Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00337 005482 13646859 na godz. na dobę w sumie
Domniemanie konstytucyjności ustaw w Stanach Zjednoczonych Ameryki - ebook/pdf
Domniemanie konstytucyjności ustaw w Stanach Zjednoczonych Ameryki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 185
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8986-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza publikacja stanowi kompleksowe omówienie zagadnienia domniemania konstytucyjności w porządku prawnym Stanów Zjednoczonych Ameryki , z uwzględnieniem praktyki jurysdykcyjnej Sądu Najwyższego oraz sądów stanowych.

Autor podejmuje temat wieloaspektowo. Pojęcie domniemania konstytucyjności zostaje bowiem omówione nie tylko jako zasada kontroli prawa w toku postępowania, a także jako element doktryny sądowej wstrzemięźliwości.  W pracy wskazano podstawy obowiązywania domniemania konstytucyjności , mając szczególnie na uwadze charakter instytucji judicial review, jak również istotę instytucjonalnej nadrzędności władzy ustawodawczej.

Ponadto autor przedstawia zagadnienie domniemania konstytucyjności w kontekście obowiązywania materialnych dyrektyw interpretacyjnych tekstu prawnego. W tej części wywodu szczegółowo zostają omówione trzy dyrektywy interpretacyjne tekstu prawnego: klasyczny oraz współczesny kanon unikania, a także reguła rozdzielności.

Ostatni rozdział monografii ma charakter porównawczy. Zestawieniu podlegają dwa modele kontroli konstytucjonalności: w Polsce i w Stanach Zjednoczonych. Fragment stanowi więc asumpt do pogłębionej dyskusji na temat znaczenia domniemania konstytucyjności w Stanach Zjednoczonych Ameryki dla odmiennych porządków prawnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE Domniemanie konstytucyjności ustaw w stanach ZjeDnocZonych ameryki Tomasz ziński Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE TOMASZ ZIŃSKI • DOMNIEMANIE KONSTYTUCYJNOŚCI USTAW W STANACH ZJEDNOCZONYCH AMERYKI Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: K. Czaplicki DOKUMENTY TOŻSAMOŚCI. ADMINISTRACYJNOPRAWNE ASPEKTY WYKORZYSTYWANIA TECHNIK BIOMETRYCZNYCH R. Flejszar ZASADA DYSPOZYCYJNOŚCI W PROCESIE CYWILNYM J. Gołaczyński WYBRANE DOBRE PRAKTYKI W ZAKRESIE USŁUG ELEKTRONICZNYCH S. Koczur AKSJOLOGIA ODPOWIEDZIALNOŚCI MATERIALNEJ PRACOWNIKA J. Osiejewicz HARMONIZACJA PRAWA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ A. Stangret-Smoczyńska ZDOLNOŚĆ KREDYTOWA W UJĘCIU PRAWA POLSKIEGO B. Stępień-Załucka SPRAWOWANIE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI PRZEZ SĄD NAJWYŻSZY W POLSCE M. Szuniewicz OCHRONA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA JAKO PRZESŁANKA OGRANICZENIA PRAW I WOLNOŚCI JEDNOSTKI W ŚWIETLE EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA www.ksiegarnia.beck.pl DOMNIEMANIE KONSTYTUCYJNOŚCI USTAW W STANACH ZJEDNOCZONYCH AMERYKI TOMASZ ZIŃSKI WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Dagna Kordyasz Prof. KA dr hab. Konrad Kohutek, Prof. UwB dr hab. Anna Piszcz Recenzenci: Publikacja dofinansowana przez Uczelnię Łazarskiego w Warszawie © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8985-1 ISBN e-book 978-83-255-8986-8 Mojej Babci Stefanii Polcyn Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz literatury ....................................................................................................... Wykaz orzecznictwa ................................................................................................ Rozdział I. Geneza domniemania konstytucyjności w porządku prawnym Stanów Zjednoczonych Ameryki ................................................................... § 1. Domniemanie konstytucyjności w praktyce jurysdykcyjnej Sądu Najwyższego oraz sądów stanowych w pierwszych latach niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki ................................. § 2. Domniemanie konstytucyjności a realia polityczne okresu pierwszych lat niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki ....... § 3. Poglądy zwolenników instytucji judicial review a domniemanie konstytucyjności ........................................................................................ § 4. Porzucenie koncepcji Komisji Rewizyjnej a domniemanie konstytucyjności ........................................................................................ § 5. Geneza domniemania konstytucyjności jako zasady kontroli prawa w toku postępowania sądowego ............................................................. Rozdział II. Pojęcie domniemania konstytucyjności ....................................... § 1. Pojęcie domniemania (presumption) w amerykańskiej nauce o prawie ....................................................................................................... § 2. Pojęcie domniemania konstytucyjności – uwagi ogólne .................... I. Domniemanie konstytucyjności jako zasada kontroli prawa w toku postępowania ....................................................................... 1. Domniemanie konstytucyjności jako element doktryny sądowej wstrzemięźliwości (judicial self-restraint) ............... 2. Domniemanie konstytucyjności jako zasada kontroli prawa w toku postępowania – próba definicji ..................... II. Domniemanie konstytucyjności jako założenie systemu prawnego ........................................................................................... Rozdział III. Zakres przedmiotowy domniemania konstytucyjności jako zasady kontroli prawa w toku postępowania .............................................. § 1. Wprowadzenie do rozważań ................................................................... § 2. Geneza standardów nadzoru jurysdykcyjnego ..................................... XI XIX XXI XXXI 1 1 7 13 18 22 27 27 33 35 35 38 48 49 49 51 VII Spis treści § 3. Najniższy standard nadzoru jurysdykcyjnego (minimial scrutiny) .... § 4. Pośredni standard nadzoru jurysdykcyjnego (intermediate scrutiny) ....................................................................................................... § 5. Najwyższy standard nadzoru jurysdykcyjnego (strict scrutiny) ......... Rozdział IV. Podstawy obowiązywania domniemania konstytucyjności .... § 1. Sądowe uzasadnienie domniemania konstytucyjności ........................ I. Domniemanie konstytucyjności jako instytucja wyrażająca należny szacunek (due respect) dla równorzędnej gałęzi władzy ................................................................................................ 1. Wyjaśnienie istoty podstawy ................................................... 2. Poglądy przedstawicieli doktryny ........................................... II. Charakter instytucji judicial review w świetle założeń ustrojowych Stanów Zjednoczonych Ameryki ........................... 1. Wyjaśnienie istoty podstawy ................................................... 2. Poglądy przedstawicieli doktryny ........................................... III. Instytucjonalna nadrzędność władzy ustawodawczej nad sądową w procesie prawotwórczym .............................................. 1. Wyjaśnienie istoty podstawy ................................................... 2. Poglądy przedstawicieli doktryny ........................................... § 2. Doktrynalne uzasadnienie obowiązywania domniemania konstytucyjności ........................................................................................ Rozdział V. Doktryna domniemania konstytucyjności a materialne dyrektywy wykładni tekstu prawnego .......................................................... § 1. Wpływ domniemania konstytucyjności na kształt materialnych dyrektyw interpretacyjnych tekstu prawnego ...................................... § 2. Klasyczny kanon unikania (classical avoidance canon) ....................... § 3. Współczesny kanon unikania (modern avoidance canon) .................. § 4. Reguła interpretacyjnej rozdzielności (severability test) ...................... Rozdział VI. Domniemanie konstytucyjności ustaw w Polsce a w Stanach Zjednoczonych Ameryki .................................................................................. § 1. Domniemanie konstytucyjności w polskiej nauce o prawie ............... I. Pojęcie domniemania konstytucyjności ....................................... 1. Domniemanie konstytucyjności jako reguła określająca rozkład ciężaru dowodowego .................................................. A. Pojęcie ................................................................................. B. Zakres przedmiotowy ....................................................... 2. Domniemanie konstytucyjności jako założenie systemu prawnego .................................................................................... 3. Domniemanie konstytucyjności jako dyrektywa interpretacyjna aktu prawnego ............................................... VIII 57 62 64 69 70 70 70 77 81 81 85 89 89 93 97 101 101 104 109 116 121 121 121 121 121 123 126 128 Spis treści II. Podstawy obowiązywania domniemania konstytucyjności w prawie polskim ............................................................................. § 2. Pojęcie domniemania konstytucyjności w Stanach Zjednoczonych Ameryki a w Polsce ................................................................................... § 3. Podstawy obowiązywania domniemania konstytucyjności w Stanach Zjednoczonych Ameryki a w Polsce ................................... § 4. Zakres przedmiotowy domniemania konstytucyjności w Stanach Zjednoczonych Ameryki a w Polsce ...................................................... Zakończenie ............................................................................................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 130 132 136 140 143 147 IX Wprowadzenie W 1803 r. w sprawie Marbury v. Madison, Sąd Najwyższy, znosząc odpowiednie postanowienia ustawy o ustroju sądów (Judiciary Act z 1789 r.), w jednomyślnej opinii autorstwa prezesa J. Marshalla uznał, że: „(...) obowiązkiem władzy sądowej jest stwier- dzenie, czym jest prawo. Ci, którzy stosują daną regułę w poszczególnych sprawach, muszą mieć możliwość rozszerzania i interpretowania tej reguły. Jeżeli dwa prawa są ze sobą w konflikcie, sądy muszą zadecydować o ich mocy wiążącej. Jeżeli zatem jakieś prawo będzie sprzeczne z konstytucją, w przypadku gdy obydwa prawa mają zastoso- wanie w sprawie, sąd musi zdecydować albo na rzecz tego prawa, nie respektując kon- stytucji, albo na rzecz konstytucji, nie respektując sprzecznego z nią prawa. Sąd musi określić, które z tych praw ma zastosowanie w sprawie. To stanowi esencję funkcjono- wania sądów. Jeżeli zatem sądy mają respektować konstytucję, która jest wyższa wzglę- dem ustawy, konstytucja a nie ustawa musi być wiążąca w sprawie, do której te obydwa prawa mają zastosowanie”1. Cytowanym orzeczeniem, powszechnie uznawanym za najważniejszą sprawę w historii amerykańskiego konstytucjonalizmu, Sąd Najwyższy ustanowił instytucję prawną, która definitywnie zmieniła status i pozycję amerykańskiej judykatury. In- stytucja ta, nazwana judicial review, oznaczała przyznanie sędziom prawa do badania zgodności z konstytucją aktów prawnych wydawanych przez inne piony władzy, czyli do kontroli konstytucyjności prawa2. Opierająca się na założeniu, że proces stosowania prawa obejmuje również konieczność oceny, czy mająca znaleźć zastosowanie norma prawna jest zgodna z normą konstytucyjną i w razie negatywnego rozstrzygnięcia tego zagadnienia powinność dania pierwszeństwa normie prawnej wyższego rzędu, insty- tucja judicial review urosła do rangi instrumentu gwarantującego to, że konstytucyjne wolności i prawa jednostki będą respektowane przez władzę wykonawczą oraz usta- wodawczą. Zajmując centralną pozycję pośród instrumentów hamulców i równowagi, w opinii wielu badaczy judicial review stanowi najbardziej skuteczne narzędzie ochrony przed niekonstytucyjnym ustawodawstwem, jak również instytucję gwarantującą to, że normy konstytucyjne będą we właściwy sposób egzekwowane3. Jak słusznie wskazywał J.M. Shaman, fakt usankcjonowania przez Sąd Najwyższy USA kompetencji władzy sądowej do badania konstytucyjności efektów działania eg- zekutywy oraz władzy ustawodawczej, nierozerwalnie wiązał się ze zwiększeniem po- 1 5 U.S. 137 (1803). 2 P. Laider, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych: od prawa do polityki, Kraków 2011, s. 53. 3 B. Schwartz, American Constitutional Law, New York 1979, s. 128. XI Wprowadzenie datności Sądu Najwyższego USA na ataki polityczne ze strony pozostałych organów władzy4. Rozpatrywana, z perspektywy członków Kongresu, instytucja judicial review stanowi bowiem konstrukcję, która w istotny sposób ogranicza jego swobodę w realiza- cji swoich konstytucyjnych obowiązków. Każdorazowo rozstrzygnięcie Sądu Najwyż- szego stwierdzające nieważność ustawy, jest w mniejszym lub większym stopniu rów- noznaczne z fiaskiem obranego przez władzę ustawodawczą kierunku w zakresie kształ- towania szeroko pojętej polityki państwa w drodze stanowienia prawa. Przy czym jego skutki nie ograniczają się tylko do badanego aktu prawnego, ale również mogą mieć wpływ na podobne inicjatywy ustawodawcze podejmowane przez Kongres w przyszło- ści5. Tym samym rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego, stwierdzające nieważność ustawy Kongresu, jest źródłem tarć pomiędzy równorzędnymi organami władzy. Pod adre- sem judykatury kierowane są – niekiedy tylko uzasadnione – zarzuty, że wkracza ona w kompetencje zastrzeżone do wyłącznej właściwości innych równorzędnych organów władzy. Wskazuje się, że pod pozorem oceny konstytucyjności Sąd Najwyższy elimi- nuje z porządku prawnego akt prawny, zastępując oceny polityczne władzy ustawo- dawczej swoimi własnymi subiektywnymi przekonaniami. W tym kontekście często podnoszone są głosy – jak ten senatora G.W. Norrisa – że: „Mamy ciało prawodawcze, zwane Izbą Reprezentantów, składające się z przeszło 400 członków. Mamy również inne ciało prawodawcze, zwane Senatem, w liczbie około 100 osób. W końcu mamy też de facto jeszcze jedno ciało ustawodawcze, zwane Sądem Najwyższym, które składa się tylko z 9 osób, a jest potężniejsze od wszystkich pozostałych łącznie”6. Niejednokrotnie takie konflikty na linii Sąd Najwyższy a Kongres lub Prezydent USA, nie ograniczają się tylko do otwartej krytyki niepopularnych rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, ale również pociągają za sobą zapowiedź podjęcia działań, ukierunkowanych na faktyczne ograni- czenie niezawisłości Sądu Najwyższego. W konsekwencji, jakkolwiek mocno zakorzeniona w kulturze prawnej Stanów Zjednoczonych, judicial review – jak żaden inny instrument amerykańskiego konstytu- cjonalizmu – budzi liczne spory i kontrowersje. Są one dodatkowo potęgowane przez fakt, że instytucja ta w swej istocie w najmniejszym stopniu ucieleśnia demokratyczne wartości, na jakich opiera się ustrój Stanów Zjednoczonych Ameryki. Uprawnienie to jest bowiem zastrzeżone dla małego gremium składu orzekającego sądu, który w za- kresie podejmowanych przez siebie decyzji jest niezawisły i nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności. 4 J. Shaman, The Rule of Reasonableness In Constitutional Adjucation: Toward The end of Irresponsible Judicial Review And The Establishment of Viable Theory of Equal Protection Clause, Hastings Constitutional Legal Quarterly, 1974–1975, Vol. 2, s. 155. 5 W. Rehnquist, The Supreme Court – how it was and how it is, New York 1987, s. 318. 6 H. Abraham, The Judicial Process An introductory Analysis of the Courts of the United States, England and France, New York 1993, s. 316. XII Wprowadzenie Sąd Najwyższy, celem zminimalizowania podatności na ataki polityczne ze strony władzy ustawodawczej i wykonawczej, w swej praktyce jurysdykcyjnej wykształcił ka- talog reguł prawnych ukierunkowanych na wydawanie wyroku kasatoryjnego w spra- wach, w których jest to absolutnie konieczne. Reguły te, stanowiące element doktryny sądowej wstrzemięźliwości (judicial self-restraint), realizują postulat ograniczenia dzia- łalności Sądu Najwyższego do spraw najbardziej oczywistych tak, aby instytucja judi- cial review nie prowadziła do naruszenia zasady podziału władzy oraz sytemu kontroli i równowagi7. Określane mianem maksym (judicial self-restraint maxims) lub doktryn sądowej wstrzemięźliwości, stanowią zasady, którymi rządzi się proces konstytucyjnego wyrokowania, o ile na ich zastosowanie na kanwie analizowanej sprawy zdecyduje się Sąd Najwyższy. To właśnie problematyka jednej z takich zasad – a mianowicie doktryny domnie- mania konstytucyjności – stanowi przedmiot niniejszej pracy. Zastosowana po raz pierwszy w sprawie Cooper v. Telfair z 1800 r. doktryna domniemania konstytucyjności była stosowana przez Sąd Najwyższy, a w ślad za nim przez sądy stanowe, do rozstrzy- gania zróżnicowanych problemów konstytucyjnych ze zmienną intensywnością. Przy czym, w okresie do lat 30. XX w. stanowiła ona w zasadzie jedynie konstrukcję reto- ryczną, intonowaną ze zróżnicowanym natężeniem w procesie konstytucyjnego orze- kania, aniżeli regułę prawną, która miała wymierny wpływ na przebieg postępowania, w tym w szczególności na pozycję procesową jego uczestników8. Współcześnie doktryna domniemania konstytucyjności ma to znaczenie, że Sąd Najwyższy USA utrzyma w mocy kwestionowaną regulację normatywną, chyba że jej sprzeczność z ustawą zasadniczą zostanie udowodniona ponad wszelką wątpliwość. Tym samym doktryna ta nakazuje domniemywać konstytucyjność aktów normatyw- nych dopóty, dopóki ich niezgodność z normami konstytucyjnymi nie zostanie w spo- sób jednoznaczny wykazana. Każdorazowo, gdy znajdzie ona zastosowanie, dla stwier- dzenia nieważności ustawy Kongresu nie jest wystarczające samo udowodnienie, że Kongres popełnił jakikolwiek błąd konstytucyjny, ale tylko taki, który nie pozostawia jakiegokolwiek pola na wątpliwość. Owo credo doktryny domniemania konstytucyjno- ści jest intonowane w praktyce jurysdykcyjnej Sądu Najwyższego przy zastosowaniu zróżnicowanych konstrukcji terminologicznych – każdorazowo jednak znaczy to samo, tj. że Sąd Najwyższy rozstrzygnie wątpliwości na korzyść konstytucyjności kwestiono- wanej regulacji normatywnej9. 7 P. Laider, Sąd Najwyższy, s. 240. 8 R. Hurst, Review and Distribution of National Powers, w: E. Cahn (red.), Supreme Court and Supreme Law, New York 1968, s. 156. Podobnie również: S. Snowiss, Judicial Review and the Law of the Constitution, London 1990, s. 63; L. Warsoff, The weight of the presumption of constitutionality under the fourteenth amendment, Boston University Law Review 1938, Vol. 18, s. 319–341. 9 J. Smith, Congress v. Supreme Court – A Constitutional Amendment?, Virginia Law Review 1935–1936, Vol. 22, s. 6. XIII Wprowadzenie Sytuowana w ramach wykładni operatywnej dokonywanej przez Sąd Najwyższy, doktryna domniemania konstytucyjności decyduje o rozkładzie ciężaru argumentacji prawniczej uczestników postępowania. To na podmiocie kwestionującym akt norma- tywny spoczywa obowiązek wykazania – pod rygorem negatywnych skutków proceso- wych – że znajdujący zastosowanie w sprawie akt normatywny jest sprzeczny z Kon- stytucją ponad wszelką wątpliwość. J.M. Shaman wskazał, że doktryna ta stanowi zasadę konstytucyjnego wyrokowa- nia, mocno zakorzenioną w praktyce jurysdykcyjnej Sądu Najwyższego10, do której ten najczęściej powraca11. Podobnie ocenił ją D.M. Burke, wskazując, że stanowiła ona ru- dymentarny element praktyki jurysdykcyjnej12. Z kolei M.W. McConnell dodawał, że doktryna domniemania konstytucyjności stanowiła element wpisujący się w bogatą tra- dycję konstytucyjną13. Jeśli poza sporem pozostaje fakt, że doktryna domniemania kon- stytucyjności stanowi jedną z naczelnych zasad sądowej wstrzemięźliwości, to jej ocena pośród przedstawicieli doktryny budzi już rozbieżności. Głosy popierające tę konstruk- cję prawną przeplatają się z kierowanymi pod adresem Sądu Najwyższego zarzutami niekonsekwencji w jej stosowaniu, braku racjonalnego uzasadnienia dla jej forsowania czy wreszcie negatywnych skutków, jakie pociąga za sobą jej intonowanie. Celem niniejszej pracy jest zatem ukazanie istoty tej instytucji w amerykańskim konstytucjonalizmie. Stanowi ona próbę przybliżenia znaczenia tej konstrukcji praw- nej z punktu widzenia przedstawiciela zgoła odmiennego porządku prawnego. Analiza genezy tej konstrukcji prawnej oraz szczegółowe prześledzenie podstaw, na których się ona opiera, stanowi podstawę do udzielenia odpowiedzi na pytanie, jakie jest prak- tyczne znaczenie tej instytucji w amerykańskim porządku prawnym, w tym w szczegól- ności, w jaki sposób wpływa ona na relacje pomiędzy Sądem Najwyższym oraz Kongre- sem i jak oddziałuje ona na proces konstytucyjnego orzekania. Podejmuje ona również próbę ustalenia zakresu przedmiotowego obowiązywania tejże doktryny. Rozważania na temat domniemania konstytucyjności ustaw rozpoczynają się od zagadnień historycznoprawnych. W rozdziale I została dokonana analiza genezy dok- tryny domniemania konstytucyjności. Ponieważ – podobnie jak instytucja judicial re- view – doktryna domniemania konstytucyjności stanowi efekt praktyki jurysdykcyjnej – niniejszy rozdział poświęcony jest przede wszystkim analizie pierwszych orzeczeń Sądu Najwyższego, w których poruszany był problem nie tylko kompetencji władzy sądowej do kontroli hierarchicznej zgodności norm prawnych, ale również podejmo- wane były rozważania dotyczące warunków, pod którymi taka kompetencja miała się 10 J. Shaman, Cracks in the Structure: The Coming Breakdown of the Levels of Scrutiny, Ohio State Law Journal 1984, Vol. 45, s. 666. 11 J. M. Shaman, The Rule, s. 157. 12 D. Burke, The Presumption of Constitutionality Doctrine and The Rehnquist Court: A lethal Combination for Individual Liberty, Harvard Journal of Law Public Policy 1994–1995, Vol. 18, s. 80. 13 M. McConnell, Institutions and Interpretation: A Critique of City of Boerne Flores, Harvard Law Review 1997–1998, Vol. 111, s. 185. XIV Wprowadzenie aktualizować. Powyższe rozważania są wzbogacone o analizę wybranych rozstrzygnięć sądów stanowych, w których poruszane były tożsame treściowo zagadnienia. Stara się ona dokonać rozgraniczenia między wykształceniem się domniemania konstytucyjno- ści, jako figury retorycznej intonowanej ze zróżnicowanym natężeniem przez Sąd Naj- wyższy, a wykrystalizowaniem się instytucji, której znaczenie wykracza poza zgrabną konstrukcję słowną i ma wymierny wpływ na pozycję procesową podmiotu kwestio- nującego konstytucyjność ustawy. W przytoczonym rozdziale nie ograniczono się tylko do wskazania konkretnych orzeczeń, w których analizowana reguła była formułowana, ale skupiono się również na analizie czynników, które miały wpływ na wykształcenie się rozważanej doktryny. Ich wskazanie oraz szczegółowe omówienie pozwoliło na zilustrowanie doktryny do- mniemania konstytucyjności jako elementu konstrukcyjnego, stanowiącego już od mo- mentu jej sformułowania formę niwelowania antagonizmów między judykaturą a wła- dzą ustawodawczą i wykonawczą. W rozdziale II skupiono się na przybliżeniu pojęcia domniemania konstytucyjno- ści. Ponieważ centralnym elementem pojęciowym tej doktryny jest „domniemanie”, rozważania rozpoczęły się od wyjaśnienia tego terminu w amerykańskiej nauce o pra- wie. W niniejszym rozdziale podjęta została również próba klasyfikacji domniema- nia konstytucyjności w katalogu doktryn sądowej wstrzemięźliwości. Ponieważ w swej praktyce jurysdykcyjnej Sąd Najwyższy posługuje się również terminem domniemanie konstytucyjności w znaczeniu wykraczającym poza sam proces konstytucyjnego wyro- kowania, autor starał się również przybliżyć to drugie znaczenie tego pojęcia. W rozdziale III, starając się wyjaśnić istotę doktryny domniemania konstytucyjno- ści, autor podjął również próbę określenia zakresu przedmiotowego jej obowiązywania. Dokonał tego poprzez zilustrowanie związku pomiędzy domniemaniem konstytucyj- ności a zróżnicowanymi standardami intensywności, z jaką – do oceny konstytucyjno- ści ustaw – podchodzi Sąd Najwyższy. Czwarty rozdział poświęcony został podstawom, na których opiera się doktryna domniemania konstytucyjności. Autor stara się zwrócić uwagę na dystynkcję pomię- dzy uzasadnieniem dla analizowanej instytucji, jaka wypływa z praktyki jurysdykcyj- nej Sądu Najwyższego, a tej wynikającej z poglądów przedstawicieli doktryny. Zasad- niczym celem niniejszego rozdziału jest dokonanie oceny podstaw, na których opiera się analizowana doktryna w kontekście licznych zarzutów formułowanych pod jej ad- resem ze strony przedstawicieli nauki prawa. W V rozdziale szczegółowej analizie zostało poddane znaczenie doktryny domnie- mania konstytucyjności w kontekście obowiązywania materialnych dyrektyw interpre- tacyjnych tekstu prawnego. Autor poddał analizie trzy dyrektywy interpretacyjne tek- stu prawnego: klasyczny i współczesny kanon unikania oraz dyrektywę rozdzielności. Zasadniczym celem tego rozdziału było ustalenie, jaki faktycznie wpływ na wykładnię prawa w procesie konstytucyjnego wyrokowania ma wynikający z doktryny domnie- mania konstytucyjności nakaz rozstrzygania wątpliwości na korzyść konstytucyjności kwestionowanej regulacji normatywnej. XV Wprowadzenie Zauważyć należy, że badanie konstytucyjności ustaw w porządku prawnym ame- rykańskim następuje przy okazji rozstrzygania konkretnej sprawy przed dowolnym są- dem, a samo badanie nie jest wyodrębnione pod względem procedury i dokonuje się według takich samych reguł, jakie mają zastosowanie w innych sprawach rozstrzyga- nych przez sądy. Kontroli takiej dokonują sądy wszystkich instancji, a sam proces jest ukierunkowany na ustalenie występowania hierarchicznej zgodności normy prawnej, mającej znaleźć zastosowanie w sprawie, z normą prawną wyższego rzędu. Z formal- nego punktu widzenia orzeczenie stwierdzające niekonstytucyjność normy prawnej ma skutek tylko dla określonej sprawy i stron w niej występujących, a jego szerszy zakres oddziaływania wynika z istoty precedensu w porządku prawnym amerykańskim14. Z drugiej strony w polskim systemie prawnym to Trybunał Konstytucyjny jest orga- nem pozaparlamentarnej kontroli konstytucyjności prawa, który w swej podstawowej działalności jest jedynym organem wyposażonym w kompetencję do orzekania o nie- konstytucyjności wszelkich przepisów prawa ze skutkiem pozbawienia tych przepisów mocy obowiązującej. Przy czym realnie występujący w Polsce model ochrony konsty- tucyjności prawa w istocie rzeczy jest modelem mieszanym, w którym poważną rolę odgrywają sądy – dotyczy to w szczególności kontroli aktów o charakterze podustawo- wym, czy aktów prawa miejscowego (sądy administracyjne). Ekskluzywność Trybunału Konstytucyjnego przejawia się zatem w tym, że Trybunał Konstytucyjny jest jedynym organem, którego orzeczenia posiadają zdolność do pozbawienia określonych przepi- sów mocy obowiązującej. Odmienność przyjętych modelów kontroli konstytucyjności w Stanach Zjednoczo- nych Ameryki i w Polsce powoduje, że zestawienie porównawcze obu systemów praw- nych w analizowanym zakresie może budzić uzasadnione wątpliwości. Powyższa kon- kluzja nie oznacza jednak, że w kontekście domniemania konstytucyjności ustaw nie jest możliwe dostrzeżenie pewnych analogii dla tych konstrukcji w obu porządkach prawnych. Tym samym w ostatnim rozdziale autor podejmuje się próby dostrzeże- nia występowania – wyznaczonych przedmiotem analizy – pewnych analogii między pojęciem domniemania konstytucyjności w Polsce i w Stanach Zjednoczonych. Przy czym jest on daleki od przeprowadzania szczegółowej analizy prawnoporównawczej obu konstrukcji prawnych. Celem tego rozdziału jest bowiem dalsze przybliżenie zna- czenia domniemania konstytucyjności w Stanach Zjednoczonych Ameryki dla przed- stawiciela odmiennego porządku prawnego, a autor próbuje to osiągnąć poprzez zwró- cenie uwagi na występowanie pewnych analogii z krajowym porządkiem prawnym. 14 P. Mikuli, Zdekoncentrowana sądowa kontrola konstytucyjności prawa Stany Zjednoczone i państwa europejskie, Kraków 2007, s. 56–57. XVI Wprowadzenie Niniejsze opracowanie stanowi poprawioną wersję rozprawy doktorskiej pod tym samym tytułem obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pragnę wyrazić szczególne podziękowania Pro- motorowi pracy – Panu prof. dr hab. Krzysztofowi Krasowskiemu, a także jej Recenzen- tom – Pani prof. dr hab. Dorocie Lis-Staranowicz oraz – niestety już nieżyjącemu – Panu prof. dr hab. Jarosławowi Mikołajewiczowi za ogrom życzliwości oraz mnogość cennych uwag, które w sposób niebagatelny wpłynęły na ostateczny kształt książki. XVII Wykaz skrótów Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw Konstytucja RP .............................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) NSA ................................................. Naczelny Sąd Administracyjny n. ...................................................... następny (-a) No .................................................... numer NP. ................................................... Nowe Prawo Nr ..................................................... numer OSNAPiUS ..................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OTK ................................................. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OTK-A ............................................ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A orz. ................................................... orzeczenie PiP ................................................... Państwo i Prawo post. ................................................. postanowienie poz. .................................................. pozycja PS ..................................................... Przegląd Sejmowy s. ....................................................... SN .................................................... Sąd Najwyższy t. ....................................................... TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny U.S. .................................................. United States Reports U.S.C. .............................................. United States Code v. ...................................................... versus Vol. .................................................. wyr. .................................................. wyrok ze zm. .............................................. ze zmianami strona tom tom XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Domniemanie konstytucyjności ustaw w Stanach Zjednoczonych Ameryki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: