Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00237 006198 13651019 na godz. na dobę w sumie
Dostojny uniwersytet? - ebook/pdf
Dostojny uniwersytet? - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Oficyna Naukowa Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-64363-35-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka zawiera wielopoziomową i wielowymiarową analizę określającą rolę i miejsce całego szkolnictwa wyższego w systemie instytucjonalnym państwa. Ukazuje sukcesy edukacyjne i badawcze polskich uczelni, ale i poważne porażki oraz zagrożenia, które stają się ich udziałem. Książka Dostojny Uniwersytet? jest niezwykle ważna z punktu widzenia współczesnego systemu szkolnictwa wyższego, który przeżywa kryzys. Jest on, ze zrozumiałych względów, szczególnie odczuwany w Polsce, gdzie błędy w zarządzaniu systemem edukacji wyższej z przełomu XX i XXI wieku skutkują dzisiejszą trudną sytuacją, która jest widoczna zwłaszcza w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych. Wspomniany kryzys nie tylko dosięga polskie uczelnie, ale dotyka również wielu krajów Europy, nawet tych, w których uniwersytety zapisały się piękną tradycją. Prezentowane studium jest interesujące w swojej problematyce ze względu zarówno na jej doniosłość społeczną, jak i aktualność. Powinno więc zostać udostępnione szerokiemu kręgowi odbiorców. To ważna praca także ze względu na małą liczbę publikacji o zbieżnej tematyce. Po lekturze książki mam głęboką nadzieję, że stanie się ona ważnym przyczynkiem do rozważań nad kondycją współczesnej nauki w Polsce i wywoła dyskusję nie tylko w kręgach pracowników naukowych i studentów, ale także wśród przedstawicieli różnych szczebli władzy w Polsce. Z recenzji prof. Jacka Wodza

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent Prof. dr hab. Jacek Wódz Projekt okładki i stron tytułowych Ireneusz Sakowski Redakcja Ewa Pajestka-Kojder Wydanie publikacji dofinansowane przez Uniwersytet Opolski Copyright © by Oficyna Naukowa Warszawa 2014 Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w Internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki ISBN 978-83-64363-35-1 Zamówienia na książki można składać w Oficynie Naukowej ul. Mokotowska 65, 00-533 Warszawa tel. 22 622 02 41 e-mail: oficyna.naukowa@data.pl www.oficyna-naukowa.com.pl ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis rzeczy Słowo przedwstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 20 lat Uniwersytetu Opolskiego: Mowa JM Rektora prof. Stanisława Sławomira Niciei na uroczystym posiedzeniu Senatu z udziałem wszystkich rektorów uniwersytetów polskich oraz władz regionu w dwudziestą rocznicę po- wołania uniwersytetu w Opolu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Anna Śliz, Marek S. Szczepański Od Akademii do Uniwersytetu XXI wieku . . . . . . . . . . . 16 Ikoniczna instytucja i jej powinności . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Filozofia grecka i Akademia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 20 . . . . . . . . . . . . . . . Universitas — kolejne kartki z historii Uniwersytet wielopojawieniowy — od średniowiecza do XXI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magna Charta Universitatum — uniwersytecka współczesność Europy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Punkty, parametry i usługi naukowe — szkolnictwo wyższe w transformacyjnej RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . O niedostojeństwie uniwersytetu — słowo o przyszłości szkol- nictwa wyższego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 33 21 25 28 Aleksander Kwiatek Wokół lwowskiego wykładu profesora Kazimierza Twar- dowskiego z 1932 roku „O dostojeństwie uniwersy- tetu” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Jacek Nowak Uniwersytet na nowe czasy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Polskie uniwersytety dzisiaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szkoły wyższe a region . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szkoły wyższe w Małopolsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 59 66 72 73 Janusz Mucha Europejskie uniwersytety w kryzysie? . . . . . . . . . . . . . . . 76 76 Problematyka badawcza, wykorzystane materiały, metodologia 80 Zalety Procesu Bolońskiego. Dobre strony obecnych przemian 81 Wady obecnej sytuacji. Kryzys uniwersytetów . . . . . . . . . . 93 Protesty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Lista przywoływanych wypowiedzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Andrzej Radziewicz-Winnicki Odcienie dekadencji w uczelniach wyższych w dobie zmie- niającej się współczesności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Uniwersytet — tradycja a współczesność . . . . . . . . . . . . . 102 Bieżące uprawianie nauki w szkole wyższej w ocenach eksper- tów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Kazimierz Z. Sowa Ponadczasowość i autonomia vs przedsiębiorczość uniwer- sytetu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Istota uniwersytetu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 . . . . . 121 Unikatowość uniwersytetu jako instytucji społecznej Dwie funkcje uniwersytetu — poznawcza i kulturowa . . 121 Trzy składniki misji uniwersytetu . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Elementy konstytutywne uniwersytetu . . . . . . . . . . . . 123 Autonomia uniwersytetu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Kilka uwag o współczesnym kryzysie uniwersytetów . . . . . . 129 . . . 133 Czy tzw. uniwersytet przedsiębiorczy jest nową szansą? Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Arkadiusz Jabłoński Uniwersytet w Polsce — od „sukcesu” ilości do „sukcesu” jakości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 Trendy zmian szkolnictwa wyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 Uniwersytet klasyczny wobec zmian . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis rzeczy 7 Inwestycje a inwestowanie w szkolnictwo wyższe . . . . . . . . 146 „Jakość” kształcenia a kształcenie ludzkich osób . . . . . . . . . 149 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Krzysztof Frysztacki „Spoglądając” na amerykańskie uczelnie . . . . . . . . . . . . . 156 . . . . . . . . . . . . . 156 Zewnętrzny świat amerykańskich uczelni . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Różnorodność amerykańskich uczelni Edukacja i badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Wybrane zasady funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Viera Zozul’aková, Monika Štrbová, Denisa Selická Quality of Education in Slovakia (University education) 168 The Bologna Process and tuning educational structures in Eu- rope . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 University education in Slovakia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 Constantine the Philosopher University in Nitra . . . . . . . . 179 Faculty of Natural Sciences (FPV) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Faculty of Social Sciences and Health (FSVaZ) . . . . . . . . . 180 Faculty of Central European Studies (FSŠ) . . . . . . . . . . . . 180 Faculty of Arts (FF) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Faculty of Education (PF) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Measuring the quality of education at the UKF in Nitra . . . 183 Conclusion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 References . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Słowo na zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 Noty o autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Contents . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Summaries . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Słowo przedwstępne O d najdawniejszych wieków uniwersytet wzbudza na- mysł i refleksje nie tylko wśród przedstawicieli świata nauki, ale i wśród całych społeczeństw. Jako świątynia wiedzy przez stulecia był uniwersytet obiektem westchnień i ma- rzeń wielu, ale tylko nieliczni w przeszłości mogli te marzenia realizować. Dzisiaj, kiedy uniwersytety straciły status instytucji elitarnych i przeobraziły się w powszechne i dostępne, proble- mem staje się mała liczba chętnych do podjęcia wysiłku studio- wania, a nie sama szansa zostania żakiem. Przez setki lat studio- wanie było wielkim zaszczytem i wyróżnieniem, a absolwenci uniwersytetów cieszyli się zasłużonym szacunkiem społecznym. Szczególna estyma przypisana była wykładowcom uniwersytec- kim, a tytuł profesora nieodmiennie kojarzono z najwyższym pre- stiżem i zaufaniem społecznym. Współcześnie uniwersytet wciąż odgrywa istotną rolę integrującą społeczności, jest miejscem na- rodzin większych bądź mniejszych, lecz zawsze przełomowych odkryć w procesie rozwoju ludzkości, ale jego pozycja w spo- łecznym odbiorze wyraźnie spadła. Dotyczy to także, choć nie wyłącznie, polskich uniwersytetów, których ranga wyraźnie się obniżyła, a nauki społeczne i humanistyczne zostały przez pro- minentnych polityków zdefiniowane jako kuźnie bezrobotnych. Tom monograficzny, który przekazujemy do rąk Czytelnika, podejmuje ważną, jak się wydaje, problematykę historii rozwo- ju, ale i kryzysu uniwersytetów. Przedstawiamy w nim zarówno wielowiekową ścieżkę, jak i współczesność polskich, chociaż nie wyłącznie, uniwersytetów. Pokazujemy pozytywne i negatywne strony pracy uniwersyteckiej, ale w sposób szczególny odnosi- my się do sytuacji uniwersytetów w Polsce czasów transforma- cji ustrojowej. Motywem przewodnim monografii jest więc uni- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Słowo przedwstępne wersytet przedstawiony w kontekście wielowiekowych dziejów i współczesnej jego kondycji. Prezentowana monografia, jak mamy podstawy sądzić, ma charakter wyjątkowy. Po pierwsze, w roku 2014 najstarszy uni- wersytet współczesnej Polski, Uniwersytet Jagielloński w Kra- kowie, świętuje sześćsetpięćdziesięciolecie istnienia. Po drugie, w tym samym czasie jubileusz dwudziestolecia pracy stał się udziałem Uniwersytetu Opolskiego — pierwszego uniwersytetu III RP. I właśnie z tej okazji pragniemy w imieniu autorów tomu oraz pracowników Instytutu Socjologii Uniwersytetu Opolskiego dedykować niniejszą publikację Władzom Rektorskim oraz Spo- łeczności Uniwersyteckiej tworzącej naukową wspólnotę opol- skiej uczelni. W tym miejscu szczególne podziękowania kierujemy do Jego Magnificencji Rektora Uniwersytetu Opolskiego, Profesora Sta- nisława S. Niciei, którego słowa otwierają niniejszy tom. Marek S. Szczepański Anna Śliz ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 lat Uniwersytetu Opolskiego Mowa JM Rektora prof. Stanisława Sławomira Niciei na uroczystym posiedzeniu Senatu z udziałem wszystkich rektorów uniwersytetów polskich oraz władz regionu w dwudziestą rocznicę powołania uniwersytetu w Opolu P rzed ponad 900 laty powstały pierwsze na świecie uni- wersytety w Bolonii i Paryżu — słynna Sorbona. W ciągu pierwszych dwóch wieków krzewienia się idei uniwer- syteckiej powstało w Europie 25 uniwersytetów, w tym w Oks- fordzie, Cambridge, Florencji i Heidelbergu oraz liczący 650 lat Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Idea ta w następnych wie- kach rozprzestrzeniała się w imponujący sposób. To kultura euro- pejska dała światu ten cudowny wynalazek, jakim jest uniwersy- tet — specyficzne miejsce oraz instytucję, gdzie panuje wolność myśli i szacunek dla każdej odmienności, prawo wyboru i ekspe- rymentu, ekspresja osobowości i indywidualizm. I to wszystko jest chronione jak źrenica w oku. W blaskach tej wielkiej tradycji w Opolu od 20 lat istnieje uniwersytet. Kilka warunków trzeba spełnić, aby cieszyć się mianem ośrodka akademickiego. Bardzo oryginalnie i obrazowo ujął to król Kastylii Alfons X Mądry, który, erygując przed 750 laty Uniwersytet w Salamance, powiedział: Miasto, w którym chcą ustanowić studium uniwersyteckie, powin- no posiadać dobre powietrze i piękne okolice, aby mistrzowie przeka- zujący wiedzę i scholarowie, którzy ją pobierają, żyli zdrowi i mogli folgować sobie i uprzyjemniać wieczór, gdy podnoszą się zmęczeni na- uką. I oprócz tego powinno obfitować w chleb, wino i dobre oberże, w których mogliby mieszkać i spędzać swój wolny czas bez wielkiego kosztu. A Jan Paweł II — człowiek uniwersytetu, który poświęcił idei uniwersyteckiej kilka homilii — na młodym Uniwersytecie w Dżakarcie w Indonezji w 1989 roku powiedział: ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 20 lat Uniwersytetu Opolskiego Uniwersytety stanowią ważną część tego wielkiego systemu złożone- go z osób, instytucji i tradycji, w którym nowe idee są formułowane, weryfikowane i przedstawiane całemu społeczeństwu. Badania, dysku- sje i nauczanie prowadzone na uniwersytecie wywierają głęboki wpływ sięgający daleko poza środowisko akademickie. Ten ogromny, choć niewi- doczny wpływ uniwersytetów czyni je potężną siłą w łonie społeczeństwa. Przywołuję te ważkie słowa, aby podkreślić, że po 20 latach istnienia Uniwersytetu w Opolu jesteśmy świadkami zadziwia- jącej jego dynamiki. Uniwersytet Opolski w ciągu 20 lat istnienia ukończyło 80 tysięcy studentów. Uniwersytet Opolski stał się ważną uczel- nią w kraju, a na Śląsku Opolskim jest jednym z najwięk- szych pracodawców, jest tutaj wielkim, specyficznym przedsię- biorstwem. Dla Opola jest jednym z najważniejszych czynników rozwoju miasta. Stymuluje rozwój nauki, kultury i oświaty. Pro- mieniuje w płaszczyźnie edukacyjnej na cały Śląsk oraz Ziemię Częstochowską. Studiują na nim tysiące studentów, którzy do miasta wnoszą żywioł młodości i pokaźne finanse. W Polsce istnieje obecnie 20 uniwersytetów tzw. bezprzy- miotnikowych, bo istnieją też uniwersytety przymiotnikowe, można rzec branżowe. Jest ich kilkadziesiąt. Uniwersytet bez- przymiotnikowy charakteryzuje się i wyróżnia bardzo szerokim diapazonem kształcenia: poczynając od nauk przyrodniczych, technicznych, chemicznych poprzez ekonomiczne, prawnicze, fi- lologiczne, medyczne, historyczne, na sztuce kończąc. Prestiż nazwy „uniwersytet” był i jest w Polsce zawsze bar- dzo wysoki. I zawsze pilnie strzeżono, aby go nie zmarginalizo- wać. Nazwa „uniwersytet” była szczególnie chroniona. Aby uzy- skać prawo jej używania, należało spełnić wiele warunków. Stąd w Polsce zawsze było niewiele uniwersytetów. Stworzenie w Polsce uniwersytetu zawsze wiązało się z ogromnym wysiłkiem i wieloma zabiegami. Z tego też powodu w I Rzeczypospolitej — jednym z największych państw europej- skich, obszarowo czterokrotnie większym niż dzisiejsza Polska, sięgającym w pewnym okresie od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego — były tylko 3 uniwersytety. Pierwszy powstał w Krakowie w 1364 roku i dał światu Mi- kołaja Kopernika, Jana III Sobieskiego, Jana Pawła II i Wisławę Szymborską. Drugi — Uniwersytet Wileński, erygowany przez Stefana Batorego — powstał w 1579 roku i dał światu Adama ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 lat Uniwersytetu Opolskiego 13 Mickiewicza, Ignacego Domeykę, Czesława Miłosza. Uniwersy- tet Lwowski, stworzony przez króla Jana Kazimierza, powstał w 1661 roku i dał światu wybitnych matematyków, lekarzy i fi- lozofów, między innymi Stefana Banacha, Stanisława Ulama, Lu- dwika Rydygiera, Kazimierza Twardowskiego i Oswalda Balzera. Czwarty polski uniwersytet — Warszawski — powstał już w cza- sach rozbiorów w 1816 roku i dał światu Henryka Sienkiewicza, Leonida Hurwicza (laureata Nagrody Nobla), Władysława Tatar- kiewicza i Aleksandra Gieysztora. W II Rzeczypospolitej powstały dwa uniwersytety: w 1918 roku w Lublinie Katolicki Uniwersytet Lubelski, z którego wy- szedł między innymi kardynał Henryk Gulbinowicz, i w 1919 ro- ku w Poznaniu, stworzony przez Heliodora Święcickiego, gdzie studiowali między innymi Jan Nowak-Jeziorański i Gerard La- buda. W PRL powstało pięć uniwersytetów. W wyniku zmiany gra- nic i utraty przez Polskę Lwowa i Wilna dwa były przeszczepione — przeniesione: ze Lwowa do Wrocławia i z Wilna do Torunia. W 1944 roku powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; w 1945 Łódzki, w 1968 Śląski w Katowicach, któ- rego pierwszym rektorem był prof. Kazimierz Popiołek, w 1970 w Gdańsku, w 1985 w Szczecinie. W III Rzeczypospolitej powstało siedem uniwersytetów. Pierwszy po przemianach politycznych powstał nasz w Opolu w 1994 roku po długoletnich zabiegach i w wyniku ciężkiej pra- cy kilku pokoleń opolskich intelektualistów, polityków, samorzą- dowców i działaczy gospodarczych. Drugi w 1997 roku w Białymstoku, trzeci w tym samym roku w Warszawie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyń- skiego, następnie w roku 1999 Uniwersytet Warmińsko-Ma- zurski w Olsztynie. W 2001 roku powstały dwa uniwersyte- ty: Zielonogórski i Rzeszowski. W 2005 roku powstał Uniwer- sytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, w 2009 Uniwersy- tet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, a w 2011 — naj- młodszy polski uniwersytet — Jana Kochanowskiego w Kiel- cach. Gdy powstawał przed 20 laty Uniwersytet Opolski, na jego otwarciu byli wszyscy rektorzy uniwersytetów polskich (11) — od Jagiellońskiego do Szczecińskiego. I dziś, w dwudziestą rocz- nicę powstania Uniwersytetu Opolskiego, są wszyscy rektorzy ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 20 lat Uniwersytetu Opolskiego uniwersytetów polskich (20) od najstarszego Jagiellońskiego do najmłodszego Kieleckiego. Magnificencje, Drodzy Przyjaciele, Koledzy rektorskiej do- li i niedoli. Pięknie Wam za dar Waszej obecności na naszym święcie dziękuję. Wasza obecność tu, w Opolu, to dla opolskiej wspólnoty uniwersyteckiej wielki zaszczyt i honor. W 20 rocznicę powołania uniwersytetu w Opolu mogę stwierdzić z całą mocą, że sprawdzają się najbardziej optymi- styczne prognozy ojców założycieli naszej Alma Mater Opolien- sis, prognozy, że powołanie uniwersytetu zdynamizuje opolskie środowisko akademickie i wyzwoli w nim energię, ambicje i pra- gnienia wcześniej nieznane, stworzy nową jakość. Tak się stało. Odbudowaliśmy piękne zabytkowe budowle, które były kiedyś ruinami, między innymi klasztor dominikański. Wznieśliśmy no- we gmachy, a w nich pracownie, laboratoria i biblioteki. Przypomnijmy raz jeszcze — Uniwersytet Opolski to jeden z głównych czynników miastotwórczych. Ciągle tworzymy jego potencjał, kształt architektoniczny i tradycje na wiele pokoleń. Tu zdobywają wiedzę i mądrość życiową całe generacje młodych Opolan. Uniwersytet przynosi sławę i chwałę, prestiż i dumę, naukę i pracę. Jakiego formatu i klasy będzie to Uniwersytet — zależy od nas, ale też od władz miasta i regionu. To są naczynia połączone. Gdy dyskutujemy nad sensem nowoczesnego pojmowania patriotyzmu i służby swojemu narodowi i swojemu regionowi, to przychodzą mi na myśl słowa Johna Kennedy’ego, który obej- mując urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych powiedział: Nie wierzę, że ktokolwiek z was chciałby urodzić się w innym kra- ju albo w innym stuleciu. Energia, wiara i poświęcenie, dzięki którym wypełniamy naszą misję niosąc w sobie płomień wolności i pracowitości. Nie pytajcie więc, co wasz kraj może zrobić dla was, pytajcie, co Wy możecie zrobić dla swojego kraju. Parafrazując słowa Kennedy’ego i sprowadzając je do naszej lokalnej społeczności akademickiej, naszej małej ojczyzny, stwier- dzam: Nie pytaj, co Uniwersytet może ci dać, ale odpowiedz sobie, co ty możesz dać swojemu Uniwersytetowi. I jeszcze jedna sentencja, wyczytana w pismach Abrahama Lincolna: ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 lat Uniwersytetu Opolskiego 15 To piękne, gdy profesorowie i studenci dumni są ze swojego uniwer- sytetu, ale jeszcze piękniej jest, gdy uniwersytet jest dumny ze swoich studentów i profesorów. Salus Universitatis Opoliensis suprema lex esto Pomyślność Uniwersytetu Opolskiego niech będzie dla nas najwyższym nakazem. czyli ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ANNA ŚLIZ MAREK S. SZCZEPAŃSKI Od Akademii do Uniwersytetu XXI wieku Wykształcenie, które nie odpowiada rzeczy- wistym potrzebom, jest tylko schlebianiem próżności nauczyciela (Bloom 1997: 19) Ikoniczna instytucja i jej powinności Kiedy sięgamy do słów Kazimierza Twardowskiego: Ilekroć wymawiam wyraz «Uniwersytet», czynię to — przyznaję — z pew- nym namaszczeniem. Zadaniem Uniwersytetu jest zdobywanie prawd i prawdopodobieństw naukowych oraz krzewienie umiejęt- ności ich dochodzenia. Rdzeniem i jądrem pracy uniwersyteckiej jest tedy twórczość naukowa zarówno pod względem merytorycz- nym, jak pod względem metodycznym. Ciąży na Uniwersytecie obowiązek odkrywania coraz to nowych prawd i prawdopodo- bieństw naukowych oraz doskonalenie i szerzenie sposobów, które je odkrywać pozwalają. Z tych wysiłków wyrasta gmach wiedzy naukowej1, zastanawiamy się nad ich aktualnością. Historia po- wstawania uniwersytetu jako „spichlerza wiedzy” sięga czasów starożytnych i późniejszych, kiedy uniwersytet z instytucji do- stępnej tylko dla wybranych stał się stałym i ikonicznym elemen- tem instytucjonalnej oprawy nowoczesnych społeczeństw. Został sztandarową instytucją intelektualną, której ważkość potwierdza- ją słowa Daniela Bella: Uniwersytet, gdzie wiedza teoretyczna jest tworzona i kodyfikowana, staje się coraz bardziej podstawową instytucją społeczną. Toteż ciążą na nim większe obowiązki niż kiedykolwiek w jego dotychczasowej długiej historii. Bronić mu- si tradycji zdobywania wiedzy bezinteresownej, ale już nie tylko jako instytucja oświatowa i usługowa wobec społeczeństwa, lecz 1 Kazimierz Twardowski: „O dostojeństwie Uniwersytetu”. Tekst napisany z okazji otrzymania przez Kazimierza Twardowskiego doktoratu honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego (uchwała Senatu z 31 maja 1930 r.) i wygłoszony w Auli Uniwersytetu Lwowskiego 21 listopada 1932 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Od Akademii do Uniwersytetu XXI wieku 17 również jako pepiniera przyszłych doradców w sprawach politycz- nych (Bell 1998: 233). Uniwersytet stanowi symbol rozwoju cywilizacyjnego współ- czesnych społeczeństw i wydaje się wypełniać dwie zasadnicze role. Po pierwsze jest ważniejszym źródłem pomnażania kapita- łów ludzkich, społecznych i kulturowych (symbolicznych). Uni- wersytet nie tylko wyposaża ludzi w wiedzę i umiejętności pro- fesjonalne, ale także przekazuje spektakularny system aksjolo- giczny związany z zaufaniem, dobrem, tolerancją czy poszanowa- niem każdej żywej istoty, a także szacunkiem dla siebie i drugie- go człowieka. Po drugie uniwersytet był i jest miejscem groma- dzenia i archiwizowania wiedzy naukowej, wskazań badawczych i praktycznych. To w murach uniwersytetów pomnaża się za- soby wiedzy zarówno teoretycznej, jak i praktycznej, która jest przekazywana młodym adeptom nauki. Dlatego też prezenta- cji wybranych faktów z długiej historii istnienia uniwersytetów będą towarzyszyły w niniejszym artykule rozważania dotyczące miejsca i roli współczesnych uniwersytetów polskich w społecz- no-kulturowej rzeczywistości. Tekst, który przedstawiamy, winien spełnić trojakie cele. Po pierwsze ma ukazać, w największym skrócie, historię uniwersy- tetu, jego personelu, klienteli i społecznego otoczenia. Po wtóre rejestrować, grosso modo, podejmowane próby unifikacji w skali Unii Europejskiej uniwersytetu jako instytucji budującej kapita- ły ludzkie i społeczne w wymiarze lokalnym, regionalnym, kra- jowym i wreszcie kontynentalnym czy globalnym. I w końcu po trzecie ukazać losy rodzimego szkolnictwa wyższego, pod- dawanego radykalnym zmianom legislacyjnym, organizacyjnym i demograficznym. Filozofia grecka i Akademia Ludzkość od zarania dziejów dążyła do poznawania świata i pomnażania wiedzy o nim. Jej początkowo nieuporządkowany charakter wymagał wprowadzenia ładu naukowego, a następnie instytucjonalizacji. Stało się to możliwe przez utworzenie uni- wersytetów. Dostępne źródła podają rok 859 jako przybliżoną datę powstania pierwszego uniwersytetu w świecie islamskim. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Anna Śliz, Marek S. Szczepański Był to Uniwersytet Qaraouiyine w Fezie w Maroku. Około roku 975 powstała teologiczna uczelnia muzułmańska (medresa) Al- -Azhar (arab. ﺮ(cid:3)زﻷ) w Kairze. Uczelnię powołano przy mecze- cie Al-Azhar i do dzisiaj jest ona jedną z najsłynniejszych uczel- ni w świecie muzułmańskim, mimo że tak jak wiele jej podob- nych, przechodziła zmienne koleje losu. Meczet został zbudowa- ny w 972 roku przez Dżawhara as-Sikilli, wodza i wielkorząd- cę w służbie dynastii Fatymidów, którzy najprawdopodobniej ku czci Fatimy, córki proroka Mahometa, nadali mu nazwę Al-Azhar. Nieco później dobudowano budynki uczelni, której pierwszymi studentami byli ismailici kształcący się na przyszłych muzułmań- skich misjonarzy. Po upadku dynastii Fatymidów w 1171 roku, z nastaniem dynastii Ajjubidów, uczelnia została oddana sunni- tom, którzy zmienili profil jej nauczania na sunnicki. W cza- sach bardziej nam współczesnych ściśle teologiczny program na- uczania uczelni został zliberalizowany pod wpływem nacisków ze strony takich reformatorów, jak Muhammad Abduh. Obecnie w uczelni studiują również kobiety, a studenci mają do wyboru wiele różnorodnych przedmiotów, od nauk ścisłych po współ- czesne języki zachodnie (Guri-Rosenblit 2006). Wobec posłannictwa uniwersyteckiego świata muzułmańskie- go świat katolicki opiera przekaz nauki na słowach Chrystusa skierowanych do Piotra Paś owce moje (J 21, 17)2, co można in- terpretować jako nakaz przekazywania nauki Chrystusa ludowi. To pasterze Kościoła katolickiego zostali powołani do wypełnie- nia nakazu Chrystusa związanego z przekazem wiedzy i nauki. Kościół katolicki nie przekazuje jednak wyłącznie nauki zwią- zanej z sacrum, ale aktywnie uczestniczy w edukacji świeckiej w myśl przesłania o pełnym kształceniu osoby ludzkiej tak w od- niesieniu do celu ostatecznego, jak i w odniesieniu do dobra wspól- nego społeczności. Czyni to w taki sposób, by zarówno dzieci, jak i młodzież zdobywała coraz doskonalszy zmysł odpowiedzialności, właściwie korzystając z wolności i przygotowując się do czynnego udziału w życiu społecznym (Grocholewski 2013: 18). Przepisy Kościoła konstytuują dwa rodzaje uniwersytetów: (1) kościelne, erygowane lub zatwierdzone przez Stolicę Świę- tą z władzą przyznawania tytułów akademickich w imię Stolicy 2 Przytaczane odwołania i cytaty biblijne pochodzą z: Biblia Tysiąclecia. Pi- smo Święte Starego i Nowego Testamentu, Pallottinum, Poznań 2003. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Od Akademii do Uniwersytetu XXI wieku 19 Świętej; poświęcają się badaniu nauk teologicznych oraz nauk przyległych; (2) katolickie, których działalność opiera się na Ko- deksie Prawa Kanonicznego i Konstytucji Apostolskiej Ex corde Ecclesiae z 15 sierpnia 1990 roku (tamże: 18–19). Za pierwszy uniwersytet europejski przyjmuje się założony w roku 425 przez Teodozjusza Uniwersytet w Konstantynopo- lu (dzisiaj Stambuł). Jeśli jednak jako kryterium uwzględnimy ważność uniwersytetu dla współczesnego szkolnictwa wyższe- go, to należy wymienić Uniwersytet w Bolonii, który powołano z inicjatywy samych studentów w roku 1088. Powstanie pierw- szych uniwersytetów nie jest równoznaczne z początkiem pro- cesu kształcenia, myślenia o świecie i pomnażania wiedzy. Ten sięga do czasów starożytnych, kiedy na fundamencie żydowsko- -chrześcijańskiego rozumienia tworzenia zaczęła się rozwijać na- uka. Takie rozumienie to wynik dialogu, który prowadzili teolo- dzy Starego Testamentu z rozmaitymi filozofiami, a nie kolejnymi religiami. Wytworzono przestrzeń, w której przenikały się grec- ka filozofia i nauka sakralna. Filozofowie uczestniczący w dialo- gu nie pochodzili z pogańskich świątyń, ale z najwcześniejszych greckich szkół filozoficznych. Myślimy przede wszystkim o Aka- demii Platońskiej, której filozofowie w IV wieku p.n.e. prezen- towali doktryny filozoficzne w trzech różnych działach: ogólnej nauce o bycie (metafizyka i ontologia), ogólnej nauce o pozna- niu (epistemologia i gnozeologia) i ogólnej nauce o wartościach (aksjologia) (Tatarkiewicz 1998: 14). Miejscem wykuwania waż- nych myśli filozoficznych była także Akademia w Atenach, usy- tuowana w gaju herosa Akademosa, od którego wzięła nazwę. Filozofia europejska miała początek w greckiej filozofii starożyt- nej, która w pierwszym okresie istnienia zwracała się ku filo- zofii przyrody i zagadnieniom humanistycznym. Z początkiem III wieku p.n.e. filozofowie zaczęli się grupować w szkołach, któ- re walczyły o teorie filozoficzne, przede wszystkim teorie etycz- ne. Równocześnie Grecy otworzyli własną kulturę na kultury in- ne, co dało filozofii okres synkretyczny o charakterze religijnym (I w. p.n.e – V w. n.e.) (tamże: 18–19). Pierwsze filozoficzne akademie i szkoły pozostawały w związku z wyższym wykształ- ceniem i służą, także współcześnie, określeniu jednostki, która z sukcesem ukończyła szkołę wyższą. Grecka filozofia, idea Aka- demii i idee religijne stały się wspólnym źródłem współczesnego uniwersytetu. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dostojny uniwersytet?
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: