Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00453 011205 20695227 na godz. na dobę w sumie
Dieta Paleo - naturalna dieta naszych przodków. Potrawy, dzięki którym poradzisz sobie z przewlekłymi chorobami autoimmunologicznymi, odzyskasz zdrowie i dobre samopoczucie - ebook/pdf
Dieta Paleo - naturalna dieta naszych przodków. Potrawy, dzięki którym poradzisz sobie z przewlekłymi chorobami autoimmunologicznymi, odzyskasz zdrowie i dobre samopoczucie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 348
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-582-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

 

Czy można wyleczyć chorobę tarczycy? Czy stwardnienie rozsiane musi być wyrokiem? Czy celiakia już na zawsze ograniczy mój jadłospis? Jeśli należysz do grona osób, które zadają sobie podobne pytania, ta książka jest dla Ciebie! Autorka udowadnia, że choroby autoimmunologiczne można pokonać... zdrowym odżywianiem. Proponuje Ci prostą i skuteczną dietę Paleo, a także protokół autoimmunologiczny, który jest jej rozszerzeniem. Autorka tej książki kucharskiej w przeszłości zmagała się chorobami przewlekłymi jelit i tarczycy. Dziś jest zdrowa! Korzystając z jej rad i wskazówek, a przede wszystkim - z jej przepisów na smakowite dania, Ty też możesz powrócić do zdrowia. Jedzenie najlepszym lekiem na choroby przewlekłe.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Mickey Trescott Dieta Paleo naturalna dieta naszych przodków D i e t a P a l e o POTRAWY, DZIĘKI KTÓRYM PORADZISZ SOBIE Z PRZEWLEKŁYMI CHOROBAMI AUTOIMMUNOLOGICZNYMI, ODZYSKASZ ZDROWIE I DOBRE SAMOPOCZUCIE Redakcja: Magdalena Kuźmiuk Skład: Krzysztof Remiszewski Projekt okładki: Krzysztof Remiszewski Tłumaczenie: Aneta Szaraniec Zdjęcia: Kyle Johnson, www.kjphotos.com Stylizacja zdjęć: Brenna Rose Designs, www.brennarosedesigns.com Wydanie I Białystok 2021 ISBN 978-83-8168-582-5 Tytuł oryginału: The Autoimmune Paleo Cookbook. An allergen – Free Approach to Managing Chronic Illness Copyright © 2014, Mickey Trescott © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2020 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach. Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND DEDYKACJA Chcę poświęcić tę książkę osobom z przewlekłymi chorobami, które pragną uzdrowić swoje życie. Pragnę również zadedykować tę publikację swojej siostrze Katie, która jest stałą siłą młodzieńczej energii oraz wsparciem w moim życiu. SPIS TREŚCI Przedmowa – autorstwo: doktor Sarah Ballantyne . . . . . . . . . . . . . . 8 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Moja historia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Protokół autoimmunologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Podstawy kuchni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Wskazówki i sztuczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Plany posiłków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Przepisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Przystawki i przekąski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Napoje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Dressingi i sosy sałatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Sałatki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Zupy i gulasze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Warzywa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 Drób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Owoce morza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 Wołowina i jagnięcina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Desery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 Przydatne miejsca w Internecie i nie tylko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 O Autorce i fotografie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Spis przepisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 PRZEDMOWA Zmiany diety i stylu życia mogą być niezwykle skutecznymi strategiami regulu- jącymi układ odpornościowy, odwracającymi choroby przewlekłe, leczącymi cia- ło oraz wzmacniającymi ogólny stan zdrowia. Doskonale rozumiem najmniejsze szczegóły dotyczące tego, w jaki sposób chemiczne związki w pożywieniu, gęstość składników odżywczych w diecie, nasze hormony oraz 70 bilionów bakterii pro- biotycznych żyjących w naszych jelitach oddziałują na nasz układ odpornościowy. Posiadam też osobiste doświadczenia w zas tosowaniu diety i stylu życia w celu skutecznego radzenia sobie z chorobami immunologicznymi oraz autoimmunolo- gicznymi, jak i odwracaniu tychże procesów chorobowych. Jednak również wiem, że dieta czy zalecenia dotyczące stylu życia według metody Paleo mają nie tylko moc, ale mogą być również przytłaczające! Widoczna radykalna poprawa zdrowia może być ogromną motywacją, żeby przestrzegać ścisłej diety, lecz wciąż nie oznacza to, że jest to łatwe. A dla wielu osób zwykłe rzucenie okiem na listę „NIE WOLNO” może włączyć psycholo- giczną reakcję na zagrożenie „walka lub ucieczka”. Początkowe zachowanie za- zwyczaj obejmuje mieszankę paniki i niepokoju, a także nagromadzenie się pytań w stylu: „Co mi pozostało do jedzenia?” „Jak mogę przyrządzić pyszne jedzenie z tak ograniczonej ilości składników?” „Jak mogę przetrwać bez swoich ulubio- nych potraw poprawiających nastrój albo bez gotowych dań?” „Jak, do licha, będę podejmować gości, karmiąc ich takim mdłym i dziwnym jedzeniem?” A czasami może nam się wydawać, że wszystko idzie dobrze, dopóki nie zobaczymy, jak ktoś zajada się kawałkiem ciasta i wówczas, niczym tona kamieni, uderza nas to poczucie ograniczeń. Jednak nie musisz czuć się przytłoczony wprowadzając poważne zmiany w swojej diecie i nie musisz tracić okazji na smak, ponieważ Dieta Paleo – na- turalna dieta naszych przodków zawiera wszystko to, czego potrzebujesz. Proste podsumowanie „ważnych zasad”? Tak. Strategie codziennego wdrażania? Tak jest. Plany posiłków oraz listy zakupów? Tak. Niezwykłe przepisy kulinarne na smacz- ne potrawy? Tak i jeszcze raz tak! Mickey Trescott jest jedną z najbardziej utalentowanych i kreatywnych sze- fowych kuchni, jakie znam. Jej przepisy łączą smaki w wyrafinowany, lecz prosty sposób, przy użyciu standardowych technik gotowania oraz zwykłego kuchen- nego sprzętu tak, żeby każdy mógł je przygotować. Ta książka zawiera wiele przepisów na smaczne dania, które są zgodne z zaleceniami diety Paleo, łącznie z szybkimi codziennymi posiłkami, wymyślnymi i wyszukanymi daniami, które 8 PRZEDMOWA DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… możesz podać swoim gościom (a oni nigdy nie dowiedzą się, że jedzą posiłki przygotowywane według zasad ścisłej diety), żywność poprawiająca nam nastrój, przystawki, przekąski, szybkie lunche oraz przepyszne desery. Najważniejszym pozytywem, jaki Dieta Paleo – naturalna dieta naszych przodków wniesie w twoje życie, jest przywrócenie smaku! Możliwość jedzenia przepysznych potraw poprawiających nastrój, a nawet cieszenie się sporadycz- nymi deserami niweluje poczucie, jakby coś cię „omijało”. Dzięki pysznemu jedzeniu ponownie nadasz swojemu życiu wartość (równocześnie poprawiając jego jakość poprzez dostarczanie sobie wartościowszych produktów). Owszem, nadal możesz cieszyć się dobrym jedzeniem nawet wtedy, kiedy jesz po to, żeby wyregulować swój układ odpornościowy oraz uleczyć ciało. Książka Dieta Paleo – naturalna dieta naszych przodków pomaga również lepiej się zorganizować dzięki zawartym w niej źródłom, poradnikom, wska- zówkom i sztuczkom, planom posiłków czy listom zakupów. Eliminuje to etap domyślania się, co należy zjeść oraz pomaga zaplanować następny tydzień, przy- jąć strategię, która może być niezbędna do osiągnięcia sukcesu. O ile niniej- sza książka kucharska jest przeznaczona dla osób, które stosują metodę Paleo, żeby móc sobie poradzić ze schorzeniami immunologicznymi i autoimmuno- logicznymi, to przedstawia też po prostu „stare” dobre jedzenie. Ta publikacja może ozdobić każdą półkę kuchenną, a porady, które się w niej znajdują, mogą przydać się każdemu. Jednak bez względu na powody, dla których wybrałeś tę książkę, będziesz nieustannie wracać do zawartych w niej przepisów. Weź więc widelec w dłoń i przygotuj się na pałaszowanie! dr Sarah Ballantyne, autorka książki The Paleo Approach WPROWADZENIE Co spowodowało, że sięgnąłeś po tę książkę kucharską? Cóż, być może zdiagno- zowano i u ciebie chorobę autoimmunologiczną, czyli stan występujący wtedy, kiedy układ odpornościowy omyłkowo atakuje własne tkanki1. Biorąc pod uwa- gę, że medycyna konwencjonalna nie znalazła jeszcze przyczyny ani lekarstwa na ten stan, można się zastanawiać, czy istnieje coś, co można zrobić, żeby sobie pomóc. Zapytaj swojego lekarza, a prawdopodobnie dowiesz się, że to, co jesz, nie ma nic wspólnego z twoimi objawami. Jeżeli jednak spojrzysz na ewolucję naszej współczesnej diety w ostatnim stuleciu, z wyraźnym wzrostem nadmier- nego przetwarzania wielu produktów spożywczych i z naciskiem między innymi na zboża, rafinowany cukier, chemikalia, toksyny oraz pestycydy, to trudno nie dostrzec, że jedzenie, które codziennie dostarczamy do naszego organizmu ma bezpośredni wpływ na szybki wzrost chorób przewlekłych. To, co jemy ma zna- czenie i tak samo jak niewłaściwa dieta może powodować choroby, tak samo od- żywianie może przynieść uzdrowienie – nawet przy schorzeniach tak poważnych jak choroby autoimmunologiczne. Ta książka jest wynikiem mojej osobistej walki o zdrowie i witalność przy użyciu protokołu autoimmunologicznego – takiej wersji diety naszych przod- ków, która eliminuje żywność typu zboża, fasola, nabiał, jaja, orzechy, nasiona raz psianki (jest to rodzina roślin, do których zaliczają się takie produkty jak pomidory, ziemniaki, bakłażany czy papryka). Owa dieta ma na celu wyleczenie jelit, a ściślej jelita cienkiego, które obecnie naukowcy wskazują jako główny czynnik przyczyniający się do chorób autoimmunologicznych2. Nie tak dawno temu sama czułam się zagubiona we własnej walce o zdrowie, nie wiedząc, które pokarmy są dla mnie bezpieczne i co mogę zrobić, żeby po- radzić sobie ze swoim złym stanem. Wiedziałam, że mam reakcje alergiczne na pokarmy, lecz nie wiedziałam dokładnie, które produkty je wywodują. Możesz więc wyobrazić sobie podekscytowanie, jakie odczułam po odkryciu protokołu autoimmunologicznego i kiedy zaczęłam dostrzegać zmiany na lepsze – w koń- cu poczułam, że odzyskałam swoje życie! Wykorzystałam tę nowo odnalezioną energię, żeby powrócić do kuchni i opracować przepisy, które nie zawierałyby składników wywołujących moje objawy. W tej książce zebrałam wszystko to, czego nauczyłam się podczas swojej po- dróży powrotnej do zdrowia i zrobiłam podsumowanie, abyś mógł odtworzyć ten proces dla siebie. Wdrożenie protokołu autoimmunologicznego pomoże ci określić własne alergie pokarmowe oraz nadwrażliwości, a także ocenić, w jaki 10 WPROWADZENIE DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… sposób wpływają one na twoją chorobę. Stosując tę metodę odnajdziesz dietę, która najlepiej wesprze twój indywidualny proces leczenia. W pierwszej części książki znajdziesz opis, czym dokładnie jest protokół au- toimmunologiczny, tabele tego, co należy jeść a czego unikać, jakie produkty można włączyć do diety w dążeniu do wyleczenia, a także plany posiłków i listy zakupów, które pomogą wszystkim w szybszej transformacji. Jeżeli ktoś z was jest trochę bardziej ostrożny lub potrzebuje więcej czasu, to zachęcam do stopniowe- go włączania niektórych posiłków do codziennej diety. Chociaż całkowite wyeli- minowanie problematycznych pokarmów przyniesie najszybszy efekt, to każdy krok w kierunku czystszej, mniej alergennej diety, pomoże tobie na dłuższą metę. Jeżeli istnieje w tej książce jedno motto, które można wziąć ze sobą na wynos, to jest ono takie: nie trzeba cierpieć z powodu mdłej, nijakiej diety, eliminując jed- nocześnie potrawy, które mogą pobudzać apetyt oraz próbując odzyskać zdrowie. Pomimo tego, jak zniechęcająco może to wyglądać na papierze, to jest całkowicie możliwe spożywanie różnorodnych, aromatycznych i ciekawych posiłków w ra- mach protokołu autoimmunologicznego, nawet jeżeli usunie się niektóre z naj- bardziej popularnych dań gotowych. Wiele z tych przepisów to proste, pyszne wersje znanych potraw – takie jak „Spaghetti” czy „Pulpety” (str. 298), „Sałatka Cezar z kurczakiem” (str. 166) albo „Zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży)” (str. 270). Dołączyłam również przepisy z nieco bardziej niezwykłymi składnikami dla tych, którzy chcą wypróbować nowe smaki, takie jak „Maro- kański gulasz z jagnięciny” (str. 189), „Kokosowo-bazyliowe pesto” (str. 136), „Kaczka w  pomarańczach i  rozmarynie” (str. 234) czy „Kurczaki nadziewane grzybami” (str. 237). Wyposażony w te przepisy, będziesz mógł łatwo stworzyć menu, z którym chętnie podzielisz się ze swoimi zachwyconymi gośćmi zaproszo- nymi na kolację. Nie zdziw się podczas świątecznych posiłków, kiedy twoje wolne od alergenów desery będą pałaszowane szybciej niż te konwencjonalne! Kolejna rzecz, którą należy dobrze zapamiętać: jedzenie w ten sposób nigdy nie będzie tak łatwe, jak bycie na typowej, standardowej diecie. Powodzenie przejścia na nową dietę wymaga dużo dyscypliny, energii oraz czasu. Już nawet po dokonaniu tej zmiany nadal trzeba będzie podjąć się trudu zaawansowanego planowania i organizacji, żeby na bieżąco zaopatrywać swoją kuchnię w zapasy produktów uzdrawiających. Jednak kiedy w końcu stanie się to rutyną, to za- dania takie jak przygotowywanie stałego tłuszczu (str. 54), kiszonych warzyw (str. 49) czy bulionu z  kości (str. 45) i  posiadanie zamrażarki wypełnionej mięsem pochodzącym od zwierząt z wolnego wypasu oraz gotowymi posiłkami na nagłe wypadki, staną się łatwiejsze. Sytuacja w twojej kuchni będzie czę- sto się zmieniać – pewnego dnia butelkujesz kombuchę i pieczesz kurczaka, WPROWADZENIE 11 a następnego dnia robisz bulion z kości. Podczas gdy na początku może być konieczne przestrzeganie ścisłego planu oraz robienie dokładnych notatek, to możesz być zaskoczony, kiedy nie będziesz już musiał obsesyjnie myśleć o szcze- gółach, a utrzymanie diety stanie się rutyną. Jeżeli przypominasz mnie z okresu, kiedy sama odkrywałam protokół auto- immunologiczny, to prawdopodobnie jesteś w złym stanie zdrowia i nie masz wystarczająco dużo czasu ani energii na gotowanie. Dla takich właśnie osób starałam się najbardziej jak mogłam zawrzeć w tej książce proste, jednogarn- kowe dania, które można przygotować z wyprzedzeniem i wykorzystać, kiedy potrzebuje się szybkiego posiłku. Większość zup, takich jak „Barszcz z koprem włoskim” (str. 174), „Zupa marchewkowo-imbirowa” (str. 177), „Klasycz- ny rosół z  kurczaka” (str. 178) czy „Zupa na przeziębienie” (str. 190) mogą być przygotowywane w podwójnych porcjach oraz mrożone w pojemnikach w mniejszych porcjach. Szarpane mięso z piersi kurczaka (str. 226) czy szar- pane mięso wołowe (str. 277) można również przygotować w większej ilości i używać do przyrządzania smacznych posiłków w ciągu zaganianego tygodnia. Jeżeli możesz, to zbierz chętnych przyjaciół i członków rodziny, którzy pomogą tobie na stałe mieć pod ręką zdrowe jedzenie. Kiedy odzyskasz już trochę siły oraz energii, wówczas będziesz w stanie wziąć się za przepisy wymagające więk- szych przygotowań. Pod koniec książki, na stronie  318, znajdziesz rozdział Przydatne miejsca w Internecie i nie tylko poświęcony źródłom, które są pomocne dla poszukujących dokładniejszych informacji na temat diety oraz wytwarzania przeciwciał skiero- wanych przeciwko własnym antygenom. Istnieją książki czy strony internetowe na temat sposobu odżywiania się naszych przodków, chorób autoimmunologicz- nych czy trawienia, które stanowią doskonałe uzupełnienie zaprezentowanych w tej publikacji informacji. Zamieściłam również linki do miejsc, w których znajdziesz mięso pochodzące ze zwierząt z wolnego wypasu, a także miejsca, gdzie można spotkać praktyków, będących w stanie dopomóc tobie na drodze do lepszego zdrowia*. * Linki dotyczą miejsc w Stanach Zjednoczonych, gdzie mieszka Autorka (przyp. wyd. pol.). 12 WPROWADZENIE DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… MOJA HISTORIA Gdy miałam ponad dwadzieścia lat, po zbadaniu kilku narastających problemów zdrowotnych, zdiagnozowano u mnie dwie dolegliwości: chorobę Hashimoto (jest to choroba autoimmunologiczna atakująca tarczycę) oraz celiakię (czyli chorobę autoimmunologiczną atakującą jelito cienkie). Zanim to się stało, led- wie wiedziałam, czym jest choroba autoimmunologiczna i znałam tylko jedną osobę, która na nią cierpiała. Chociaż wcześniej byłam aktywną, zdrową oso- bą, mój stan pogorszył się dosyć szybko, aż nie byłam w stanie pracować ani wykonywać żadnych czynności, które wcześniej kochałam, takich jak jazda na rowerze, wspinaczka skałkowa czy bieganie. Szukałam pomocy zarówno w me- dycynie konwencjonalnej, jak i alternatywnej, jednak żadna z nich nie miała dla mnie skutecznych rozwiązań. Po miesiącach odpoczynku, czekania i wykonywa- nia kolejnych testów nadal nie otrzymałam jakichkolwiek odpowiedzi. To wtedy rozpoczęłam poszukiwanie własnej ścieżki uzdrowienia. Zawsze wierzyłam w to, że pożywienie jest lekiem. Dziesięć lat wcześniej, podczas studiów, eksperymentowałam z weganizmem, co przyniosło początkowo wiele korzyści zdrowotnych – z których najlepszym było pozbycie się mojej cięż- kiej astmy. Później dowiedziałam się, że ten stan wynikał z poważnej alergii na mleko, która została w dzieciństwie niewłaściwie rozpoznana jako astma. Wtedy to nauczyłam się gotować i wyeliminowałam ze swojej diety całą przetworzoną żywność. Chociaż poczułam się świetnie, kiedy po raz pierwszy zastosowałam ta- kie żywienie, to jednak po paru latach pojawiły się u mnie nowe problemy zdro- wotne: niski poziom energii, wypadanie włosów oraz zmęczenie. Kiedy poszłam do lekarza, dowiedziałam się, że cierpię na niedobory witamin i będę musiała przyjmować suplementy, żeby je uzupełnić do właściwego poziomu. Myślałam, że owe witaminy były tym wszystkim, czego potrzebowałam, aby zachować zdro- wie, jednak z biegiem lat zauważyłam u siebie stały spadek poziomu energii oraz pogorszenie ogólnego stanu zdrowia. Zanim zdiagnozowano u mnie choroby autoimmunologiczne, z trudem prze- żywałam każdy dzień i polegałam głównie na kofeinie oraz cukrze. Po wypadku jakiego doznałam, wypytywałam wszystkich lekarzy, którzy mnie badali, co my- ślą o mojej wegańskiej diecie – chciałam dowiedzieć się, czy może to być jeden z powodów, dla których nie wracałam do zdrowia. Zapewniali mnie, że doskonała dla mojego stanu jest niskotłuszczowa, roślinna dieta z odpowiednią suplemen- tacją. Pomimo ich rad, mój stan pogarszał się z każdym miesiącem. Próbowałam diety złożonej z surowej żywności i przyjmowałam więcej suplementów, a także 14 MOJA HISTORIA DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… środków oczyszczających, ale niektóre dodatkowo osłabiały mój stan i powodo- wały, że stawałam się coraz bardziej chora. W akcie desperacji postanowiłam zgłębić teorię, że być może to, co jem, nie jest optymalne dla mojego organizmu. Od tego czasu zaczęłam badać związki pomię- dzy dietą a chorobami autoimmunologicznymi. Dzięki opiniom osób, które wy- leczyły się z chronicznych problemów zdrowotnych, odkryłam pojęcie Paleo, czyli stylu jedzenia naszych przodków. Dowiedziałam się, że odżywcza dieta zawierają- ca pokarmy spożywane przez naszych przodków i wykluczająca nowoczesne pro- dukty spożywcze, jest idealna dla pełnego uzdrowienia. Natychmiast odstawiłam zboża i ziarna, którymi się żywiłam i powoli zaczęłam wprowadzać do swojej diety mięso pochodzące ze zwierząt z wolnego wypasu, jajka oraz niehodowlane ryby, czyli te poławiane w ich naturalnym środowisku. Zaczęłam jeść mięso, podroby czy też zupy robione na bazie bulionu kostnego. Po dokonaniu tych zmian szybko uwolniłam się od tego najgorszego uczucia wiecznego zimna oraz zmęczenia. To wzmocniło moje przekona- nie, że jestem na dobrej drodze, chociaż wie- działam, że w mojej diecie znajdują się jeszcze produkty, które powstrzymują mnie przed od- budowaniem zdrowia. Kontynuując swoje badania, natrafiłam na działalność doktora Datisa Kharraziana, który poleca specjalną dietę leczniczą dla osób z cho- robami autoimmunologicznymi3. Mniej więcej w tym samym czasie odkryłam również, że wielu działaczy ruchu zdrowotnego związanego z dietą naszych przodków, takich jak Robb Wolf, opo- wiadało się za podobnym podejściem, zwanym protokołem autoimmunologicznym4. Wszyscy ci eksperci opierali swoje zalecenia na badaniach w literaturze naukowej, które łączyły chorobę autoimmunologiczną ze zdrowiem jelit. Było oczywiste, że istnieją takie pokarmy, które mogą być problematyczne dla osób z chorobami autoimmunolo- gicznymi. Brzmiało to dla mnie sensownie, ponieważ odniosłam szczątkowe suk- cesy przy zmianie diety, ale wiedziałam, że wciąż miewam problemy z niektórymi pokarmami – wystarczyło jedynie określić, które to są pokarmy. Wszystkie te źródła prowadziły mnie w kierunku diety eliminacyjnej, która miała mi odpowiedzieć na pytania, na jakie konkretne produkty reaguję niewłaściwie. Postanowiłam przez kilka miesięcy wypróbować protokół autoimmunologicz- ny. Początkowo nie szło mi dobrze. Męczyło mnie to, jak mało pokarmów mogę MOJA HISTORIA 15 przyjmować i nie doświadczałam bezpośrednich korzyści, o występowaniu któ- rych słyszałam u innych. Po kilku nieudanych próbach udało mi się utrzymać die- tę przez kilka miesięcy i odczułam zmianę w poziomie swojej energii. Ponownie próbowałam wprowadzić do diety pewne produkty, a moje wysiłki spowodowały gwałtowne wznowienie niewłaściwych objawów. Właśnie w tamtym momencie postanowiłam na dłuższą metę przestrzegać zasad protokołu autoimmunologicz- nego i z każdym mijającym miesiącem dostrzegałam korzyści. Zaczęłam również bardziej zmieniać styl swojego życia, aby stać się łagodniejszą dla siebie i zapewnić swojemu organizmowi wszystko, co jeszcze było mu potrzebne do wyleczenia. Po kolejnych kilku miesiącach trzymania się wytycznych swojego planu ponownie byłam zdrowa oraz pełna życia. Chociaż nie był to jedyny czynnik, który przyczynił się do mojego wyzdro- wienia, to odkrycie protokołu autoimmunologicznego oraz wyeliminowanie potraw, które wywołują u mnie reakcje alergiczne, było niezwykle ważnym ele- mentem mojej podróży ku uzdrowieniu. Wraz ze zmianą diety skorzystałam z pomocy lekarza medycyny funkcjonalnej – lekarza, który specjalizuje się w le- czeniu i patrzeniu na pacjentów jak na jeden całościowy system, bardziej z per- spektywy zdrowia, aniżeli choroby. Wprowadziłam również modyfikacje stylu życia zalecane przez osoby ze społeczności ruchu zdrowotnego związanego z die- tą naszych przodków – głównie w zakresie radzenia sobie ze stresem, planowania snu czy ruchu. Uważam, że aby odnieść sukces, takie właśnie wieloaspektowe podejście daje najlepsze wyniki. Minęły już lata, odkąd zastosowałam protokół autoimmunologiczny po raz pierwszy. I chociaż dość regularnie byłam w stanie włączyć z powrotem do mojej diety wiele z „pokarmów, których należy unikać”, to zawsze wracałam do bar- dziej rygorystycznej diety w okresach choroby czy stresu. W pewnym momencie zaczęłam użalać się nad sobą, ponieważ zdałam sobie sprawę, że już nigdy więcej nie zjem niektórych potraw i nigdy nie zaufam potrawom przygotowywanym w restauracjach. Obecnie znajduję się już na takim etapie, gdzie cieszę się, że do- wiedziałam się, co dobrze na mnie działa. Ciągle zastanawiam się nad nowymi sposobami przygotowywania bezpiecznej żywności, która jest pomysłowa oraz aromatyczna i którą mogę poczęstować moich bliskich. Zamiast stołować się poza domem, lubię gotować również z przyjaciółmi, zarówno z tymi z alergiami po- karmowymi, jak i z tymi bez. Mimo że była to długa droga, to jestem dozgonnie wdzięczna za możliwość nauczenia się, w jaki sposób niektóre pokarmy negatyw- nie wpływają na moje ciało oraz w jaki sposób inne pokarmy dostarczają wartości odżywczych i wnoszą witalność do mojego życia. 16 MOJA HISTORIA DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… WYJAŚNIENIE DIETY PRZODKÓW Zanim zagłębię się w specyfikę zmian w diecie, która pomaga cierpiącym na cho- roby autoimmunologiczne, to muszę wyjaśnić, o co chodzi w ruchu zdrowotnym związanym z dietą naszych przodków. W ciągu ostatnich kilku lat rośnie liczba ekspertów w kwestii zdrowia, lekarzy i naukowców opowiadających się za no- wym sposobem jedzenia, żeby zaradzić narastającym problemom zdrowotnym współczesnego społeczeństwa. Ich rada jest krótka: wrócić do korzeni, jeść tak, jak nasi przodkowie. Każdy z tych ekspertów i ich zwolennicy mają swoją defini- cję, jednak wszyscy są zgodni co to tego, że nowoczesna żywność, taka jak zboża, ziarna, rafinowany cukier, oleje roślinne i chemikalia do niej dodawane, musi zostać wyeliminowana z jadłospisu. Oprócz wykluczenia tych nowoczesnych po- karmów kładziony jest również nacisk na włączanie do diety wysokiej jakości produktów odzwierzęcych, które jadali nasi przodkowie: mięsa ze zwierząt pocho- dzących z wolnego wypasu, ryby poławiane w ich naturalnym środowisku, a także wykorzystywanie w kuchni takich „dziwnych kawałków”, jak kości czy podroby5. Dzięki jedzeniu w ten sposób coraz więcej osób znalazło drogę do popra- wy zdrowia i witalności, mogąc cieszyć się lepszym snem, utratą masy ciała, sprawniejszym trawieniem, poprawą nastroju czy zwiększoną energią. Niektóre z najbardziej frapujących historii wynikających z ruchu zdrowotnego to relacje osób przez lata zmagających się z przewlekłymi problemami zdrowotnymi, które obecnie mają to już za sobą. Kiedy dostarcza się organizmowi w całości naturalną żywność wolną od przetwarzania, chemikaliów czy toksyn, umożliwia mu się na- turalne procesy, które wszyscy mamy w sobie, detoksykację oraz wyzdrowienie. PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY 21 CZYM JEST PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY? Chociaż odżywianie się tak jak nasi przodkowie może mieć całkiem spory wpływ na odwrócenie szeregu schorzeń, to eksperci będący jego zwolennikami zaleca- ją, żeby osoby cierpiące na choroby autoimmunologiczne wprowadzały dalsze ograniczenia, przynajmniej do momentu ustąpienia choroby. Protokół autoim- munologiczny, znany również jako metoda Paleo, jest odmianą zalecaną dla osób z chorobami autoimmunologicznymi6. Podczas gdy większość diet związanych z Paleo każe unikać zbóż, ziaren, roślin strączkowych i nabiału, protokół auto- immunologiczny wyklucza również jaja, orzechy, nasiona i warzywa psiankowate (przykładowo pomidory czy paprykę – więcej na ten temat później), chemikalia spożywcze (takie jak zagęszczacze i alternatywne słodziki) oraz leki bez recepty typu NLPZ, czyli niesterydowe leki przeciwzapalne (np. te z ibuprofenem). Oprócz usunięcia wszystkich tych produktów, kładziony jest nacisk na zastąpienie ich do- stępnymi pokarmami najwyższej jakości o jak największej zawartości składników odżywczych: mięsem zwierząt pochodzących z wolnego wypasu, rybami poławia- nymi w ich naturalnym środowisku, podrobami, bulionem kostnym, żywnością fermentowaną oraz szerokim wyborem kolorowych owoców i warzyw7. Sarah Ballantyne, autorka The Paleo Approach, przeprowadziła najdokładniej- sze z możliwych badania na ten temat, a niniejsza książka jest zgodna z jej wersją protokołu autoimmunologicznego. Oprócz modyfikacji diety istnieje wiele waż- nych zmian w stylu życia stanowiących integralną część leczenia chorób autoim- munologicznych, które zostały opisane w książce Sarah – zwiększenie ilości snu, zmniejszenie stresu, zwiększenie ilości ruchu oraz optymalna ekspozycja na słońce. 22 PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… DLACZEGO TO DZIAŁA? Główną przesłanką protokołu autoimmunologicznego jest to, że ma on pomagać w wyleczeniu jelit zarówno z ich przepuszczalności (znanej również jako „niesz- czelne jelita”), jak również dysbiozy, a na oba te schorzenia często cierpią osoby zmagające się z chorobami autoimmunologicznymi8. Nieszczelne jelita występują wtedy, gdy ciasne połączenia komórek wyściełających jelito cienkie stają się bar- dziej przepuszczalne, umożliwiając toksynom i patogenom dostanie się do orga- nizmu, co mocno wypływa na układ odpornościowy9. Dysbioza jest zaburzeniem równowagi flory jelitowej (czyli mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokar- mowym), co prowadzi do przerostu albo niedoborów ich niektórych gatunków10. Badania wykazały, że pokarmy oraz substancje unikane w ramach protokołu au- toimmunologicznego przyczyniają się do obu tych stanów. Usuwając je z diety umożliwia się wyściółce jelit gojenie się i można uzyskać właściwą równowagę flory. To prawie zawsze powoduje zmniejszenie objawów oraz wyleczenie osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne11. PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY 23 ŻYWNOŚĆ, KTÓREJ NALEŻY UNIKAĆ ZBOŻA amarantus (szarłat) bulgur dziki ryż farro (pszenica płaskurka) gryka jęczmień kamut (odmiana pszenicy) komosa ryżowa kukurydza miłka (trawa) abisyńska orkisz owies proso pszenica pszenżyto ryż sorgo (gatunek tropikalnego zboża) żyto ORZECHY kakao kawa migdały orzechy brazylijskie orzechy laskowe orzechy macadamia orzechy nerkowca orzechy włoskie orzeszki piniowe orzeszki pistacjowe orzesznik pekan ZIARNA + ROŚLINY STRĄCZKOWE bób ciecierzyca pospolita (inaczej cieciorka, groch włoski) czarna fasola czerwona fasola fasola azuki fasola biała fasola czarne oczko fasola czerwona kidney fasola limeńska (inaczej fasola półksiężycowata) fasola mung fasola zwykła orzeszki ziemne soczewica soja warzywna NASIONA anyż chia dynia gałka muszkatołowa gorczyca kminek kminek zwyczajny kolendra konopie koper włoski kozieradka len mak rzepak sezam słonecznik JAJKA jaja gęsie jaja kaczki jaja kurze jaja przepiórcze NABIAŁ białko serwatkowe bita śmietana ghi (sklarowane masło z mleka bawoła używane w kuchni indyjskiej – przyp. tłum.) jogurt kazeina kefir kozi ser kozie mleko kwaśna śmietana lody masło maślanka mleko mleko owcze mleko skondensowane mleko w proszku mrożony jogurt niesłodzone mleko kondensowane ser serek śmietankowy serwatka śmietana twarożek ziarnisty PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY 25 ROŚLINY PSIANKOWATE bakłażan jagody goji miechunka jadalna (znana jako wiśnia peruwiańska lub rodzynek brazylijski – przyp. tłum.) miechunka pomidorowa papryczka chili papryka papryka habanero papryka jalepeño papryka poblano papryka słodka pieprz kajeński pomidor tytoń wędzona papryczka chili ziemniak INNE alkohol alternatywne substancje słodzące (słodziki) chemikalia dodawane do żywności dodatki do żywności emulgatory NLPZ (czyli Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne) – takie jak aspiryna, ibuprofen, naproksen stewia zagęszczacze WARZYWA brokuły brukselka boćwinka cukinia (inaczej kabaczek) dynia dynia olbrzymia dynia piżmowa groszek cukrowy grzyby jarmuż kabaczek kalafior kapusta kapusta pastewna kapusta właściwa chińska karczoch koper włoski ogórek por rabarbar rukola rukiew wodna sałata seler naciowy szparagi szpinak TŁUSZCZE łój olej awokado olej kokosowy olej palmowy oliwa z oliwek smalec tłuszcz z kaczki tłuszcz zwierzęcy WARZYWA KORZENIOWE brukiew burak cebula cebula szalotka kłębian kątowaty marchewka pasternak pochrzyn (inaczej dziki ignam) rzepa rzodkiewka seler korzeniowy słodki ziemniak MIĘSO bawół bizon dziczyzna indyk jagnięcina kaczka królik kurczak owoce morza ryba wieprzowina wołowina PODROBY bulion z kości nerki ozory serca wątróbka żołądki 26 PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… ŻYWNOŚĆ, KTÓRĄ NALEŻY WŁĄCZYĆ ZIOŁA bazylia estragon kolendra koperek lawenda liście laurowe majeranek mięta mięta pieprzowa mięta zielona natka pietruszki rozmaryn rumianek szałwia szczypiorek trawa cytrynowa tymianek PRZYPRAWY cynamon czosnek goździki herbata imbir kurkuma sól morska szafran szalotki OWOCE ananas arbuz awokado banan borówka amerykańska brzoskwinia cytryna czarna jagoda daktyl figa granat grejpfrut gruszka gujawa (inaczej gruszla) jabłko jeżyna kantalup (rodzaj melona) kiwi klementynka (rodzaj owocu cytrusowego) kokos limonka (inaczej limetka) malina mandarynka mango melon miodowy morela nektarynka papaja persymona (inaczej owoc kaki, znana też jako śliwodaktyl) pomarańcza śliwka truskawka winogrona wiśnia STAŁE ZAPASY W SPIŻARNI anchois (inaczej sardele europejskie) łosoś mąka kokosowa ocet jabłkowy ocet kokosowy ocet ze śliwek japońskich ume oliwki ostrygi płatki kokosowe proszek z maranty trzcinowej sardynki sos kokosowy tuńczyk OKAZJONALNE SŁODZIKI daktyle melasa miód suszone owoce syrop klonowy KISZONKI kapusta kiszona kefir wodny (inaczej japońskie kryształy) kiszone warzywa (marchewki, buraki oraz inne warzywa) kombucha PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY 27 ARGUMENTY PRZEMAWIAJĄCE ZA GĘSTOŚCIĄ ODŻYWCZĄ Chociaż unikanie pokarmów przyczyniających się do nieszczelności jelit oraz dysbiozy jest ważną częścią protokołu autoimmunologicznego, to równie ważne jest zwiększenie spożycia żywności o dużej zawartości składników odżywczych. Owe substancje odżywcze są szczególnie potrzebne dla organizmu w celu wyle- czenia jelit oraz odżywienia ciała. Wydawać by się mogło, że wyeliminowanie tak wielu pokarmów z diety spowodowałoby wystąpienie niedoborów składników odżywczych, jednak tak się wcale nie dzieje. Taki sposób jedzenia jest bogatszy w składniki odżywcze, niż standardowa dieta oraz jest całkowicie bezpieczny, nawet przy długoterminowym kontynuowaniu. Jest to dieta szczególnie bogata w składniki odżywcze potrzebne do leczenia i regeneracji: rozpuszczalne w tłusz- czach witaminy A i D, witaminy z grupy B, kwasy tłuszczowe omega-3, a także inne minerały oraz składniki odżywcze, takie jak cynk, selen, karotenoidy czy siarka. Biorąc wszystko to pod uwagę, żeby odnieść sukces, należy gorliwie szu- kać żywności o jak największej zawartości składników odżywczych oraz regular- nie włączać ją do swojej diety. Oznacza to stosowanie zróżnicowanej diety, która zawiera podroby typu wą- tróbka czy nerki, tłuste ryby i owoce morza, wodorosty, produkty fermentowa- ne, jak i mnóstwo kolorowych owoców oraz warzyw. Nie można zignorować tej części protokołu autoimmunologicznego! Wiele z tych pokarmów powszechnie nie występuje, ani nie jest ogólnie uznawanych za smaczne, jednak stanowiły one integralną część diety naszych przodków. Zachęcam wszystkich do wyjścia poza swoją strefę komfortu i dołożenie starań, żeby włączyć te produkty do diety aby zapewnić sobie większą ilość składników odżywczych. 28 PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… Oto zestawienie ważnych składników odżywczych oraz niektórych produk- tów żywnościowych zgodnych z protokołem autoimmunologicznym, w których się one znajdują12. Lista ta nie jest w żadnym wypadku wyczerpująca, ale można zrozumieć, dlaczego tak ważne jest włączenie niektórych pokarmów do swojej diety (czy ośmielę się tutaj wymienić wątróbkę albo tłuste ryby?): WITAMINY ROZPUSZCZALNE W TŁUSZCZACH Witamina A: wątróbka oraz olej z wątroby ryby (dla retinolu), żółto-pomarańczowe warzywa (dla beta-karotenu, który jest prekursorem witaminy A). Witamina D: wątróbka oraz olej z wątroby ryby, tłuste ryby i ekspozycja na światło słoneczne. Witamina E: czerwony olej palmowy, olej kokosowy, oliwa z oliwek, zielone warzywa liściaste. Witamina K: podroby, warzywa kapustne i ciemnozielone warzywa liściaste, produkty kiszone. WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE Witaminy z grupy B: mięso i owoce morza (zwłaszcza skorupiaki i podroby), kolorowe warzywa, wodorosty. Witamina C: kolorowe owoce i warzywa, zwłaszcza cytrusy i zielone warzywa liściaste. INNE SKŁADNIKI ODŻYWCZE Karotenoidy: kolorowe warzywa (takie jak marchewki, kabaczek, słodkie ziemniaki i buraki). Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe: tłuste ryby i olej z wątroby ryby, mięso ze zwie rząt z wolnego wypasu, podroby. Siarka: warzywa kapustne (brokuły, jarmuż, kapusta). MINERAŁY Cynk: owoce morza, podroby, mięso, zielone warzywa liściaste. Jod: ryby, owoce morza, wodorosty. Magnez: ciemnozielone warzywa liściaste, warzywa pomarańczowe, bulion kostny, sardynki. Miedź: owoce morza, wątróbka. Potas: ryby, warzywa kapustne oraz ciemnozielone liściaste, warzywa pomarańczowe. Selen: ryby, owoce morza, podroby, mięso. Wapń: ciemnozielone warzywa liściaste, bulion kostny, sardynki. Żelazo: mięso, podroby, ryby, owoce morza, ciemnozielone warzywa liściaste. PROTOKÓŁ AUTOIMMUNOLOGICZNY 29 KOMBUCHA SPRZĘT KUCHENNY CZAS od 1 do 3 tygodni ILOŚĆ prawie 3,8 litra TRUDNOŚĆ SKŁADNIKI: 3,8 litra przefiltrowanej wody 5 torebek zielonej herbaty 1 szklanka cukru kryształu (nie używaj do tego przepisu miodu ani agawy) 1 szklanka kultury starterowej kombuchy* 1 szklanka płynu startowego (powinien on pochodzić z kultury startowej albo z poprzedniej partii – jeżeli go nie masz, to możesz użyć octu jabłkowego) POTRZEBNE BĘDĄ RÓWNIEŻ: szklany słoik o poj. 4 litrów gaza duża gumka recepturka DO FERMENTACJI W BUTELKACH: szklane słoiki z pokrywkami sok owocowy 1. Zagotuj podaną ilość wody i dodaj torebki herbaty. Namaczaj je przez minutę albo dwie, a potem wyjmij. 2. Dodaj cukier i wymieszaj całość, żeby połączyć składniki. Pozo- staw do całkowitego wystygnięcia, żeby osiągnąć temperaturę pokojową. 3. Kiedy posłodzona herbata już ostygnie, przelej ją do pojemnika o podanej objętości wraz z kulturą starterową i płynem starto- wym (nie rób tego zanim nie ostygnie – zabijesz w ten sposób swoją kulturę!). Przykryj gazą zabezpieczoną gumką i postaw naczynie w ciemnym miejscu w temperaturze pokojowej (około 18°C do 24°C). 4. Możesz zostawić swoją kulturę, żeby fermentowała przez co naj- mniej tydzień (aż do kilku tygodni) po to, aby pod koniec tego okresu stała się mniej słodka, a bardziej kwaśna, ponieważ bak- terie „zjadają” większość cukru. Po jej spróbowaniu, jeżeli smak przypadnie ci do gustu, przelej większość kombuchy, oszczędza- jąc kulturę, do słoików i przechowuj w lodówce. Zostaw parę szklanek płynu na dnie słoika, żeby rozpocząć kolejną partię. Bę- dziesz także chciał usunąć nową kulturę, która utworzyła się na górze i użyć jej, aby rozpocząć kolejną partię albo możesz po- dzielić się z przyjacielem! Fermentacja w butelkach: żeby uzyskać efekt gazowanej kombuchy, umieść porcję świeżego soku owocowego, od dwóch do czterech ły- żeczek, na dnie kilku szklanych około dwulitrowych butelek i napeł- nij je kombuchą zostawiając około 2,5 centymetra wolnego od góry. Możesz użyć tutaj dowolnego rodzaju soku, jakiego lubisz – ananaso- wego, winogronowego czy z granatu (ten należy do jednego z moich ulubionych). Możesz także dodać przyprawy, takie jak imbir, kurku- ma albo goździk. Przykręć mocno pokrywki i niech napój fermentuje w temperaturze pokojowej przez kilka dni, pamiętając o otwieraniu pokrywki raz dziennie, aby ciecz mogła „odetchnąć”. Po zakończeniu całego procesu włóż kombuchę do lodówki i smacznego! 50 PODSTAWY KUCHNI DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… * Uwaga: kulturę początkową (czyli symbiotyczną kolonię drożdży i bakterii zwaną grzybkiem herbacianym – przypis tłum.) możesz znaleźć w niektórych sklepach spożywczych ze zdrową żywnością, a także w Internecie, ale najlepszym źródłem jest znalezienie osoby w swoim otoczeniu, która może dać ci część ze swojej udanej kultury. Ten grzybek herbaciany wygląda jak nieprzezroczysta matowa kula przypominająca wyglądem galaretkę i powinien być razem z płynem startowym. Kiedy już zrobisz swoją kombuchę po raz pierwszy, bę- dziesz mieć dodatkową kolonię drożdży oraz bakterii i sam będziesz mógł rozpocząć robienie podwójnej partii kombuchy albo podarować ją znajomemu! Przechowywanie: kombuchę można przechowywać w lodówce przez kilka miesięcy. SPIS PRZEPISÓW B Bajeczne smoothie z mango 118 Barszcz z koprem włoskim 174 Brukselka z chrupiącym boczkiem 205 Bulion z kości 45 C Chai z mleka kokosowego 114 Chipsy z tęczowych warzyw korzeniowych 107 Chłodnik z awokado i ogórkiem 181 Chrupiące chipsy z jarmużu 96 Ciasto gruszkowo-karmelowe 316 Cynamonowo-imbirowe pieczone gruszki 303 Czosnkowy „majonez” 139 D Dip pietruszkowo-czosnkowy 108 Dorsz w kokosowej posypce 257 Dressing do sałatki cezar 131 Dressing z cytrusów i awokado do sałatki 127 Dressing z oliwy i awokado do sałatki 127 Duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków289 F Farmerska sałatka warzywna 161 Figowe przekąski energetyczne 99 Filet z soli w sosie estragonowo- -kaparowym 261 Frytki ze słodkich ziemniaków z czosnkowym „majonezem” 221 G „Gospodarski” dressing do sałatki 135 Grillowane szparagi w rozmarynie 209 Gruszki zawijane w boczku 111 Guacamole 140 Gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 I Imbirowy sos winegret ze śliwkami do sałatki 132 J Jabłkowe ciasteczka korzenne 304 Jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 K Kaczka w pomarańczach i rozmarynie 234 Kalafior w curry 201 Kapusta kiszona – wersja podstawowa 49 Klasyczna sałatka z tuńczykiem 250 Klasyczny rosół 178 Kokosowo-bazyliowe pesto 136 Kokosowy kremowy dressing imbirowo- -limonkowy do sałatki 131 Kombucha 50 Koncentrat kokosowy 56 Kotlety jagnięce w sosie rozmarynowo- -śliwkowym 297 Kremowe mleczko kokosowe 58 Kremowe smoothie z malin 118 Kremowy deser kokosowy w pucharku 308 326 SPIS PRZEPISÓW DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… Kruche ciasto jabłkowo-żurawinowe 315 Kurczak pieczony w ziołach 243 Kurczak z rożna 247 Kurczaki nadziewane grzybami (tzw. Kornwalijska dziczyzna) 237 Udka kurczaka duszone w szałwii 244 L Lody mango-kokosowe 307 Lody wiśniowo-limonkowe 307 Ł Łosoś po śródziemnomorsku 258 M Makaroniki (słodkie ciasteczka) 311 Malinowo-kokosowy „sernik” 312 Malinowy sos winegret do sałatki 128 Mango salsa 143 Marchewki i pasternak pieczone w rozmarynie 217 Marokański gulasz z jagnięciny 189 Marynowany kurczak z grilla 233 Marynowany łosoś 253 Miks pieczonych warzyw 213 P Pachnąca cynamonem dynia piżmowa 198 Paszteciki z kurczakiem w czosnku i szałwii 225 Paszteciki z wołowiną w trzech ziołach 278 Pasztet z wątróbki wołowej z rozmarynem i tymiankiem 104 Pieczarkowy „burger” 290 Pobudzający sok z imbirem 121 Podsmażana szarpana wołowina w rozmarynie 294 Podsmażane brokuły gałązkowe z kokosowo-bazyliowym pesto 218 Podsmażano-pieczony halibut 262 Pożywna zupa jarzynowa 186 Przetopiony tłuszcz zwierzęcy 54 Przysmażane warzywa liściaste 197 Pstrąg nadziewany ziołami 269 Pulpety jagnięce z czosnkiem i szpinakiem 293 Purée z pasternaków 210 R Rozmarynowo-miętowe paszteciki jagnięce 285 S Sałatka cezar z kurczakiem 166 Sałatka Colesław z dressingiem z oliwy i awokado 157 Sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 Sałatka ogórkowo-miętowa 153 Sałatka z granatem, rukolą oraz koprem włoskim 158 Sałatka z kurczakiem curry 240 Sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 Sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 Smażone krewetki z fasolką szparagową 265 Smażony kurczak z pesto 230 „Smażony ryż” z kalafiora 214 Sos „niepomidorowy” 147 Sos winegret z octu jabłkowego do sałatki 132 SPIS PRZEPISÓW 327 Sos winegret z pomarańczy malinowych do sałatki 128 „Spaghetti” z pulpetami 298 Stek nacierany przyprawami 281 Szarpane mięso wołowe 277 Szarpane mięso z piersi kurczaka 226 Szmaragdowa sałatka z jarmużu 150 Ś Śródziemnomorska sałatka z łososia 165 T Tabbouleh, czyli sałatka libańska z rzodkiewkami i jicama (kłębianem kątowatym, czyli meksykańską rzepą) 154 Tapenada z oliwek 103 Tęczowe pieczone warzywa korzeniowe 202 Tłuczone słodkie ziemniaki 206 W Wątróbki kurczaka z surowym czosnkiem i tymiankiem 229 Wiśniowy sos grillowy 144 Wodny kefir 52 Wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 Wołowina w czosnku z brokułami 286 Wrapy z nektarynką, rukolą i szynką prosciutto 100 Wzbogacona woda 122 Z Zielone smoothie z banana i borówki amerykańskiej (czarnej jagody) 117 Zielony sok mocy 121 Zupa krem z selera i pora 182 Zupa marchewkowo-imbirowa 177 Zupa na przeziębienie 190 Zupa z dyni olbrzymiej 185 Zupa z łososia 266 Zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 Ż Żeberka wołowe duszone w żurawinie 274 328 SPIS PRZEPISÓW DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… INDEKS A ANCHOIS AWOKADO dressing do sałatki Cezar 131 chłodnik z awokado i ogórkiem 181 dressing z cytrusów i awokado do sałatki 127 dressing z oliwy i awokado do sałatki 127 farmerska sałatka warzywna 161 guacamole 140 mango salsa 143 pieczarkowy „burger” 290 sałatka Cezar z kurczakiem 166 sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 B BAJECZNE SMOOTHIE Z MANGO 118 BANAN bajeczne smoothie z mango 118 kremowe smoothie z malin 118 zielone smoothie z banana i borówki amerykańskiej (czarnej jagody) 117 BOCZEK brukselka z chrupiącym boczkiem 205 gruszki zawijane w boczku 111 pasztet z wątróbki wołowej z rozmarynem i tymiankiem 104 zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 BOĆWINA pożywna zupa jarzynowa 186 przysmażane warzywa liściaste 197 zupa na przeziębienie 190 BORÓWKA AMERYKAŃSKA (CZARNA JAGODA) zielone smoothie z banana i borówki amerykańskiej (czarnej jagody) 117 BROKUŁY kurczak z rożna 247 wołowina w czosnku z brokułami 286 BROKUŁY GAŁĄZKOWE podsmażane brokuły gałązkowe z kokosowo-bazyliowym pesto 218 smażony kurczak z pesto 230 BRUKIEW chipsy z tęczowych warzyw korzeniowych 107 tęczowe pieczone warzywa korzeniowe 202 BRUKSELKA brukselka z chrupiącym boczkiem 205 BRUKSELKA Z CHRUPIĄCYM BOCZKIEM 205 BULION Z KOŚCI 45 barszcz z koprem włoskim 174 duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków 289 gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 udka kurczaka duszone w szałwii 244 marokański gulasz z jagnięciny 189 wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 szarpane mięso z piersi kurczaka 226 szarpane mięso wołowe 277 pożywna zupa jarzynowa 186 pulpety jagnięce z czosnkiem i szpinakiem 293 sos „niepomidorowy” 147 wołowina w czosnku z brokułami 286 zupa krem z selera i pora 182 zupa marchewkowo-imbirowa 177 zupa na przeziębienie 190 zupa z dyni olbrzymiej 185 żeberka wołowe duszone w żurawinie 274 barszcz z koprem włoskim 174 chipsy z tęczowych warzyw korzeniowych 107 farmerska sałatka warzywna 161 sos „niepomidorowy” 147 tęczowe pieczone warzywa korzeniowe 202 BURAKI INDEKS 329 C CHAI Z MLEKA KOKOSOWEGO 114 CHŁODNIK Z AWOKADO I OGÓRKIEM 181 CHRUPIĄCE CHIPSY Z JARMUŻU 96 CIASTO GRUSZKOWO-KARMELOWE 316 CUKIER KOKOSOWY ciasto gruszkowo-karmelowe 316 jabłkowo-żurawinowe kruche ciasto 315 CUKINIA (KABACZEK) miks pieczonych warzyw 213 podsmażana szarpana wołowina w rozmarynie 294 „smażony ryż” z kalafiora 214 „spaghetti” z pulpetami 298 zupa na przeziębienie 190 CYNAMONOWO-IMBIROWE PIECZONE GRUSZKI 303 CYTRUSY dressing z cytrusów i awokado do sałatki 127 kaczka w pomarańczach i rozmarynie 234 marokański gulasz z jagnięciny 189 marynowany łosoś 253 wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 podsmażano-pieczony halibut 262 sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 sos winegret z pomarańczy malinowych do sałatki 128 CHIPSY Z TĘCZOWYCH WARZYW KORZENIOWYCH 107 CZOSNKOWY „MAJONEZ” 139 filet z soli w sosie estragonowo- kaparowym 261 frytki ze słodkich ziemniaków z czosnkowym „majonezem” 221 klasyczna sałatka z tuńczykiem 250 pieczarkowy „burger” 290 sałatka z kurczakiem curry 240 sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 stek nacierany przyprawami 281 D DAKTYLE chai z mleka kokosowego 114 jabłkowe ciasteczka korzenne 304 makaroniki 311 malinowo-kokosowy „sernik” 312 DESERY ciasto gruszkowo-karmelowe 316 cynamonowo-imbirowe pieczone gruszki 303 jabłkowe ciasteczka korzenne 304 jabłkowo-żurawinowe kruche ciasto 315 kremowy deser kokosowy w pucharku 308 lody mango-kokosowe 307 lody wiśniowo-limonkowe 307 makaroniki 311 malinowo-kokosowy „sernik” 312 DIP PIETRUSZKOWO-CZOSNKOWY 108 DORSZ dorsz w kokosowej posypce 257 DORSZ W KOKOSOWEJ POSYPCE 257 DRESSING Z CYTRUSÓW I AWOKADO DO SAŁATKI 127 DRESSING Z OLIWY I AWOKADO DO SAŁATKI 127 DRESSINGI dressing do sałatki Cezar 131 dressing z cytrusów i awokado do sałatki 127 dressing z oliwy i awokado do sałatki 127 „gospodarski” dressing do sałatki 135 imbirowy sos winegret ze śliwkami do sałatki 132 kokosowy kremowy dressing imbirowo- limonkowy do sałatki 131 malinowy sos winegret do sałatki 128 sos winegret z pomarańczy malinowych do sałatki 128 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 kaczka w pomarańczach i rozmarynie 234 klasyczny rosół 178 kurczak pieczony w ziołach 243 kurczak z rożna 247 kurczaki nadziewane grzybami (tzw. kornwalijska dziczyzna) 237 DRÓB 330 INDEKS DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… udka kurczaka duszone w szałwii 244 marynowany kurczak z grilla 233 paszteciki z kurczakiem w czosnku i szałwii 225 szarpane mięso z piersi kurczaka 226 sałatka Cezar z kurczakiem 166 sałatka z kurczakiem curry 240 smażony kurczak z pesto 230 wątróbki kurczaka z surowym czosnkiem i tymiankiem 229 DUSZONA GOLEŃ JAGNIĘCA Z PURÉE Z PASTERNAKÓW 289 DYNIA OLBRZYMIA zupa z dyni olbrzymiej 185 DYNIA PIŻMOWA gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 pachnąca cynamonem dynia piżmowa 198 F FARMERSKA SAŁATKA WARZYWNA 161 FASOLKA SZPARAGOWA klasyczny rosół 178 smażone krewetki z fasolką szparagową 265 zupa na przeziębienie 190 FERMENTOWANE NAPOJE kombucha 50 wzbogacona woda 122 FIGOWE PRZEKĄSKI ENERGETYCZNE 99 FILET Z SOLI W SOSIE ESTRAGONOWO--KAPAROWYM 261 FRYTKI ZE SŁODKICH ZIEMNIAKÓW Z CZOSNKOWYM „MAJONEZEM” 221 G „GOSPODARSKI” DRESSING DO SAŁATKI 135 GRANAT sałatka z granatem, rukolą oraz koprem włoskim 158 GRILLOWANE grillowane szparagi w rozmarynie 209 marynowany kurczak z grilla 233 GRILLOWANE SZPARAGI W ROZMARYNIE 209 GRUSZKA ciasto gruszkowo-karmelowe 316 cynamonowo-imbirowe pieczone gruszki 303 gruszki zawijane w boczku 111 gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 zielony sok mocy 121 GRUSZKI ZAWIJANE W BOCZKU 111 GRZYBY farmerska sałatka warzywna 161 gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 kurczak z rożna 247 kurczaki nadziewane grzybami (tzw. kornwalijska dziczyzna) 237 udka kurczaka duszone w szałwii 244 pożywna zupa jarzynowa 186 smażone krewetki z fasolką szparagową 265 „smażony ryż” z kalafiora 214 GUACAMOLE 140 GULASZ Z MIĘSA WOŁOWEGO Z DYNIĄ, GRUSZKĄ I TYMIANKIEM 173 GULASZE gulasz z mięsa wołowego z dynią, gruszką i tymiankiem 173 marokański gulasz z jagnięciny 189 H HALIBUT podsmażano-pieczony halibut 262 I IMBIROWY SOS WINEGRET ZE ŚLIWKAMI DO SAŁATKI 132 J JABŁKA jabłkowe ciasteczka korzenne 304 jabłkowo-żurawinowe kruche ciasto 315 INDEKS 331 JABŁKOWE CIASTECZKA KORZENNE 304 JAGNIĘCINA duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków 289 kotlety jagnięce w sosie rozmarynowo- -śliwkowym 297 marokański gulasz z jagnięciny 189 pulpety jagnięce z czosnkiem i szpinakiem 293 rozmarynowo-miętowe paszteciki jagnięce 285 JAGNIĘCINA, GOLEŃ duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków 289 JAGNIĘCINA, GULASZ marokański gulasz z jagnięciny 189 JAGNIĘCINA, KOTLETY kotlety jagnięce w sosie rozmarynowo- śliwkowym 297 JAGNIĘCINA, MIĘSO MIELONE pulpety jagnięce z czosnkiem i szpinakiem 293 rozmarynowo-miętowe paszteciki jagnięce 285 JARMUŻ chrupiące chipsy z jarmużu 96 przysmażane warzywa liściaste 197 szmaragdowa sałatka z jarmużu 150 zielony sok mocy 121 zupa na przeziębienie 190 JARZYNOWA ZUPA Z KURCZAKIEM CURRY 193 JICAMA (KŁĘBIAN KĄTOWATY, CZYLI MEKSYKAŃSKA RZEPA) tabbouleh, czyli sałatka libańska z rzodkiewkami i jicama (kłębianem kątowatym, czyli meksykańską rzepą) 154 K KACZKA kaczka w pomarańczach i rozmarynie 234 KACZKA W POMARAŃCZACH I ROZMARYNIE 234 KALAFIOR kalafior w curry 201 kurczaki nadziewane grzybami (tzw. kornwalijska dziczyzna) 237 „smażony ryż” z kalafiora 214 KALAFIOR W CURRY 201 KAPARY filet z soli w sosie estragonowo- kaparowym 261 tapenada z oliwek 103 KAPUSTA kapusta kiszona – wersja podstawowa 49 sałatka coleslaw z dressingiem z oliwy i awokado 157 KAPUSTA KISZONA – WERSJA PODSTAWOWA 49 KAPUSTA PASTEWNA przysmażane warzywa liściaste 197 KIWI KOKOSOWO-BAZYLIOWE PESTO 136 podsmażane brokuły gałązkowe z kokosowo-bazyliowym pesto 218 smażony kurczak z pesto 230 KOKOSOWY KREMOWY DRESSING IMBIROWO-LIMONKOWY DO SAŁATKI 131 KOMBUCHA 50 KONCENTRAT KOKOSOWY 56 cynamonowo-imbirowe pieczone gruszki 303 czosnkowy „majonez” 139 dressing do sałatki Cezar 131 „gospodarski” dressing do sałatki 135 kokosowy kremowy dressing imbirowo- -limonkowy do sałatki 131 kremowy deser kokosowy w pucharku 308 KLASYCZNA SAŁATKA Z TUŃCZYKIEM 250 KLASYCZNY ROSÓŁ 178 KOKOS, PŁATKI chai z mleka kokosowego 114 dorsz w kokosowej posypce 257 figowe przekąski energetyczne 99 jabłkowe ciasteczka korzenne 304 koncentrat kokosowy 56 kremowe mleczko kokosowe 58 makaroniki 311 malinowo-kokosowy „sernik” 312 332 INDEKS DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… kremowe smoothie z malin 118 kremowy deser kokosowy w pucharku 308 malinowo-kokosowy „sernik” 312 zielone smoothie z banana i borówki amerykańskiej (czarnej jagody) 117 KOPER WŁOSKI barszcz z koprem włoskim 174 KORNWALIJSKA DZICZYZNA kurczaki nadziewane grzybami (tzw. kornwalijska dziczyzna) 244 KOTLETY JAGNIĘCE W SOSIE ROZMARYNOWO-ŚLIWKOWYM 297 KREMOWE MLECZKO KOKOSOWE 58 KREMOWE SMOOTHIE Z MALIN 118 KREMOWY DESER KOKOSOWY W PUCHARKU 308 KREWETKI smażone krewetki z fasolką szparagową 265 KURCZAK jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 klasyczny rosół 178 kurczak pieczony w ziołach 243 kurczak z rożna 247 udka kurczaka duszone w szałwii 244 marynowany kurczak z grilla 233 paszteciki z kurczakiem w czosnku i szałwii 225 szarpane mięso z piersi kurczaka 226 sałatka Cezar z kurczakiem 166 sałatka z kurczakiem curry 240 smażony kurczak z pesto 230 wątróbki kurczaka z surowym czosnkiem i tymiankiem 229 KURCZAK PIECZONY W ZIOŁACH 243 KURCZAK Z ROŻNA 247 KURCZAK, MIĘSO SZARPANE smażony kurczak z pesto 230 sałatka Cezar z kurczakiem 166 kurczak z rożna 247 sałatka z kurczakiem curry 240 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 KURCZAK, MIĘSO Z PIERSI marynowany kurczak z grilla 233 szarpane mięso z piersi kurczaka 226 KURCZAK, MIĘSO ZMIELONE paszteciki z kurczakiem w czosnku i szałwii 225 KURCZAK, UDKA udka kurczaka duszone w szałwii 244 KURCZAK, W CAŁOŚCI klasyczny rosół 178 kurczak pieczony w ziołach 243 KURCZAKI NADZIEWANE GRZYBAMI (TZW. KORNWALIJSKA DZICZYZNA) 237 UDKA KURCZAKA DUSZONE W SZAŁWII 244 L LODY MANGO-KOKOSOWE 307 LODY WIŚNIOWO-LIMONKOWE 307 Ł ŁOSOŚ łosoś po śródziemnomorsku 258 marynowany łosoś 253 sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 śródziemnomorska sałatka z łososia 165 zupa z łososia 266 ŁOSOŚ PO ŚRÓDZIEMNOMORSKU 258 M MAKARONIKI 311 MALINOWO-KOKOSOWY „SERNIK” 312 MALINOWY SOS WINEGRET DO SAŁATKI 128 MALINY kremowe smoothie z malin 118 kremowy deser kokosowy w pucharku 308 malinowo-kokosowy „sernik” 312 malinowy sos winegret do sałatki 128 MAŁŻE JADALNE zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 MANDARYNKI sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 INDEKS 333 MANGO bajeczne smoothie z mango 118 lody mango-kokosowe 307 mango salsa 143 MANGO SALSA 143 MARCHEWKI chipsy z tęczowych warzyw korzeniowych 107 duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków 289 farmerska sałatka warzywna 161 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 klasyczna sałatka z tuńczykiem 250 klasyczny rosół 178 kurczak z rożna 243 marchewki i pasternak pieczone w rozmarynie 217 marokański gulasz z jagnięciny 189 wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 pobudzający sok z imbirem 121 pożywna zupa jarzynowa 186 sałatka coleslaw z dressingiem z oliwy i awokado 157 sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 „smażony ryż” z kalafiora 214 sos „niepomidorowy” 147 śródziemnomorska sałatka z łososia 165 tabbouleh, czyli sałatka libańska z rzodkiewkami i jicama (kłębianem kątowatym, czyli meksykańską rzepą) 154 tęczowe pieczone warzywa korzeniowe 202 zupa marchewkowo-imbirowa 177 zupa z łososia 266 zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 MARCHEWKI I PASTERNAK PIECZONE W ROZMARYNIE 217 MAROKAŃSKI GULASZ Z JAGNIĘCINY 189 MARYNOWANY KURCZAK Z GRILLA 233 MARYNOWANY ŁOSOŚ 253 MĄKA KOKOSOWA ciasto gruszkowo-karmelowe 316 dorsz w kokosowej posypce 257 jabłkowe ciasteczka korzenne 304 jabłkowo-żurawinowe kruche ciasto 315 malinowo-kokosowy „sernik” 312 podsmażano-pieczony halibut 262 MĄKA Z MARANTY TRZCINOWEJ ciasto gruszkowo-karmelowe 316 jabłkowo-żurawinowe kruche ciasto 315 WOŁOWINA DUSZONA W CYTRUSACH I TYMIANKU 282 MIKS PIECZONYCH WARZYW 213 MIÓD kremowy deser kokosowy w pucharku 308 smażone krewetki z fasolką szparagową 254 MLECZKO KOKOSOWE „gospodarski” dressing do sałatki 135 chai z mleka kokosowego 114 dorsz w kokosowej posypce 257 dressing do sałatki Cezar 131 jarzynowa zupa z kurczakiem curry 193 zupa z łososia 266 zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 N NAPOJE bajeczne smoothie z mango 118 chai z mleka kokosowego 114 kombucha 50 kremowe mleczko kokosowe 58 kremowe smoothie z malin 118 pobudzający sok z imbirem 121 wodny kefir 52 wzbogacona woda 122 zielone smoothie z banana i borówki amerykańskiej (czarnej jagody) 117 zielony sok mocy 121 O OCET JABŁKOWY 132 OGÓRKI chłodnik z awokado i ogórkiem 181 334 INDEKS DIETA PALEO – NATURALNA DIETA… farmerska sałatka warzywna 161 guacamole 140 mango salsa 143 pobudzający sok z imbirem 121 sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 sałatka ogórkowo-miętowa 153 sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 szmaragdowa sałatka z jarmużu 150 śródziemnomorska sałatka z łososia 165 tabbouleh, czyli sałatka libańska z rzodkiewkami i jicama (kłębianem kątowatym, czyli meksykańską rzepą) 154 zielony sok mocy 121 dip pietruszkowo-czosnkowy 108 łosoś po śródziemnomorsku 258 sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 śródziemnomorska sałatka z łososia 165 tabbouleh, czyli sałatka libańska z rzodkiewkami i jicama (kłębianem kątowatym, czyli meksykańską rzepą) 154 tapenada z oliwek 103 OLIWKI OWOCE MORZA dorsz w kokosowej posypce 257 filet z soli w sosie estragonowo- kaparowym 261 łosoś po śródziemnomorsku 258 marynowany łosoś 253 podsmażano-pieczony halibut 262 pstrąg nadziewany ziołami 269 sałatka z łososiem, oliwkami i ogórkiem 254 sałatka z podsmażanym tuńczykiem albakora oraz dressingiem z cytrusów i awokado 169 smażone krewetki z fasolką szparagową 265 śródziemnomorska sałatka z łososia 165 zupa z łososia 266 zupa z małży (amerykańska zupa rybaków z małży) 270 P PACHNĄCA CYNAMONEM DYNIA PIŻMOWA 198 PASTERNAK chipsy z tęczowych warzyw korzeniowych 107 duszona goleń jagnięca z purée z pasternaków 289 marchewki i pasternak pieczone w rozmarynie 217 wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 pożywna zupa jarzynowa 186 purée z pasternaków 210 tęczowe pieczone warzywa korzeniowe 202 zupa z łososia 266 PASZTECIKI Z KURCZAKIEM W CZOSNKU I SZAŁWII 225 PASZTECIKI Z WOŁOWINĄ W TRZECH ZIOŁACH 278 PASZTET Z WĄTRÓBKI WOŁOWEJ Z ROZMARYNEM I TYMIANKIEM 104 PIECZARKA DWUZARODNIKOWA (BRUNATNA) miks pieczonych warzyw 213 pieczarkowy „burger” 290 PIECZARKOWY „BURGER” 290 POBUDZAJĄCY SOK Z IMBIREM 121 PODSMAŻANA SZARPANA WOŁOWINA W ROZMARYNIE 294 PODSMAŻANE BROKUŁY GAŁĄZKOWE Z KOKOSOWO-BAZYLIOWYM PESTO 218 PODSMAŻANO-PIECZONY HALIBUT 262 POMARAŃCZE dressing z cytrusów i awokado do sałatki 127 kaczka w pomarańczach i rozmarynie 234 marokański gulasz z jagnięciny 189 marynowany łosoś 253 wołowina duszona w cytrusach i tymianku 282 podsmażano-pieczony halibut 262 sałatka cytrusowo-szpinakowa 162 INDEKS 335 POMARAŃCZE MALINOWE marokański gulasz z jagnięciny 189 sos winegret z pomarańczy malinowych do sałatki 128 POR zupa krem z selera i pora 182 SZARPANE MIĘSO Z PIERSI KURCZAKA 226 SZARPANE MIĘSO WOŁOWE 277 POŻYWNA ZUPA JARZYNOWA 186 PROSCIUTTO wrapy z nektarynką, rukolą i szynką prosciutto 100 PRZETOPIONY TŁUSZCZ ZWIERZĘCY 54 PRZYSMAŻANE WARZYWA LIŚCIASTE 197 PRZYSTAWKI chipsy z tęczowyc
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dieta Paleo - naturalna dieta naszych przodków. Potrawy, dzięki którym poradzisz sobie z przewlekłymi chorobami autoimmunologicznymi, odzyskasz zdrowie i dobre samopoczucie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: