Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00381 005742 11249520 na godz. na dobę w sumie
Dosięgnąć przedmiotu - ebook/pdf
Dosięgnąć przedmiotu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2103-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka omawia twórczość wybitnego językoznawcy Ferdynanda de Saussure’a, poświęcona została zwłaszcza Saussure’owskiemu dokonaniu dotyczącemu językoznawstwa ogólnego. Czytelnik znajdzie tu ponadto prezentację sylwetki uczonego, interesujące informacje o jego związkach rodzinnych i środowiskowych, rozlicznych zainteresowaniach, działalności uniwersyteckiej oraz jego zmaganiach intelektualnych w dziedzinie teorii języka przeplatających się z pracą profesjonalną na polu indoeuropeistyki, indologii, lituanistyki, slawistyki, germanistyki. Autorka poświęca też dużo uwagi opracowaniu obrazu recepcji idei de Saussure’a w Polsce i węzłowych kontrowersji w tym zakresie. Praca kończy się podsumowaniem punktującym najdonioślejsze wątki koncepcji teoretycznej de Saussure’a, obfitą bibliografią, indeksem nazwisk oraz obszernymi streszczeniami w języku francuskim i angielskim.

W 2007 r. minęło sto pięćdziesiąt lat od momentu narodzin wielkiego genewczyka i sto lat od wykładu inaugurującego w styczniu 1907 roku na uniwersytecie w Genewie pierwszy kurs językoznawstwa ogólnego. W 2013 roku obchodzona była setna rocznicę śmierci uczonego. W roku 2016 upływa sto lat od pierwszego, francusko-szwajcarskiego wydania Kursu językoznawstwa ogólnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WPROWADZENIE Moment, w którym do rąk Czytelnika trafi a moje opracowanie, nie jest przypadkowy. Ostatnie dziesięciolecie to zdecydowanie dekada Saussure’owska. W roku 2007 minęło sto pięćdziesiąt lat od momentu narodzin wielkiego genewczyka i sto lat od wykładu inaugurującego w styczniu 1907 roku na uniwersytecie w Gene- wie pierwszy kurs językoznawstwa ogólnego. Niespełna trzy lata temu (w 2013 roku) obchodziliśmy setną rocznicę śmierci uczo- nego. W roku 2016 upływa z kolei sto lat od pierwszego, fran- cusko-szwajcarskiego wydania Kursu językoznawstwa ogólnego. Dzieło to, jak wiadomo, nie zostało napisane ręką Ferdynanda de Saussure’a. Jest jedyną w swoim rodzaju próbą rekonstrukcji jego teoretycznej myśli, efektywnie przeprowadzoną przez Char- les’a Bally ’ego i Alberta Sechehaye go – młodszych kolegów sławnego lingwisty, którzy – co ciekawe – nie słuchali nawet wy- kładów mistrza. W swym przedsięwzięciu skorzystali z pomocy Alberta Riedlinger a – uczestnika słynnych kursów w semestrze zimowym roku akademickiego 1908–1909, posłużyli się także kilkoma innymi zestawami studenckich notatek. Słuchaczy wy- kładów z językoznawstwa ogólnego nie było wielu (ich grono 10 Wprowadzenie nie liczyło więcej niż trzydzieści osób), ale od początku mieli oni świadomość, że biorą udział w zdarzeniach wyjątkowych, prze- stawiających dziewiętnastowieczne językoznawstwo na nowe tory. Okoliczności powstawania Kursu przybliża niezwykle in- teresujący artykuł Rudolfa Engler a (2006) The making of the “Cours de linguistique générale”, obudowany poruszającymi fragmentami listów, jakie w 1913 roku, tuż po śmierci genewskie- go mistrza, wymieniali między sobą jego żona Marie de Saussure z domu Faesch , Charles Bally , Albert Sechehaye , Antoine Meillet oraz Léopold Gautier . I chociaż w ostatnim dwudziestoleciu, po graniczącym z cu- dem odnalezieniu w 1996 roku oryginalnych pism de Saussure’a, zawierających notatki do projektowanej książki o podwójnej na- turze języka, coraz liczniej podnoszą się głosy podające wręcz w wątpliwość sensowność przypisywania mistrzowi z Genewy autorstwa Kursu (tak silne piętno mieli odcisnąć na nim redak- torzy), znaczenia tego dzieła w upowszechnieniu Saussure’ow- skiej teorii, nawet jeśli miejscami została tu ona zniekształcona lub uproszczona, nie da się przecenić. Żeby to sobie uświadomić, wystarczy przypomnieć dokonania autorów, dla których Kurs był ważną inspiracją, takich jak: Meillet , Martinet , Guillaume , Ben- veniste , Trubecki , Jakobson , Hjelmslev , Barthes , Greimas , Lévi- -Strauss , Lacan , a jeśli chodzi o badaczy polskich: Kuryłowicz , Zawadowski , Bogusławski . Tę listę przedstawicieli nowej, struk- turalistycznej metody, reprezentujących obok językoznawstwa również inne dyscypliny naukowe, można by oczywiście znacz- nie rozszerzyć. Zupełnie inaczej potoczyłyby się losy dwudzie- stowiecznej humanistyki, gdyby Ferdynand de Saussure nie dał impulsu do przełożenia metodologicznej zwrotnicy, a Bally i Se- chehaye nie udostępnili jego teoretycznych pomysłów publiczno- ści, bo chociaż genewski uczony nie opublikował znacznej części Wprowadzenie 11 tego, co napisał, a z drugiej strony nie napisał tego, co zostało opublikowane pod jego nazwiskiem, to – nie posłużywszy się nigdy tą nazwą – dał początek strukturalizmowi: nowemu kie- runkowi w lingwistyce i nowej metodzie badawczej w naukach humanistycznych. Paradoksalnie fakt, że jego teoria dana nam jest albo z drugiej ręki, albo, jeśli w formie oryginalnej, to jedynie we fragmentach, pracuje na korzyść de Saussure’a, albowiem nieliczne dostępne obecnie dokumenty poddawane są analizie niemal fi lologicznej ta- kiej, jakiej poddaje się na przykład teksty literackie czy historycz- ne materiały źródłowe. Badacze odnoszą się do Saussure’owskiej spuścizny z wielką pieczołowitością, niemal z nabożeństwem. Można powiedzieć, że powstała prawdziwa międzynarodowa korporacja specjalistów zajmujących się krytycznymi wydaniami pism genewczyka, a także innych archiwaliów rzucających świa- tło na jego życie i twórczość. A trzeba pamiętać, że te dokumenty są różnorodne, bo nie był to autor wyłącznie jednej idei i jednego tematu. Etymologie praindoeuropejskie, fonetyka i fonologia pra- indoeuropejszczyzny, gramatyka sanskrytu, akcent litewski, teoria sylaby, językoznawstwo ogólne, semiologia germańskich legend o Nibelungach, anagramy – to tylko niektóre spośród interesują- cych go zagadnień. Moje opracowanie będzie poświęcone wyłącznie Saussure’ow- skiemu dokonaniu dotyczącemu językoznawstwa ogólnego. Czytelnik polski ma do dyspozycji bardzo skromną literaturę na ten temat. Na naszym gruncie nie powstała nigdy monogra- fi a poświęcona de Saussure’owi: ani w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, gdy dochodził do głosu strukturalizm, ani po roku 2002, gdy w Paryżu opublikowane zostały oryginalne pisma uczonego z Genewy, ani też po roku 2004, gdy ich prze- kład udostępniony został przez piszącą te słowa polskiemu od- 12 Wprowadzenie biorcy. Wbrew temu, czego można by się spodziewać, inaczej niż w krajach francuskojęzycznych, nie zostały napisane u nas prace konfrontujące oryginalne pisma de Saussure’a z Kursem i jego rękopiśmiennymi źródłami. Swoją publikacją chcę przynajmniej w niewielkim stopniu zapełnić tę lukę, bo chociaż strukturalizm w całej swej złożoności i różnorodności jako pewien nurt języko- znawstwa jest dziś zjawiskiem historycznym, traktowanym przez wielu lingwistów z pobłażliwym uśmiechem, tak jak traktuje się rzeczy dawno przebrzmiałe i anachroniczne, to z drogi wskaza- nej przez de Saussure’a, szczególnie w pewnych aspektach opisu języka – jeśli się chce, by ten opis nie był bezprzedmiotowy – schodzić po prostu nie można. Podstawowe tezy Saussure’ow- skiej teorii nie straciły swej oryginalności i ważności, bo stracić jej po prostu nie mogą, jako że wyprowadzone zostały wprost z natury języka. Ponadto trzeba pamiętać, że myśl genewskiego uczonego i strukturalizm, a właściwie rozmaite, niesprowadzal- ne do siebie nawzajem jego nurty, to dwie różne kwestie. To, na czym zależy mi w sposób szczególny, to powrót do źródeł, a więc do samego Ferdynanda de Saussure’a, do jego doktryny oczysz- czonej z częstokroć zniekształcających ją i nadmiernie swobod- nych interpretacji1. Praca ta nie będzie miała jednak, nawet w odniesieniu do za- gadnień językoznawstwa ogólnego, charakteru wyczerpującego. Uwzględnię w niej tylko te wątki, które z mojego punktu widze- 1 W 2001 roku ukazała się w Edynburgu książka Roya Harris a Saussure and His Interpreters, w której krytycznej, a w niektórych punktach wręcz miaż- dzącej ocenie poddane zostały różne interpretacje Saussure’owskiej teorii, in- terpretacje autorstwa niekiedy bardzo wpływowych badaczy. Do pracy Harris a nawiązuje w swej monografi i Anna Skubaczewska-Pniewska (2013), która od- powiedni rozdział zatytułowała bardzo znamiennie, a mianowicie: Struktura- lizm i poststrukturalizm, czyli de Saussure i jego (nad)interpretatorzy. Wprowadzenie 13 nia są najbardziej interesujące, lub te, które choć szczególnie istotne dla Saussure’owskiej teorii, wydają się słabo znane pol- skiej publiczności lub nie zostały przez nią przyswojone w ogóle. Bardzo trudno jest mówić o całości tego dokonania, i to nie tylko ze względu na fragmentaryczność autentycznych źródeł czy ko- nieczność stałego zderzania ich z tekstami nieoryginalnymi, które weszły do powszechnego obiegu. Chodzi głównie o to, że rekon- struując jakikolwiek element tej doktryny, potrąca się równocze- śnie nieuchronnie wszystkie pozostałe struny. Taka jest bowiem natura języka, skomplikowanego na niebywałą skalę systemu opozycji, i taki też systemowy jego opis chciał zaprojektować de Saussure, męcząc się przy tym bardzo i popadając co krok w zwątpienie, któremu w swych pismach niejednokrotnie dawał wyraz. Jego dramatem było to, że jak podkreśla w wybitnym opracowaniu Kursu Tullio de Mauro , za wcześnie odkrył Ame- rykę. Nawet wiek nie wystarczył na to, by lingwiści zrozumieli, na czym polega istota wyrażeń językowych, różnicowy charakter języka i jego adekwatna delimitacja, by zdołali uchwycić mecha- nizm ludzkiej mowy. Część problemów, które poruszę w tej książce, była już wcze- śniej przedmiotem moich rozważań. Za zgodą redaktorów odpo- wiednich czasopism (prof. Macieja Grochowski ego, prof. Mi- rosława Skarżyński ego, prof. Tomasza Wójcik a) i redaktorów oraz wydawców prac zbiorowych (prof. Piotra Stalmaszczyk a, a także dr Anny Obrębsk iej), za którą jestem im bardzo wdzięcz- na, zdecydowałam się zamieścić tu w całości lub w dużych frag- mentach parę swoich wcześniejszych artykułów poświęconych Saussure’ow skiej teorii. Dokładne adresy bibliografi czne tych prac podaję w spisie literatury na końcu książki, a sposób ich wy- korzystania w odpowiednich miejscach bieżącego wywodu. Za- leży mi na tym, by z cząstkowych oglądów wybranych do analizy 14 Wprowadzenie zagadnień wyłonił się, w miarę najpełniej i najklarowniej, obraz nowoczesnej, wyprzedzającej swoją epokę myśli de Saussure’a, który niemal w każdym akapicie dawał czytelnikowi do zrozu- mienia, że język nie jest obiektem naukowym takim jak inne, że podstawowy problem lingwistyki to pytanie o to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób można dosięgnąć jej przedmiotu lub raczej przedmiotów. Żeby uzasadnić sensowność oddawanej do rąk Czytelni- ka publikacji, swą prezentację zacznę od zarysowania recepcji Saussure’owskich idei w polskim środowisku lingwistycznym. Następnie, opierając się na najnowszej literaturze przedmiotu, przedstawię krótki rys biografi czny szwajcarskiego uczonego. W kolejnej, trzeciej części tego opracowania znajdzie Czytelnik informacje dotyczące korpusu tekstów Ferdynanda de Saussu- re’a. Rozdział czwarty poświęcony jest rozważaniom na temat inspiracji, jakie genewczyk czerpał lub mógł czerpać z dostępnej mu literatury pozalingwistycznej oraz z głośnych w II połowie XIX wieku dzieł językoznawczych. W rozdziale piątym próbuję zarysować metodologiczne podstawy Saussure’owskiego pro- jektu badań nad językiem, by następnie przejść do pogłębionej refl eksji nad zwornikami tej teorii. Tak więc rozdział szósty doty- czy słynnej triady langage – langue – parole, przy czym główny nacisk położony tu został na interpretację jej pierwszego członu, który w polskim obiegu lingwistycznym niemal w ogóle nie był przedmiotem refl eksji. W kolejnej, siódmej części tego opraco- wania zamieściłam rozważania poświęcone kluczowemu dla językoznawstwa, a jednocześnie bardzo trudnemu zagadnieniu rozczłonkowania ciągu wypowiedzeniowego i wydobywaniu zeń jednostek, które szwajcarski uczony uznawał za główną materię języka i którym w związku z powyższym przydawał nobilitującą Wprowadzenie 15 nazwę bytów konkretnych. Próbę odpowiedzi na pytanie o miej- sce znaczenia i refl eksji semantycznej w teorii Ferdynanda de Saussure’a zawiera rozdział ósmy; sprawie tej udzielano do tej pory, i to nie tylko na gruncie polskim, niezmiernie mało uwagi. Podobnie rzeczy mają się z komponentem składniowym intere- sującej nas tu doktryny. W rozdziale dziewiątym zebrałam dane przeczące głosom prominentnych lingwistów utrzymujących, że jest ona tego komponentu pozbawiona. Rozdział dziesiąty chcę poświęcić miejscu, jakie w prezentowanej teorii odgrywa katego- ria czasu, i to zarówno w perspektywie diachronicznej, jak i syn- chronicznej. Oddawane do rąk Czytelnika opracowanie zamyka- ją uwagi dotyczące poetyckich chwytów genewskiego uczone- go, jakich użył on bądź zamierzał użyć w projektowanej książce z dydaktyczną myślą o ułatwieniu odbiorcy zrozumienia trudnej materii swojego wykładu. Całość kończy się krótkim podsumo- waniem. Liczne fragmenty tej monografi i mają mieć w zamyśle cha- rakter fi lologiczny. Chodzi mi mianowicie o pokazanie na wyra- zistych przykładach zasadniczych różnic w ujęciach problemów kluczowych dla teorii de Saussure’a, które to różnice można zaobserwować, śledząc dokładnie z jednej strony tekst Kur- su językoznawstwa ogólnego, z drugiej zaś dokumenty pisane ręką genewskiego mistrza. Dlatego też wszystkie cytaty służące wzmocnieniu prezentowanych tu rekonstrukcji myśli sławnego Szwajcara daję w dwóch wersjach: oryginalnej francuskiej i po polsku, w przekładzie Krystyny Kasprzyk , gdy chodzi o Kurs, oraz w moim własnym, gdy rzecz dotyczy tłumaczenia materia- łów rękopiśmiennych, często w formie tu i ówdzie ulepszonej w stosunku do tego, co w Polsce zostało opublikowane jako Szki- ce z językoznawstwa ogólnego. 16 Wprowadzenie * * * Pragnę serdecznie podziękować Profesorowi Andrzejowi Bo- gusławski emu za wszelkie uwagi i wskazówki, które pozwoliły mi z jednej strony wyeliminować błędy i usterki, z drugiej zaś – wzbogacić prezentowane tu treści. Słowa wdzięczności kieruję też w stronę Pani Christine Martinez , która z wielkim oddaniem konsultowała moje francuskie streszczenie.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dosięgnąć przedmiotu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: