Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00263 005085 15197122 na godz. na dobę w sumie
Dowód z zeznań świadka w procesie cywilnym - ebook/pdf
Dowód z zeznań świadka w procesie cywilnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 254
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-580-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja dotyczy szeroko ujętego problemu dowodu z zeznań świadka w procesie cywilnym. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do świadka nie są na ogół precyzyjne, stąd też wywołują w praktyce i nauce prawa zasadnicze kontrowersje. Orzecznictwo sądowe dotyczące zeznań świadka jest bogate, ale rozbieżne. Podjęta w niniejszym opracowaniu próba wyjaśnienia zagadnień wątpliwych i sformułowania na tej podstawie odpowiednich wniosków ma więc pełne uzasadnienie. Autorka sformułowała hipotezy, które poddała szczegółowej weryfikacji, a dotyczą one: pojęcia dowodu, istoty środka dowodowego i jego źródeł, definicji świadka, sposobu przeprowadzania przesłuchania, wartości dowodowej zeznań świadka oraz wpływu informatyzacji postępowania dowodowego na jego efekty. Celem badań było wyodrębnienie zagadnień, które wymagają szczegółowej analizy. Wyniki tej analizy stały się podstawą sformułowania odpowiednich wniosków de lege lata i de lege ferenda, które zawarte są w poszczególnych rozdziałach opracowania, a przede wszystkim w rozdziale szóstym i w zakończeniu.

Niniejsze opracowanie poświęcone jest tylko jednemu środkowi dowodowemu, a mianowicie dowodowi z zeznań świadka. Jest to środek osobowy. Do tej kategorii środków należy także dowód z opinii biegłego oraz dowód z przesłuchania stron. W treści opracowania te ostatnie dowody zostały porównane z dowodem z zeznań świadka w celu wykazania istotnych między nimi różnic. W pewnym zakresie przedmiotem rozważań objęty został również dowód z dokumentu.

Podstawą rozważań zawartych w opracowaniu były przede wszystkim przepisy prawa dotyczące postępowania cywilnego. Jednakże w celach porównawczych sięgano także do odpowiednich przepisów prawa obcego, w tym zwłaszcza amerykańskiego, brytyjskiego i niemieckiego. W szerokim zakresie wykorzystane zostało orzecznictwo sądowe oraz polskie i zagraniczne piśmiennictwo prawnicze. Badania, w wyniku których powstała niniejsza praca, prowadzone były głównie metodą analizy dogmatycznej, w miarę potrzeby korzystano również z innych metod, zwłaszcza z metody porównawczej oraz metody historycznej.

Monografia składa się z sześciu rozdziałów, kolejno omawiających problem: dowodów w postępowaniu cywilnym, postępowania dowodowego, istoty dowodu z zeznań świadka, sytuacji prawnej i procesowej świadka, reguły przeprowadzania dowodu z zeznań świadka oraz wartości dowodowej zeznań świadka.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział II. Postępowanie dowodowe § 1. Uwagi wstępne Celem postępowania cywilnego jest ustalenie stanu faktycznego na podsta- wie zebranych dowodów, wszechstronna ocena materiału dowodowego oraz wydanie wyroku. Według art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez wła- ściwy, niezależny i bezstronny sąd. Jeżeli zatem – zgodnie z tym przepisem – wyrok ma być sprawiedliwy, to stan faktyczny, który leży u jego podstaw, musi być zgodny z prawdą. Fałszywe przesłanki wyroku wykluczają bowiem możliwość przyjęcia, że jest to wyrok sprawiedliwy. Osąd ludzki nie może być bowiem lepszy niż informacja, na której się opiera1. Jeżeli informacja jest nie- prawdziwa, wyrok nie może być słuszny. Słuszność jest zaś jedną z podstawo- wych wartości w prawie. Prawo polega bowiem właśnie na stosowaniu tego, co dobre i słuszne2. W świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ulega wątpliwości, że fundamen- talnym zagadnieniem postępowania sądowego jest ustalenie prawdy, która ma być podstawą wyroku. W piśmiennictwie przyjmuje się, że zasada prawdy jest podstawową zasadą postępowania sądowego. Z drugiej jednak strony przeciw- stawia się jej zasadę kontradyktoryjności, zgodnie z którą ciężar dowodzenia prawdy spoczywa na stronach postępowania, a nie na sądzie, który wydaje wy- rok3. Obydwa te zagadnienia wymagają głębszej analizy, w związku z tym po- święcone im zostały dwie odrębne części tego rozdziału. W dalszych rozważa- niach przedstawiono zaś zasadę prawdy w świetle informatyzacji postępowa- nia cywilnego, przebieg postępowania cywilnego oraz rozkład ciężaru dowodu. 1 Sulzberger, za: R. Tokarczyk, Przykazania etyki prawniczej. Księga myśli, norm i rycin, Kra- ków 2006, s. 235. 2 Tak Celsus, za K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 1978, s. 22. 3 Por. m.in. K. Knoppek, Postępowanie cywilne, s. 117. 21 Rozdział II. Postępowanie dowodowe § 2. Prawda Kodeks postępowania cywilnego nie definiuje pojęcia prawdy. Na gruncie języka ogólnego przyjmuje się, że prawdą jest to, co jest zgodne z rzeczywisto- ścią, to znaczy rzeczywiście jest, istnieje lub było4. Zgodnie z klasyczną defini- cją prawdy prawda polega na zgodności myśli lub twierdzenia z rzeczywisto- ścią5. W świetle tej definicji, jeżeli jakaś myśl lub twierdzenie są zgodne z rze- czywistością, to znaczy, że jest właśnie tak, jak ta myśl lub twierdzenie głoszą. Prawdziwe jest więc np. twierdzenie, że Ziemia nie jest płaska, ponieważ nauka dowiodła, że taka nie jest. Treść twierdzenia odpowiada w takim przypadku rzeczywistości. Według niektórych filozofów definicja ta nie jest prawidłowa6. Przyjmują oni, że nie można w sposób pewny twierdzić, że myśl lub twierdzenie są zgodne z rzeczywistością. Według nich prawda jako zgodność z rzeczywistością sta- nowi niedościgniony ideał. Sformułowali oni więc definicję, zgodnie z którą prawda polega na zgodności twierdzenia z ostatecznymi i nieodwołalnymi kryteriami7. Do kryteriów tych zalicza się m.in. zgodność myśli (twierdzeń) między sobą lub zgodność z doświadczeniem (koherencyjna teoria prawdy), a także powszechną zgodę na pewną myśl oraz oczywistość myśli lub jej po- żyteczność8. Jednak na gruncie nauk prawnych przyjmuje się, że prawdą jest to, co od- powiada rzeczywistości. Nie ulega wątpliwości, że wyrok powinien być oparty na rzeczywistym stanie faktycznym. Tylko w takim przypadku spełnia bowiem kryterium przewidziane w art. 45 Konstytucji RP – jest sprawiedliwy9. Za spra- wiedliwy nie można uznać wyroku, który oparty jest na fałszu. Celem postę- powania cywilnego jest poszukiwanie prawdy w rozumieniu klasycznej defi- nicji prawdy10. 4 Por. S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, tom 3, Warszawa 2003, s. 536. 5 Por. K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka, War- szawa 2004, s. 19. Zob. też J. Jabłońska-Bonca, O prawie, prawdzie i przekonywaniu, Koszalin 1999, s. 79 i n. 6 Ibidem, s. 20. 7 Por. T. Honderich (red.), Encyklopedia filozofii. Tom II, Oxford 1995, s. 724. Zob. też K. Aj- dukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii, s. s. 22. 8 Encyklopedia filozofii, s. 724. 9 Por. O. Bogucki, Teoretyczne aspekty zasady prawdy materialnej w nowym modelu postę- powania cywilnego, RPEiS 2000, Nr 1, s. 57–58. Zob. też S. Jampoler, „Non liquet” jako wynik postępowania dowodowego, PPiA 1926, s. 286. 10 Por. K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii, s. 19. 22 § 2. Prawda W postępowaniu cywilnym nie można jednak zakładać, że orzeczenie sądu opierać się musi na prawdzie absolutnej. Jej ustalenie stanowi jedynie pewien ideał, wartość, do której sąd powinien dążyć w postępowaniu. Nie jest nato- miast jego obowiązkiem odkrycie prawdy absolutnej. Przyjęcie, że wyrok musi się opierać na prawdzie absolutnej, wykluczałoby jakikolwiek postęp naukowy. Podstawą takiego postępu jest bowiem twierdzenie, że istnieje pewna sfera wie- dzy, która nie została jeszcze odkryta. Niemniej sąd powinien starać się dotrzeć do prawdziwego stanu fak- tycznego i dokonać odpowiedniej jego subsumpcji. Podstawą działania sądu jest wiedza, którą posiada. Wiedza ta powinna być oparta na spostrzeże- niach poczynionych metodycznie, to znaczy według zasad logiki, metodologii i tzw. zdrowego rozsądku11. Jeżeli jest ona niewystarczająca do wydania orze- czenia w sprawie, sąd obowiązany jest skorzystać z pomocy biegłego. Biegły dysponuje bowiem wiedzą specjalistyczną. Jego zadaniem jest więc udziele- nie pomocy sądowi w ocenie stanu faktycznego12. Na przykład biegły powi- nien ustalić na potrzeby postępowania sądowego stan czyjegoś zdrowia albo wartość nieruchomości13. Jak wynika z dotychczasowych analiz, zadaniem bie- głego nie jest jednak odkrycie prawdy absolutnej, a jedynie próba dojścia do tej prawdy14. Biegły nie posiada bowiem wiedzy absolutnej. Nie oznacza to jednak, że może on oprzeć swoją opinię na fałszywych przesłankach. Orzeczenie sądu powinno więc być zgodne z aktualnym stanem wiedzy. Niewykluczone jest jednak to, że dzięki rozwojowi nauki rozstrzygnięcie z czasem okaże się nie- słuszne, ponieważ zostało oparte na przesłankach w rzeczywistości niepraw- dziwych. Przykładem tego jest weryfikacja niektórych spraw dotyczących po- chodzenia dziecka przy zastosowaniu nowych środków dowodowych, np. ba- dań DNA. Taka niepewność wpisana jest jednak w każde rozstrzygnięcie sądu, ponieważ z uwagi na ciągłą niedoskonałość wiedzy naukowej nieznany jest obiektywny stan rzeczy. 11 Por. Platon, Dialogi. Tom II (w tłumaczeniu W. Witwickiego i z jego objaśnieniami), Kęty 12 Por. J. Misztal-Konecka, Znaczenie tzw. opinii prywatnych dla postępowania cywilnego, 1999, s. 344–345. MoP 2013, Nr 2, s. 63. 13 Zob. wyr. SN z 15.1.2010 r., I CSK 199/09, Legalis. Co do sytuacji, w których sąd powinien dopuścić dowód z urzędu por. K. Knoppek, w: T. Wiśniewski (red.), System Prawa Procesowego Cywilnego. Postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji. Tom II, cz. 2, Warszawa 2016, s. 90 i n. 14 Zob. R. Shepherd, Niewyjaśnione okoliczności, Kraków 2018, s. 118. 23 Rozdział II. Postępowanie dowodowe Jak już podkreślono, obowiązkiem sądu jest wydanie sprawiedliwego wy- roku. Działania sądu, które zmierzają do takiego rozstrzygnięcia, muszą cecho- wać się racjonalnością. Orzeczenie jest racjonalne wtedy, gdy jego podstawą są należycie uzasadnione argumenty15. Decyzje racjonalne opierają się bowiem na pełnej, dostępnej w danych warunkach informacji, dotychczasowej wiedzy i istotnych kryteriach oceny16. W nauce zarządzania wyróżnia się dwa rodzaje racjonalności: racjonalność rzeczową i racjonalność metodologiczną17. Racjonalność rzeczowa decyzji polega na tym, że decyzja ta jest zgodna ze stanem rzeczywistym. Wiedza w tym zakresie jest jednak ograniczona. Stan rzeczy nie jest bowiem absolutnie pewny. Z punktu widzenia aktualnego stanu wiedzy naukowej pewne jest jedynie to, że nie ma nic pewnego18. Racjonalność rzeczowa jest więc zawsze wątpliwa. Oznacza to, że sąd z reguły nie jest w stanie ustalić prawdy absolutnej, ponieważ nie dysponuje wiedzą absolutną19. Racjonalność metodologiczna decyzji polega na tym, że osoba podejmująca decyzję wykorzystuje wszelkie dostępne środki w celu ustalenia, czy zamie- rzona decyzja będzie racjonalna rzeczowo. Działanie jest racjonalnie metodo- logicznie, jeżeli jest zgodne z dostępną wiedzą, bez względu na to, czy wiedza ta jest zgodna z obiektywnym stanem rzeczy20. Sąd ma obowiązek działać w po- stępowaniu cywilnym racjonalnie pod względem metodologicznym. Oznacza to, że musi dobierać środki przewidziane przez prawo i wydawać decyzje zgod- nie ze swoją wiedzą. W razie potrzeby zaś obowiązany jest korzystać z pomocy biegłego. Koncepcji tej odpowiada treść przepisów Kodeksu postępowania cywil- nego. Na przykład art. 322 KPC stanowi, że jeżeli w sprawie o naprawienie szkody, o dochody, o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy o dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według własnej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Sąd podejmuje więc w takiej sprawie decyzję na podstawie dostępnej 15 Por. J. Rachocka, w: J. Woś (red.), Zachowania konsumentów – teoria i praktyka, Poznań 16 Por. E. Kieżel, w: E. Kieżel (red.), Racjonalność konsumpcji i zachowań konsumentów, 17 Por. J. Rachocka, w: J. Woś (red.), Zachowania konsumentów, s. 28. 18 Por. Piliniusz Stary, za: R. Tokarczyk, Przykazania etyki prawniczej, s. 235. 19 Por. J. Woś, J. Rachocka, M. Kasperek-Hoppe, Zachowania konsumentów, s. 31. 20 Ibidem, s. 31. 2004, s. 26. Warszawa 2004, s. 20. 24 § 2. Prawda wiedzy, nawet jeśli zasądzona suma nie będzie w pełni odpowiadać np. wyso- kości szkody. W świetle powyższych rozważań można stwierdzić, że w postępowaniu cy- wilnym obowiązuje zasada prawdy, zgodnie z którą wyrok powinien opierać się na stanie faktycznym, który odpowiada rzeczywistości w największym moż- liwym zakresie. Pogląd ten jest zgodny z przyjmowaną tradycyjnie w piśmien- nictwie prawniczym koncepcją prawdy materialnej (obiektywnej). Dochodze- nie do prawdy doznaje jednak w postępowaniu cywilnym pewnych ograniczeń formalnych. Wśród nich należy wskazać m.in. ograniczenia w posługiwaniu się pewnymi środkami dowodowymi (np. art. 246 KPC dotyczący ograniczenia dowodu z zeznań świadków) czy też domniemania faktyczne i prawne (art. 231 i 234 KPC)21. Zagadnienie to zostanie omówione w dalszych rozważaniach. Takiemu zapatrywaniu na prawdę odpowiada również prawo amerykań- skie. Dowód jest istotny, jeżeli prowadzi do uczynienia faktu bardziej lub mniej prawdopodobnym, niż byłby bez tego dowodu (Rule 401a)22. Ma on więc na celu wykazanie prawdopodobieństwa faktu, nie zaś całkowitej pewności, że fakt ten wystąpił. Natomiast w prawie niemieckim, jak już wspomniano, odróżnia się dowód pełny od uprawdopodobnienia23. Dowodem pełnym jest dowód, który prowadzi do przekonania sędziego o prawdziwości faktu. To zaś wynika z odpowiedniego zastosowania reguł przeprowadzenia i oceny do- wodu24. W niemieckiej literaturze przyjmuje się, że celem postępowania do- wodowego jest przekonanie o prawdziwości dowodu na podstawie przesłanek, które nie mają absolutnie pewnego charakteru25. Dlatego też w piśmiennictwie wskazuje się za J.W. von Goethe, że prawda jest podobna Bogu: nie ukazuje się bezpośrednio, musimy ją odgadywać z jej przejawów26. Można więc przyjąć, że w procesie cywilnym istotą postępowania dowodo- wego jest nie pełne udowodnienie faktu, a jedynie jego uprawdopodobnienie w największym możliwym stopniu27. Dowodzenia w postępowaniu sądowym 21 Por. Z. Ziembiński, w: S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s. 219. 22 Por. E. Imwinkelried, Evidentiary Foundations, Newark, San Francisco, Charlottesville 2002, s. 177. Zob. też Rule 611. Mode and Order of Examining Witnesses and Presenting Evidence, https://www.law.cornell.edu/rules/fre/rule_611, dostęp: 12.7.2017 r. 23 Por. L. Rosenberg, K. Schwab, P. Gottwald, Zivilprozessrecht, s. 743. 24 Por. ibidem, s. 743. 25 Por. A. Baumbach, W. Lauterbach, J. Albers, P. Hartmann, Zivilprozessordnung, s. 1133. 26 J.W. von Goethe, Lata nauki Wilhelma Meistra, Warszawa 1893; A. Baumbach, W. Lauter- bach, J. Albers, P. Hartmann, Zivilprozessordnung, s. 1133. 27 Por. Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2007, s. 226. 25 Rozdział II. Postępowanie dowodowe nie można bowiem utożsamiać z dowodzeniem w ścisłym tego słowa znacze- niu28. O innym natomiast uprawdopodobnieniu mowa jest w art. 243 KPC. Przepis ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą, jeżeli przepisy Kodeksu postę- powania cywilnego przewidują uprawdopodobnienie zamiast udowodnienia, nie jest wymagane zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu do- wodowym. § 3. Dochodzenie do prawdy Zasadzie prawdy przeciwstawiana jest często zasada kontradyktoryjności. Ta ostatnia nie eliminuje jednak zasady prawdy, a ustala jedynie tryb groma- dzenia dowodów. Nakłada mianowicie obowiązki w tym zakresie na strony postępowania, a nie na sąd. Zgodnie z tą zasadą na stronach ciąży obowiązek przedstawiania okoliczności faktycznych sprawy oraz wskazywania dowodów, sąd zaś ma jedynie obowiązek ocenić te okoliczności oraz dowody i wydać od- powiednie rozstrzygnięcie29. Tradycyjnie przyjmowano, że w postępowaniu cywilnym obowiązuje za- sada prawdy materialnej (obiektywnej). W świetle tej zasady ustalenia dokony- wane w toku rozpoznawania sprawy powinny stanowić wierne odbicie rzeczy- wistości30. Uzasadnieniem tego stanowiska był między innymi obowiązujący do 1996 r. art. 3 § 2 KPC. Stanowił on, że sąd powinien dążyć do wszech- stronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśniania rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. W świetle tego prze- pisu sąd z urzędu mógł podejmować czynności dopuszczalne według stanu sprawy, jakie uzna za potrzebne do uzupełnienia dowodów przedstawionych przez strony i uczestników postępowania. Takie rozwiązanie przewidywał rów- nież Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r.31. W doktrynie broniony jest pogląd, zgodnie z którym uchylenie art. 3 § 2 KPC spowodowało, że koncepcja prawdy materialnej w procesie cywilnym utraciła swoją podstawę normatywną. W świetle tego poglądu uzasadnienie 28 Por. ibidem, s. 195. 29 W. Siedlecki, w: W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne, s. 58. 30 J. Jankowski, Dążenie do poznania prawdy w postępowaniu cywilnym, AUL 2014, Nr 73, 31 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. – Kodeks Postępowania Cy- wilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 651). Por. Z. Fenichel, O dowodach wedle kodeksu postępowania cy- wilnego, PS 1931, Nr 6, s. 138. s. 118. 26 § 3. Dochodzenie do prawdy zyskała natomiast zasada prawdy formalnej (sądowej)32. Według niej sąd po- winien ustalić w toku postępowania prawdę jedynie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez uczestników postępowania33. W myśl tej koncepcji uzasadnieniem obowiązywania zasady prawdy formalnej jest zasada kontradyktoryjności34. Kontradyktoryjność – zgodnie z tym poglądem – jest więc przeciwieństwem zasady prawdy. Wydaje się, że w doktrynie dominuje pogląd, według którego w postępo- waniu cywilnym obowiązuje zasada prawdy materialnej35. Zdaniem zwolenni- ków tej koncepcji głównym celem postępowania jest ustalenie stanu faktycz- nego, który odpowiada rzeczywistości, i oparcie na nim rozstrzygnięcia w da- nej sprawie. Na osiągnięcie tego celu nie ma wpływu uchylenie § 2 w art. 3 KPC. Inne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nakazują bowiem dążyć do prawdy36. Wśród nich podstawowe znaczenie ma art. 3 KPC w obecnym brzmieniu. Stanowi on, że strony i uczestnicy postępowania obowiązani są do- konywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wy- jaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania cze- gokolwiek oraz przedstawiać dowody. Przepis ten wyraża zakaz kłamstwa37. 32 Koncepcja ta była uznawana za obowiązującą w polskim postępowaniu cywilnym na grun- cie Kodeksu postępowania cywilnego z 1932 r. Por. A. Kallaus, Konsekwencje prawne zamiany przepisu art. 3 KPC w postępowaniu procesowym, MoP 1997, Nr 4, s. 137. Zob. też K. Knoppek, Problem dopuszczania przez sąd dowodów z urzędu w postępowaniu cywilnym, RPEiS 2007, Nr 3, s. 5; K. Knoppek, Zmierzch zasady prawdy obiektywnej w procesie cywilnym, Pal. 2005, Nr 1–2, s. 9 i n.; J. Klich-Rump, Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym, War- szawa 1977, s. 119 i n. 33 J. Jankowski, Dążenie do poznania prawdy, s. 118. 34 Por. H. Mądrzak, w: H. Mądrzak, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Postępowanie cywilne, Warszawa 2003, s. 52, 54, 59 i n. 35 M.in. A. Jakubecki, Kontradyktoryjność a poznanie prawdy w procesie cywilnym w świetle zmian kodeksu postępowania cywilnego, PS 1998, Nr 10, s. 63 i n.; J. Jodłowski, Z. Resich, J. La- pierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2014, s. 125–127; J. Bodio, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2015, s. 38; T. Ere- ciński, K. Weitz, Prawda i równość stron w postępowaniu cywilnym a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w: T. Ereciński, K. Weitz (red.), Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Ko- deks postępowania cywilnego, Warszawa 2010, s. 26 i n.; A. Zieliński, w: A. Zieliński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 39; J. Gudowski, O kilku naczelnych za- sadach procesu cywilnego – wczoraj, dziś, jutro, w: A. Nowicka (red.), Prawo prywatne czasu prze- mian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, Poznań 2005, s. 1027; H. Dolecki, Jedna czy kilka prawd w poznaniu sądowym?, w: Z. Ofiarski (red.), Księga Jubi- leuszowa z okazji 15-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2004, s. 99; J. Studzińska, w: P. Cioch, J. Studzińska, Postępowanie cywilne, Warszawa 2014, s. 53. 36 A. Jakubecki, Kontradyktoryjność a poznanie prawdy, s. 72. 37 Ibidem, s. 72. 27 Rozdział II. Postępowanie dowodowe W świetle orzecznictwa sądowego jego adresatem są strony i inni uczestnicy postępowania, a nie sąd38. Wynika jednak z niego, że nadrzędną wartością w procedurze cywilnej jest dotarcie do prawdy. Wartość ta wpływa więc na za- kres działania sądu w danym postępowaniu. Przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, które uzasadniają obowią- zywanie zasady prawdy materialnej w procesie cywilnym, są artykuły: 229, 230, 233 i 33939. Według pierwszego z tych przepisów nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, ale jedynie wtedy, gdy przyznanie nie budzi wątpliwości. Strony wskazują w procesie dowody na po- parcie swoich twierdzeń zgodnie z zasadą kontradyktoryjności. Mogą również przyznać niektóre fakty powoływane przez drugą stronę. Sąd nie musi jednak uznać tego przyznania za wiążące, jeżeli budzi ono wątpliwości w zakresie od- zwierciedlenia rzeczywistości. Artykuł 230 KPC stanowi zaś, że jeżeli strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwa- dze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. W myśl art. 339 KPC, dotyczącego przesłanek wydania wyroku zaocznego, sąd może przyjąć za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycz- nych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych po- zwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. W świetle art. 233 KPC sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Na tej samej podstawie sąd ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew posta- nowieniu sądu. Ma to na celu dojście do prawdy w rozpatrywanej sprawie. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że niektórzy autorzy bronią poglądu, iż w postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada prawdy formalnej40. Ich zda- niem sąd, wydając wyrok, powinien oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym przez strony. Nie jest natomiast zobowiązany do działania z urzędu. Artykuł 232 zd. 2 KPC może zastosować jedynie w wyjątkowych 38 Tak m.in. wyr. SN z 11.12.1998 r., II CKN 104/98, Legalis i wyr. SA w Poznaniu z 29.12.2003 r., I ACa 1457/03, OSA 2005 Nr 3, poz. 12, s. 52. 39 Oprócz nich wskazuje się także m.in. art. 217 § 2, art. 431 i 468 KPC. Por. A. Jakubecki, Kontradyktoryjność a poznanie prawdy, s. 72. 40 Por. K. Knoppek, Postępowanie cywilne, s. 111. Jak już wskazano, koncepcja ta była uzna- wana za obowiązującą w polskim postępowaniu cywilnym na gruncie Kodeksu postępowania cy- wilnego z 1932 r. Por. A. Kallaus, Konsekwencje prawne, s. 137. 28 § 3. Dochodzenie do prawdy przypadkach41. Podstawę tej koncepcji stanowi przyjęcie, że najważniejszą za- sadą postępowania cywilnego jest zasada kontradyktoryjności42. Obowiązywa- nie zasady prawdy formalnej w procesie cywilnym ma uzasadniać uchylenie § 2 w art. 3 KPC oraz nowelizacja przepisów umożliwiających przeprowadzenie dochodzenia mającego na celu uzupełnienie materiału dowodowego sprawy (art. 213 § 143 i art. 232 KPC44). Zwolennicy koncepcji zasady prawdy formalnej przyjmują, że celem tych nowelizacji było odstąpienie od prawdy materialnej i nadmiernej inkwizycyjności sądu w procesie cywilnym45. W doktrynie pojawia się również stanowisko pośrednie, zgodnie z któ- rym wyróżnianie dwóch rodzajów prawdy, a mianowicie prawdy materialnej i prawdy formalnej, jest niesłuszne46. Według tego poglądu istnieje tylko jedna prawda, do której poznania sąd powinien dążyć na podstawie prawdziwych i szczerych wyjaśnień stron oraz przedstawionych przez nie dowodów (zgod- nie z art. 3 KPC). Kwestią priorytetową powinno być określenie rzeczywistych możliwości dojścia do prawdy na podstawie obowiązujących przepisów Ko- deksu postępowania cywilnego. Natomiast wyróżnianie konkretnych zasad ma jedynie znaczenie teoretyczne. Jak już wspomniano, słuszna wydaje się koncepcja, zgodnie z którą w po- stępowaniu cywilnym obowiązuje zasada prawdy. Według tradycyjnego uję- 41 Przepisu tego w tym przypadku nie należy interpretować rozszerzająco. Por. H. Mądrzak, w: H. Mądrzak, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Postępowanie cywilne, s. 62. 42 Por. Ibidem, s. 52, 54, 59 i n. 43 W brzmieniu do 1996 r.: „Art. 213 § 1. W celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron sąd może zarządzić odpowiednie dochodzenie. Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się stron”. Przepis ten został znowelizowany ustawą z 1.3.1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), która weszła w życie 1.7.1996 r., utraciła moc z dniem 31.12.2003 r. 44 W brzmieniu do 1996 r.: „Art. 232 Strony są obowiązane wskazać dowody potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Sąd może jednak dopuścić dowód nie wskazany przez strony; może także dla ustalenia koniecznych dowodów zarządzić odpowiednie dochodzenie”. Przepis ten został zno- welizowany ustawą z 1.3.1996 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 189), która weszła w życie 1.7.1996 r., utraciła moc z dniem 31.12.2003 r. 45 A. Kallaus, Konsekwencje prawne, s. 142. Jego zdaniem nie można w obecnym stanie praw- nym mówić nawet o ograniczonej zasadzie prawdy materialnej. 46 Por. K. Knoppek, w: T. Wiśniewski (red.), System Prawa Procesowego Cywilnego, t. II, cz. 2, Warszawa 2016, s. 103; H. Dolecki, Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym, Warszawa 1998, s. 99. Pośrednio tezę taką można wywieść również z prac innych autorów, m.in. W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, s. 58. Co do zagadnienia prawdy jako wartości zob. też. J. Pieter, Oceny i wartości, Katowice 1973, s. 31–32. 29 Rozdział II. Postępowanie dowodowe cia jest to prawda materialna (obiektywna). Używanie tej nazwy nie wydaje się jednak trafne. Nieprawidłowe wydaje się też dzielenie prawdy na prawdę materialną i prawdę formalną. W świetle Kodeksu postępowania cywilnego słuszna jest koncepcja jednej prawdy. Nie jest to jednak prawda absolutna. W myśl art. 232 KPC orzeczenie powinno być wydawane przede wszystkim na podstawie materiału dowodowego przedstawionego przez strony, ale w wy- jątkowych przypadkach sąd może działać z urzędu47. Strony obowiązane są zaś postępować zgodnie z prawdą (art. 3 KPC). Odstąpienie od dochodzenia do prawdy może nastąpić jedynie wtedy, gdy nie ma obiektywnej możliwości peł- nego udowodnienia stanu faktycznego sprawy48. Nie zmienia to jednak traf- ności stwierdzenia, że dążenie do ujawnienia prawdy jest celem nadrzędnym postępowania sądowego. Podział na prawdę materialną i formalną powoduje, że cel ten traci na znaczeniu. Prawda zaś nie zawsze zwycięża, ale trzeba dać jej szansę49. W świetle rozważań przedstawionych w pierwszej części niniejszego roz- działu, zasada kontradyktoryjności nie jest sprzeczna z zasadą prawdy mate- rialnej. Kontradyktoryjność jest jedynie przyjętym w procedurze cywilnej spo- sobem dochodzenia do prawdy. Związana jest ona z istotą procesu cywilnego, która polega na toczeniu sporu przez strony postępowania50. Wytoczenie po- wództwa i dokonywanie dalszych czynności procesowych zależy od ich woli51. Umożliwia to sędziemu zachowanie bezstronności, a ponadto przyspiesza po- stępowanie52. Znaczenia przy tym nie ma to, że kontradyktoryjny proces może mniej efektywnie odkrywać prawdę, niż czyniłby to proces inkwizycyjny53. W myśl zasady kontradyktoryjności działanie sądu ma więc jedynie cha- rakter pomocniczy. Dochodzenie do prawdy w procesie cywilnym opiera się przede wszystkim na działaniu stron procesu54. Zasada kontradyktoryjności nie wyklucza jednak tego, że wyrok w sprawie powinien zostać oparty na praw- dziwym stanie faktycznym. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sprawy to- 47 Por. K. Knoppek, Problem dopuszczania przez sąd dowodów z urzędu, s. 6 i n. 48 Por. D. Czajka, Teoria sądzenia. Cz. I. Prawda sądowa, Warszawa 2007, s. 53. 49 M. Hammerton, za: Z. Młynarczyk, Fałszywe zeznania w polskim prawie karnym, Warszawa 50 Por. J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, i in., Postępowanie cywilne, s. 135. 51 Por. W. Broniewicz, Zasada kontradyktoryjności procesu cywilnego w poglądach nauki polskiej (1880–1980), w: M. Jędrzejewska, T. Ereciński (red.), Studia z prawa postępowania cywil- nego. Księga pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, Warszawa 1985, s. 39. 52 W. Broniewicz, Zasada kontradyktoryjności, s. 40. 53 Por. J. Applegate, Witness Preparation, Texas Law Review 1989, vol. 68, Nr 2, s. 324. 54 Por. P. Rylski, Działanie sądu z urzędu, s. 294. 1971, s. 3. 30 § 3. Dochodzenie do prawdy czącej się zgodnie z zasadą kontradyktoryjności oparte musi być na faktycz- nym stanie rzeczy. Tylko wtedy wydany w sprawie wyrok będzie sprawiedliwy. Prawdopodobieństwo wydania orzeczenia na podstawie fałszywego stanu fak- tycznego ustawodawca ograniczył, dopuszczając działania sądu z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 232 zd. 2 KPC sąd może dopuścić dowód niewskazany przez strony55. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli np. roszczenie powoda jest zasadne, działanie to może mieć charakter obowiązkowy56. Przeciwieństwem zasady kontradyktoryjności jest zasada oficjalno-śled- cza, zgodnie z którą sędzia powinien sam zdobyć cały materiał sprawy57. Za- sadę tę uznaje się często za łatwiejszy sposób dotarcia do prawdy. Przyjmuje się niesłusznie, że zasada oficjalno-śledcza jest wyrazem obowiązywania za- sady prawdy materialnej. Jak już wskazano, zasada prawdy materialnej ist- nieje w procedurze cywilnej bez względu na przyjęty sposób dochodzenia do prawdy. Dotarcie do prawdy jest bowiem celem postępowania sądowego. W świetle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego należy więc przyjąć, że obecnie obowiązuje zasada prawdy materialnej, która realizowana jest m.in. przez stosowanie zasady kontradyktoryjności. Koncepcja ta ma istotne znaczenie w prawie amerykańskim. Przywiązuje ono dużą wagę do prawdy i prawdziwości dowodów. Procedura amerykańska ma jednak w pełni kontradyktoryjny charakter58. Dowodzenie faktów istot- nych dla rozstrzygnięcia sprawy należy do obowiązków stron. Reguły doty- czące postępowania dowodowego odnoszą się przede wszystkim do wiarygod- ności dowodów. Sąd powinien czuwać nad przebiegiem postępowania dowo- dowego w celu zapewnienia efektywnego dojścia do prawdy (np. Rule 611a)59. 55 T. Demendecki, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego, 2015, s. 336; wyr. SN z 5.2.1997 r., I CKU 81/96, Legalis; T. Demendecki, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego, 2015, s. 337. 56 Wyrok SN z 11.12.2014 r., IV CA 1/14, BSN 2015 Nr 2; B. Ziemianin, K. Ziemianin, Do- puszczenie dowodu z urzędu, s. 124. Zob. też wyr. SN z 24.11.1999 r., I CKN 223/98, Wok. 2000, Nr 3, poz. 7. 57 Por. K. Lutostański, Z badań nad pierwiastkiem prywatnym i publicznym w procesie cy- wilnym, Warszawa 1907, s. 1 i n.; W. Broniewicz, Zasada kontradyktoryjności, s. 40; W. Siedlecki, w: W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne, s. 58; K. Stefko, Główne zasady polskiej pro- cedury cywilnej, PPiA 1919, s. 15. 58 Zob. m.in. T. Kubicek, Adversarial Justice. America’s Court System on Trial, New York 2006, s. 1 i n.; N. Miller, Our Witness: Testimony at Trial, Capital University Law Review 1977, vol. 6, s. 563. 59 Federal Rules of Evidence 2003 – 2004 Edition, Thomson West, s. 99. Zob. też Rule 611. Mode and Order, https://www.law.cornell.edu/rules/fre/rule_611, dostęp: 12.7.2017 r. 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dowód z zeznań świadka w procesie cywilnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: