Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00325 005149 15690604 na godz. na dobę w sumie
Drama w nauczaniu języka polskiego - ebook/pdf
Drama w nauczaniu języka polskiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 144
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-852-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W polecanej książce czytelnik znajdzie omówienie zagadnień związanych z teorią dramy, wiele przykładów technik dramowych, wskazówki dotyczące spraw organizacyjnych, informacje na temat zastosowania dramy w nauczaniu języka polskiego oraz scenariusze lekcji.

Zaproponowane scenariusze dostarczą nauczycielom edukacji wczesnoszkolnej, polonistom oraz studentom filologii polskiej i niektórych kierunków pedagogicznych inspirujących przykładów lekcji literackich i językowych, w trakcie których nauczyciel i uczniowie wykorzystują różne techniki dramowe. Zostały one skonstruowane tak, by mogły dać okazję do zaangażowania emocjonalnego uczniów, ale także pobudzić ich aktywność, wyobraźnię, logiczne myślenie..

W książce zwrócono szczególną uwagę na wartość dramy jako metody polegającej na wyzwoleniu ekspresji twórczej ucznia, co pozwoli mu następnie na samodzielną analizę i interpretację dzieła literackiego oraz swobodne wypowiadanie się na jego temat.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

© Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Recenzent: dr hab. Bogdan Zeler, prof. UŚ Adiustacja: Monika Łojewska-Ciępka Joanna Kosturek Aleksandra Bylica Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Magdalena Muszyńska Izabela Surdykowska-Jurek Czartart Rysunki na stronach 101 i 109: Agata Fuks ISBN 978-83-7587-852-3 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2011 Szymik_Drama.indd 4 Szymik_Drama.indd 4 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Spis treści Wstęp ....................................................................................................... 7 Rozdział 1 Ogólna charakterystyka dramy ....................................................... 13 1.1. Pojęcie dramy i jej twórcy ................................................................... 16 1.2. Funkcje dramy .................................................................................... 23 1.3. Drama a teatr ...................................................................................... 27 Rozdział 2 Klasyfi kacje technik i strategii dramowych ................................... 31 2.1. Podział technik dramowych według Anny Dziedzic .......................... 31 2.1.1. Typowe role (rozmowy w rolach, wywiady, improwizacje) ....... 31 2.1.2. Konwencje rzeźby, obrazu i fi lmu ............................................. 33 2.1.3. Techniki plastyczno-manualne (rysunki, plany, makiety, przedmioty, modele, kostiumy, muzeum) .................................................................................. 34 2.1.4. Ćwiczenia głosowe i pisemne ................................................... 35 2.2. Stop-klatka i inne strategie ................................................................. 36 2.3. Rola i improwizacja w roli .................................................................. 37 2.4. Inne ćwiczenia dramowe ..................................................................... 38 Rozdział 3 Zasady organizacyjno-dydaktyczne dramy ................................. 41 3.1. Struktura dramy .................................................................................. 41 3.2. Przygotowanie i przebieg zajęć dramowych ........................................ 42 3.2.1. Miejsce zajęć ............................................................................. 43 Szymik_Drama.indd 5 Szymik_Drama.indd 5 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 6 Spis treści 3.2.2. Czas zajęć ................................................................................. 43 3.2.3. Dobór uczestników ................................................................... 43 3.2.4. Zapoznanie z techniką dramy ................................................... 44 3.2.5. Typowe trudności ..................................................................... 44 3.2.6. Dobór celów ............................................................................. 45 3.2.7. Struktura zajęć .......................................................................... 45 3.2.8. Scenariusz lekcji (zajęć) literackich ........................................... 46 3.2.9. „Zasada kontrastu” i „zasada tajemnicy” ................................... 47 3.2.10. Schemat lekcji z nauki o języku .............................................. 49 3.3. Kompetencje nauczyciela dramy ......................................................... 50 Rozdział 4 Drama na lekcjach języka polskiego .............................................. 53 4.1. Drama w kształceniu sprawności językowej uczniów .......................... 53 4.2. Drama w kształceniu umiejętności interpretacji utworu literackiego ..... 55 4.3. Rozwój twórczości ucznia ................................................................... 58 4.4. Atrakcyjność dramy na tle innych metod nauczania ........................... 59 Rozdział 5 Przykładowe scenariusze lekcji (dla czterech poziomów nauczania) ............................................. 61 5.1. Edukacja wczesnoszkolna ................................................................... 61 5.1.1. Klasa I ....................................................................................... 61 5.1.2. Klasa II ..................................................................................... 64 5.1.3. Klasa III .................................................................................... 70 5.2. Klasy IV–VI szkoły podstawowej ....................................................... 75 5.2.1. Klasa IV .................................................................................... 75 5.2.2. Klasa V ..................................................................................... 81 5.2.3. Klasa VI .................................................................................... 91 5.3. Gimnazjum ......................................................................................... 102 5.3.1. Klasa I ........................................................................................ 102 5.3.2. Klasa II ...................................................................................... 109 5.3.3. Klasa III ..................................................................................... 119 5.4. Liceum ................................................................................................ 125 5.4.1. Klasa I ........................................................................................ 125 5.4.2. Klasa II ...................................................................................... 128 5.4.3. Klasa III ..................................................................................... 132 Bibliografi a ............................................................................................. 145 Szymik_Drama.indd 6 Szymik_Drama.indd 6 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Wstęp Drama pojawiła się w Polsce ponad 20 lat temu. Wyrosła ona z zapo- trzebowania na niekonwencjonalne, twórcze metody nauczania odpowiednie dla pedagogiki XXI wieku. Mimo że początki dramy edukacyjnej1 sięgają przełomu XIX i XX wieku, metoda ta do lat osiemdziesiątych XX wieku była mało popu- larna. Została rozpowszechniona przez nauczycieli i animatorów kultury zafa- scynowanych jej powodzeniem w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Główną inicjatorką nauczania przez działanie i przeżywanie w rolach stała się H. Machulska, która w połowie lat osiemdziesiątych zorganizowała dla nauczy- cieli szkół warszawskich pierwsze kursy i warsztaty prowadzone przez specjali- stów dramy angielskiej z Greenwich Young People’s Th eatre (GYPT). Również w  tym okresie pojawiły się w  czasopismach metodycznych pierwsze artykuły popularyzujące dramę. W 1990 roku nakładem Wydawnictw Szkolnych i Pe- dagogicznych ukazała się, przetłumaczona na język polski, znakomita książka B. Waya Drama w wychowaniu dzieci i młodzieży, a rok później kolejna obszerna lektura z tego zakresu – Drama na lekcjach języka polskiego w szkole średniej, napi- sana przez A. Dziedzic, J. Pichalską i E. Świderską. Rozwój dramy odbywał się bardzo pomyślnie. Wkraczała ona powoli do wielu szkół podstawowych i  średnich, placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów kultury, znalazła też swoje miejsce w programach niektórych uczelni, zwłaszcza pedagogicznych (np. w ramach przedmiotu: edukacja przez dramę), oraz programach doskonalenia zawodowego nauczycieli. W 1986 roku w War- szawie powstał Polski Ośrodek Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży (ASSITEJ), który organizuje spotkania, kursy i warsztaty z udziałem wybitnych znawców dramy. 1 Pod pojęciem dramy edukacyjnej rozumiem metodę dydaktyczno-wychowawczą, która angażuje w działanie ucznia „[...] całą jego wiedzę o świecie, tworzącą nowe jakości w związku z wykorzy- stywaniem wyobraźni, emocji, zmysłów, intuicji. Podstawą dramy jest rozgrywanie w różnych możliwych rolach nowych, nieznanych wcześniej, nieraz bardzo trudnych sytuacji, w celu ich zrozumienia, uzewnętrznienia, zdobycia lub pogłębienia wiedzy o świecie, o sobie, o innych lu- dziach” (K. Pankowska, Pedagogika dramy. Teoria i praktyka, Warszawa 2000, s. 22). Szymik_Drama.indd 7 Szymik_Drama.indd 7 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 8 Wstęp Drama stara się sprostać potrzebom edukacji w różnych dziedzinach życia. Nowoczesne szkoły języków obcych z powodzeniem stosują tę metodę w celu doskonalenia praktycznej znajomości języka. Zajęcia zorganizowane w formie niekonwencjonalnych warsztatów pozwalają twórczo i bezstresowo rozmawiać, nabrać pewności siebie w czynnym posługiwaniu się językiem obcym, dają okazję ćwiczenia języka w sytuacjach charakterystycznych dla życia codziennego, a przy tym pozwalają się dobrze bawić. Dramę stosuje się również w wielu ośrodkach psychoedukacji. Terapie, warsztaty i kursy rozwojowe organizowane na bazie dramy pomagają odkryć nowe możliwości intelektualne i twórcze oraz poznać konkretne działania w sferze osobistej i zawodowej. Kierowane są m.in. do osób pracujących w dziedzinach, w których istotne znaczenie odgrywa kontakt z dru- gim człowiekiem lub grupą. W  niniejszej książce czytelnik znajdzie omówienie zagadnień związanych z  teorią dramy, wiele przykładów technik dramowych, wskazówki dotyczące spraw organizacyjnych, informacje na temat zastosowania dramy w nauczaniu języka polskiego oraz scenariusze lekcji2. Zaproponowane scenariusze mają na celu dostarczenie nauczycielom eduka- cji wczesnoszkolnej, polonistom oraz studentom fi lologii polskiej i niektórych kierunków pedagogicznych inspirujących przykładów lekcji literackich i języko- wych, w trakcie których nauczyciel i uczniowie wykorzystują różne techniki dramowe. Zostały one skonstruowane tak, by mogły dać okazję do zaangażo- wania emocjonalnego uczniów, ale także pobudzić ich aktywność, wyobraźnię, logiczne myślenie. Od 1990 roku w Polsce trwają prace nad reformą edukacji, nad takim prze- kształceniem systemu szkolnego nauczania, aby mógł on funkcjonować zgodnie z potrzebami współczesnego społeczeństwa, jak najlepiej przygotowując mło- dego człowieka do życia. Zachodzące zmiany dotyczą przede wszystkim treści 2 Niektóre propozycje scenariuszy lekcyjnych ukazały się w  artykułach napisanych wspólnie z dr J. Mikułą i mgr K. Borowiec [zob. J. Mikuła, E. Szymik, Drama na lekcjach języka polskie- go w szkole podstawowej (przykłady scenariuszy lekcji dla klas I–IV), „Nauczyciel i Szkoła” 2004, nr 3–4, s. 309–315; J. Mikuła, E. Szymik, Kongres fi lozofów, „Konteksty. Międzygminne Pismo Humanistów” 2001, nr 2, s. 7–9; J. Mikuła, E. Szymik, Kordian. Scenariusz lekcji, „Język Polski w Szkole Średniej” 1999/2000, z. 2, s. 22–24; J. Mikuła, E. Szymik, Młodzież w świecie reklamy, „Nauczyciel i Szkoła” 2006, nr 3–4, s. 219–222; J. Mikuła, E. Szymik, „Obmyślam świat. Wyda- nie drugie” (W. Szymborska). Kto może być kreatorem świata?, „Rybnickie Zeszyty Nauczycielskie” 2001, s. 36; J. Mikuła, E. Szymik, W stronę „ja transcendentnego”. Drama kreatywna jako dro- ga do samopoznania i sposób „wykraczania poza siebie” [w:] Odrodzenie człowieczeństwa. Ludzkie transformacje, red. H. Romanowska-Łakomy, Warszawa 2009, s. 117–122; oraz: K. Borowiec, E. Szymik, Drama w kształceniu językowym (propozycja metodyczna dla klasy IV), „Język Polski w Szkole IV–VI” 2002/2003, z. 4, s. 36–41; K. Borowiec, E. Szymik, Dzieci w świecie reklamy (propozycja metodyczna dla klasy IV), „Język Polski w Szkole IV–VI” 2005/2006, z. 1, s. 94–100; K. Borowiec, E. Szymik, Przeżyć... i zrozumieć... (propozycja metodyczna dla klasy IV), „Język Pol- ski w Szkole IV–VI” 2003/2004, z. 1, s. 82–86; K. Borowiec, E. Szymik, Techniki dramowe na lekcjach języka polskiego w gimnazjum, „Język Polski w Gimnazjum” 2001/2002, z. 4, s. 36–48]. Szymik_Drama.indd 8 Szymik_Drama.indd 8 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Wstęp 9 kształcenia oraz metod działania nauczyciela i ucznia. Reformującej się szkole polskiej wyznaczono zadania, które określono mianem „specjalnych zobowiązań wobec ucznia”3. Celem całego procesu dydaktycznego, także na języku polskim, stało się nie tylko przekazywanie wiedzy przedmiotowej i umiejętności z nią związanych, lecz także kształcenie tzw. kompetencji kluczowych – uniwersal- nych umiejętności na poziomie ponadprzedmiotowym, np.: – skutecznego komunikowania się w różnych sytuacjach, – rozwiązywania problemów, – współdziałania w zespole, – planowania, organizowania i oceniania własnego uczenia się, – posługiwania się technologią informacyjną4. Jak widać, autorzy reformy zwrócili szczególną uwagę na kształcenie i dosko- nalenie uczniowskich kompetencji w zakresie skutecznego porozumiewania się. Dostrzegli, że jest to umiejętność niezbędna, pozwalająca młodemu człowiekowi odnaleźć się w otaczającej go rzeczywistości i tę rzeczywistość kształtować. Mło- dy człowiek powinien zatem posiąść umiejętność nie tylko rozumienia wszelkich komunikatów, przybierających różne formy, lecz także tworzenia ich na uży- tek innych. Na wszystkich etapach nauczania konieczne jest więc uświadamianie uczniom, jak ważną oraz potrzebną kompetencją jest sprawne i poprawne komu- nikowanie się z otoczeniem. Polonista powinien stymulować rozwój osobowości młodego człowieka przez uczenie go zachowań językowych (i pozajęzykowych) adekwatnych do sytuacji komunikowania się, relacji między uczestnikami aktu mowy, celu i tematu wypowiedzi, a w konsekwencji – rozwijać odpowiedzialność za słowo, rzetelność i precyzję wypowiedzi, skuteczność porozumiewania się. Zgodnie z wyjściowymi założeniami reformy wychowanie i kształcenie sta- nowią całość5. Jej autorzy podkreślają szczególną rolę celów wychowania, które powinny być realizowane w trakcie nauki wszystkich przedmiotów. Oczywiście to polonista w największym stopniu może wpłynąć na ukształtowanie osobowo- ści, postaw i zachowań swoich wychowanków. Przez dobór odpowiednich treści może wprowadzić ucznia w świat wartości humanistycznych, takich jak: dobro, prawda, miłość, uczciwość, godność i prawa człowieka, wrażliwość na los innych ludzi, odpowiedzialność za słowa i czyny. Polonista ma także możliwość – przez odwołanie się do materiału lekturowego, a także sytuacji z życia codziennego – dawania swoim wychowankom podstaw orientacji etycznej i hierarchizacji war- tości, odróżniania dobra od zła, prawdy od fałszu. 3 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie podstawy 4 Poradnik metodyczny dla nauczyciela. Metody. Konspekty. Ścieżki międzyprzedmiotowe. Materiały 5 Język polski. Poradnik dla nauczyciela. Zrozumieć słowo, klasa 1 gimnazjum, red. A. Gis, E. Nowo- programowej kształcenia ogólnego, Dz. U. Nr 14, poz. 129. dydaktyczne, red. R. Chojnacki, Kraków 2000, s. 9. sielska, Poznań 1999, s. 135. Szymik_Drama.indd 9 Szymik_Drama.indd 9 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 10 Wstęp Innym ważnym założeniem reformy jest podmiotowe traktowanie ucznia6. W związku z tym przyjęto, że płaszczyzną odniesienia dla całego procesu na- uczania – uczenia się są potrzeby rozwojowe wychowanków. Wiedza wpisana w program nauczania i przekazywana następnie na lekcjach powinna być zatem przystępna i użyteczna, przydatna w życiu. Nacisk położono zwłaszcza na zada- nia zachęcające uczniów do poszukiwania, selekcjonowania i przetwarzania po- trzebnych informacji, przedstawiania opinii, zadawania pytań, udziału w dysku- sji, werbalizacji wniosków płynących z analizy. Na wszystkich etapach nauczania za cel nadrzędny postawiono sobie ukształtowanie jednostki, która świadomie dba o swój rozwój, zna swoją wartość, rozumie potrzeby drugiego człowieka, jest wrażliwa i tolerancyjna, potrafi współdziałać z innymi. Moim zdaniem realizację wskazanych celów może ułatwić zastosowanie na lekcjach języka polskiego metody dramy. Pobudza ona wyobraźnię oraz aktyw- ność wszystkich odbiorców, uczy pokonywania trudności, oprócz pierwiastków intelektualno-poznawczych zawiera również emocjonalne, pozwala na twórcze przełamywanie schematycznego i rutynowego podejścia do tekstu literackiego. Ponadto poszczególne techniki dramowe kształtują umiejętność panowania nad sobą, wyrabiają refl eks i szybką orientację w tym, co jest aktualnie potrzebne do osiągnięcia celu, rozwijają pamięć, wyobraźnię, myślenie i mowę7. Autorzy nowej podstawy programowej8 umożliwiają nauczycielowi pracę me- todą dramy, gdyż w ramach edukacji polonistycznej dla klasy I szkoły podsta- wowej do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w zakresie wypowiadania się w małych formach teatralnych zaliczyli: – uczestnictwo w zabawie teatralnej, ilustrowanie mimiką, gestem, ruchem zachowania bohatera literackiego lub wymyślonego; – rozumienie umownego znaczenia rekwizytu i posługiwanie się nim w od- grywanej scence; – odtwarzanie z pamięci tekstów dla dzieci, np. wierszy, piosenek, fragmentów prozy. Z kolei za jeden z najważniejszych celów kształcenia w zakresie języka pol- skiego na III etapie edukacyjnym, czyli w gimnazjum, twórcy podstawy progra- mowej uznali analizę i interpretację tekstów kultury. Doskonalenie tej sprawności powinno się odbywać przez dobór narzędzi, które sprawią, że odbiór lektury przez ucznia stanie się dojrzalszy, bardziej świadomy i samodzielny. Podczas in- terpretacji utworu uczeń ma możliwość przedstawienia propozycji odczytania 6 Język polski..., dz. cyt. 7 W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, Warszawa 1987, s. 291–325. 8 Podstawa programowa wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczegól- nych typach szkół obowiązuje od września 2009 roku (wdrażana jest w klasach pierwszych szkoły podstawowej i gimnazjum). Zob. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształ- cenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17). Szymik_Drama.indd 10 Szymik_Drama.indd 10 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Wstęp 11 konkretnego tekstu kultury wraz z uzasadnieniem, a w realizacji tego zadania może mu pomóc metoda dramy. W książce zwracam szczególną uwagę na wartość dramy jako metody polega- jącej na wyzwoleniu ekspresji twórczej ucznia, co pozwoli mu następnie na samo- dzielną analizę i interpretację dzieła literackiego oraz swobodne wypowiadanie się na jego temat. Szymik_Drama.indd 11 Szymik_Drama.indd 11 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Rozdział 11 Ogólna charakterystyka dramy Tendencje we współczesnej edukacji, co już wcześniej zasygnalizowa- no, zmierzają ku zmianom w zakresie form i metod nauczania. Nauczyciel ma wyjść poza funkcję kierowniczą, organizacyjną, sterującą procesem dydaktycz- nym i stać się przewodnikiem ucznia, jego równorzędnym partnerem. Podmio- towe podejście do wychowanka wiąże się z akcentowaniem prawa dziecka do indywidualności, aktywności i spontaniczności. Postuluje się także, aby szkoła przygotowywała młodego człowieka do pełnienia różnorakich ról, rozwijała oso- bowość ucznia, a nie tylko egzekwowała od niego podręcznikową wiedzę. Drama jest metodą, która sprzyja realizacji nowej koncepcji edukacji. Dzięki niej uczniowie nabywają umiejętności rozwiązywania problemów, zachowania się w różnych życiowych sytuacjach. Przez działanie rozwijają swoje zdolności i łatwiej przyswajają wiedzę. Nauczyciel czuwa nad przebiegiem zajęć, kieruje właściwym przygotowaniem dzieci do ostatniego ogniwa w strukturze dramy – do uogólnienia doświadczeń w dyskusji. Podsumowanie ćwiczeń dramowych jest niezwykle istotne, gdyż pomaga zebrać wrażenia oraz refl eksje wyniesione z pre- zentowanych wcześniej scenek, zwerbalizować towarzyszące dramowym działa- niom uczucia i emocje. Nauczyciel w dramie niczego wychowankowi nie narzuca, ale stara się mo- tywować go do uczenia się, uświadamia mu cele, stawia przed nim problemy, zachęca do aktywności, czasem staje się równoprawnym uczestnikiem działań w wyobrażeniowej rzeczywistości. Wyniki badań dotyczące skuteczności metod nauczania, przedstawione przez M. Taraszkiewicz, dowodzą, że drama ma wysoką skuteczność dydaktyczną1. Ilustruje to przedstawiona poniżej piramida zapamiętywania. 1 M. Taraszkiewicz, Jak uczyć lepiej? Czyli refl eksyjny praktyk w działaniu, Warszawa 1999, s. 87. Szymik_Drama.indd 13 Szymik_Drama.indd 13 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 14 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka dramy Techniki dramowe pozwalają na wyzwalanie aktywności uczniów przez działanie, wykorzystanie zdobytej wiedzy w zaaranżowanych sytuacjach, także w trakcie dyskusji. Schemat 1. Piramida zapamiętywania 5 WYKŁAD CZYTANIE METODY AUDIOWIZUALNE DEMONSTRACJE DYSKUSJA 10 20 30 PRAKTYKA POPRZEZ DZIAŁANIE WYKORZYSTANIE ZDOBYTEJ WIEDZY 50 75 90 Źródło: M. Taraszkiewicz, Jak uczyć lepiej? Czyli refl eksyjny praktyk w działaniu, Warszawa 1999, s. 87. Drama jest więc metodą aktywizującą ucznia – umożliwia mu przeżywanie określonych problemów, poszukiwanie własnych rozwiązań i dokonywanie wy- borów. Daje też możliwość samodzielnego dochodzenia do wiedzy, omawiania własnych spostrzeżeń i propozycji rozwiązań z grupą koleżeńską. Z punktu widzenia nauczyciela języka polskiego drama jest przydatna na lek- cjach zarówno literackich, jak i językowych. Drama może być stosowana na różnych etapach pracy z dziełem literackim. Wprowadzać ją można jeszcze przed rozpoczęciem analizy tekstu w celu zainte- resowania uczniów lekturą i zmotywowania do przeczytania utworu. Zastosowa- nie metody dramy po przeczytaniu lektury wzmaga z kolei jej odbiór emocjonal- ny. Kiedy pragnie się zwrócić szczególną uwagę na dany fragment tekstu, można uczniom zaproponować odegranie w improwizowanych rolach tylko określonej sytuacji fabularnej. Jeśli zakończenie utworu jest otwarte, uczniowie za pomocą dramy mogą dopowiedzieć dalsze losy bohaterów2. Drama jest formą naucza- nia, która wykorzystuje opozycje między fi kcją a rzeczywistością, co umożliwia uczniowi głębsze przeżycie i zrozumienie świata realnego. Metoda ta sprzyja wzbogacaniu słownictwa, usprawnieniu komunikacji językowej. Może również 2 A. Dziedzic, J. Pichalska, E. Świderska, Drama na lekcjach języka polskiego w szkole średniej, War- szawa 1995, s. 40. Szymik_Drama.indd 14 Szymik_Drama.indd 14 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka dramy 15 pomóc w kształceniu języka mówionego uczniów, umożliwiając ćwiczenie ta- kich form wypowiedzi, jak: charakterystyka postaci literackich i rzeczywistych, opis przeżyć wewnętrznych, wywiad, dyskusja. Wychowanek dzięki dramie może m.in. ćwiczyć umiejętność wypowiadania się w sposób komunikatywny, czyli werbalnego i pozawerbalnego wyrażania własnych myśli. Ćwiczenia dramowe mogą także wspomóc kształcenie umiejętności redago- wania pisemnych wypowiedzi, przede wszystkim form użytkowych: listów, pa- miętników, dzienników, podań itp. Dzięki specyfi cznym przeżyciom, których doświadczają uczniowie w trakcie odgrywania różnych ról, ich wypowiedzi na pewno będą pełne inwencji, zaangażowania emocjonalnego, logiki, a także – co ważne – będą związane z określoną sytuacją życiową. Lekcje kształcenia językowego z  wykorzystaniem metody dramy pozwolą nauczycielowi poznać poziom językowy uczniów oraz dostrzec ich możliwości językowe, a także ewentualne błędy i braki. Drama pomaga wychowankowi zrozumieć przedstawiane na lekcji problemy i równocześnie wyzwala sympatię dla przedmiotu, w ramach którego jest stoso- wana. Nauczyciel ma natomiast możliwość dostrzeżenia ukrytych, nieujawnio- nych dotąd zdolności i umiejętności swoich wychowanków3. Techniki dramowe wspomagają u uczniów rozwój twórczego myślenia i kompetencji językowych, uczą poprawnego mówienia i pisania, ułatwiają zrozumienie dzieła literackiego, a także rozwijają zdolności aktorskie (także ci, którzy nie mają zdolności aktor- skich, mogą brać udział w zajęciach). Nie mniej ważne od realizacji celów poznawczych i kształcących (dydaktycz- nych) powinno być dla nauczyciela realizowanie celów wychowawczych. Spe- cyfi ka treści przekazywanych na lekcjach języka polskiego w szczególny sposób zadanie to ułatwia. Zdaniem psychologów humanistycznych czynniki decydujące o rozwoju jed- nostki tkwią w niej samej, nie zaś poza nią. Rolą wychowawcy ma więc być wspo- maganie ucznia w odkrywaniu siebie samego. Nauczyciel powinien się stać przy- jacielem dziecka. Jego relacje z wychowankiem, zdaniem T. Gordona, cechować ma: bezpośredniość, ciepło i  radość, wzajemna troska, obustronna zależność, szacunek dla odrębności oraz uwzględnianie potrzeb każdego z nich4. Drama wymaga zatem od nauczyciela, by stał się równorzędnym partnerem wychowan- ka, aby „zszedł z katedry”. Metoda dramy wspomaga proces wychowawczy przez rozwijanie u uczniów podstawowych dyspozycji człowieka, takich jak: wyobraźnia, postawa twórcza, inteligencja emocjonalna i empatia5. Rozwijanie wyobraźni ucznia – a co za tym 3 B. Th ieme, Metoda dramy na lekcjach języka polskiego, „Oświata i Wychowanie” 1988, nr 13, 4 H. Machulska, A. Pruszkowska, J. Tatarowicz, Drama w szkole podstawowej. Lekcje języka pol- 5 K. Pankowska, Pedagogika dramy…, dz. cyt., s. 171–201. s. 44–46. skiego w klasach 4–6, Warszawa 1997, s. 67–68. Szymik_Drama.indd 15 Szymik_Drama.indd 15 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 16 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka dramy idzie – kształtowanie jednostki twórczej, jest jednym z podstawowych zadań dramy. Wyobraźnia jest potrzebna człowiekowi w każdym momencie jego ży- cia. To dzięki niej planuje on przyszłość, przewiduje skutki swoich czynów czy też reakcje innych ludzi. Tak zwana wyobraźnia moralna pozwala człowiekowi przewidywać konsekwencje powziętych decyzji i brać za nie odpowiedzialność. Wyobraźnia daje też możliwość dostrzegania rzeczywistych i prawdopodobnych związków między rzeczami, pozwala analizować dany problem z różnych per- spektyw, a także stanowi podstawę wszelkich nowatorskich działań6. Techniki dramowe sprzyjają też rozwojowi postawy twórczej młodego czło- wieka. Przejawia się ona m.in. przez: otwartość, wrażliwość na problemy, płyn- ność myśli, umiejętność szybkiego przystosowywania się do nowych sytuacji, zdolność dostrzegania i stosowania niekonwencjonalnych rozwiązań7. Drama ma również wpływ na proces kształtowania inteligencji emocjonalnej młodych ludzi. Pomaga wychować ucznia na człowieka pewnego siebie, świado- mego swych uczuć, zdolnego do mobilizacji w trudnych sytuacjach, entuzjastycz- nie i optymistycznie nastawionego do życia, potrafi ącego posługiwać się intuicją i porozumiewać się z innymi ludźmi8. Ponadto drama wspomaga proces socjalizacji młodego człowieka, czyli jego uspołecznienia. W trakcie zajęć dramowych uczeń przyswaja sobie poprawne za- chowania społeczne. Metoda ta stwarza odpowiednie warunki i sytuacje, które sprzyjają przygotowaniu do życia w społeczeństwie9. Drama zatem, angażując intelekt, emocje i  intuicję ucznia, umożliwia mu wszechstronny rozwój i prowadzi do powstania w umyśle młodego człowieka zhar- monizowanej wewnętrznie struktury wiedzy o otaczającej go rzeczywistości, o in- nych ludziach i o sobie samym10. Uczeń, pracując metodą dramy, integruje wszystkie sfery poznania (intelektualną, emocjonalną i  psychomotoryczną). Ma możliwość włączenia swoich dotychczasowych doświadczeń i umiejętności w nową sytuację, a także w uniwersalny kontekst kultury i świata, oraz uporządkowania swojej wiedzy. 1.1. Pojęcie dramy i jej twórcy B. Way napisał: „Podstawową defi nicją dramy mogłoby być po prostu »ćwiczenie życia«”11. Jeśli edukacja jest przygotowaniem człowieka do pełnienia różnorodnych ról społecznych, to formy kształcenia tego człowieka muszą być 6 K. Pankowska, Pedagogika dramy..., dz. cyt., s. 174–185. 7 R. Gloton, C. Clero, Twórcza aktywność dziecka, Warszawa 1985, s. 54–55. 8 Tamże, s. 185–192. 9 K. Pankowska, Pedagogika dramy..., dz. cyt., s. 257–259. 10 A. Pruszkowska, Drama jako narzędzie integracji w procesie dydaktyczno-wychowawczym, „Dra- 11 B. Way, Drama w wychowaniu dzieci i młodzieży, Warszawa 1995, s. 23. ma” 1999, z. 31, s. 3. Szymik_Drama.indd 16 Szymik_Drama.indd 16 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 1.1. Pojęcie dramy i jej twórcy 17 pewnego rodzaju „ćwiczeniem życia”. Drama jest nauczaniem przez działanie, angażującym ruch i gest, mowę, myśli i emocje, które pozwalają uczniowi przyjąć postawę kreatywną, czyli tworzyć, a nie odtwarzać. Samo pojęcie „drama” trudno znaleźć w słownikach terminów literackich, gdyż w naszej dydaktyce zadomowiło się stosunkowo niedawno. Słownik języka polskiego pod redakcją M. Szymczaka zawiera następującą defi nicję: Drama – rodzaj utworu scenicznego z pierwszej połowy XIX wieku, od- biegający od reguł klasycznej dramaturgii, bliski melodramatowi w dążeniu do jaskrawych, sentymentalnych efektów12. Powyższa defi nicja nie dotyczy jednak nazwy metody nauczania, którą stosuje się na lekcjach języka polskiego. Słowo „drama” nie oznacza bowiem dla nauczycie- la gatunku literackiego czy scenicznego, lecz metodę, która polega na nauczaniu przez działanie. Bardziej adekwatne znaczenie tego terminu znajdujemy w Słow- niku wyrazów obcych J. Tokarskiego. Wyraz „drama” ma źródłosłów grecki, po- chodzi od słów drao (działam, usiłuję) lub drama – czynność, akcja, działanie13. Defi nicja tej metody wyraźnie podkreśla jej odmienność od tradycyjnych form pracy w szkole, polegających na aktywności nauczyciela i odtwórczej tylko pracy ucznia. Technika ta w sposób niekonwencjonalny motywuje uczniów do dzia- łania, stymuluje indywidualny rozwój dziecka, pobudza jego aktywność, moż- liwości twórcze i wyobraźnię. Polega na stosowaniu w praktyce wychowawczej różnorodnych elementów sztuki (muzyka, teatr, taniec, sztuki plastyczne). Posłu- guje się technikami teatralnymi, przekształcając je w gry sceniczne, dramatyczne (stąd skojarzenie „drama” – utwór sceniczny z połowy XIX wieku i „dramat” – utwór literacki przeznaczony do realizacji scenicznej) oraz wykorzystuje natu- ralną zdolność człowieka do wchodzenia w role. Wchodząc w rolę, uczeń ma możliwość identyfi kowania się z innymi osobami, bezpośredniego doświadczania danej sytuacji, spojrzenia na nią z innego, niż własny, punktu widzenia, dzięki czemu rozwija umiejętność rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji i formułowania własnych sądów. Granie roli, improwizowanie i cały zestaw środ- ków i strategii mogą zostać wykorzystane do nauki różnych przedmiotów oraz stymulowania rozwoju dziecka i przygotowania go do pełnienia ról społecznych. Drama swym rodowodem sięga do teorii edukacyjnych M. de Montaigne’a i J.J. Rousseau, którzy pierwsi wskazali, by dziecko uczyło się przez zabawę, a zamiast powtarzania odgrywało role. Z myśli pedagogicznej J.J. Rousseau i J.H. Pestalozziego zrodziła się idea „nowego wychowania” zapoczątkowana przez J. Deweya. „Nowe wychowanie” skupiło pedagogów głoszących program radykalnej zmiany systemu nauczania w  szkołach. Opowiadali się przeciwko szkole o charakterze czysto dydaktycznym, związanym z przekazywaniem okre- 12 Słownik języka polskiego, t. 1, red. M. Szymczak, Warszawa 1978, s. 446. 13 Por. Słownik wyrazów obcych, red. J. Tokarski, Warszawa 1980, s. 159. Szymik_Drama.indd 17 Szymik_Drama.indd 17 2011-10-04 11:23:26 2011-10-04 11:23:26 E. Szymik, Drama w nauczaniu języka polskiego, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-852-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Drama w nauczaniu języka polskiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: