Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00100 009357 7440907 na godz. na dobę w sumie
Diagnoza pozytywna w resocjalizacji. Model teoretyczny i metodologiczny - ebook/pdf
Diagnoza pozytywna w resocjalizacji. Model teoretyczny i metodologiczny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2730-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika specjalna
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Publikacja stanowi propozycję teoretyczno-metodologicznego ujęcia diagnozy resocjalizacyjnej w perspektywie pozytywnej. Autorka przedstawia założenia teoretyczne diagnozy pozytywnej w resocjalizacji oraz konstruuje jej model metodologiczny. Wychodzi z założenia, że jednym z najważniejszych czynników warunkujących efektywność resocjalizacji jest prawidłowo realizowany proces diagnostyczny powiązany z procesem wychowania resocjalizującego. Wskazuje na to, że diagnoza jest podstawą projektowania działań resocjalizacyjnych.

Zakłada się, że diagnoza negatywna i pozytywna stanowią diagnozę pełną wykorzystywaną do projektowania modelu działań interwencyjnych, opartych na działaniach dwukierunkowych: eliminujących deficyty i wzmacniających potencjały. Zasadę stanowi to, iż diagnoza pozytywna jest bardziej istotna dla procesu projektowania działań interwencyjnych niż diagnoza negatywna. Diagnoza pozytywna dotyczy wykorzystania w projektowaniu czynników bezpośrednio stymulujących rozwój, polega na odkrywaniu zasobów, potencjałów i zdolności. Negatywna zaś polega na eliminacji czynników hamujących ów rozwój.

Praca składa się z dwóch rozdziałów. W pierwszym przedstawiono założenia teoretyczne diagnozy resocjalizacyjnej, a w drugim jej założenia metodologiczne. W prezentowanych przez autorkę modelach (tzw. ujęcie komplementarne) zakłada się priorytetowość diagnozy pozytywnej (potencjałów, zasobów) i jedynie uzupełniający charakter diagnozy negatywnej (deficytów, zaburzeń).

Rozważania dotyczące modelu diagnozy resocjalizacyjnej kończą refleksje odnoszące się do wyznaczników i specyfiki etyki postępowania pedagoga resocjalizacyjnego, pełniącego funkcję zarówno diagnosty, jak i wychowawcy wspierającego proces wewnętrznej przemiany jednostki niedostosowanej społecznie.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Diagnoza pozytywna w resocjalizacji Model teoretyczny i metodologiczny Dzisiejszy świat oferuje nam niespotykany dotąd wachlarz możliwości tworzenia siebie i budowania własnej tożsamości. W nas samych leży odpowiedź na pytanie, kim jesteśmy, skąd przyszliśmy i dokąd zmierzamy. (G i d d e n s 2004: 53) NR 3370 Ewa Wysocka Ewa Wysocka Diagnoza pozytywna Diagnoza pozytywna w resocjalizacji w resocjalizacji Model teoretyczny i metodologiczny Model teoretyczny i metodologiczny Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Pedagogika Ewa Wysocka Recenzent Jerzy Nikitorowicz Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 ROZDZIAŁ 1. Diagnoza pozytywna i negatywna w resocjalizacji — ogólne założenia teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Dominujące podejścia w diagnozie resocjalizacyjnej — patogeneza czy salutogeneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Patogeneza jako dominujący sposób wyjaśniania zaburzeń przystosowawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2. Salutogeneza jako dominujący sposób wyjaśniania zaburzeń przystosowawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Główne wyznaczniki i problemy procesu diagnozy w resocjalizacji 1.3. Psychologia pozytywna a resocjalizacja (aspekty diagnozy zabu- rzeń) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Modele resocjalizacji w kontekście diagnozy źródeł i pokonywania „ludzkiego zła” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.1. Koncepcja resilience i koncepcja salutogenezy jako podstawa teoretyczna diagnozy pozytywnej w resocjalizacji . . . . . . . 1.4.2. Model ryzyka i model dobrego życia — źródła, charaktery- styka i ich zastosowanie w diagnozie resocjalizacyjnej . . . . 13 15 19 19 23 27 31 38 42 46 6 1.4.2.1. Model ryzyka oraz jego zastosowanie w diagnozie i metodyce pracy resocjalizacyjnej oraz egzemplifika- cja podejścia „negatywnego” . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.2.2. Model dobrego życia oraz jego zastosowanie w dia- gnozie i metodyce pracy resocjalizacyjnej oraz eg- zemplifikacja podejścia „pozytywnego” . . . . . . . . . 1.4.3. Modele wsparcia (pomocy) w rozwoju a modele ryzyka i do- brego życia oraz ich zastosowanie w pozytywnej diagnozie resocjalizacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.4. Model komplementarny pomocy w rozwoju jako egzempli- fikacja pozytywnej diagnozy resocjalizacyjnej i pozytywnej resocjalizacji — uzasadnienie modelu . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2. Diagnoza pozytywna i negatywna w resocjalizacji — konkretyzacja założeń teoretycznych i metodologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Zrozumieć niedostosowanie społeczne — model teoretyczny, czyli ogólnie o obszarach diagnozy pozytywnej i negatywnej . . . . . . . 2.1.1. Charakterystyka i wyznaczniki procesu rozwoju . . . . . . . . 2.1.1.1. Podstawowe wymiary ludzkiego rozwoju i zaburzeń rozwojowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1.2. Mechanizmy i procesy determinujące rozwój czło- wieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1.3. Poznawcze mechanizmy rozwoju i psychopatologii zaburzeń rozwojowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1.4. Zniekształcenia poznawcze jako wyznaczniki jakości rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1.5. Środowiskowy i społeczno-kulturowy kontekst roz- woju — model czynników ryzyka i czynników chro- niących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2. Diagnoza w resocjalizacji — model komplementarny . . . . . 2.2. Poznać świat życia jednostki niedostosowanej społecznie, czyli ogólnie o podstawach metodologicznych diagnozy . . . . . . . . . . 47 53 59 66 75 77 79 79 81 92 107 116 125 141 152 Spis treści 2.3. Propozycje podejść teoretyczno-metodologicznych do obszarów diagnozy w resocjalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Etyka postępowania pedagoga resocjalizacyjnego — wyznaczniki i specyfika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 160 164 Refleksja na zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Wykaz schematów i tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Résumé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 223 227 Spis treści Wstęp Jedno z najbardziej istotnych pytań stawianych coraz częściej w róż- nych refleksjach naukowych odnosi się do sensu resocjalizacji. Zada- wane jest ono w kontekście jej efektywności, zwykle zaś odpowiada się na nie różnie, co zależy od przyjętych kryteriów oceny i sfer, które ocenie poddajemy. Przyjęcie kryterium efektywności rodzi jednak uza- sadnione wątpliwości co do sensu resocjalizacji, zwykle bowiem prak- tyczne działania resocjalizujące w niewielkim stopniu spełniają swoją funkcję. Niewątpliwie jednym z najważniejszych czynników warunkujących efektywność resocjalizacji jest prawidłowo realizowany proces dia- gnostyczny, immanentnie powiązany z adekwatnie do jego rezultatów prowadzonym procesem wychowania resocjalizującego. Oba procesy realizowane powinny być w jednym paradygmacie teoretyczno-meto- dologicznym, diagnoza zaś jest podstawą projektowania działań reso- cjalizacyjnych, wynikających z jej rezultatów. Oba procesy wzajemnie się przenikają, mając status równoległych, dlatego diagnoza postawio- na podczas działania resocjalizacyjnego jest pogłębiana, a metody dzia- łania podlegają modyfikacji w trakcie procesu resocjalizacji, zależnie od dokonującego się w sposób ciągły procesu poznawania jednostki nieprzystosowanej/niedostosowanej1 społecznie. 1 W publikacji często zamiennie stosuję terminy: „niedostosowanie społeczne” i „nie- przystosowanie społeczne”, które w literaturze przedmiotu są różnie definiowane, często też nie dokonuje się ich jednoznacznego różnicowania. Przyjmuję, że „niedostosowanie społeczne” jest terminem węższym, zwykle będąc wynikiem zaburzeń nieprzystosowaw- czych (niedostosowanie jako rezultat nieprzystosowania społecznego) i stanowiąc jego bardziej utrwaloną formę. Nieprzystosowanie społeczne może zatem zawierać w sobie 10 Punkt wyjścia w konceptualizacji obszarów, zakresu i przedmiotu do- konywanej diagnozy stanowią — możliwe do przyjęcia w pedagogice resocjalizacyjnej: a) koncepcja osobowości jako systemu współzależności, gdzie rozwój jednostki traktowany jest jako zmienny proces, na który oddziałuje wiele sprzecznych sił wewnętrznych i zewnętrznych (K a u f m a n n 2004: 214); b) koncepcja dynamicznego „systemu ustosunkowań wobec świata” (Ś w i d a 1974, za: M a r y n o w i c z - H e t k a 2006: 36), która impli- kowana jest pedagogiczną i psychologiczną perspektywą widzenia pod- miotu jej zainteresowań, a więc człowieka w trakcie stawania się (two- rzenia, procesu rozwoju); c) koncepcja resilience odnosząca się do procesów i mechanizmów, któ- re sprzyjają prawidłowemu (pozytywnemu) funkcjonowaniu jednostki, pomimo występujących w jej życiu przeciwności losu, czynników ry- zyka i zagrożeń rozwojowych, traumatycznych przeżyć, ulokowanych w biografii człowieka (Z i m m e r m a n, A r u n k u m a r 1994; L u - t h a r, C i c c h e t t i 2000; L u t h a r , C i c c h e t t i, B e c k e r 2000a, b; Ta y l o r, Wa n g, eds. 2000; F e r g u s o n , H o r w o o d 2003; L u- t h a r, Z e l a z o 2003; R u t t e r 2003; C h r i s t i a n s e n, E v a n s 2005; O s t a s z e w s k i, Z i m m e r m a n 2006; D e z e n 2007; B o r u c k a, O s t a s z e w s k i 2008; B o r u c k a 2011); d) koncepcja salutogenezy, która często traktowana jest jako przełama- nie paradygmatu w naukach o zdrowiu i zaburzeniach jednostki, przed- stawiona zaś została przez Aarona A n t o n o w s k y ’e g o (1979, 1987, 1997, 2005) jako efekt jego badań nad osobami doświadczającymi skraj- nego stresu (obóz koncentracyjny, doświadczenia wojenne), które wyka- zywały zaskakujący poziom zdrowia psychicznego, pomimo przeżytej długotrwałej traumy. Teoria salutogenezy Antonowsky’ego nawiązuje do transakcyjnej teorii stresu Richarda L a z a r u s a (1966; L a z a r u s, F o l k m a n 1984), ale istotnie ją reinterpretuje, poszerzając jej założenia. Przedstawione koncepcje lokują proces diagnozy w obszarze wiedzy z zakresu psychologii i pedagogiki społecznej, psychologii rozwojowej i zdrowia, pedagogiki specjalnej oraz w naukach biologicznych. Wyzna- zachowania stanowiące przejawy niedostosowania lub do niego prowadzi, zawsze jednak jednostka niedostosowana jest także nieprzystosowana społecznie. Wstęp 11 cza ją zatem traktowanie zjawiska nieprzystosowania społecznego (i jego diagnozy) w ujęciu interdyscyplinarnym (transdyscyplinarnym), a nawet — włączając weń proces postdiagnostyczny, związany z działaniem ukie- runkowanym na zmianę — w ujęciu transwersalnym (M a r y n o w i c z - - H e t k a 2006). Wskazują one także ogólnie przedmiot diagnozy, a więc różnie ujmowane warunki decydujące o procesie „stawania się jednostki ludzkiej”, a konkretnie problemy jej rozwoju, czyli rozwój biopsychiczny w pełnym cyklu życia w sensie przyrodniczym, kulturowym i osobowym (S c h u l z 2004: 117, za: M a r y n o w i c z - H e t k a 2006: 36). W proponowanym podejściu — pozytywnym — istotne są różne kate- gorie opisu diagnostycznego człowieka: wielowymiarowość (różne sfery funkcjonowania) i ciągłość (proces rozwoju w pełnym cyklu życia). Bie- rze się tu także pod uwagę dwie możliwości ukierunkowania rozwoju jednostki: prospołeczny, prorozwojowy vs. antyspołeczny, destrukcyjny rozwojowo. Przy czym zakłada się, że dla procesu zmiany szczególnie istotne jest odkrywanie potencjałów (diagnoza pozytywna) zarówno z perspektywy skuteczności działań resocjalizacyjnych, jak i warun- kującej tę zmianę humanistycznej perspektywy widzenia problemów rozwoju człowieka (podejście pozytywne, nurt kontroli). Wynikają stąd pośrednio, przyjęte a priori jako istotne dla pozytywnie ukierunkowanej autokreacji, różne mechanizmy rozwojowe: wychowanie vs. samowy- chowanie, podleganie wpływom środowiska vs. oddziaływanie na śro- dowisko życia (asymilacja vs. akomodacja), które muszą być we względ- nej równowadze, by człowiek prawidłowo się rozwijał (był w zgodzie z sobą i zewnętrznym światem). Tego typu ujęcie lokuje proces diagnozy także w podstawowym dla poznania człowieka paradygmacie psychologii pozytywnej (S e l i g - m a n 1975, 1996, 2002, 2004; A r g y l e 2004; C z a p i ń s k i 2004 a, b; C a r r 2009;) i resocjalizacji pozytywnej (O s t r o w s k a 2008, 2010), skoncentrowanej na kreacji i resocjalizacji twórczej (K o n o p c z y ń s k i 1996, 2006), co wyznacza konieczność identyfikacji specyficznych poten- cjałów jednostki (diagnoza pozytywna). Człowiek w naukach społecznych, a więc w pedagogice i w psycho- logii także, traktowany jest jako byt wielowymiarowy (K o z i e l e c k i 1988), w sensie jego wieloaspektowej charakterystyki i wielorakiego zdeterminowania (bio-psycho-społecznego), a także „bycia” podmio- Wstęp 12 tem aktywnie kreującym siebie i własne otoczenie (podmiot poznający, refleksyjny, myślący i działający) oraz podlegającym oddziaływaniom (wychowanie, socjalizacja). W tym kontekście można się odwołać do konstatacji Romana S c h u l z a (2004: 117, za: M a r y n o w i c z - H e t - k a 2006: 36—37), który twierdzi, że człowiek jednocześnie podlega opiece i opiekuje się innymi, podlega socjalizacji i inkulturacji, ale także indywidualizuje swój byt, jest wychowywany, ale i aktywnie kreuje sie- bie, choć za oczywistość można uznać, że owe bardziej podmiotowe (np. autokreacja, samowychowanie) lub bardziej przedmiotowe (np. wycho- wanie, socjalizacja, formowanie) wyznaczniki jego stawania się z różną siłą wyznaczają ów proces na różnych etapach życia człowieka. Wydaje się, że biorąc pod uwagę poczynione ustalenia, można włą- czyć w koncepcję wyjaśniającą nieprzystosowanie społeczne właśnie ów pozytywny wymiar autokreacji, występujący niezależnie od warunków własnego rozwoju (czynników ryzyka), czyli koncepcje: resilience, saluto- genezy czy też autokreacji. Praca składa się z dwóch dopełniających się rozdziałów, odnoszących się do specyficznych założeń teoretycznych i metodologicznych dia- gnozy w resocjalizacji, w ujęciu tzw. komplementarnym, z założeniem priorytetowości diagnozy pozytywnej (potencjałów, zasobów) i jedynie uzupełniającego charakteru diagnozy negatywnej (deficytów, zaburzeń). W założeniach praca uzupełniona zostanie kolejną publikacją prezen- tującą konkretny warsztat diagnostyczny możliwy do wykorzystania w praktyce pedagogicznej, skonstruowany z uwzględnieniem przyję- tych założeń teoretyczno-metodologicznych. Publikacja może trafić do zróżnicowanego odbiorcy, zarówno teore- tyka, jak i praktyka zajmującego się diagnozą na potrzeby resocjalizacji, ale nie tylko w tym obszarze przedstawione w niej założenia są możliwe do zastosowania. Prezentowane interdyscyplinarne podejście do proce- su diagnozy ma znaczenie we wszystkich naukach społecznych, głów- nie, choć nie jedynie, nachylonych na działanie praktyczne. Publikacja może też pełnić funkcje dydaktyczne, a więc może być wykorzystywana w pracy dydaktycznej. Wstęp Wykaz schematów i tabel Schemat 1 Charakterystyka modelu ryzyka w resocjalizacji Schemat 2 Charakterystyka modelu dobrego życia Schemat 3 Model działań komplementarnych w resocjalizacji Schemat 4 Potrzeby i przekonania podstawowe wg Seymoura Epsteina Schemat 5 Elementy modelu funkcjonowania życia Schemat 6 Model funkcjonowania życia Schemat 7 Model ekologiczny świata życia człowieka Dietera Baackego Schemat 8 Komplementarny model zasobów i deficytów rozwojowych oraz mechanizmów radzenia sobie Schemat 9 Model opisu i wyjaśniania procesu prawidłowego i wadliwego przystosowania Schemat 10 Wyznaczniki metodologii diagnozy Schemat 11 Zależności między efektami wychowawczymi a czynnikami chroniącymi i czynnikami zagrożeń rozwoju Schemat 12 Konceptualizacja obszarów diagnozy niedostosowania społecz- nego Schemat 13 Sfery diagnozy niedostosowania społecznego Schemat 14 Klasyfikacja technik diagnostycznych i źródeł informacji wyko- rzystywanych w pedagogice resocjalizacyjnej Schemat 15 Schemat obszarów diagnozy w ujęciu poznawczym Schemat 16 Zasady postępowaniu diagnostyczno-interwencyjnego Tabela 1 Wymiary ludzkiego życia i rozwoju a niedostosowanie społeczne Indeks nazwisk A Achenbach Thomas M. 109, 183 Adorno Theodor Wisengrund 104, 183 Agnew Robert 110, 184 Ajzen Icek 112, 184 Aksman Joanna 117, 184 Alford Brad A. 108, 109, 184 Allport Gordon Willard 90, 184 Ambrozik Wiesław 197 Andrews Donald Arthur 41, 184 Antonowsky Aaron 10, 23—25, 45, 144, 146, 184 Argyle Michael 11, 184 Arnold Kevin D. 120, 191 Aronson Elliot 98, 184 Arunkumar Revathy 10, 204 Atkinson John W. 111, 184, 185 B Baacke Dieter 126, 138—140, 185 Bachorowski Jo-Anne 122, 189 Bandura Albert 82, 110, 112, 118, 133, 185 Baran Bogdan 186 Bargh John A. 113, 185 Bartkowicz Anna 184 Bartoszewicz Hanna 184 Baron-Cohen Simon 36—37, 185 Barriga Alvaro Q. 109, 110, 119, 120, 121, 144, 185 Basinger Karen S. 121, 191 Bauman Zygmunt 32, 185 Bear George G. 120, 185 Beck Aaron T. 108, 109, 110, 122—123, 148, 150, 151, 184, 185 Beck Urlich 107, 186 Becker Bronwyn 10, 42, 195 Berkowitz Leonard 201 Biel Krzysztof 15, 37, 38, 41, 47, 49, 50, 186, 198 Bilikiewicz Tadeusz 21, 186 Block Jack 44, 186, 194 Błachut Janina 37, 70, 186 Bonta James 41, 184 Borucka Anna 10, 42, 43, 186 Borys Bogusław 186 Brammer Lawrence M. 60, 186 Brendtro Larry K. 121, 203 Brickmann Philip 60, 186 Brown Pamela J. 43, 195 Brzezińska Anna I. 179, 180, 186 Brzeziński Jerzy 152, 153, 168, 170— 171, 186, 187, 202 Butcher James N. 21, 187 C Carr Alan 11, 35, 187 Carson Robert C. 21, 187 208 Chandler Michael J. 120, 187 Charzyńska Edyta 153, 187 Chełstowski Bogdan 199 Christiansen Elizabeth J. 10, 187 Chyrowicz Barbara 202 Cicchetti Dante 10, 42, 43, 195 Cierpiałkowska Lidia 148, 149, 150, 187 Cierpisz Małgorzata 185, 194 Coates Dan 60, 186 Cohen Donald J. 195 Cohn Elden 60, 186 Cox Elizabeth M. 72, 203 Cressey Donald R. 55, 201 Cronbach Lee J. 152—153, 187 Cross Susan E. 94, 102, 195 Cullen Francis T. 41, 188 Curtis Rebecca Coleman 190 Czapiński Janusz 11, 188, 200 Czapów Czesław 17, 18, 35, 50, 57, 59, 175, 188 Czekaj Krzysztof 189 D Davis Denise D. 110, 150, 151, 185 Davis Mark H. 36, 188 Day James M. 192 Dąbrowska Anna 197 Dąbrowski Jacek 192 Dąbrowski Kazimierz 85—88, 90, 91, Deci Edward L. 71—72, 92, 126, 188, 126, 188 200, 203 Deręgowski Jan B. 77, 188 DePaulo Bella M. 186 Dezen Kristin B.S. 10, 188 Dietrich Władysław 187 Dodge Kenneth A. 122, 189, 195 Doliński Dariusz 89, 94, 98, 101, 111, 112, 189, 193, 197 Drat-Ruszczak Krystyna 111, 112, 113, 115, 152, 189, 197 DuBois Brenda L. 169, 189 Durkheim Émile 31, 40—41 Dweck Carol S. 111, 189 Dzielska Anna 196, 198 Dzierżyńska Aleksandra 191 E Eco Umberto 79, 189 Edelbrock Craig S. 109, 183 Eisenberg Nancy 120, 190, 192 Eliasz Hanna 36, 189 Ellis Albert 110, 148, 150, 189 Epstein Seymour 111—114, 115, 116, 133, 148, 151, 189, 190 Erikson Erik H. 70, 79, 91, 122, 190 Evans William P. 10, 187 F Farabee David 41, 190 Fergusson David M. 10, 190 Festinger Leon 98, 191 Fishbein Martin 112, 184 Fisher Jeffrey D. 186 Folkman Susan 10, 23, 194 Frankiewicz Małgorzata 199 Freeman Arthur 110, 150, 151, 185 Fromm Erich 33, 92, 191 Funder David C. 194 G Gaberle Andrzej 37, 70, 186 Gałdowa Anna 197, 202 Garmezy Norman 42, 191 Gavaghan Mary P. 120, 191 Gawlikowska Dorota 184 Gewirtz Jacob L. 185, 191 Indeks nazwisk Gibbs John C. 109, 110, 119, 120, 121, 122, 144, 185, 191 Giddens Anthony 69, 191 Gilewicz Joanna 197, 200 Gillham Jane 118, 132, 200 Goffman Erving 105, 191 Goldstein Arnold P. 60, 193 Gołek Bartłomiej 117, 191 Gomola Aleksander 190 Gostyńska Dorota 199 Góźdź Joanna 117, 204 Gregg Virginia 121, 191 Greenwald Anthony G. 97, 192 Griese Hartmut M. 141, 192 Grzegołowska-Klarkowska Helena 97, 184, 185, 192 Guerra Nancy G. 122, 192, 201 Gunderson Ellsworth K. Eric 195 Gunnar Megan R. 190 H Hammarskjöld Dag 192 Harris M. Kay 15, 192 Hedberg Viking A. 72, 203 Hejmej Przemysław 190 Heszen Irena 43, 192 Heszen-Niejodek Irena 184 Hoffman Martin L. 36, 192 Hołda Małgorzata 197 Hornowska Elżbieta 168, 177, 187, 198 Horwood L. John 10, 190 J Jankowski Andrzej 200 Jarymowicz Maria 121, 192 Jaworska Anetta 39, 192 Jaycox Lisa 118, 132, 200 Jennings William S. 120, 192 John Oliver P. 89, 94, 199 209 Juczyński Zygfryd 112, 193 Junik Wioletta 42, 186, 193, 198 K Kaczyńska Wanda 169, 193 Kanfer Frederick H. 60, 193 Karłowski Jan 191 Karuza Jurgis 60, 186 Kaufmann Jean-Claude 10, 193 Kaźmierczak Maria 36, 193 Kelly George A. 89, 151, 193 Kernis Michael H. 190 Kępiński Antoni 140, 166, 180, 193 Kidder Louise 60, 186 Kilkenny Robert 120, 192 Kofta Mirosław 89, 94, 101, 111, 192, 193 Kohlberg Lawrence 120, 121, 192, 193 Kołoło Hanna 196, 198 Konopczyński Marek 11, 15, 25, 38, 45, 70, 142—143, 193, 194 Kowalczewska Joanna 185 Kowalewska Anna 196, 198 Kozielecki Józef 11, 35, 39, 126, 132, 133, 188, 194 Krajewski Krzysztof 37, 70, 186 Kremen Adam M. 44, 186 Królicki Zbigniew A. 187 Kubiak Jolanta 188 Kucia Marek 200 Kulesza Marta 115, 194 Kurtines William M. 185, 191 Kutkowska Dorota 185 L Lachowicz-Tabaczek Kinga 11, 194 Latessa Edward J. 41, 188 Laufer William S. 192 Indeks nazwisk 210 Lazarus Richard 10, 23, 194 Leahy Robert L. 124, 194 Lens Willy 185 Lepalczyk Irena 196 Lerner Melvin J. 106, 112, 124, 190, 194 Letzring Tera D. 194 Levi Lennart 23, 195 Lewowicki Tadeusz 200 Liau Albert K. 109, 110, 119, 120, 121, 144, 185 Lickona Thomas 122, 195 Lochman John E. 122, 195 Lowenkamp Christopher T. 41, 188 Luckenbill David F. 55, 201 Luthar Suniya S. 10, 42, 43, 190, 195, 196, 199 Ł Łaguna Mariola 132, 195 Łamacz Małgorzata 184 Łapiński Bogdan 193 Łuczyński Jan 184 Michel Małgorzata 142, 197 Mieścicki Jerzy 186 Miley Karla K. 169, 189 Milgram Stanley 104, 197 Miller Dale T. 112, 194 Millon Theodore 190 Mineka Susan 21, 187 Mischel Walter 111, 197 Misiak Władysław 104, 197 Morawska Ewa 197 Mudrecka Irena 108, 121, 144, 197 Mydlarska Anna Maria 189 Myers David G. 33, 35, 146, 197 N Nadler Arie 186 Najder Krzysztof 186 Neckar Jacek 199 Newman Joseph P. 122, 189 Nęcka Edward 133, 197 Niedźwieńska Agnieszka 89, 197 Niewęgłowski Jan 193 Nowak Agnieszka 185 M Małkowska-Szkutnik Agnieszka 196, 198 Markus Hazel Rose 94, 102, 195 Maruna Shadd 44, 47, 49, 52, 203 Marynowicz-Hetka Ewa 10, 11, 12, 140, Maslow Abraham H. 90, 92, 196 Masten Ann S. 43, 196 Matza David 110, 119, 121—122, 201 Mazur Joanna 43, 196, 198 Mazurkiewicz Edward 166, 196 Mądrzycki Tadeusz 94, 196 Meehl Paul E. 152—153, 187 Meisels Samuel J. 199, 203 Merton Robert K. 40—41, 55, 103, 196, 195 197 O Obuchowska Irena 15, 17, 156, 197 Ojrzyńska Małgorzata 200 Olejnik Marian 184 Oleś Piotr K. 111, 112, 113, 115, 152, 197 Oparska Natasza 184 Opora Robert 42, 43, 118, 123, 198 Orski Marek 199 Ostafińska-Molik Barbara 19, 116, 151, 198, 204 196, 198 Ostaszewski Krzysztof 10, 42, 43, 186, Ostrowska Krystyna 11, 15, 38, 66, 67, 70, 82, 85, 198 Otrębska-Popiołek Katarzyna 177, 198 Indeks nazwisk P Paluchowski Władysław J. 168, 177, 198 Pańków Marcin 183 Pervin Lawrence A. 89, 94, 111, 125, 195, 199 Pestalozzi Jan H. 31 Pilch Tadeusz 194, 196, 197, 203 Plopa Mieczysław 36, 193 Popiołek Katarzyna 63, 199 Potter Granville Bud 109, 110, 119, 120, 121, 144, 185 Powell Jenifer L. 43, 196 Poznaniak Wojciech 202 Price Joseph M. 122, 189 Przybyszewski Krzysztof 185 R Rabinowitz Vita C. 60, 186 Radlińska Helena 160—161 Radzicki Józef 184, 185, 200 Rahe Richard H. 195 Redl Fritz 110, 121, 199 Reivich Karen 118, 132, 200 Retowski Sylwiusz 36, 193 Reykowski Janusz 190 Richards Herbert C. 120, 185 Ricoeur Paul 69, 199 Rokeach Milton 104, 199 Rosenhan David L. 21, 200 Rotter Julian B. 112, 133, 199 Rousseau Jean J. 31 Russell Bertrand 33—35, 199 Rutter Michael 10, 42, 43, 199 Ryan Richard M. 71—72, 92, 126, 188, 200 Rydlewska Julitta 191 S Saciuk Robert 191 211 Samenow Stanton E. 119, 122, 200, 204 Sawicka Paula 196 Sawyer Jeanette A. 43, 195 Schulz Roman 11, 12, 200 Schütz Alfred 140—141, 200 Seligman Martin E.P. 11, 21, 35, 118, 132, 133, 200 Sędek, Grzegorz 89, 193 Sęk Helena 20, 21, 23, 25—26, 43, 45, 145—150, 184, 187, 189, 192, 200, 201 Shonkoff Jack P. 199, 203 Siemaszko Andrzej 40, 55, 103, 201 Skałbania Barbara 169, 201 Skarżyńska Krystyna 73, 201 Slaby Ronald G. 122, 192, 201 Smith Paula 41, 188 Sobczak Sławomir 38, 201 Sroufe Alan L. 190 Stanik Jan Maria 202 Stańdo-Kawecka Barbara 38, 41, 47, 49, 201 Staub Ervin 190 Steele Claude Mason 102, 201 Stevenson James Eric 191 Stewart Claire 41, 50—52, 203 Stone Michel 122, 201 Strayer Janet 192 Strelau Jan 193, 197, 198 Suchodolski Bogdan 202 Sujak Elżbieta 80, 90, 201 Sutherland Edwin H. 55, 201 Sutich Anthony J. 196 Sykes Gresham M. 110, 119, 121—122, 201 Szałański Jan 38, 201 Szczepański Jan 34, 202 Sztompka Piotr 200 Sztuka Mariusz 41, 47, 49, 186, 198, 202 Indeks nazwisk 212 Szulżycka Alina 191 Szustrowa Teresa 192 Ś Świda Hanna 10, 202 T Tabak Izabela 43, 196, 198 Taylor Ronald D. 10, 202 Tesser Abraham 98, 202 Toeplitz-Winiewska Małgorzata 169— 170, 202 Tokarczyk Ewa 18, 60, 202 Tokarska-Bakir Joanna 191 Trawkowska Dobroniega 169, 202 Trevethan Shelley D. 121, 202 Trzebiński Jerzy 112, 122, 202 Tylikowska Anna 85, 202 Tyszkiewicz Leon 61, 202 U Urban Bronisław 44, 102, 119, 175, 203 V Vich Miles A. 196 Vorrath Harry H. 121, 203 W Wakar Krzysztof 193 Walker Elaine F. 121, 200 Walker Lawrence J. 21, 202 Wang Margaret C. 10, 202 Ward Tony 41, 47, 49, 50—52, 203 Weary Giff 89, 193 Werner Emma E. 42, 203 Wertenstein-Żuławski Jerzy 197 Williams Geoffrey C. 72, 203 Wineman David 110, 121, 199 Wojciechowski Aleksander 200 Wojciszke Bogdan 97, 203 Wyrwas-Wiśniewska Monika 185 Wyrzykowska Irena 184 Wysocka Ewa 15, 19, 30, 56, 83, 84, 90, 116, 117, 151, 153, 169, 175, 180, 184, 187, 191, 203, 204 Y d’Ydewalle Gery 185 Yochelson Samuel 119, 122, 204 Z Zaborowski Zbigniew 126—132, 133, 134—137, 204 Zakrzewska Marzena 187 Zelazo Laurel Bidwell 10, 195 Zieja Jan 192 Zięba Mariusz 112, 122, 202 Zimmerman Marc A. 10, 198, 204 Ż Żaboklicki Krzysztof 189 Żardecka Maria 186 Żywicki Mateusz 190 Indeks nazwisk Indeks rzeczowy A adaptacja społeczna — definicja 89 typy adaptacji 103—105 bunt 103, 105 innowacja 103, 105 konformizm 103 rytualizm 103, 104 wycofanie 103, 104 aprobaty społecznej zmienna 29 B błędy diagnostyczne 171 C cele diagnozy 16, 35, 47 cele rozwoju 72 niższe/zewnętrzne 72 wyższe/wewnętrzne 72 czynniki rozwoju 27 czynniki chroniące (zdrowia) zasoby 23—26, 125, 149, 155 rodzaje 156—157 czynniki ryzyka 23, 26, 38, 125, 149, 155 rodzaje 156—157 model czynników ryzyka i chronią- -cych 125—141 typy czynników 24 normatywne/rozwojowe 125 społeczno-kulturowe 125—126 środowiskowe 125—126 wewnętrzne 126, 155 zewnętrzne 126, 155 D decentracja poznawcza, zasada 36, 173—174 dezintegracja pozytywna 85, 126 dezintegracja jednopoziomowa/jedno- dezintegracja wielopoziomowa spon- -kierunkowa 86 -taniczna 86—87 dezintegracja wielopoziomowa usy- -stematyzowana 87—88 diagnoza resocjalizacyjna 30, 144 cechy diagnozy 15—17, 24, 29, 30, 42, 54, 66, 77, 79, 156, 159 decyzyjna 29 fazy 24 konsekwencyjna/znaczenia 24 negatywna 15—16, 29, 30, 54, 66, 77, 79, 156, 159 pełna 17, 54, 155, 156 pozytywna 16—17, 29, 30, 42, 54, 66, 77, 79, 156 214 rozwojowa 15 stanu 24 charakter diagnozy 142 specyficzna 142 niespecyficzna 142, 160 obszary 77, 79, 155, 163—164 perspektywy poznania 78 obiektywna 78, 79 subiektywna 78, 79 sfery diagnozy 157—158 indywidualna 157—158 środowiskowa 157—158 działania postdiagnostyczne 46, 54, 151 istota procesu zmiany 151—152 działanie społeczne 35 działania wychowawcze 17 ergotropowe 17, 27, 35, 46, 57, 59 etiotropowe 17, 35, 46, 57, 59 semiotropowe 17, 35, 46, 57, 59 działanie resocjalizacyjne 31, 66 zakresy 77 E empatia 36 obwód empatii 36 rodzaje empatii 36 emocjonalna 36 poznawcza 36 związane z relacją diagnostyczną 169, 172 wyznaczające kompetencje oso- bowo-formalne diagnosty 173 wyznaczające kompetencje in- terpersonalne 174 związane z etapami procesu dia- gnozy 169 zasady metodyki działania 168, 171 związane z pragmatyką i meto- dyką działania 174—175 związane z efektywnością proce- su modyfikacji 175—176 znaczenie etyki dla procesu diagno- zy 165—166, 170 H hipoteza diagnostyczna 16 I integracja pierwotna 85—86 integracja wtórna 88 K koncepcje dewiacji 40—41 strukturalne (Mertona) 40, 41, 55 kontroli społecznej (Durkheima) 40—41 koncepcja kryminogenezy 61 koncepcje natury człowieka 148—151 kontakt (relacja) diagnostyczno-tera- peutyczny 19, 56, 160 cechy 160 koszty psychologiczne relacji 177— M mechanizmy poznawcze zaburzeń 109 inklinacja egocentryczna 120 entropia 23 etyka postępowania diagnostycznego 164—178 aksjologiczna 164—165, 167—168, 169, 171 normatywna 171 ogólne zasady poznania 168, 170— 178 zasady etyczne i prakseologiczne 171, 171—172 (schemat) 168 zasady etyczne poznania 168, 171 Indeks rzeczowy schematy poznawcze 108, 110, 143 triada poznawcza 110 zniekształcenia poznawcze 109— 110, 116 definicja 119 funkcje 109—110 mechanizmy kształtowania się 118—119 rozwój 119 typy 109 egotystyczne 109, 119 pierwotne 119 wtórne 119, 121 samoponiżające 109, 125 rodzaje 118—125 arbitralne wnioskowanie 123 czytanie w myślach 124 egocentryzm 120 emocjonalne uzasadnienia 124 etykietowanie 124 fałszywa zgodność 123, 124 fatalizm 120, 121 imperatywy powinnościowe 124 minimalizowanie pozytywów i maksymalizowanie nega- tywów 123 myślenie „czarno-białe”/dy- chotomiczne 123 nadmierna generalizacja/uogól- niesprawiedliwe porównania nianie 123 124 obwinianie innych 120, 121 personalizacja 123, 124 umniejszanie/zmiana znacze- nia 120, 121 zakotwiczenie 123 mechanizmy poznawcze rozwoju 92 215 konstruowanie własnej przyszłości 93—96 heurystyki symulacji obrazu życia 94 defensywny pesymizm 96 nierealistyczny optymizm 96 optymistyczne oczekiwania 94—95 strategie samoutrudniania 95—96 konstruowanie własnej przeszłości 97—100 atrybucja wewnętrzna nętrzna 97, 98 i zew- modyfikowanie zapisu pamię- ciowego 97 myślenie kontrfaktyczne 100 porównania społeczne 99—100 styl eksplanacyjny optymistycz- ny vs. pesymistyczny 98 technika autonarracji 100 uzasadnianie i usprawiedliwianie własnego zachowania 98—99 konstruowanie obrazu siebie 101 samoocena 102 schematy Ja 101 samoświadomość 101 restrukturyzacja schematów po- znawczych 144 istota działania 144 cele działania 144 zasady działania 144 mechanizmy socjalizacji 89 naśladownictwo 89 identyfikacja 89 internalizacja 89 mechanizmy społecznej adaptacji 103— 107 allokacji dóbr (sprawiedliwa vs. nie- sprawiedliwa) 105—106 autostygmatyzacji 105 Indeks rzeczowy rywalizacji 106—107 strukturalno-stratyfikacyjny 103—104 stygmatyzacji (naznaczanie społecz- 216 ne) 105 17—18 model działania humanistycznego model metodologiczny diagnozy 30, założenia ogólne 66—68 uzasadnienia stosowania 147 zasobów, deficytów i mechanizmów radzenia sobie (schemat) 146 152—164 triada: teoria — metoda — praktyka 152, 163 metody techniki i narzędzia diagno- zy 161 podstawowe, niestandardowe 161, pomiarowe, standardowe 161, 162 162 wyznaczniki metodologii diagnozy (schemat) 153 założenia metodologiczne i zasady poznania 160—161 model: podatność — stres 21—22, 25 model radzenia sobie — czynniki 26 modele wsparcia/pomocy 56, 59—66 kompensacyjny 56, 60—61, 64—66, model funkcjonowania życia Z. Zabo- rowskiego 126—137 elementy podstawowe (triada) 126— 128 miejsce życiowe 127—128, 131, 134 cechy 131 aspekty jakości życia 131 wymiary/aspekty funkcjono- wania 132 wyznaczniki jakości 134—136 wyznaczniki dysfunkcjonal- ności 132—133 potencjał życiowy 126—127 siła życiowa 127 zmienne konkretyzujące 128 układy strukturalno-obiektywne 73 128, 129 czynniki konstelacyjno-fenome- nologiczne 128, 130 medyczny 62—63, 64 moralny 61—62, 64 oświatowy 63, 64 czynniki samorealizacyjne 128, modele resocjalizacji 38, 141 130 30 model interdyscyplinarny diagnozy model komplementarny 19, 23, 25, 29, 66—73, 141, 175 diagnozy 23, 25, 29, 141 poziomy diagnozy 148—149 obszary diagnozy 149 pomocy w rozwoju 66—73 działań resocjalizacyjnych (sche- mat) 69 ryzyka 38, 41, 46, 47—53, 64, 66, 73 charakterystyka (schemat) 53 wady 50—52 założenia ogólne 47 zasady 47—49 dobrego życia 38, 41, 46, 53—59, 65, 66, 73, 141 cele 57 charakterystyka (schemat) 58 założenia ogólne 53—56 zasady 57, 59 uzasadnienie teoretyczne 68—70 modele „stawania się” 31 Indeks rzeczowy rozwoju 31 personalizacji 31 socjalizacji 31 N nastawienia społeczne 29 negentropia 23 nieprzystosowanie społeczne definicja 9—10 niedostosowanie społeczne 79 definicja 9—10 koncepcje wyjaśniające 83 cechy osoby niedostosowanej 91— 92, 117, 120—121, 125 norma 55, 66, 105 nurty w resocjalizacji 37 interakcyjny 78, 142 kontroli 60, 65, 66 neurobiologii społecznej 142 patogenetyczny 46 czynniki patogenezy 37 poznawczy 78, 142 pozytywistyczny 37 O osobowość 10, 20, 26, 30, 38, 43, 45, 47, 78, 79, 81, 89, 101, definicja 78, 89, 111 funkcje 89 koncepcje osobowości 10 relacyjna 10 ustosunkowań wobec świata 10 poznawcza 79, 83, 89, 111—116, 148—151 definicja osobowości 111 definicja przekonań 112 elementy struktury osobowo- ści 111 typy przekonań 112 217 poznawczodoświadczeniowa teoria Ja 112—116 podstawowe potrzeby 114—115 składowe teorii 113—114 system racjonalny 113—114 system doświadczeniowy 113—115 subteorie 113 wyznaczniki psychopatologii 116 rozwój osobowości 108 zaburzenia psychopatologiczne 72, 108, 109 koncepcja A. Ellisa 148, 150 koncepcja A. Becka 150—151 koncepcja S. Epsteina 151 P pamięć autobiograficzna 89 patogeneza 19—23, 66, 77, 144, 145, 154, 163 czynniki patogenne/patogenetycz- ne 20—21 modele czynników patogenetycz- nych 21—23, 46 podatność — stres 21—22 czynników ryzyka/korelacyjny 22—23 ograniczenia patogenezy 145—147 proces patogenetyczny 21 pedagogika resocjalizacyjna 37 perspektywy diagnozy 24 obiektywna 24 subiektywna 24 poczucie koherencji 24, 79 podejście humanistyczne 27, 32, 141 podejście klasyczne 65 podejście personalistyczne 27, 32, 38— 39, 141 podejście pozytywistyczne 37, 38 Indeks rzeczowy podejście pozytywne 11, 19, 27, 31, 32, reaktywność specyficzna 48—49 resilience 26, 41, 42—45, 46, 56, 61, 78, 218 46, 78, 141, 144 podejście negatywne 19, 32—35, 46 ponowoczesność 107 potoczne teorie rzeczywistości 111 potrzeby 48 dualizm potrzeb 92—93 rodzaje potrzeb 48—49, 71—72, 92 autonomii 71, 72, 92 kompetencji 71, 72, 92 kryminogenne 48, 49 niekryminogenne 48, 49 relacji 71, 72, 92 proces naznaczania 28—29 projektowanie postdiagnostyczne 18— 19, 28 przekonania (rodzaje) 89 psychologia humanistyczna 39 psychologia negatywna 35 psychologia pozytywna 11, 31, 32, 35 R radzenie sobie 26, 43, 45, strategie radzenia sobie 27 style radzenia sobie 26 relacja wychowawcza 81 reaktywności zasada 48 poziom reaktywności 49 reaktywność ogólna 48 mechanizm działania potrzeb (funk- cele 142—143 postawa etyczna diagnosty 161 prakseologia — zasady skuteczności rozwój 26, 79 proces diagnostyczny/diagnozy 27, 29, kryzysów rozwojowych E.H. Erik- cje) 93 166 30, 31 czynniki 30 problemy 28—30 wyznaczniki 28 79, 141 definicja 42—43 ujęcie dyspozycyjne 43 ujęcie procesualne 43, 44 resocjalizacja 31, 72, 142 cele 78 definicja 73, 77, 142 kierunki/typy działań negatywna 28, 46 pozytywna 18, 46, 65, 73, 142 twórcza 18, 45—46, 141, 142 wyznaczniki skuteczności 81, 143 jakość rozwoju (statusy) 82 koncepcje rozwoju 37 sona 79, 91 dezintegracji pozytywnej K. Dą- browskiego 85—88 kryzysy rozwojowe 79 mechanizmy rozwoju 80 poznawcze 107—116 proces rozwoju 80 dualizm rozwoju 91 tor rozwoju 80 triada rozwojowa 102 rekonstrukcja własnej przeszło- konstruowanie wizji własnej przy- ści 102 szłości 102 percepcja własnej osoby 103 warunki rozwoju (pytania ) 82 wymiary rozwoju 81, 90 zaburzenia rozwoju 109 interalizacyjne 109 eksternalizacyjne 109 Indeks rzeczowy równowaga 25 wewnętrzna 25 zewnętrzna 25 S salutogeneza 23—27, 41—42, 44, 46, 56, 66, 73, 77, 78, 144, 145, 154, 163 model czynników salutogenezy 25 ograniczenia salutogenezy 145 założenia salutogenezy 45—46 samospełniające się proroctwo 105 społeczeństwo ryzyka 107 społeczno-ekologiczna teoria młodzie- ży D. Baackego 137—140 analiza świata życia 139, 140—141 elementy modelu 138—139 teoria cyklu życiowego 138, 139 teoria działania 138, 139 teoria systemów 138, 139 teoria środowiska 138, 139 definicja 139 elementy środowiska 139 obszary rzeczywistości i życia 139—140 istota 138 sprzężenie zwrotne 130 standardy dla testów psychologicz- nych 152—153 Ś środowisko wychowawcze 153 elementy środowiska wychowaw- czego 154 219 T teoria autodeterminacji 71—72, 78, 79, 92, 126 teoria konstruktów osobistych i ich prze- kształcania G. Kelly’ego 151—152 teoria planowanego zachowania 112 teoria sprawiedliwego świata 106, 124 teoria stresu transakcyjna 10, 23 teoria uzasadnionego działania 112 transgresjonizm/koncepcja transgresji 39, 126 mechanizmy transgresji 33 Z zasada poznawania przez rezonans własnego wnętrza 173—174 zdrowie 23—24 psychofizyczne 23 społeczne 23 zmiany rozwojowe 79 progresywne 79 regresywne 79 Ź źródła informacji 78 Ż życie człowieka 80 etapy życia 83—85 dorosłość 84 dzieciństwo 83 młodość 83—84 starość 84 Indeks rzeczowy Ewa Wysocka Positive Diagnosis in Resocialization A Theoretical and Methodological Model S u m m a r y This book proposes a theoretical-methodological approach to resocialization diagnosis from a positive perspective. The author presents theoretical assump- tions of positive diagnosis in resocialization and creates its methodological mo- del. Her starting point is the belief that a well-conducted diagnostic process, in- herently linked with the process of resocialization, belongs to the most important factors which determine the effectiveness of the latter. Her standpoint is that both processes should be carried out within the same theoretical-methodological pa- radigm; she points out that diagnosis serves as the basis for planning resocializa- tion activities, which are directly tied to its results. Moreover, diagnosis is further developed in the course of resocialization, while methods used are subject to modification during the whole process. In the conceptualisation of the area, scope and object of resocialization dia- gnosis, the author took into consideration assumptions which follow from: a) the concept of personality as a system of interdependencies, where individual de- velopment is treated as an unstable process, influenced by many contradicto- ry internal and external forces; b) the idea of a dynamic “system of attitudes towards the world,” which implies a psychological perspective on the subject of its interest, that is a human being in the process of self-development; c) the concept of resilience, which refers to the processes and mechanisms conducive to a proper (positive) functioning of an individual — despite life’s adversities, risk factors, developmental hazards, and traumatic past experiences; and d) the concept of salutogenesis, which harks back to the transactional theory of stress. This view calls for an interdisciplinary approach to diagnosis in resocialization, which would encompass data from the field of psychology and social pedagogy, developmental psychology and health, special needs education and biosciences. From this perspective the object of resocialization diagnosis are multifarious con- ditions which determine the process of “shaping” the human being or, more spe- cifically, problems in his or her development throughout the life cycle, including environmental, cultural and personal factors. In the positive approach to resocialization diagnosis proposed by the author, various categories of diagnostic description of an individual are important, such as multidimensionality (various areas of activity), continuity (development thro- ughout the life cycle), orientation of individual development (prosocial, prodeve- lopmental vs. antisocial, destructive) and, most importantly, necessity to discover individual resources (potential). 222 The proposed approach situates the diagnostic process in the paradigm of po- sitive psychology and positive resocialization, basic to human cognition, which focus on autocreation and creative resocialization, at the same time pointing out the necessity to identify the unique potential of an individual (positive diagnosis). The book comprises two chapters. The first one presents the theoretical as- sumptions of resocialization diagnosis; the second chapter explains its methodo- logical premises. The models presented by the author (so called complementary approach) assume the priority of positive diagnosis (focused on resources and potential) and a supplementary role of negative diagnosis (focused on deficits and disorders). Chapter One (“Positive and negative diagnosis in resocialization — general theoretical assumptions”) comprises: a) a description of the main approaches in resocialization diagnosis — pathogenic and salutogenic — with their specific ways of explaining adaptive disorders; and b) a description of the major factors and problems in diagnosis for resocialization. On the whole, the author adopts the approach typical of salutogenesis to explain adaptive disorders. She also pro- vides evidence that it is possible to implement the concepts of positive psycholo- gy in resocialization diagnosis. She presents resocialization models which refer to resilience and salutogenesis, using them as the theoretical foundation of posi- tive diagnosis in resocialization: the risk model, the well being model and models which support development. As a result, she creates a complementary model of supporting development. In Chapter Two (“Positive and negative diagnosis in resocialization — narro- wing down on the theoretical and methodological assumptions), the reader is introduced to the theoretical problems of social maladaptation and to the specific objects of positive and negative diagnosis. The author describes adaptive disor- ders in the context of basic markers, dimensions and mechanisms of human de- velopment on the one hand and developmental disorders on the other, focusing mainly on the cognitive mechanisms of development and psychopathology of developmental disorders (cognitive distortions). She analyses the environmental and sociocultural context of development and demonstrates a risk factor mo- del and a protective factor model. It is against this background that she creates a complementary methodological model of resocialization diagnosis, in which positive diagnosis (salutogenic approach) is treated as primary, and negative dia- gnosis (pathogenic approach) as supplementary. A discussion of the model of resocialization diagnosis closes with remarks on the markers and characteristic features of a resocialization pedagogue’s ethics of conduct — the teacher acting both as a diagnostician and a tutor who fosters the process of inner transformation of a socially maladapted individual. Summary Ewa Wysocka Diagnostic positif dans la réinsertion Modèle théorique et méthodologique R é s u m é La publication constitue la proposition d’une présentation théorico-métho- dologique du diagnostic de réinsertion dans la perspective positive. L’auteure y présente des principes théoriques du diagnostic positif dans la réinsertion et con- struit son modèle méthodologique. Elle accepte le principe que l’un des facteurs les plus importants conditionnant l’efficacité de la réinsertion est un processus diagnostic correctement réalisé et lié d’une façon immanente au processus de l’éducation de réinsertion. En avançant la thèse évidente que les deux processus devraient être réalisés dans un seul paradigme théorico-méthodologique, elle dénote aussi que le diagnostic est une base sur laquelle on projette des activi- tés de réinsertion résultant d’une façon directe de ses résultats. De surcroît, le diagnostic est approfondi durant les examens de réinsertion, et les méthodes de travail subissent des modifications dans le processus de réinsertion. Dans la conceptualisation de l’étendue et du sujet du diagnostic de réinsertion, l’auteure accepte des principes résultant : a) de la conception de personnalité en tant que système d’interdépendances où le développement d’un individu est tra- ité comme un procédé instable qui est influencé par plusieurs forces intérieures et extérieures ; b) de la conception du « système dynamique d’attitudes envers le monde » impliquant la perspective psychologique de voir le sujet de ses intérêts, c’est-à-dire l’homme qui est en train de devenir lui-même (le procédé de déve- loppement) ; c) mais aussi de la conception resilience se référant aux procédés et mécanismes qui favorisent le fonctionnement correct (positif) d’un individu mal- gré les contrariétés du sort, les facteurs de risque et de menaces de développe- ment, les expériences traumatiques localisées dans la biographie de l’homme qui ont lieu dans la vie de cet individu, ainsi que d) de la conception de salutogenèse se référant à la théorie transactionnelle du stress. Cela exige une approche in- terdisciplinaire au processus de diagnostic durant la réinsertion englobant les domaines de la science relatifs à la psychologie et à la pédagogie sociale, à la psychologie du développement et de la santé, à l’éducation spécialisée et aux sciences biologiques. Dans une telle optique, les conditions qui décident du pro- cessus du « devenir d’une unité humaine » et qui sont présentées diversement, et plus précisément – les problèmes relatifs à son développement durant tout le cycle de la vie dans les aspects psychologique, culturel et personnel sont le sujet du diagnostic de réinsertion. Dans l’approche positive au diagnostic de réinsertion proposée par l’auteure, il y a différentes catégories de la description diagnostique de l’homme : la multi- 224 dimensionnalité (différents aspects de fonctionnement), la continuité (processus du développement durant tout le cycle de la vie), l’orientation du développement d’un individu (social, favorable au développement vs antisocial, ayant une influ- ence destructive sur le développement), et avant tout la nécessité de découvrir ses ressources (ses potentiels). Cette conception situe le processus du diagnostic dans le paradigme – essen- tiel pour la connaissance de l’homme – de la psychologie positive et de la réinser- tion positive concentrées sur l’autocorrection et sur la réinsertion créative, et in- diquant en même temps la nécessité d’identifier des potentiels particuliers d’un individu (diagnostic positif). La dissertation se compose de deux chapitres. Dans le premier, on a présnté les principes théoriques du diagnostic de réinsertion, et dans le deuxième, ses principes méthodologiques. Dans les modèles présentés par l’auteure (soi-disant présentation complémentaire), on pose en principe la priorité du diagnostic posi- tif (il s’agit des ressources, des potentiels), et seulement le caractère complémen- taire du diagnostic négatif (il s’agit des déficits, des troubles). Le premier chapitre (Diagnostic positif et négatif dans la réinsertion – princi- pes théoriques généraux) comprend : la caractéristique des approches prédomi- nantes dans le diagnostic de réinsertion : pathogénétique et salutogénétique en prenant en considération la manière – qui est spécifique pour eux – d’expliqu- er les troubles d’adaptation ; ainsi que la spécification des déterminants et des problèmes dans le processus du diagnostic pour les besoins de la réinsertion. L’auteure perçoit l’approche caractéristique pour la salutogenèse comme un outil prédominant dans la façon d’expliquer des troubles d’adaptation. Elle documen- te aussi la possibilité d’accepter les principes de la psychologie positive pour les besoins du diagnostic dans la réinsertion. Elle présente en plus les modèles de réinsertion qui s’appuient sur la conception resilience et sur celle de salutogenèse en les traitent comme la base théorique du diagnostic positif dans la réinsertion : il s’agit du modèle de risque et celui de bonne vie et les modèles de soutien dans le développement. En résultat, elle formule les principes du modèle complémen- taire de l’aide dans le développement. Le deuxième chapitre (Diagnostic positif et négatif dans la réinsertion – con- crétisation des principes théoriques et méthodologiques) met le lecteur au co- urant de la problématique théorique de l’inadaptation sociale en spécifiant les champs des diagnostics positifs et négatifs. L’auteure fait la caractéristique des troubles d’adaptation dans le contexte des déterminants essentiels, des dimen- sions et mécanismes du développement humain vs les troubles de développe- ment en se concentrant principalement sur les mécanismes cognitifs de dévelop- pement et sur la psychopathologie des troubles de développement (déformations cognitives). Elle décrit le contexte de développement relatif au milieu sociocultu- rel tout en présentant un modèle de facteurs de risque et de facteurs de protec- tion. Sur ce fond, elle construit un modèle méthodologique complémentaire du Résumé 225 diagnostic dans la réinsertion où elle traite le diagnostic positif (approche salu- togénétique) comme essentiel et le diagnostic négatif (approche pathogénétique) comme complémentaire. Les réflexions se référant aux déterminants et à la spécificité de l’éthique de conduite d’un pédagogue de réinsertion qui exerce la fonction aussi bien du diagnostiqueur que de l’éducateur soutenant le processus de la transformation intérieure d’un individu inadapté au niveau social terminent les réflexions con- cernant le modèle du diagnostic de réinsertion. Résumé Ewa Wysocka Positive Diagnose in der Resozialisierung Theoretisches und methodologisches Modell Zusammenfassung Die Publikation ist ein Vorschlag, die positive Resozialisierungsdiagnose in Theorie und Methodologie zu fassen. Die Verfasserin präsentiert theoretische Voraussetzungen der positiven Analyse in der Resozialisierung und schafft ein methodologisches Modell dafür. Sie geht davon aus, dass einer der wichtigsten, die Effektivität der Resozialisierung bestimmenden Faktoren ein richtig durch- geführter und mit dem Prozess der Resozialisierungserziehung immanent ver- bundener diagnostischer Prozess ist. Da die beiden Prozesse nach demselben theoretisch-methodologischen Paradigma realisiert werden sollten, bildet die Diagnose die Grundlage für alle aus deren Ergebnissen folgenden Resozialisie- rungsmaßnahmen. Diese Diagnose wird darüber hinaus während der Resoziali- sierungstätigkeit noch vertieft und ihre Methoden modifiziert. Bei Konzeptualisierung von Gebieten, Bereichen und Gegenstand der Reso- zialisierungsdiagnose benutzte die Verfasserin folgende Konzepte: a) Konzept der Persönlichkeit als eines Interdependenzsystems, wo die persönliche Entwic- klung als ein Wechselprozess erscheint, auf den sich mehrere innere und äuße- re Kräfte auswirken, b) Konzept des dynamischen „Systems der Einstellungen zur Welt“, das psychologische Perspektive der Wahrnehmung des Menschen im Zuge seiner Entwicklung impliziert; c) Konzept resilience, das die Prozesse und Mechanismen angeht, die eine richtige (positive) Existenz des Menschen – trotz aller Widrigkeiten seines Schicksals, Risikofaktoren, Entwicklungsbedrohungen und traumatischen Erlebnisse begünstigen; d) Konzept der Salutogenese, die an transaktionale Stresstheorie anknüpft. Die Diagnose in der Resozialisierung braucht interdisziplinär behandelt werden, man musste sich also das Wissen auf dem Gebiet von Sozialpsychologie und Sozialpädagogik, Entwicklungspsy- chologie und Gesundheitspsychologie, Heilpädagogik und biologischen Wis- senschaften zunutze machen. Zum Gegenstand der Resozialisierungsdiagnose werden in solcher Auffassung die auf verschiedene Weise betrachteten und von dem „Menschwerden“ entscheidenden Faktoren, und genauer gesagt – die Pro- bleme der menschlichen Entwicklung in vollem Lebenszyklus in Bezug auf biologisches, kulturelles und persönliches Leben. In der von der Verfasserin vorgeschlagenen positiven Betrachtungsweise der Resozialisierungsdiagnose relevant sind verschiedene Kategorien der diagnosti- schen Charakteristik des Menschen: Vielschichtigkeit (verschiedene Ebenen der menschlichen Tätigkeit), Kontinuität (Entwicklungsprozess in vollem Lebenszy- klus), Ausrichtung der menschlichen Entwicklung (sozialverträglich, entwic- 228 klungsfähig vs. asozial, destruktiv) und vor allem die Notwendigkeit, menschli- che Ressourcen (Leistungsfähigkeit) zu entdecken. Diese Betrachtungsweise platziert den Diagnoseprozess in dem für menschli- che Erkenntnis grundlegenden Paradigma positiver Psychologie und positiver Resozialisierung, die auf Selbstverwirklichung und konstruktive Resozialisie- rung konzentriert sind und gleichermaßen zur Erkennung der spezifischen Le- istungsfähigkeit des Menschen nötigen. Die Publikation besteht aus zwei Kapiteln. Das erste von ihnen beinhaltet the- oretische und das andere methodologische Voraussetzungen der Resozialisie- rungsdiagnose. In den von der Verfasserin präsentierten Modellen (sog. komple- mentäre Auffassung) setzt einen vorrangigen Charakter der positiven Diagnose (Leistungsfähigkeit, Ressourcen) und lediglich einen ergänzenden Charakter der negativen Diagnose (Defizite, Störungen) voraus. Das erste Kapitel (Positive und negative Diagnose in der Resozialisierung- allge- meine theoretische Voraussetzungen) umfasst: a) Charakteristik von den in der Re- sozialisierungsdiagnose überwiegenden Auffassungen: pathogenetischer und salutogenetischer, unter Berücksichtigung der für sie kennzeichnenden Me- thode, Anpassungsstörungen zu erklären; b) Aufschlüsselung von den wich- tigsten Maßstäben und Problemen bei der Diagnose. Die Verfasserin findet die salutogenetische Auffassung besser. Sie beurkundet auch die Leitlinien der positiven Psychologie für Resozialisierungsdiagnose und präsentiert die auf den Konzepten der Salutogenese und resilience gründenden Modelle der Re- sozialisierung, die für sie die theoretische Grundlage der positiven Diagnose in der Resozialisierung darstellen, es sind: Modell des Risikos und Modell des guten Lebens als auch Modelle der Unterstützung bei der Entwicklung. Kurz und gut fasst sie die Richtlinien des komplementären Modells der Hilfeleistung bei der Entwicklung ab. Das zweite Kapitel (Positive und negative Diagnose in der Resozialisierung – Kon- kretisierung von theoretischen und methodologischen Voraussetzungen) führt den Leser in die Theorie der gesellschaftlichen Fehlanpassung und spezifiziert die Bereiche von der positiven und negativen Diagnose. Die Verfasserin charakte- risiert die Anpassungsstörungen im Zusammenhang mit den wichtigsten Ma- ßstäben, Dimensionen und Mechanismen der menschlichen Entwicklung vs. Entwicklungsstörungen, indem sie sich vor allem auf kognitive Mechanismen der Entwicklung und der Psychopathologie der Entwicklungsstörungen (ko- gnitive Verzerrungen) konzentriert. Sie erörtert den Milieu-, Gesellschafts- und Kulturkontext von der Entwicklung, indem sie die Modelle: des Risikos und der Schutzfaktoren darstellt. Vor dem Hintergrund bildet sie ein komplementäres methodologisches Modell der Diagnose in der Resozialisierung, in dem die positive Diagnose (salutogenetische Auffassung) von ihr als grundlegende und negative Diagnose (pathogenetische Auffassung) als ergänzende Diagnose be- trachtet werden. Zusammenfassung Am Ende der Publikation befinden sich Reflexionen über Kriterien und Spe- zifizität der ethischen Handlungsweise eines Resozialisierungspädagogen, der sowohl ein Diagnostiker als auch ein Erzieher sein sollte, der den Prozess des inneren Wandels eines gesellschaftlich nicht angepassten Menschen unterstützt. 229 Zusammenfassung Redakcja Barbara Konopka Projektant okładki, strony tytułowej i stron działowych Zenon Dyrszka Redakcja techniczna Małgorzata Pleśniar Korekta Jadwiga Gaździcka Łamanie Damian Walasek Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-729-6 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-730-2 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail:wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 14,5 Ark. wyd. 14,0 Papier offset kl. III, 90 g. Cena 30 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Diagnoza pozytywna w resocjalizacji. Model teoretyczny i metodologiczny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: