Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00548 010814 7467222 na godz. na dobę w sumie
Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy - ebook/pdf
Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 476
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0237-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dostosowanie struktury organizacyjnej do sytuacji gospodarczej warunkiem sukcesu

Książka zawiera studium teoretyczno-porównawcze oraz prezentację wyników badań empirycznych, których celem była analiza efektywności klasycznych i współczesnych rozwiązań strukturalnych w gospodarce opartej na wiedzy.

Przedstawiono w niej również uniwersalną koncepcję strategii restrukturyzacji organizacyjnej, złożoną z programu zmian strukturalnych oraz projektu systemu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie. Rozważania teoretyczne poparte są licznymi przykładami i zilustrowane studiami przypadków.

Autorzy omawiają m.in.:

Publikacja jest kierowana przede wszystkim do menedżerów oraz zespołów badawczo-projektowych, zajmujących się organizacją przedsiębiorstw, oraz do studentów na kierunkach ekonomicznych i zarządzania.

Wyraźnie podkreślam, że jest to pierwsza w Polsce propozycja wydawnicza w zakresie

projektowania i doskonalenia struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej

na wiedzy, będąca wynikiem bardzo rzetelnych i obszernych badań empirycznych.

Nie jest to „kalka' pomysłów, idei, koncepcji i rozwiązań zaczerpniętych z literatury

zachodniej, lecz solidnie, praktycznie ugruntowana, rodzima analiza struktur organizacyjnych

krajowych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy.

Prof. zw. dr hab. Kazimierz Perechuda

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy Autorzy: Beata Barczak Katarzyna Bartusik Jan Beliczyński Bernard Bińczycki Paweł Cabała Andrzej Kozina Leszek Kozioł Tomasz Małkus Czesław Mesjasz Halina Piekarz Adam Stabryła Małgorzata Tyrańska Jolanta Walas-Trębacz Sławomir Wawak Krzysztof Wo(cid:266)niak 1. Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej 3 Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy Redakcja naukowa: Adam Stabryła Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2009 4 Jolanta Walas-Trębacz, Małgorzata Tyrańska, Adam Stabryła Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Gra(cid:268)yna Nowak Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce: Ireneusz Gawliński Seria: Zarządzanie Recenzent: prof. dr hab. Kazimierz Perechuda Ksią(cid:268)ka finansowana ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy(cid:268)szego, w ramach projektu badawczego własnego Nr 1 H02D 071 30 (Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy). © Wydawnictwo C.H. Beck 2009 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Studio Spartan, Gdynia ISBN 978-83-255-0237-9 1. Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej 5 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................................ 11 Część pierwsza Podstawy metodologiczne badania struktur organizacyjnych przedsiębiorstw .... Rozdział 1. Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej (Jolanta Walas-Trębacz, Małgorzata Tyrańska, Adam Stabryła) ........................ 1.1. Pojęcie struktury organizacyjnej ............................................................................. 1.2. Funkcje struktury organizacyjnej .......................................................................... 1.3. Zasady kształtowania struktury organizacyjnej ................................................. 1.4. Przegląd współczesnych standardowych rozwiązań strukturalnych .............. 1.5. Analiza krytyczna standardowych rozwiązań strukturalnych w kontekście gospodarki opartej na wiedzy ......................................................... 15 17 17 20 25 30 48 53 53 Rozdział 2. Modele strukturalne organizacji uczącej się (Beata Barczak, Katarzyna Bartusik, Andrzej Kozina) ...................................... 2.1. Determinanty rozwoju struktur organizacyjnych przedsiębiorstw ................. 2.2. Współczesne teorie i kierunki rozwoju struktur organizacyjnych przedsiębiorstw .......................................................................................................... 58 2.3. Sieci lokalne, międzynarodowe i globalne ............................................................ 60 2.3.1. Pojęcie i cechy struktur sieciowych ..................................................................... 60 2.3.2. Rodzaje sieci międzyorganizacyjnych ................................................................ 62 65 2.3.3. Efekty sieci ............................................................................................................... 68 2.4. Klastry ......................................................................................................................... 2.5. Parki technologiczne i zbli(cid:268)one formy organizacyjne ........................................ 73 73 2.5.1. Parki technologiczne .............................................................................................. 2.5.2. Zbli(cid:268)one formy organizacyjne ............................................................................. 78 83 2.6. Firmy innowacyjne .................................................................................................... 87 2.7. Organizacja procesowa ............................................................................................. 92 2.8. Organizacja wirtualna .............................................................................................. 99 2.9. Organizacja fraktalna ............................................................................................... 2.10. Telepraca a rozwój struktur organizacyjnych ..................................................... 106 2.11. Wpływ IT na rozwój struktur organizacyjnych ................................................. 111 Rozdział 3. Ramowy tok postępowania w metodyce doskonalenia struktur organizacyjnych przedsiębiorstw (Adam Stabryła) ................... 117 3.1. Istota podejścia podmiotowo-relacyjnego w doskonaleniu struktur organizacyjnych ......................................................................................... 117 3.2. Zarządzanie zasobami ludzkimi a doskonalenie struktur organizacyjnych ..... 118 3.2.1. Przedmiot zarządzania zasobami ludzkimi ...................................................... 118 6 Spis treści 3.2.2. Zakres zmian i rozwoju organizacyjnego .......................................................... 120 3.2.3. Rozwój struktur organizacyjnych ....................................................................... 123 3.3. Zało(cid:268)enia badania struktur organizacyjnych w podejściu podmiotowo-relacyjnym .......................................................................................... 124 3.4. Programowanie rozwoju struktur organizacyjnych ........................................... 128 3.5. Uniwersalne ujęcie metodyki badań ...................................................................... 129 3.6. Etapy metodyki doskonalenia struktur organizacyjnych .................................. 132 3.6.1. Cykl procesu identyfikacji struktur organizacyjnych ...................................... 132 3.6.2. Cykl procesu diagnostycznego struktur organizacyjnych .............................. 138 3.6.3. Cykl procesu programowania rozwoju struktur organizacyjnych ................ 139 3.7. Dobór kryteriów i metod oceny struktur organizacyjnych ................................ 139 Rozdział 4. Przegląd metod badania struktur organizacyjnych przedsiębiorstw (Beata Barczak, Katarzyna Bartusik, Bernard Bińczycki, Andrzej Kozina) .......... 143 4.1. Badania strukturalne w kontekście podejścia podmiotowo-relacyjnego ........ 143 4.2. Metody organizatorskie ........................................................................................... 145 4.3. Metody behawioralne ............................................................................................... 149 4.4. Metody analizy ekonomicznej ................................................................................ 152 4.5. Metody uczenia się organizacji ............................................................................... 158 Rozdział 5. Podstawy teoretyczne gospodarki opartej na wiedzy (Jan Beliczyński, Czesław Mesjasz, Adam Stabryła) .......................................... 165 5.1. Interpretacja pojęcia wiedzy i gospodarki opartej na wiedzy ........................... 165 5.1.1. Definiowanie wiedzy w ekonomii i zarządzaniu .............................................. 165 5.1.2. Geneza i definicje pojęcia gospodarki opartej na wiedzy ............................... 168 5.2. Podstawowe cechy gospodarki opartej na wiedzy .............................................. 172 5.3. Zarządzanie przedsiębiorstwem w gospodarce opartej na wiedzy ................. 175 5.3.1. Zało(cid:268)enia teorii zarządzania wiedzą i uczenia się organizacji ....................... 175 5.3.2. Synteza teorii ekonomii i teorii organizacji w gospodarce opartej na wiedzy ................................................................................................................ 177 5.3.3. Konstruktywistyczna teoria organizacji Karla E. Weicka ............................... 177 5.4. Elastyczność struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy ................................................................................. 179 5.5. Aspekty strukturalne rozwoju korporacji transnarodowych ............................ 181 5.5.1. Definicje korporacji transnarodowych................................................................ 181 5.5.2. Podstawowe formy organizacyjne przedsiębiorstw międzynarodowych .... 183 5.5.3. Modele konfiguracji i koordynacji ....................................................................... 184 5.6. Gospodarka oparta na wiedzy a Strategia Lizbońska ......................................... 185 5.6.1. Zało(cid:268)enia i realizacja Strategii Lizbońskiej ........................................................ 185 5.6.2. Wdra(cid:268)anie Strategii Lizbońskiej w Polsce .......................................................... 192 5.6.3. Idea gospodarki opartej na wiedzy a rozwój techniczny i organizacyjny przedsiębiorstw ....................................................................................................... 193 5.7. Zarządzanie wiedzą na poziomie przedsiębiorstwa ........................................... 196 Część druga Analiza empiryczna .............................................................................................................. 201 Rozdział 6. Koncepcja i przebieg badań (Adam Stabryła, Małgorzata Tyrańska, Jolanta Walas-Trębacz) ........................ 203 6.1. Cel i zakres badań oraz hipotezy badawcze .......................................................... 203 6.2. Dobór próby badawczej ............................................................................................ 205 Spis treści 7 6.3. Stosowane metody badań ........................................................................................ 206 6.4. Przebieg prowadzonych badań ............................................................................... 207 6.5. Charakterystyka badanych przedsiębiorstw ........................................................ 208 Załącznik 1......................................................................................................................... 216 Załącznik 2......................................................................................................................... 238 Rozdział 7. Metoda kategoryzacji przedsiębiorstw ze względu na stopień spełniania funkcji gospodarki opartej na wiedzy (Paweł Cabała, Czesław Mesjasz, Halina Piekarz, Adam Stabryła, Krzysztof Wo(cid:266)niak) ................................................................... 241 7.1. Zało(cid:268)enia metody ....................................................................................................... 241 7.2. Ogólna charakterystyka metody kategoryzacji .................................................... 242 7.3. Określenie struktury kryteriów oceny ................................................................... 243 7.4. Kwalifikacja kryteriów oceny .................................................................................. 254 7.5. Przeprowadzenie oceny sprawdzającej .................................................................. 260 7.6. Opracowanie regulaminu kwalifikacyjnego ........................................................ 262 Rozdział 8. Wyniki analizy struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy (Paweł Cabała, Leszek Kozioł, Czesław Mesjasz, Halina Piekarz, Krzysztof Wo(cid:266)niak) ................................................................... 265 8.1. Porównanie przedsiębiorstw opartych na wiedzy i przedsiębiorstw działających w formule konwencjonalnej .............................................................. 265 8.2. Analiza wyników kategoryzacji ze względu na poziom kapitału intelektualnego i funkcję uczenia się ..................................................................... 268 8.2.1. Uwarunkowania organizacyjne ........................................................................... 268 8.2.2. Uwarunkowanie technologiczne ......................................................................... 271 8.2.3. Źródła innowacyjności .......................................................................................... 281 8.2.4. Kontekst społeczny inwestowania w kapitał ludzki ........................................ 285 8.3. Analiza zmian zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań funkcjonowania przedsiębiorstw ........................................................................... 288 8.3.1. Zmienność i zło(cid:268)oność otoczenia ......................................................................... 288 8.3.2. Doskonalenie procesów wewnętrznych ............................................................. 289 8.4. Analiza zmian strukturalnych w przedsiębiorstwach opartych na wiedzy ... 296 8.4.1. Badanie prawidłowości porządkowania i grupowania stanowisk organizacyjnych ...................................................................................................... 296 8.4.2. Kształtowanie zale(cid:268)ności funkcjonalnych ......................................................... 302 8.4.3. Badanie zale(cid:268)ności hierarchicznych .................................................................... 306 8.4.4. Rozmieszczenie uprawnień decyzyjnych ........................................................... 307 8.4.5. Formalizacja budowy systemu wytwórczego ................................................... 308 8.5. Petryfikacja struktur organizacyjnych jako bariera dostosowania się przedsiębiorstw do wymogów gospodarki opartej na wiedzy ......................... 310 8.6. Kierunki doskonalenia struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy ........................................................ 313 Rozdział 9. Programowanie zmian strukturalnych przedsiębiorstw w warunkach gospodarki opartej na wiedzy (Katarzyna Bartusik, Jan Beliczyński, Andrzej Kozina, Tomasz Małkus, Adam Stabryła,Sławomir Wawak, Krzysztof Wo(cid:266)niak) ..................................... 317 9.1. Przedmiot programowania zmian strukturalnych .............................................. 317 9.1.1. Istota programowania zmian i rozwoju .............................................................. 317 8 Spis treści 9.1.2. Zewnętrzne i wewnętrzne zmiany strukturalne............................................... 321 9.1.3. Ogólne rozwiązania formy organizacyjnej zewnętrznej jednostek gospodarczych ......................................................................................................... 322 9.2. Zmiany strukturalne w aspekcie globalizacji ....................................................... 324 9.2.1. Globalne strategie zarządzania ............................................................................ 324 9.2.2. Struktury organizacyjne przedsiębiorstw funkcjonujących w skali globalnej ..... 325 9.2.3. Struktura organizacyjna aliansu strategicznego .............................................. 334 9.3. Foresight w programowaniu zmian strukturalnych przedsiębiorstw ............. 338 9.3.1. Charakterystyka koncepcji foresight ................................................................... 338 9.3.2. Metodyka opracowania programu foresight w dziedzinie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw ........................................................................ 345 9.3.3. Program foresight w dziedzinie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw .... 352 9.4. Efektywność zmian strukturalnych przedsiębiorstw ......................................... 357 9.4.1. Przegląd koncepcji analizy efektywności struktur organizacyjnych przedsiębiorstw ....................................................................................................... 357 9.4.2. Propozycje kierunków badań nad efektywnością struktur organizacyjnych przedsiębiorstw ........................................................................ 360 9.5. Metodyka opracowania studium przypadków odniesionych do struktur organizacyjnych przedsiębiorstw opartych na wiedzy ................. 369 9.6. Prezentacja empiryczna. Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie PKP Informatyka spółka z o.o. ............................................................................... 371 9.6.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 371 9.6.2. Syntetyczna charakterystyka przedsiębiorstwa ................................................ 371 9.6.3. Struktura organizacyjna ........................................................................................ 373 9.6.4. Informatyczne narzędzia zarządzania wiedzą ................................................. 375 9.6.5. Informatyzacja Grupy PKP ................................................................................... 378 9.7. Zmiany w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa Kimberly-Clark SA w Kluczach ............................................................................... 380 9.7.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 380 9.7.2. Syntetyczna charakterystyka ................................................................................ 381 9.7.3. System zarządzania wiedzą .................................................................................. 381 9.7.4. Ogólne kierunki usprawnień struktury organizacyjnej .................................. 384 9.7.5. Szczegółowe zmiany w strukturze organizacyjnej ........................................... 389 9.8. Prezentacja empiryczna. Powstanie i rozwój Radio Muzyka Fakty spółki z o.o. jako organizacji wiedzy ............................... 394 9.8.1. Wprowadzenie......................................................................................................... 394 9.8.2. Syntetyczna charakterystyka przedsiębiorstwa ................................................ 395 9.8.3. Kierunki rozwoju struktury organizacyjnej ...................................................... 399 9.8.4. System zarządzania wiedzą .................................................................................. 406 9.8.5. Innowacje technologiczne ..................................................................................... 412 9.8.6. Efektywność innowacji marketingowych .......................................................... 415 Rozdział 10. Organizacja systemów zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie (Tomasz Małkus, Adam Stabryła, Sławomir Wawak, Krzysztof Wo(cid:266)niak) ..... 421 10.1. Zało(cid:268)enia koncepcji budowy systemu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie ................................................................................................. 421 10.2. Pięć aspektów określania systemu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie ................................................................................................. 422 10.3. Systemy referencyjne zarządzania wiedzą ......................................................... 425 10.4. Przykłady wspomagania informatycznego systemu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie ................................................................................................. 429 Spis treści 9 10.5. Wytyczne doskonalenia systemów zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie ................................................................................................ 433 10.5.1. Doskonalenie struktury organizacyjnej Pionu Zarządzania Informacjami i Wiedzą ......................................................................................... 433 10.5.2. Specjalizacja zawodowa pracowników wiedzy .............................................. 434 10.5.3. Współpraca instytucjonalna. Instytucje sieciowe ........................................... 436 10.5.4. Infrastruktura informatyczna i komunikacyjna ............................................. 441 Rozdział 11. Synteza wyników badań (Małgorzata Tyrańska, Jolanta Walas-Trębacz) ................................................ 443 11.1. Zakres zmian struktur organizacyjnych badanych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy ....................................................... 443 11.2. Podejście podmiotowo-relacyjne w doskonaleniu struktury organizacyjnej przedsiębiorstw ........................................................................................................ 444 11.3. Przyczyny niskiej konkurencyjności badanych przedsiębiorstw .................... 446 11.4. Programowanie zmian strukturalnych przedsiębiorstw .................................. 447 11.5. Organizacja systemu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwach .................. 449 Bibliografia ............................................................................................................................. 453 Spis rysunków i tablic .......................................................................................................... 467 Indeks rzeczowy .................................................................................................................... 473 10 Jolanta Walas-Trębacz, Małgorzata Tyrańska, Adam Stabryła 1 Panorama ryzyka 11 Wstęp Ksią(cid:268)ka niniejsza jest napisana na podstawie projektu badawczego przy- gotowanego przez pracowników Katedry Procesu Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Projekt ten obejmuje studia teoretyczno-meto- dologiczne oraz badania empiryczne, które zostały przeprowadzone na próbie 275 przedsiębiorstw. Okres badań to lata 2006–2008. Obecnie obserwuje się odejście od klasycznych struktur organizacyjnych opartych na podziale funkcji i podziale władzy (struktur biurokratycznych), wprowadzanie struktur „adhokratycznych”, struktur projektowych i wreszcie zastąpienie ich podejściem procesowym oraz organizacjami sieciowymi. Oczywiste jest równie(cid:268) to, (cid:268)e ze względu na zmienność otoczenia oraz zmiany charakteru relacji wewnątrzorganizacyjnych i międzyorganizacyjnych powstają nowe, znacz- nie bardziej elastyczne formy organizacyjne przedsiębiorstw takie jak sieci czy te(cid:268) przedsiębiorstwa wirtualne. Ukształtowanie struktury organizacyjnej, a więc konfiguracja organizacyjna określonego systemu lub podsystemu, mo(cid:268)e być oparte na ró(cid:268)nych kryteriach rozczłonkowania, np. funkcyjnym, procesowym, przedmiotowym, podmioto- wym (ilościowym), czasowym, przestrzennym, segmentacyjnym. Jednak(cid:268)e bez względu na to, jaki zostanie przyjęty zespół kryteriów rozczłonkowania lub ja- kie kryterium będzie miało charakter dominujący, podstawowymi czynnikami konstrukcyjnymi dowolnego systemu celowościowego (teleologicznego) będą zespoły lub grupy pracownicze (zasoby ludzkie), a więc podmioty oraz relacje. Te ostatnie stanowią spoiwo systemu, a zarazem wyra(cid:268)ają zale(cid:268)ności zewnętrzne i wewnątrzsystemowe. Relacje traktuje się jako związki porządkujące jakiś sys- tem, a tak(cid:268)e jako interakcje, przez które dochodzi do współdziałania zarówno w obrębie procesów zarządzania, jak i w zakresie procesów wykonawczych (go- spodarczych, technicznych). Wspólnym punktem wyjścia dla skonfigurowania podmiotu (zasobów ludzkich) i zbioru relacji są zatem cele oraz działania (czyn- ności); ze względu na nie bowiem tworzy się określone rozwiązania strukturalne statyczne i struktury dynamiczne (procesowe). Istotę zastosowanego podejścia podmiotowo-relacyjnego w doskonaleniu struktur organizacyjnych mo(cid:268)na przedstawić w następujący sposób: 1) struktura organizacyjna rozumiana w sposób kompleksowy (stanowiska organizacyjne, konfiguracja, pragmatyka zarządzania) jest wyrazem instytucjona- lizacji dowolnego podmiotu, np. przedsiębiorstwa, jednostki sektora publicznego, wszelkich układów kooperacyjnych, postępowanie diagnostyczne i projektowe. W związku z powy(cid:268)szym za główny cel projektu badawczego przyjęto opra- cowanie uniwersalnej metodyki oceny rozwiązań strukturalnych stosowanych w przedsiębiorstwach produkcyjnych, handlowych i usługowych, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu czynników wewnętrznych i zewnętrznych określanych jako gospodarka oparta na wiedzy. Metodyka ta powinna pozwolić na opis i ana- lizę dowolnych rozwiązań strukturalnych, a tak(cid:268)e na ocenę wpływu gospodarki opartej na wiedzy na zmiany struktur organizacyjnych w przedsiębiorstwach działających w Polsce. Pierwotnie postawiony cel został poszerzony o cele, które ujawniły się w trakcie badań, a mianowicie: identyfikację rozwiązań strukturalnych przedsiębiorstwa w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, programowanie rozwiązań struk- turalnych oraz organizację systemu zarządzania wiedzą. Osiągnięcie celu głównego prowadzonych badań wymagało realizacji nastę- pujących celów cząstkowych, a mianowicie: 12 Wstęp 2) podstawą badań strukturalnych jest przede wszystkim opracowanie norm organizacyjnych i metod doskonalenia organizacji, 3) normy organizacyjne mogą mieć charakter dyrektywny lub postulatywny i odnoszą się do zasobów ludzkich (podmiotów, instytucji) oraz do relacji, które kształtują statyczną strukturę organizacyjną (organizację formalną), jak równie(cid:268) wpływają na konfigurację procesów, 4) doskonalenie struktur organizacyjnych (DSO) jest reprezentowane przez (cid:131) (cid:131) (cid:131) (cid:131) przeglądu i systematyzacji definicji struktur organizacyjnych, przeglądu współczesnych teorii dotyczących struktur organizacyjnych, identyfikacji czynników determinujących zmiany struktur organizacyjnych, określenia, jakie cechy współczesnego otoczenia (zmienność, zło(cid:268)oność, struktura, dynamika itp.) nazywane gospodarką opartą na wiedzy wpływają na zmiany struktur organizacyjnych, (cid:131) opracowania ramowego uniwersalnego zbioru cech współczesnych struktur organizacyjnych występujących w przedsiębiorstwach działających w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, (cid:131) określenia kryteriów i metod adekwatnych do potrzeb dokonania oceny struktur organizacyjnych współczesnych przedsiębiorstw, (cid:131) przeprowadzenia badań empirycznych mających na celu identyfikację i ocenę struktur organizacyjnych małych, średnich i du(cid:268)ych przedsiębiorstw działających w Polsce oraz identyfikacji kierunków ich zmian w warunkach tradycyjnych, a tak(cid:268)e zwiększającego się znaczenia gospodarki opartej na wiedzy. Ksią(cid:268)ka została podzielona na dwie części. Część pierwsza „Podstawy me- todologiczne badania struktur organizacyjnych przedsiębiorstw” przedstawia koncepcję sformalizowanej struktury organizacyjnej, modele strukturalne orga- nizacji uczącej się, ramowy tok postępowania w metodyce doskonalenia struktur organizacyjnych przedsiębiorstw, przegląd metod badania struktur organizacyjnych przedsiębiorstw, podstawy teoretyczne gospodarki opartej na wiedzy. Wstęp 13 W drugiej części zatytułowanej „Analiza empiryczna” zawarto następującą problematykę: koncepcję i przebieg badań, identyfikację struktur organizacyjnych badanych przedsiębiorstw, metodę kategoryzacji przedsiębiorstw ze względu na stopień spełniania funkcji gospodarki opartej na wiedzy, wyniki analizy struk- tur organizacyjnych przedsiębiorstw w kontekście gospodarki opartej na wiedzy, programowanie zmian strukturalnych w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, organizację systemów zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie, syntezę wyników badań empirycznych. Ksią(cid:268)ka jest przeznaczona dla tych odbiorców, którzy teoretycznie i prak- tycznie zajmują się badaniami strukturalnymi, mają zatem przygotowanie w tej dziedzinie. Całościowe ujęcie problematyki doskonalenia struktur organizacyj- nych sprawia, (cid:268)e prezentowane studium będzie przydatne dla organizatorów i zarządzających gospodarką opartą na wiedzy, dla praktyków-mened(cid:268)erów oraz zespołów badawczo-projektowych, zajmujących się zarządzaniem i wdra(cid:268)aniem postępu naukowo-technicznego w przedsiębiorstwach. Praca ta powinna być równie(cid:268) wykorzystana w kształceniu studentów na kierunku zarządzanie oraz na innych, których program obejmuje omawianą problematykę. Za udział w realizacji projektu dziękuję wszystkim współautorom oraz re- spondentom, którzy nadesłali ankiety będące podstawą badań empirycznych. Gorąco dziękuję za pomoc w pracach techniczno-redakcyjnych mgr Katarzynie Szaflarskiej oraz dr. Sławomirowi Wawakowi i dr. Krzysztofowi Wo(cid:266)niakowi. Serdecznie dziękuję równie(cid:268) Panu Jerzemu Moskwie, Dyrektorowi Biura Marketingu i Sprzeda(cid:268)y PKP Informatyka SA, Panu Krzysztofowi Nepelskie- mu, Dyrektorowi Marketingu i Badań rozgłośni radiowej Radio Muzyka Fakty Sp. z o.o. oraz Panu Markowi Ścią(cid:268)ko, Prezesowi Zarządu Kimberly-Clark SA w Kluczach. Adam Stabryła 14 Iwona Staniec, Karol M. Klimczak 1. Panorama ryzyka 15 Część pierwsza PODSTAWY METODOLOGICZNE BADANIA STRUKTUR ORGANIZACYJNYCH PRZEDSIĘBIORSTW 16 Iwona Staniec, Karol M. Klimczak 1. Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej 17 Rozdział 1 Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej Jolanta Walas-Trębacz, Małgorzata Tyrańska, Adam Stabryła 1.1. Pojęcie struktury organizacyjnej Jednym z istotnych stwierdzeń analityków i praktyków zarządzania jest, (cid:268)e organizacja musi być zdolna strukturalnie i proceduralnie do zrealizowania stworzonej strategii. Ewolucja firm pokazuje, i(cid:268) radykalne zmiany strategii wy- magają równie radykalnych modyfikacji struktury organizacyjnej1. Analizując proponowane w literaturze przedmiotu definicje terminu „struktura organizacyjna”, stajemy przed problemem znacznego zró(cid:268)nicowania poglądów na jej istotę. Nieostrość i brak jednolitości w rozumieniu tego pojęcia wynika, jak się wydaje, przede wszystkim z: (cid:131) wewnętrznej zło(cid:268)oności struktury organizacyjnej jako kategorii pojęcio- wej, (cid:131) obiektywnych trudności związanych z wyodrębnieniem struktury organi- zacyjnej z całości przedsiębiorstwa i oddzieleniem jej od wielu innych, określonych w ró(cid:268)ny sposób i w ró(cid:268)nych celach jego części, (cid:131) odmienności zało(cid:268)eń i postaw badawczych przyjmowanych przez autorów, podejmujących próby precyzyjnego określenia tego pojęcia [Stabryła, Trzcieniecki (red.), 1986, s. 174], (cid:131) braku wyra(cid:266)nego odró(cid:268)nienia struktury organizacyjnej jako przedmiotu doskonalenia od zestawu czynników branych pod uwagę przy jej badaniu [Dzia- doń, 1987, s. 102]. Większość definicji struktury organizacyjnej opiera się na dwóch podstawo- wych kategoriach: 1(cid:562)Struktura organizacyjna jest jednym z podstawowych obiektów badawczych nauki organizacji i zarządzania. 18 Jolanta Walas-Trębacz, Małgorzata Tyrańska, Adam Stabryła (cid:131) elementach pewnej całości – definicje eksponujące przede wszystkim składniki organizacji2 [Encyklopedia..., 1981, s. 499], oraz (cid:131) relacjach (powiązaniach, sprzę(cid:268)eniach, zale(cid:268)nościach) zachodzących mię- dzy składnikami organizacji – definicje kładące nacisk na powiązania między stanowiskami i komórkami organizacyjnymi [Bieniok, Rokita, 1984, s. 17]. Przykładem definicji kładącej nacisk na elementy jest sformułowanie, (cid:268)e „(...) przez strukturę organizacyjną określonego przedsiębiorstwa rozumiemy podstawowe dla niego komórki organizacyjne oraz występujące między nimi powiązania hierarchiczne, a tak(cid:268)e funkcjonalne” [Gliński, 1961, s. 18]. Z ko- lei przykładem definicji kładącej nacisk na relacje jest stwierdzenie, (cid:268)e „(...) strukturę organizacyjną mo(cid:268)na zdefiniować jako całokształt stosunków wy- stępujących pomiędzy poszczególnymi częściami oraz między nimi a całością” [Haus, 1983, s. 235]. Spośród wymienionych podejść do definiowania struktury organizacyjnej bardziej prawidłowe wydaje się to, które eksponuje powiązania między elemen- tami przedsiębiorstwa, poniewa(cid:268) wyra(cid:266)nie odró(cid:268)nia pojęcie struktury od pojęcia przedsiębiorstwa jako systemu. Ponadto podkreślenie w definicji powiązań między elementami ułatwia zrozumienie sensu doskonalenia struktury organizacyjnej przez zaakcentowanie faktu, (cid:268)e zmieniając sposób rozmieszczenia i powiązania elemen- tów przedsiębiorstwa, uzyskuje się ró(cid:268)ne warianty jego struktury organizacyjnej, charakteryzujące się ró(cid:268)ną efektywnością. Łatwiej więc z tego typu definicji wypro- wadzić ogólne zadanie rozmieszczenia i powiązania elementów przedsiębiorstwa, maksymalizującego efektywność zarządzania [Nalepka, 2001, s. 17]. Treść pojęcia „struktura organizacyjna” obejmuje szeroki zakres determinant właściwych dla organizacji i realizacji procesu zarządzania w przedsiębiorstwie. Struktura organizacyjna określa podział pracy i niezbędne powiązania między ró(cid:268)nymi funkcjami i czynnościami, kształtuje podział władzy i porządkuje hierar- chicznie składniki organizacji oraz ustanawia układ odpowiedzialności. Ponadto struktura organizacyjna zapewnia ciągłość realizacji zadań, umo(cid:268)liwiającą orga- nizacji przetrwanie i rozwój, mimo przychodzenia i odchodzenia poszczególnych osób, oraz koordynuje jej stosunki z otoczeniem [Stoner, Wankel, 1992, s. 208]. Przegląd definicji pojęcia „struktura organizacyjna” według ró(cid:268)nych autorów zawiera tabela 1.1. Podsumowując, przez pojęcie struktury organizacyjnej rozumiemy: (a) układ zale(cid:268)ności funkcjonalnych i hierarchicznych zachodzących między stanowi- skami, komórkami i jednostkami organizacyjnymi wy(cid:268)szego stopnia, (b) ustrój określający sposób funkcjonowania przedsiębiorstwa (szerzej: podmiotu prawa) i warunkujący realizację zało(cid:268)onych celów. 2(cid:562)Najmniejszym składnikiem (elementem) w strukturze organizacyjnej jest stanowisko organi- zacyjne, które ma określony zakres zadań, uprawnień i odpowiedzialności, niezbędne wyposa(cid:268)enie techniczne do realizacji zadań, oraz przestrzeń organizacyjną wraz z określonym zakresem relacji z innymi stanowiskami organizacyjnymi. 1. Koncepcja sformalizowanej struktury organizacyjnej 19 Tabela 1.1. Pojęcie struktury organizacyjnej według ró(cid:268)nych autorów Struktura organizacyjna to całokształt stosunków między elementami jakiejś całości i między elementami a całością rozpatrywany z określonego względu. J. Zieleniewski [1981, s. 43] Strukturę organizacyjną mo(cid:268)na zdefi niować jako całokształt stosunków występujących pomiędzy poszczególnymi częściami oraz między nimi a całością. B. Haus [1983, s. 11] R.J. Aldag, T.M. Stearns 1987, s. 282] Struktura organizacyjna stanowi mechanizm słu(cid:268)ący koordynacji i kontroli aktywności członków organizacji. A. Stabryła (red.), [1991, s. 14] Strukturę organizacyjną defi niujemy jako ogół ustalonych zale(cid:268)ności funkcjonalnych i hierarchicznych między składnikami systemu wytwórczego, zgrupowanymi w komórki i jednostki organizacyjne wy(cid:268)szego stopnia w sposób umo(cid:268)liwiający osiąganie celów całości. K.M. Bartol, D.C. Martin [1991, s. 336] Struktura organizacyjna to układ formalny relacji i mechanizmów koordynacji zapro- jektowany dla potrzeb zarządzania indywidualnymi i grupowymi zadaniami w osiąganiu wyznaczonych celów organizacji. J.A.F. Stoner, Ch. Wankel [1992, s. 208] Struktura organizacyjna zapewnia ciągłość realizacji zadań, umo(cid:268)liwiającą systemowi przetrwanie, mimo przychodzenia i odchodzenia poszczególnych osób, oraz koordy- Struktura organizacyjna to sposób zespolenia jej składników w całość, uwzględniając nuje jego stosunki z otoczeniem. M. Przybyła [1995, s. 16] przy tym wspólny cel. S.P. Robbins [1998, s. 319] Struktura organizacyjna określa sposób formalnego podziału, grupowania i koordynacji zadań. Podstawy organizacji i zarządzania, red. M. Romanowska [2001, s. 186] Struktura oznacza budowę, konstrukcję, ustrój, wewnętrzną organizację, układ, współ- zale(cid:268)ność składników albo jakiegoś przedmiotu lub zbioru. A. Nalepka [2001, s. 17] Struktura organizacyjna określa podział pracy w organizacji i ustanawia niezbędne powiązania między ró(cid:268)nymi funkcjami i czynnościami, kształtuje podział władzy i po- rządkuje hierarchicznie składniki organizacji oraz ustanawia układ odpowiedzialności. A. Czermiński, M. Czerska, B. Nogalski, R. Rutka, J. Apanowicz [2001, s. 183] Struktura organizacyjna to rozmieszczenie elementów oraz zbiór określonych relacji zachodzących między elementami organizacji bez uwzględnienia jakości tych elemen- tów, czyli tego, czym są te elementy. Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa to układ stanowisk, komórek i większych jednostek organizacyjnych wraz z łączącymi je relacjami. P. Banaszyk [2002, s. 156] Strategor [2002, s. 281] Struktura organizacyjna jest całością funkcji i relacji określających w sposób sformali- zowany misję, jaką ka(cid:268)da komórka organizacyjna powinna wypełniać, oraz zasady współpracy między poszczególnymi częściami organizacji.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wiedzy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: