji (dając oczywiście większy dochód niż dług) – dla takiej konstrukcji upowszechniło się określenie mezzanine. W praktyce kwestia potraktowania takiego długu zależy od reguł defini- cyjnych przyjętych przez daną instytucję prowadzącą badania i/lub publikują- cą statystyki. Trudno natomiast byłoby uzasadnić uznanie za inwestycję VC/PE udzielenie przedsiębiorstwu tylko zwykłego kapitału dłużnego. Przy analizie definicji należy też wspomnieć o możliwości inwestowania przez fundusze VC/PE w spółki notowane, co wykracza poza zaproponowaną definicję. Jednakże celem takich operacji bywa często wycofanie takich spółek z notowań, co można uznać za „wyjątki potwierdzające regułę”. Kwestią otwartą pozostaje, czy definicje VC i PE powinny zawierać doradczą rolę inwestora wobec dofinansowywanej spółki. W praktyce inwestor (fundusz VC/PE) po nabyciu udziałów stara się aktywnie wspomagać spółkę portfelową w zarządzaniu, co ma zwiększać potencjał przyrostu jej wartości. Jednak prawo do udziału w decydowaniu o losach spółki jest typowe dla samej inwestycji udzia- łowej (może się zrealizować także przy inwestycjach w spółki notowane, przy za- kupie odpowiednio dużego pakietu akcji). Ponadto wyłączenie poza obszar VC/PE inwestycji, w której inwestor okazuje się czysto pasywny (a nie można wykluczyć, że są to częste przypadki) wydaje się zbyt radykalne. Dlatego też udział dawcy ka- pitału VC/PE w zarządzaniu spółką portfelową uznaje się tu za specyficzną cechę tego typu finansowania, ale nie wyznacznik definicyjny. Tym bardziej za definiujące nie należy, zdaniem autora, uznawać takich cech specyficznych, jak inwestowanie w spółki z sektora MSP (nie jest to regułą, zwłaszcza dla funduszy PE specjalizujących się w późniejszych fazach rozwoju) czy wybieranie spółek posiadających innowacyjny produkt lub usługę bądź dysponu- 10 Por.: P. Tamowicz, Fundusze inwestycyjne typu venture capital, IBnGR, Gdańsk 1995, s. 3. 21 jących nową technologią (tzw. high-tech); daje to oczywistą przewagę konkuren- cyjną i jest jak najbardziej pożądane przy wyborze projektów, ale finansowanie atrakcyjnych przedsięwzięć opartych na tradycyjnych koncepcjach biznesowych też bywa realizowane, niekoniecznie rzadko. Warto też zwrócić uwagę na obecne w polskiej literaturze tematu polsko- języczne zastąpienia, zwłaszcza terminu Venture Capital – tłumaczonego jako „kapitał ryzyka”, „kapitał podwyższonego ryzyka” czy „kapitał wysokiego ry- zyka”, które pojawiają się wciąż mimo wcześniejszych ostrzeżeń przed takim upraszczaniem11. Autor niniejszej pracy jest przeciwnikiem tych spolszczeń. Słowo venture oznacza w kontekście ekonomicznym „ryzykowne przedsięwzię- cie”, ale akcent kłaść należy raczej na „przedsięwzięcie” (a więc podejmowanie jakiegoś działania), a nie na jego ryzykowność. To biznes, w który inwestuje się kapitał, jest głównym przedmiotem zainteresowania inwestora, a ryzyko jest tylko parametrem tego biznesu. Tymczasem przytoczone spolszczenia mogą sugerować, że chodzi właśnie o szukanie ryzyka, co jest mylące. Jest przecież oczywiste, że inwestor Venture Capital nie będzie wybierał do sfinansowania projektów, kierując się ich jak najwyższym ryzykiem, a nawet przeciwnie, bar- dzo chętnie zaangażuje się w przedsięwzięcie o niskim ryzyku, jeśli tylko będzie interesujące i da mu przekonanie o wysokim potencjale dochodowości. Ryzyko pojawia się tu więc nie jako cecha pożądana, lecz konieczna do zaakcepto- wania, jeśli oczekuje się wysokiego dochodu. W związku z tym przytoczone spolszczenia należy, zdaniem autora, uznać za nieadekwatne. Jednocześnie można wskazać wiele zapożyczeń obcojęzycznych, które w polskiej nomenkla- turze biznesowej (często także w ustawodawstwie) przyjęły się pomyślnie, bez konieczności szukania polskich zastępników (np. faktoring, leasing, dumping, sponsoring, holding, embargo czy, zwłaszcza podobne w formie, joint venture, nie wspominając już o biznesie, biznesmenach, menedżerach i inwestorach). Z tej perspektywy forsowanie terminów spolszczonych wydaje się nie tylko bezcelowe, ale nawet niekorzystne, tym bardziej, że pojęcia anglojęzyczne upowszechniają się też w innych państwach, więc ich przyjęcie w oryginalnym brzmieniu mieć może również wymiar czysto pragmatyczny (ułatwianie prze- pływu wiedzy). Dla przejrzystości w niniejszej pracy stosowane są skróty VC, PE oraz VC/ PE. Konsekwentnie pełne nazwy, tj. Venture Capital i Private Equity, pisane są tu wielkimi literami, tak dla powiązania ich z wymienionymi skrótami, jak i dla wy- różnienia ich w tekście. 11 Por.: J. Węcławski, Venture capital. Nowy instrument finansowania przedsiębiorstw, Wy- dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 14; E. Glogowski, M. Münch, Nowe usługi finanso- we, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 282.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Decyzje na rynkach Venture Capital/Private Equity
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: