Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00323 004976 12751148 na godz. na dobę w sumie
Dwie bajki - ebook/pdf
Dwie bajki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 87
Wydawca: Armoryka Język publikacji: polski
ISBN: 9788380644915 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poezja
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Mimo monumentalnej pracy pisarskiej, translatorskiej i niezwykle rozległych projektów edytorskich, nie zdobył należnego mu uznania ani nie osiągnął stabilizacji materialnej pozwalającej założyć rodzinę. Ostatnie lata spędził przy rodzinie siostry w Warszawie. Pośmiertnie, w 1931 r., ukazał się przygotowany jeszcze przez samego autora dwutomowy Ostatni zbiór poezji. Jak na tle tak bogatej i różnorodnej twórczości prezentują się Dwie bajki? Warto przypomnieć ciekawą i subtelną w stosunku do wzorca ukształtowanego przez Stanisława Jachowicza propozycję Langego dla dzieci (choć może ona zainteresować także dorosłych). Do tych utworów można z powodzeniem odnieść słowa redakcji poprzedzające nowele i fantazje z tomu Róża polna: Antoni Lange, ten cyzelator i miłośnik kunsztu słowa poetyckie go, wytworny znawca literatur obcych, których arcydzieła przyswoił nam w mistrzowskich przekładach, niestrudzony poszukiwacz prawdy w swych filozoficznych rozważaniach, zdaje się pisać czasem nowele jakby dla wypoczynku i rozrywki. Zstępuje wtedy w życie realne i codzienne a czyni to z ujmującym wdziękiem i jakby uśmiechem lekkiej ironii.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

dwie bajki antoni lange dwie bajki opracowanie redakcyjne artur lis sandomierz 2017 Projekt okładki: Artur Lis Opracowanie redakcyjne: Artur List Recenzenci: dr hab. Wojciech Kruszewski, prof. KUL prof. dr hab. Czesław Deptuła Copyright © 2017 by Artur Lis Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16 27­600 Sandomierz http://www.armoryka.pl/ ISBN 978­83­8064­491­5 historia o ptaku, co był psem i o psie, co był ptakiem / 7 baśń o trzech królewnach i o trzech królewiczach / 23 nota edytorska / 41 biogram autora / 51 pejzaże zygmunta niewiadomskiego / 57 o artyście / 58 historia o ptaku, co był psem i o psie, co był ptakiem – Niech mi wujaszek opowie jakąś ładną bajkę – powiedział Heniuś. – Jaką chcesz bajkę? O Kopciuszku czy o Kocie w butach? Albo może o Czerwonym Kapturku? – O Kopciuszku... Albo nie! O Czerwonym Kapturku... Nie, nie! Lepiej o Kopciuszku. Nie, już wiem! O Kocie w butach... – No więc o czym? O Kocie? – Nie, niech mi wujaszek nie mówi o Kocie, tylko o Jasiu i Małgo- si... Albo nie! O Kopciuszku... – Więc o niczym i o wszystkim. Dobrze? – Nie, nie! O wszystkim. – No więc powiedz ostatecznie! – No, już powiem... O Kopciuszku! Nie, o Jasiu i Małgosi. Albo o Pawle i Gawle. – A widzisz? Nigdy nie wiesz, czego chcesz. – Ale ja wiem, czego chcę. – A jakże, wiesz. Tak samo zupełnie, jak było z pieskiem i ptaszkiem. – A bo ja chciałem pieska. – Ale też chciałeś ptaszka... Tak nie można... Wybieraj sobie albo pieska, albo ptaszka... Jeżeli ty wybierzesz pieska, to ptaszek będzie 7 dla małego Jasia. A jeżeli ty wybierzesz ptaszka, to Jasio dostanie pie- ska. Już trzeci dzień piesek i ptaszek są u mnie, a jeżeli się nie zdecy- dujesz, to piesek sobie pójdzie, a ptaszek wyfrunie. I nic nie będziesz miał. Rozumiesz. – Niech piesek nie ucieka.... ani ptaszek... Ja się namyślę... Chcę pieska! – No, dobrze... – Albo nie. Niech mi wujaszek da ptaszka, albo lepiej pieska. – A widzisz! Znowu się zaczyna... Opowiem ci bajkę o jednym moim znajomym chłopczyku. – A ja czy go znam? – Nie wiem... Może go znasz. – Jak się ten chłopczyk nazywał? – Nazywał się Heniuś! – Heniuś! Ha ha! To tak jak ja. – Właśnie. Bardzo był do ciebie podobny. – A czy to był grzeczny chłopczyk? – Jak się zdarzało. Czasem grzeczny a czasem nie bardzo. Ale naj- większa jego wada była taka, że ten chłopczyk nigdy nie wiedział, cze- go chce... Raz mu się zdawało na przykład, że bardzo chce iść do ogro- du, a potem wcale nie chciał. I tak od samego rana mamusię swoją martwił, bo o co go zapytałeś, to mówił co minuta inaczej. Przy śnia- daniu mama go pyta: – Czego chcesz, herbaty czy mleka? A on na to: – Proszę herbaty... nie, nie! proszę mleka... albo nie! herbaty... – Może chcesz herbaty z mlekiem? – Dobrze, dobrze! nie, nie! Czystej herbaty! nie! nie! mleka... osob- no, dużo mleka! Albo lepiej kawy, albo nie! herbaty z mlekiem, o to najlepiej! Cóż mama miała robić? Powiedziała mu: – Jesteś kapryśny i nieznośny nudziarz! Aż tu Heniuś, choć już duży był chłopiec (miał pięć lat), rozpła- kał się ze wstydu: 8 – Nie jestem nudziarz, ani kapryśnik! Niech się mama nie gnie- wa na mnie! – Dostaniesz mleka i koniec. I wypił mleczko. Po śniadaniu mama zaczęła się ubierać do miasta. – Heniusiu! – powiedziała – czy chcesz iść ze mną? Pójdziemy do ogrodu i do cioci Tosi. widziałem. – O, bardzo chcę! W ogrodzie jest ładnie, a Mieczyka dawno nie – Dobrze! To cię Katarzyna ubierze i zaraz wyjdziemy. – Ach, nie! kiedy ja wolę zostać w domu, nie pójdę do ogrodu. – No, to zostań, Kasia ci opowie ładną bajkę. – Kiedy ja nie chcę bajki, ja nie zostanę w  domu, ja pójdę z mamusią. – Dobrze, to ubieraj się, i zaraz wyruszymy. – Zaraz? Kiedy ja nie chcę zaraz, poczekamy troszeczkę... zresztą, ja wolę siedzieć w domu. – Więc jakże, chcesz, czy nie chcesz? Powiedz od razu! Zostajesz w domu, czy idziesz na przechadzkę? – Idę, zostaję... nie, idę, a jakże, idę z mamą, albo nie!... bo Mie- czyk zawsze się ze mną bije... albo pójdę, bo tam w ogrodzie są takie ładne łabędzie... albo nie! zostanę... – Dosyć tego – powiedziała mama. – Cierpliwość można stracić z tym chłopcem. Nigdy nie wie, czego chce. Raz tak, raz owak. To chce, to nie chce... Nie zawsze może być herbata z mlekiem... Nie można na przykład jednocześnie być w ogrodzie i siedzieć w domu. Już nie będę cię pytała, pójdziesz i cała rzecz. Heniuś zaczął płakać i wołał: – Ja chcę zostać w domu! Ja nie pójdę! Ale mama nie zwracała na to uwagi i chociaż Heniuś miał czerwo- ne oczy, niańka go ubrała i poszedł z mamą naprzód do cioci Tosi, a potem razem z ciocią i z Mieczykiem do ogrodu. Bawił się doskona- le: Heniuś z Mieczykiem gonili się po ogrodzie, przyglądali się łabę- dziom w sadzawce i bawili się w konie. Ciocia miała ze sobą cukier- ki angielskie i dała dzieciom po trzy sztuki, a potem pili wodę przy 9 studni. Heniuś zapomniał o tym zupełnie, że nie chciał iść i kaprysił w domu, martwiąc swoją mamusię, którą naprawdę bardzo kochał. – Widzisz – powiedziała mama do Henia – jak to dobrze, żeś po- szedł do ogrodu. Zabawiłeś się, pobiegałeś, uśmiałeś się i jeszcze do- stałeś cukierków od cioci. I trzeba to było tyle kaprysić, zanim wysze- dłeś? Powiedz naprawdę. Ale Heniuś nic nie odpowiedział. Jak ci się zdaje, dlaczego? – Bo się wstydził. – Właśnie. Widział, jak to nieładnie tak się wahać i nie wiedzieć ni- gdy, czego się chce, a czego nie chce. – Ale ten chłopczyk się poprawił? – zapytał nagle mały słuchacz. – W bajeczkach tak bywa, ale na prawdę, to długi czas minie, za- nim się chłopiec niegrzeczny poprawi. Mamusia była z Heniem bar- dzo cierpliwa i łagodna, ale tatko był surowy. Opowiem ci teraz, jak został ukarany mały Heniuś za to, że kaprysił z ojczulkiem. Miał on jedną ciocię w Częstochowie, ciocię Helę; ta ciocia miała dwie bardzo grzeczne córeczki, Zosię i Milę, a właśnie były imieniny cioci, i tatuś postanowił jechać do Częstochowy. Przygotował walizki i podarun- ki i powiedział: – W niedzielę, za trzy dni, wyjeżdżam i Henio pojedzie ze mną. Heniuś bardzo się ucieszył i przez cały czwartek o niczym nie mó- wił, tylko o Częstochowie, o cioci, o swoich siostrach ciotecznych, ja- kie ładne mają zabawki, jak spacerują po alei, jak chodzą do kościoła na Jasnej Górze, gdzie taka śliczna Matka Boska jest na starożytnym cudownym obrazie i wiele innych rzeczy go zajmowało. Cieszyło go bardzo, że mamusia wyjmować zaczęła walizy i różne zapasy gotować na drogę i przypominał sobie dworzec kolei wiedeń- skiej. Tylu ludzi, tylu chłopczyków i dziewczynek, każde z mamą albo tatusiem siada do wagonu, a każde ma walizki, kuferki, zawiniątka, zabawki i cukierki. Hałas i życie ogromne dokoła, a tu dzwonek dzwoni: „bum! bum! ” a portier woła: „Do Granicy! Do Sosnowca! Do Częstochowy!” Lo- komotywa świszcze: „szu, szu, szu!” Kłęby pary buchają z komina, a konduktor przychodzi do wagonu i pyta: „Proszę o bilet!” Tatuś daje 10 bilet, a konduktor tak zabawnie robi dziurkę w bilecie jakimś ostrym narzędziem. Wszystko to przypominał sobie Heniuś, bo już rok temu jeździł do cioci. Z ożywieniem też opowiadał całą rzecz i dzwonił jak dzwonek, świstał jak lokomotywa i obchodził wszystkich jak konduk- tor, mówiąc ciągle: „Proszę o bilet!”, albo wołał: „Do Skierniewic! Do Granicy! Do Sosnowca!” Słowem cały dzień było jak najlepiej, ale nazajutrz stało się coś dziwnego. Heniuś obudził się w dobrym humorze. Przy śniadaniu jed- nak zaczął grymasić, nie wiedział, czy chce herbaty czy mleka, a gdy ojciec spojrzał na niego trochę gniewnie, zawołał nagle: – Nie pojadę z tatusiem. Nie pojadę do Częstochowy! – Jak ci się podoba. Ja cię nie zmuszam. I już cały dzień chłopczyk był nachmurzony i ciągle tylko mówił: „Nie pojadę!” Dopiero pod wieczór na nowo się w nim obudziła chęć zobaczenia Zosi i Mili i znowu powiedział ojcu: – Pojadę z tatusiem do cioci. Ojciec się zgodził, oczekując soboty, bo to była wigilia odjazdu. – No cóż, jedziesz, czy nie jedziesz? – Pojadę! albo nie, nie pojadę! Pojadę, nie pojadę! I znów zaciął się, że nie pojedzie. – Pamiętaj, że ostatni raz cię pytam; namyśl się dobrze, bo już ja nie zmienię zdania. Pojedziesz, czy nie pojedziesz? – Nie pojadę! Nazajutrz rano o godzinie ósmej tatuś zaczął się wybierać w drogę; przygotował walizkę, w której, oprócz ubrania były wyborne ciastka i cukierki dla cioci i dziewczynek, były też zabawki i książeczki. Słu- żąca zbiegła na dół po dorożkę, a Heniuś przyglądał się temu wszyst- kiemu i mówił: – Ja chcę pojechać! – Za późno – odrzekł ojciec – dość kaprysiłeś; powiedziałem ci, że raz musisz postanowić, czego chcesz. Nie chciałeś, nie jedziesz. Skończone! Ale mama powiedziała: 11 – Niech się ojczulek nie gniewa. Heniuś pojedzie! Kasia go ubie- rze do drogi! Ojciec się zgodził. Heniuś na chwilę się uradował, ale wnet zawołał: – Nie, ja nie pojadę! Tymczasem dorożka zajechała, tatuś pożegnał się z rodziną i odje- chał sam, a Heniuś przez okno patrzył na odjeżdżającą dorożkę i łzy ciurkiem zaczęły mu płynąć z oczu. – Ale ja chciałem, ja chciałem pojechać z tatusiem! I teraz dopiero przypomniał sobie dobrą ciocię i siostrzyczki cio- teczne, i całą Częstochowę, i konduktora z torebką, i dzwonek, i świst lokomotywy i (prawdę mówiąc) rozbeczał się, jakby miał dwa lata. Tak był ukarany Heniuś za grymasy, za to, że nie wiedział nigdy, cze- go chce, a czego nie chce. – Ale ten chłopczyk się poprawił – zawołał prawdziwy Heniuś o tym Heniusiu z bajki, choć wiedział dobrze, że wujaszek opowiada jego wła- sne historie, bo to ten prawdziwy Heniuś nie chciał niegdyś jechać do Częstochowy i potem bardzo tego żałował. – Nie, wcale się nie poprawił. Teraz dopiero zaczyna się na prawdę bajka o Heniusiu-kapryśniku – i to straszna bajka! – Straszna bajka! – zawołał prawdziwy Heniuś – i czarownik jest tam w bajce? – Jest i czarownik! A przede wszystkim wiesz, co jest? Piesek i pta- szek... taki właśnie piesek i taki ptaszek jak te, co kupiłem dla ciebie i dla Jasia, ale że ty nie wiesz, czego chcesz, więc czekam, aż coś posta- nowisz. No, powiedz mi teraz? – Chcę, chcę pieska! Nie, ptaszka... tak, ptaszka. Albo... lepiej we- zmę pieska! – A widzisz, znowu nie wiesz, czego chcesz. Otóż ten Heniuś z baj- ki także nie wiedział, czego chce. Bo właśnie były jego imieniny i wu- jaszek mu przyniósł do wyboru pieska i ptaszka. Jak myślisz, co ten Heniuś wybrał? – Nie wiedział, co wybrać! Chciał i ptaszka, i pieska! Tak się ten prawdziwy Heniuś śmiał z tego Heniusia z bajki, cho- ciaż sam był jak dwie krople wody do niego podobny, ale że to nie był 12 – O rycerzu...wiedź mię, wiedź Do mych sióstr i do mych braci! Jedź do domu ze mną, jedź! Dobry Bóg ci to zapłaci! Sygoń na to: – Liro droga Tyś mą gwiazdą i koroną I przysięgam ci na Boga, Ja cię kocham! Bądź mą żoną. Lira patrzy się z uśmiechem I całuje chłopca w czoło – Siedli na koń i z pośpiechem, Jadą w drogę, a wesoło. * * * A jak braci odszukała, Jak się z niemi radowała, Jak ściskała całowała... Gdy obaczy przemienionych Królewiczów odrodzonych, Chłopców jakby malowanie... Nikt opisać nie jest w stanie, Ni opowie w żadnym słowie, Jak ściskała, całowała Swe bratowe, siostry nowe; Jak pieściła słodko, mile, Tę Kalinę, Różę, Lilję. Potem wszyscy pojechali Do swej miłej Białogóry, Ojca, matkę powitali. Matka pieści drogie córy I trzech mężów swoich cór 39 I synowę swą, i syna. Weseli się jasny dwór I weseli się kraina. Potem gody krasawicy Z bohaterem wyprawili, Aż do ranka jedli, pili, Aż do ranka się bawili I tańczyli biesiadnicy... I ja na weselu byłem, Miód i wino słodkie piłem. Co widziałem i słyszałem, W tej wam baśni wybajałem. 40 nota edytorska „Mam kilka bajek i chcę je powiązać. Musicie mi dopomóc w tej spra- wie. Mam świetne typy. Nie mam tylko ani idei, ani tendencji” – pi- sał w marcu-kwietniu 1895 r. do Władysława Stanisława Reymon- ta Antoni Lange1. Aleksandra Kasica, edytor jego listów, sugeruje, że wzmiankę o bajkach można powiązać z poświęconymi dzieciom utwo- rami autora Elfrydy, wydanymi drukiem 15 lat później. Pierwodruk Dwóch bajek Antoniego Langego ukazał się w 1910 r. w Warszawie jako wydawnictwo Gazety Handlowej. Opowiadanie pt. Historia o ptaku, co był psem i o psie, co był ptakiem znalazło się na stro- nach od 5 do 33, wierszowana Baśń o trzech królewnach i o trzech kró- lewiczach – na stronach od 34 do 56. Ilustracje do książki w stylistyce młodopolskiej wykonał Ignacy Protasiewicz. Grafika otwierająca Baśń została wykorzystana także na okładce, nad nią w secesyjnej winiecie umieszczono tytuł, inicjał imienia i nazwisko autora. Po dwójce tytułowej, na stronie działowej (pod tytułem Dwie baj- ki) znalazła się dedykacja „Książeczka dla Henia, Wacia i Jasia”, rzeko- mo siostrzeńców poety. Bohaterem pierwszego utworu jest pięcioletni 1 A. Lange, Listy zebrane, wybór, wstęp, oprac. A. Kasica, Kraków 2013, s. 108. 41 Heniuś, któremu wujek opowiada bajkę o małym Heniu. Pięciolet- ni Henio był także bohaterem opowiadania Mitologia z wydanego w 1907 r. tomu Zbrodnia (przedruk pt. Bogowie w tomach prozy fan- tastycznej z 1912 i 1925 r.). Wydanie z 1910 r. zostało zdigitalizowane, jest dostępne m.in. w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej (http://kpbc.umk.pl/ dlibra/doccontent?id=17299). Bajki Langego miały jeszcze jedno wydanie w 1927 r. w Warszawie, pt. Historia o ptaku co był psem, jako 10 tom Biblioteki Książek Różo- wych. Seria wydawana przez Dom Książki Polskiej od 1926 r. do 1936 r. objęła ponad 190 pozycji dla dzieci, autorów polskich i zagranicz- nych. Wydawcą i redaktorem była Janina Remigiuszowa Kwiatkow- ska, kierownikiem literackim – Stefania Jerwiczowa2. Jedyny egzemplarz książki przechowywany w Bibliotece Narodo- wej (sygnatura 3.001.060), jest uszkodzony, brak w nim trzech pierw- szych kart. Tytułowa Historia o ptaku co był psem rozpoczyna się na s. 7, Baśń – na s. 45. Wydawnictwo liczy 78 stron, ozdobionych ilustra- cjami nieco w stylistyce art déco autorstwa grafika podpisującego się monogramem CH. Bibliotekę Książek Różowych ilustrował Konstan- ty Mackiewicz3, w wyniku braku czwórki tytułowej trudno stwierdzić, czy grafika do Historii jest jego autorstwa). wybór podstawy wydania Oba wydania bajek, 1910 i 1927 r., drukowane były za życia autora, pierwsze wydanie podczas pobytu Langego w Paryżu (1909–1912), drugie podczas jego pobytu w Warszawie (1913–1929). W 1925 r. ukazały się tomy wierszy Pocałunki i Trzeci dzień oraz opowiada- nia Nowy Tarzan, w 1926 r. Róża polna. Nowele i fantazje, w 1927 r. 2 A. Jędrych, Polskie serie literackie i paraliterackie 1901–1939, cz. 1: Wykaz serii, Łódź 1991, s. 160 i n. 3 Tamże. 42 Pochodnie w mroku. Żeromski – Reymont – Kasprowicz. W latach 1926–1927 Lange wydał tłumaczenie czterotomowej powieści Ry- szard Lwie Serce Waltera Scotta, w 1927 r. trzy tomy powieści Mora Jókaia4. Wszystko wskazuje, że pisarz był czynny w drugiej połowie lat 20. i najpewniej uczestniczył w przygotowaniu drugiego wydania swojej książki. Kolacjonowanie utworów pozwala stwierdzić, że w drugim wydaniu poprawiono bardzo wiele niedociągnięć pierwodruku. Znaczna liczba błędów literowych w pierwodruku może wskazywać, że nie wykona- no korekty autorskiej. Co więcej, w wydaniu pierwszym zabrakło na- mysłu redakcyjnego nad zapisem dialogów, zapis od pauzy z wydzie- leniem do odrębnego wersu przemieszany był z zapisem od pauzy bez wydzieleniem do odrębnego wersu (być może chciano w ten sposób odróżnić opowiadanie w opowiadaniu), a także z ujęciem kwestii dia- logowych w cudzysłów. Teksty z 1927 r. zostały w stosunku do 1910 r. poprawione (Histo- ria, ale i Baśń) i nieznacznie zmieniony (Historia): – poprawiono nieścisłości merytoryczne (Nie można razem iść do ogrodu i siedzieć w domu), w zdaniu zrezygnowano z niezręczne- go sformułowania o innym ułożeniu części ciała dzieci (a roztopione członki dzieci na nowo się składały w żywe ciało, tylko inaczej nieco ułożone), kilka zdań połączono lub podzielono (resztę różnic zawie- ra rejestr odmian), – ujednolicono do dużych liter zapisano nazwy bohaterów bajek na początku Historii (Kopciuszek, Czerwony Kapturek), – poprawiono wszystkie literówki np.: pojedziezs, zabwki, poru- sza, pzryniósł, jechć, królewne, toż podają smocze łby, (choć wygene- rowano trzy nowe), – wprowadzono dużą literę po wykrzykniku, małą po pauzie, 4 Literatura pozytywizmu i Młodej Polski. Hasła osobowe: G-Ł, oprac. zespół pod kierow- nictwem Z. Szweykowskiego, J. Maciejewskiego, Warszawa 1973, s. 591–595. 43 „rogiem”, – ujednolicono zapis „np.” i „na przykład” do formy pełnej, – ujednolicono zapis dialogów do pauzy i wydzielenia graficznego (zrezygnowano wówczas z cudzysłowu), – wprowadzono częściową modernizację, np. „nizkie → niskie”, „dopomódz dopomóc”, „osiełek → osiołek”, „koziełek → koziołek”, „szrubka → śrubka”, „błękitno-zielonem → błękitno-zielonym”; „niemi → nimi”, „wysokiem → wysokim”; starano się pisać konse- kwentnie „portjer” zamiast „portyer”, „menażerja” zamiast „menaże- rya”; „historja” zamiast „historya”, „djament” zamiast „dyament” (co wprawdzie nie za każdym razem się udało w Historii), – zmieniono na łączny zapis „nie” z przymiotnikiem (niechwiejną), – zmieniono „wrogim” na „wrogiem”, aby zachować rym do – poprawiono interpunkcję, zlimitowano nieuzasadnione użycia pauzy i zastąpiono ten znak w większości wypadków wielokropkiem, choć także wydzielono przecinkiem porównania, – poprawiono podział na akapity na bardziej logiczny, wydzielając dodatkowe akapity i wprowadzając podziały w Baśni. – usunięto z Historii wzmiankę o zniesieniu stanu wojennego w Królestwie Polskim w 1905 r. („Heniuś obudził się w dobrym hu- morze i nie wiadomo dlaczego, ze słyszanych dokoła rozmów starszych osób, zaczął tak mówić: «Towarzysze i towarzyszki! Stan wojenny znie- siony!... Niech żyje konstytucja! Niech żyje Polska!»”), co jednak wy- daje się uzasadnione z punktu widzenia braku związku z fabułą opo- wiadania, jeżeli potraktuje się je jako utwór dla dzieci. Choć ostatnia zmiana może nie zostać uznana za korzystną, pozo- stałe melioracje tekstu i uwspółcześnienie go sprawiają, że drugie wy- danie jest dużo lepsze pod względem podania tekstu do druku. Tekst wydania drugiego został lepiej dopracowany i stanowić będzie pod- stawę wydania. 44 zasady niniejszego wydania Na potrzeby niniejszego wydania ustalono tekst obu utworów An- toniego Langego, poprawiając i modernizując wydanie z Biblioteki Książek Różowych. Uznano jednak, że tytuł edycji z 1927 r., Histo- ria o ptaku co był psem, marginalizuje Bajkę i zdecydowano o pozosta- wieniu tytułu Dwie bajki. Poza tym starano się ingerować tylko tam, gdzie było to konieczne. W niniejszym wydaniu usunięto omyłki druku wygenerowane w drugim wydaniu (ztotymi gwiazdkami → złotymi; jeden chłop- czyk miał welocyped, a inni wybornego latawca → inny, gardla → gardła). Wprowadzono brakujące spacje. Zmodernizowano pisownię: – wprowadzono rozłączny zapis czasowników z  cząstką „nie” (niema), go, po przez), – wprowadzono łączny zapis (na prawdę, do koła, w koło, dla cze- – „z pod” zapisano jako „spod”, – wprowadzono rozłączny zapis „zapóźno”, – joty (portjer → portier, menażerja → menażeria, historja → historia), – następujących końcówek w Baśni: „temi”, „szerokiem”, „czemże”, „twojemi”, „żadnem”, ponadto następujących końcówek w pozycjach rymowych następujące pary: „niemi” i „poteżnemi”, „trzydziewiątem” i „trzydziesiątem”, „wysokiemi” i „głębokiemi”, – nazw – na dużą literę (np. Ogrodzie Saskim). – ujednolicono zapis wyrazów dźwiękonaśladowczych do opcji z przecinkiem i ujęto je w cudzysłów (np. „ham, ham!”, „me, me!”). Pozostawiono dwie formy słowa „szerść” i „sierść”, pozostawiono formę „pletwa” i „pletownonogi”. Zmodernizowano interpunkcję: – usunięto zbędne przecinki (np.: ale, że to nie był głupi chłop- czyk; ratuj, nas od żelaznego pieca!; Wkrótce też kwiaty zaczęły się 45 rozlewać w jakieś formy obłoczne, i niedługo z koron kwiatów wy- tworzyły się piękne panny), wstawiono potrzebne (oczy miał rucho- me szerść żółtawą), – wstawiono przecinki rozdzielające zdania (np. No cóż jedziesz – powtórzono przecinki przed powtarzającymi się spójnikami (np.: czy nie jedziesz). i pudla i ptaka), – nie wydzielono przecinkiem porównań (np.: i dzwonił, jak dzwo- nek, świstał, jak lokomotywa i obchodził wszystkich, jak konduktor; a konie u niego były, jak żywe; można było na nim usiąść, jak na ko- niu; ale wnet także się roztopiła, jak masło na ogniu...), – wydzielono przecinkami wtrącenia (np. bo jak wiemy), – ujednolicono zapis dialogów (dodano brakujące półpauzy) i zre- dukowano znaki, jeżeli było ich zbyt dużo (np.: – Za późno, – odrzekł ojciec, – dość kaprysiłeś → – Za późno – odrzekł ojciec – dość kapry- siłeś; – Oddam, mówi, swoje córy → – Oddam – mówi – swoje córy; – Oddam – mówi, krasawicę! → – Oddam – mówi – krasawicę!). W kilku wypadkach zaszła konieczność emendowania tekstu wyda- nia drugiego, co najczęściej sprowadzało się do pozostawienia brzmie- nia tekstu lub interpunkcji poprzedniej edycji. W Historii fraza: „Po śniadaniu jednak zaczął grymasić, nie wiedział, czy chce herbaty czy mleka” wydaje się nielogiczna, trzeba zmienić przyimek na „Przy”. Po- nadto zabrakło akapitu pomiędzy kwestią dialogową a narracją, czyli przed zdaniem: „Ojciec się zgodził, oczekując soboty, bo to była wi- gilia odjazdu”. W Baśni w wersie w. 33, po pytaniu „Dokąd uniósł?”, zamiast odpowiedzi dalsze zdanie zredagowano jako pytanie, nie wy- dzielając wykrzyknienia: „Ach nikt nie wie?”. Należy zatem utrzymać interpunkcję z poprzedniego wydania i pozostawić formę: „Ach, nikt nie wie!”. Ponadto pełną pauzę zmieniono na półpauzę, zastosowano polski cudzysłów zamykający (odwrócony w odpowiednią stronę), usunię- to kropki po tytułach. 46 Jeżeli chodzi o opracowanie komentarza, uznano, że w Dwóch baj- kach nie ma słów wymagających objaśnień w przypisach. Słowa daw- ne, jak „sierć” czy „pletwa”, nieznacznie różnią się od zapisu współ- czesnego i ich znaczenie jest oczywiste w kontekście. rejestr wariantów Zestawienie nie obejmuje różnic interpunkcyjnych oraz rozczłonko- wania graficznego tekstu wynikającego z wydzielenia dialogów. Przed znakiem separacji umieszczono podstawę druku, drugie wydanie, w związku z tym uznano za niekonieczne wprowadzanie oznaczeń przekazów. Opisowo oznaczono wprowadzenie lub usunięcie akapi- tu. Numeracja wierszy w Baśni jest stała (bezwzględna), w Historii wy- nika z układu tekstu. Historia o ptaku, co był psem i o psie, co był ptakiem s. 6 w. 10 akapit przed zdaniem: Opowiem ci bajkę o jednym moim znajomym chłopczyku. s. 6 w. 18 bez akapitu przed zdaniem: Ale największa jego wada była taka... rać do miasta s. 7 w. 4 mama zaczęła się ubierać do miasta] mama się zaczęła ubie- s. 7 w. 24 Nie można na przykład jednocześnie być w ogrodzie i sie- dzieć w domu.] Nie można razem iść do ogrodu i siedzieć w domu. s. 8 w. 13 Mamusia była z Heniem bardzo cierpliwa i łagodna. Ale tatko był surowy.] Mamusia była z Heniem bardzo cierpliwa i łagod- na, ale tatko był surowy. s. 9 w. 8 Heniuś obudził się w dobrym humorze. Po śniadaniu jed- nak zaczął grymasić, nie wiedział, czy chce herbaty czy mleka, a gdy ojciec spojrzał na niego trochę gniewnie, zawołał nagle:] Heniuś obu- dził się w dobrym humorze i nie wiadomo dlaczego, ze słyszanych 47 dokoła rozmów starszych osób, zaczął tak mówić: „Towarzysze i to- warzyszki! Stan wojenny zniesiony!... Niech żyje konstytucja! Niech żyje Polska!” Przy śniadaniu dopiero zaczął grymasić, nie wiedział, czy chce herbaty czy mleka, a gdy ojciec spojrzał na niego trochę gniew- nie, zawołał nagle: s. 11 w. 4 bez akapitu przed zdaniem: Ale wróćmy do tego, co He- niusiowi opowiadał wujaszek. s. 11 w. 6 oboje] obojga s. 11 w. 6 Wreszcie] Na koniec s. 13 w. 25 Naraz] Razem s. 14 w. 9 akapit przed zdaniem: A właśnie przelatywali nad wiel- kim morzem, s. 14 w. 13 pewien] pewny s. 14 w. 13 Ale nie tak było:] Ale tak nie było: s. 14 w. 26 a dach z okrągłych różnokolorowych błyszczących z makiem] a dach z okrągłych różnokolorowych pierników z makiem s. 15 w. 13 przyleciał] przyjechał s. 15 w. 32 ojcu i matce] ojcu, matce s. 16 w. 26 Chcę iść do ogrodu i nie chcę.] Razem chcę iść do ogro- du i nie chcę. s. 16 w. 26 Chcę jechać do Częstochowy i nie chcę jechać.] Razem chcę jechać do Częstochowy i nie chcę jechać. s. 17 w. 8 Nie dziw, że się dzieci przestraszyły. Jaki taki wołał:] Nie dziw, że się dzieci przestraszyły; jaki taki wołał: s. 17 w. 27 Rzeczywiście olbrzymy zgasiły ogień i piec tracił czer- woność, a roztopione członki dzieci na nowo się składały w żywe cia- ło. To się nazywało na wyspie przetopieniem.] Rzeczywiście olbrzy- my zgasiły ogień i piec tracił czerwoność, a roztopione członki dzieci na nowo się składały w żywe ciało, tylko inaczej nieco ułożone – to się nazywało na wyspie przetopieniem. s. 18 w. 18 akapit przed zdaniem: Inne dzieci już tu były s. 19 w. 16 akapit przed zdaniem: Natomiast ów pudel-łabędź znik- nął zupełnie 48 Baśń s. 22 wstawienie trzech asterysków s. 23 wstawienie trzech asterysków s. 25 wstawienie trzech asterysków s. 26 wstawienie trzech asterysków s. 28 w. 2 Siedzi pani niby róża.] Siedzi pani, gdyby róża. s. 28 w. 3 Przebóg, kto to, kto to?] Przebóg, kto tu, kto to? s. 29 wstawienie trzech asterysków s. 31 wstawienie trzech asterysków s. 33 wstawienie trzech asterysków s. 35 wstawienie trzech asterysków s. 37 wstawienie trzech asterysków s. 37 w. 24 Lilję] Lilę 49 biogram autora Nazwiska Antoniego Langego (1861–1929) nie wiążemy z twórczo- ścią dla dzieci. To przede wszystkim poeta, tłumacz i krytyk literacki, a także prozaik, dramaturg, eseista i redaktor. Był synem Henryka, powstańca listopadowego, instruktora armii belgijskiej, który dzięki amnestii w 1857 r. powrócił do Warszawy. Tu Antoni przyszedł na świat. Żydowskie korzenie rodziny nie przeszko- dziły ojcu wszczepić dzieciom patriotycznego wykształcenia. Antoni studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, skąd wydalono go po udziale w antyrosyjskich manifestacjach. Pracował następnie jako guwerner w wiejskich dworach, utrzymywał się z tłu- maczeń – m.in. węgierskich powieści Mora Jokaia wydawanych w od- cinkach na łamach „Dziennika Łódzkiego”. W latach 1886–1890 kontynuował studia przyrodnicze w Paryżu. Interesował się nowymi kierunkami literacko-artystycznymi, zwłasz- cza symbolizmem. Przyjaźnił się m.in. z Paulem Verlaine’em, bywał na słynnych wtorkowych spotkaniach u Stéphane’a Mallarmégo, gdzie najwybitniejsi pisarze i poeci epoki dyskutowali o literaturze i sztuce. 51
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dwie bajki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: