Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00442 007125 11241362 na godz. na dobę w sumie
Dusza, ciało i tabu. Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej - ebook/pdf
Dusza, ciało i tabu. Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 166
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3226-3166-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> wiedza o kulturze
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Przedstawiona książka jest pierwszym polskim studium poświeconym funkcji praindoeuropejskiego formantu *u, który miał być w głębokiej przeszłości nacechowany konotacjami związanymi ze sferą świętości i z tabu. Dokonując próby weryfikacji hipotezy dotyczącej domniemanej funkcji formantu *u, autorka koncentruje się na poszukiwaniach jego refleksów w praindoeuropejskich i łacińskich nazwach części ciała. Ich ekscerpcję uwarunkowała m.in. zrekonstruowana przez Richarda Oniansa pierwotna koncepcja rozlokowania duszy, obiektu tabu par excellence. Studium dopełnia analiza potencjalnie tabuizowanych nazw części ciała, postrzeganych w zamierzchłych czasach jako obdarzone ponadnaturalną, apotropeiczną mocą, oraz nazw organów wykorzystywanych jako narzędzie poznania woli bóstw. W książce nie zabrakło również tekstów autorów starożytnych, które odzwierciedlają wyobrażenia Rzymian dotyczące ciała, jego członków i przypisywanych im funkcji, odziedziczonych być może z epoki praindoeuropejskiej, a nieświadomie wykorzystywanych także i przez nas w epoce współczesnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Autorka wychodzi z założenia, że dusza jako byt sakralny miała szczegól- ny status w świadomości ludów pierwotnych, a części ciała, w których dusza miała siedlisko, np. mózg, serce, płuca, wątroba, głowa, mogły być poddawane tabu językowemu. Dr Tilgner przeprowadza bardzo skrupu- latną analizę zabytków literatury rzymskiej i wylicza wszystkie części ciała, w których dusza przebywała lub z którymi mogła się w jakiś sposób łączyć, włącznie z włosami, brodą, paznokciami, penisem, jądrami, spermą, szpikiem, kolanami, udami, lędźwiami i krwią. Tak pieczołowite rozważania (cid:23)lologiczne są dopiero wstępem do podjęcia dalszych badań lingwistycznych […] w rozdziale następnym. Z recenzji prof. dr. hab. Krzysztofa Tomasza Witczaka K a t a r z y n a T i l g n e r D u s z a , c i a ł o i t a b u Katarzyna Tilgner Dusza, ciało i tabu Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej Katarzyna Tilgner – romanistka i (cid:23)lolog klasyczny, doktor w zakresie nauk humanistycznych. Od kilkunastu lat zajmuje się zagadnieniami związanymi z historią języka. Autorka artykułów poświęconych łacinie potocznej oraz zagadnieniom o charakterze indoeuropejskim. Pracownik Uniwersytetu Śląskiego. Dusza, ciało i tabu Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej Katarzyna Tilgner Dusza, ciało i tabu Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2017 Redaktor serii: Publikacje Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych Ryszard Kalamarz Recenzent Krzysztof Tomasz Witczak Spis treści Wstęp   /   7 Rozdział 1 Partykuła *u i jej funkcja w języku praindoeuropejskim   /   11 Rozdział 2 Cielesne domicilia duszy   /   17 2.1. Oniansowski system repartycji duszy   /   17 2.2. Refleksy koncepcji Oniansa w wyobrażeniach Rzymian w epoce historycznej   /   19 2.3. Refleksy formantu *u w łacińskich nazwach domiciliów duszy   /   21 2.3.1. Dusza   /   21 2.3.2. Głowa, mózg, szpik i sperma   /   25 2.3.3. Włosy   /   31 2.3.4. Szczęka, podbródek, broda   /   40 2.3.5. Kolano i udo   /   43 2.3.6. Paznokieć   /   49 2.3.7. Krew   /   52 2.3.8. Lędźwie   /   62 2.3.9. Penis i jądra   /   63 6 Spis treści Rozdział 3 Refleksy elementu *u w nazwach części ciała obejmowanych tabu językowym   /   67 3.1. Tabu jako zjawisko kulturowe   /   67 3.2. Tabu językowe   /   69 3.3. Tabu części ciała   /   71 3.4. Tabu i magia słowa w kulturze językowej Latynów i Rzymian   /   73 3.5. Analiza etymologiczna formacji potencjalnie obejmowanych tabu językowym   /   82 3.5.1.  Oko   /   82 3.5.2.  Język   /   85 3.5.3.  Ząb   /   89 3.5.4.  Ręka   /   92 3.5.5.  Prawica   /   98 3.5.6.  Palec   /   101 3.5.6.1. Palec w języku znaków niewerbalnych   /   102 3.5.6.2. Kciuk   /   107 3.5.6.3. Palec środkowy   /   108 3.5.6.4. Palec serdeczny   /   109 3.5.7.  Śledziona   /   111 3.5.8.  Wątroba   /   123 3.5.9.  Żółć i pęcherzyk żółciowy   /   132 3.5.10. Serce   /   138 Zakończenie   /   143 Bibliografia   /   147 Wykaz skrótów   /   163 Summary   /   165 Resumen   /   167 Wstęp W centrum rozważań, które zostaną podjęte w niniejszym studium, znajduje się element językowy *u, deiktyczny morfem pełniący niegdyś funkcję jednego z praindoeuropejskich formantów słowotwórczych. Ów formant, odgrywający istotną rolę w procesie kształtowania się tematów nominalnych, miał – zdaniem niektórych językoznawców – nie tylko pełnić funkcję strukturalną, lecz także służyć Indoeuropejczykom do zaznaczenia przynależności obiektów oraz zjawisk rzeczywistości po- zajęzykowej w obrębie sfery interpretowanej przez nich jako religijna, pozaziemska, tajemnicza i mroczna. Hipoteza o symbolicznej funkcji elementu *u została wysunięta w pierwszej połowie XX wieku. Jeden z jej głównych zwolenników, Franz Specht, autor Ursprung der indogermanischen Deklination (1944), w którym dokonana została próba rekonstrukcji procesu kształtowania się indoeuropejskich tematów nominalnych, stwierdził, że w języku indoeuropejskim osnowy na -u mogły być używane do urabiania nazw o znaczeniu sakralnym bądź obrzędowym. Desygnaty nazw z sufiksem tematycznym *-u- miałyby denotować także „to, co dalekie, będące po drugiej stronie, związane z niebem i światem pozaziemskim” (Specht 1944, s. 303). Taka funkcja formantu *u nie miała być przypadkowa, jako że ów element pełniłby w prajęzyku funkcję wyraziciela tzw. deixis 3, tzn. deixis oddalenia. Dowodem na związek formantu *u z za- imkiem deixis 3 było według Spechta jego częste wykorzystanie do 8 Wstęp urabiania nazw desygnujących organy wewnętrzne, które postrzega- no jako dalekie, znajdujące się poza zasięgiem wzroku (Specht 1944, s. 304–305). Element *u miał zdaniem Spechta, a także współczesnego mu badacza Wilhelma Haversa, występować również w nazwach części ciała konotujących wyobrażenia charakterystyczne dla obszaru sacrum: „element u przyjął także funkcję służącą do wyrażania przynależności do sfery świętości, do wskazywania na charakterystyczne jej cechy, mianowicie nadzwyczajną moc. Wpisuje się w to względnie częste wykorzystanie osnów na u- w nazwach części ciała, które jak mówi sam Specht, mogły być postrzegane jako nośniki nadprzyrodzonej siły” (Havers 1946, s. 61). Koniektury Spechta były dyskutowane przez uczonych, którzy nader często poddawali je krytyce. Zanegowanie teorii Spechta i jej zwolen- ników nie wydaje się jednak uprawomocnione, jeśli nie znajduje uza- sadnienia w badaniach językowych popartych tekstami szeroko pojętej kultury. Problematyczny wydawać się może jednakże modus operandi i związane z nim wyekscerpowanie z korpusu słownikowego nazw, w strukturze których powinno oczekiwać się refleksów formantu *u. W których częściach ciała należałoby bowiem doszukiwać się istnieją- cych niegdyś wyobrażeń o ich związku ze sferą religijną, obrzędową, nieśmiertelną i pozaziemską? Na to pytanie może odpowiadać Richard B. Onians, który w swoim studium The Origins of European Thought about the Body, the Mind, the Soul, the World, Time, and Fate: New Interpretations of Greek, Roman and Kindred Evidence also of some Basic Jewish and Christian Beliefs dokonał próby rekonstrukcji wyobrażeń Praindoeuropejczyków dotyczących koncepcji duszy i jej rozlokowania w poszczególnych częściach ciała. Owa dusza, interpretowana przez Oniansa (1988, s. 196) jako „duch przenikający do substancji płynnej” (the informing spirit in the fluid) oraz wehikuł życia i prokreacji, miała być w społeczeństwach pierwotnych chroniona jako święta systemem zabezpieczeń. Do analizy lingwistyczno-kulturowej należałoby zatem włączyć na- zwy części ciała, które ze względu na postrzeganie ich jako siedliska duszy uważano za szczególnie ważne i wyjątkowe. Ponadto wydaje się również uzasadnione uwzględnienie w niniejszym studium nazw, które ze względu na swoje znaczenie mogły być obejmowane zakazem Wstęp 9 tabuistycznym. Jak zauważył bowiem Havers (1946, s. 61), to właśnie w nazwach obiektów tabuizowanych, obdarzonych nadprzyrodzoną mocą mógł znaleźć się formant *u. Ustalenia tej pracy mogą zostać w każdej chwili zweryfikowane przez nowe odkrycia językowo-kulturowe. Determinowane jest to usytuowaniem czasowym epoki, która znajdzie się w centrum naszej uwagi, a także znaczną nieprzewidywalnością rozwoju językowego. Hipotetyczność wyników badawczych nie powinna jednak skazywać próby weryfikacji wywodów Spechta oraz Haversa na naukowy niebyt, tym bardziej jeśli uzyskałaby potwierdzenie w faktach wewnątrzjęzy- kowych i pozajęzykowych. Zawarte w pracy tłumaczenia tekstów obcojęzycznych, o ile nie podano inaczej, zostały wykonane przez autorkę niniejszego studium. W przypadku gdy strategia i technika tłumaczeniowa zastosowana przy tłumaczeniu tekstów antycznych nie pozbawiła tekstu polskiego istotnych elementów merytorycznych bądź nie miała charakteru kon- trowersyjnego, zostały przytoczone teksty polskich tłumaczy. Wykaz skrótów    – angielski    – bałtosłowiański afrz.    – afroazjatycki ang. arab.    – klas. klasyczny arabski    – awestyjski aw. bret.    – bretoński bsł. bułg.    – bułgarski cymr.    – cymryjski fr.    – francuski germ.    – germański goc. gr. het. hiszp.    – hiszpański    – indoeuropejski ie.    – irlandzki irl.    – italski it.    – litewski lit.    – luwijski luw.    – łaciński łac. łot.    – łotewski niem.    – niemiecki    – gocki    – grecki    – hetycki 162 Wykaz skrótów    – praindoeuropejski    – praitalski    – prasłowiański    – rosyjski    – staro-cerkiewno-słowiański nostr.    – nostratycki orm.    – ormiański pelazg.    – pelazgijski pol.    – polski pers.    – perski pie. prcelt.    – praceltycki prgerm.    – pragermański prit. psł. ros. scs. sem.    – semicki sgd. skr. stang.    – staroangielski stind.    – staroindyjski stirl.    – staroirlandzki stisl.    – staroislandzki stnord.    – staronordyjski stpr. stsaks.    – starosaksoński stwn.    – staro-wysoko-niemiecki toch. A    – tocharski A (wschodniotocharski) toch. B    – tocharski B (zachodniotocharski)    – sogdyjski    – sanskryt    – staropruski Katarzyna Tilgner Soul, Body and the Taboo On the Sacred Nature of the Pre-Indo-European Formative *u in Latin Terminology Regarding Anatomy S u m m a r y The author of the monograph Soul,  Body  and  the  Taboo investigates the hy- potheses of two German scholars of the first half of the 20th century: Franz Specht and Wilhelm Havers, according to whom, one of the Pre-Indo-European formatives—the formative *u—was at its roots deeply connected with the sa- cred and the supernatural. For that reason, the formative was included in the words denoting objects of sacred, dangerous, supernatural or taboo nature. In her search of the echoes of the formative *u, the author focuses predominantly on the analysis of those body parts which, according to the English philologists James G. Frazer and Richard B. Onians, were supposed to be regarded by the Pre-Indo-Europeans as the vessels of the soul, the main object of the taboo. Apart from that, the author analyses the names of organs which played vital parts in the practices of the haruspices, as well as those body parts which could arouse fear due to either the virulent forces residing within them or magical and apotropaic character. The etymological study focuses first and foremost on Latin nomenclature. However, the author refers also to Pre-Indo-European nomenclature and the current state of other Indo-European languages. The etymological analysis is further strengthened through the cultural study of the beliefs and superstitions of ancient Romans, which they might have inherited from their ancestors. Key words: taboo, body and soul, Pre-Indo-European language, Latin, mor- phology Katarzyna Tilgner Alma, cuerpo y tabú Los reflejos del formante indoeuropeo *u en los nombres de las partes del cuerpo en latín R e s u m e n La autora del libro Alma,  cuerpo  y  tabú intenta verificar la verocidad de las hipótesis de Franz Specht y Wilhelm Havers, lingüistas alemanes de la primera mitad del siglo XX. Según ellos, uno de los formantes indoeuopeos *u conlle- varía en el pasado profundo el matiz de lo sagrado y sobrenatural. De ahí que se lo incorporara en los nombres de los objetos sagrados, peligrosos, dotados de una fuerza mágica o pertenecientes a la esfera del tabú. La búsqueda de los reflejos del formante *u se enfoca en los nombres de las partes del cuer- po consideradas según los estudios de los filólogos ingleses James G. Frazer y Richard B. Onians como portadores del alma, objeto tabú por excelencia. La autora del estudio no omite también los nombres de los órganos examinados en las prácticas de los harúspices así como los que designaban a las partes del cuerpo que suscitaban pavor por su fuerza maliciosa o posible efecto mágico- apotropaico. En el libro se hace hincapié en las palabras latinas, pero no sin referirse también a sus equivalentes en otros idiomas indoeuropeos. El análisis etimológico se ve acompañado por el estudio de las creencias y supersticiones de los romanos hereditadas quizás de la época indoeuropea. Palabras clave: tabú, cuerpo y alma, idioma protoindoeuropeo, latín, morfologia Redaktor Mariola Massalska Projekt okładki Aleksandra Gaździcka Redaktor techniczny Małgorzata Pleśniar Korektor Marzena Marczyk Łamanie Edward Wilk Copyright © 2017 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3165-2 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3166-9 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 10,5. Ark. wyd. 10,0. Papier offset. III kl., 90 g. Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Autorka wychodzi z założenia, że dusza jako byt sakralny miała szczegól- ny status w świadomości ludów pierwotnych, a części ciała, w których dusza miała siedlisko, np. mózg, serce, płuca, wątroba, głowa, mogły być poddawane tabu językowemu. Dr Tilgner przeprowadza bardzo skrupu- latną analizę zabytków literatury rzymskiej i wylicza wszystkie części ciała, w których dusza przebywała lub z którymi mogła się w jakiś sposób łączyć, włącznie z włosami, brodą, paznokciami, penisem, jądrami, spermą, szpikiem, kolanami, udami, lędźwiami i krwią. Tak pieczołowite rozważania (cid:23)lologiczne są dopiero wstępem do podjęcia dalszych badań lingwistycznych […] w rozdziale następnym. Z recenzji prof. dr. hab. Krzysztofa Tomasza Witczaka K a t a r z y n a T i l g n e r D u s z a , c i a ł o i t a b u Katarzyna Tilgner Dusza, ciało i tabu Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej Katarzyna Tilgner – romanistka i (cid:23)lolog klasyczny, doktor w zakresie nauk humanistycznych. Od kilkunastu lat zajmuje się zagadnieniami związanymi z historią języka. Autorka artykułów poświęconych łacinie potocznej oraz zagadnieniom o charakterze indoeuropejskim. Pracownik Uniwersytetu Śląskiego.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dusza, ciało i tabu. Studia nad sakralnością praindoeuropejskiego formantu *u w łacińskiej terminologii anatomicznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: