Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00060 005207 15188583 na godz. na dobę w sumie
Dydaktyczne i komunikacyjne aspekty e-edukacji akademickiej - ebook/pdf
Dydaktyczne i komunikacyjne aspekty e-edukacji akademickiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 254
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-488-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Prezentowana monografia dotyczy opracowania kompleksowego projektu e-zajęć oraz komunikacyjnej perspektywy oglądu języka używanego przez nauczycieli akademickich i studentów na platformach edukacyjnych, gdzie kluczową rolę odgrywa nie tylko sam komunikat językowy, lecz także sytuacja i miejsce jego zapisywania, zapośredniczenie kontaktu przez media i szeroko pojęty kontekst społeczno-kulturowo-edukacyjny, które prowadzą do realizacji (bądź braku) zamiaru komunikacyjnego, a więc i edukacyjnego.

Podjęte rozważania nad komunikacją w czasie e-zajęć prowadzonych na polskich uczelniach mieszczą się w nurcie szeroko pojętej pragmatyki językowej, dotyczą bowiem intencjonalnych działań komunikacyjnych i struktur znaczeniowych organizujących przekaz językowy. Choć każde e-zajęcia mają niepowtarzalny układ, zdeterminowany różnymi czynnikami, można wyróżnić względnie trwałe formy komunikowania, np. sposoby inicjowania i zamykania kontaktu czy strategie prowadzenia dyskusji dydaktycznych, co pozwala na wysnucie wniosków o strukturach interakcyjnych zachodzących na platformach edukacyjnych.

„Wielu osobom zajęcia e-learningowe jawią się [...\ jako atrakcyjna forma kształcenia, dość łatwa i szybka w realizacji, niewymagająca wielu przygotowań i nieabsorbująca czasu. Autorka trafnie dowodzi, że to mylne wyobrażenia i nawet posiadanie dużego doświadczenia i umiejętności nie skraca czasu niezbędnego do opracowania kursu e-learningowego oraz nie gwarantuje zawsze sukcesu. To forma, która wymaga dużego zaangażowania prowadzącego, stosowania różnych sposobów aktywizacji uczestników. Stąd istotne jest ukazanie konsekwencji wyboru strategii komunikacyjnej, co jest niewątpliwą zaletą pracy.”

Z recenzji dr hab. prof. UW Iwony Burkackiej

Uniwersytet Warszawski

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO Agnieszka Wierzbicka – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Zakład Współczesnego Języka Polskiego 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Iwona Burkacka REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR Monika Poradecka KOREKTA Paweł M. Sobczak SKŁAD I ŁAMANIE Mateusz Poradecki KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/BiancoBlue Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Agnieszka Wierzbicka, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09068.19.0.M Ark. wyd. 12,7; ark. druk. 15,75 ISBN 978-83-8142-487-5 e-ISBN 978-83-8142-488-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie 1. W gąszczu terminów i zjawisk – co wiemy o e-edukacji? 1.1. E-learning i jego formy 1.2. Organizacja instytucjonalna e-edukacji 1.3. Pedagogiczne, metodyczne i dydaktyczne aspekty e-learningu 7 9 15 15 21 25 2. Projekt metodyczny e-zajęć – od pomysłu do ewaluacji 2.1. Założenia 2.2. Analiza – etap metapytań 2.3. Projektowanie – etap pomysłów 2.4. Opracowanie – etap tworzenia e-zajęć 31 31 35 39 43 44 46 49 51 2.5. Realizacja – etap udostępnienia i przeprowadzenia e-zajęć 59 2.6. Ewaluacja – etap monitorowania i sprawdzania osiągnięcia celów i efektów kształcenia 60 63 2.7. Wnioski 2.4.1. Materiały informacyjne 2.4.2. Materiały służące przekazywaniu i budowaniu wiedzy 2.4.3. Materiały służące aktywizacji, motywujące i utrwalające wiedzę 2.4.4. Materiały sprawdzające wiedzę i umiejętności 3. Studium przypadku – konwersatorium z kultury języka polskiego (opracowane według modelu ADDIE) 3.1. Wprowadzenie 3.2. Analiza 3.3. Projektowanie 3.4. Opracowanie zasobów edukacyjnych i instrukcji 3.5. Realizacja e-zajęć 3.6. Ewaluacja 3.6.1. Poziom reakcji 3.6.2. Poziom nauki 4. E-learning – założenia komunikacyjne 4.1. Komunikacja na platformie edukacyjnej – wprowadzenie 4.2. Założenia sytuacji komunikacyjnej w sieci i w e-edukacji 4.2.1. Nadawca i odbiorca w e-edukacji 4.2.2. Kontakt 4.2.3. Przestrzeń i czas komunikacji w e-edukacji 4.2.4. Kod 4.3. Modele komunikacji w e-edukacji 4.4. Wnioski 67 67 69 71 78 89 93 94 106 109 109 117 119 122 124 126 129 137 6 Spis treści 5. E-learning – nowy paradygmat komunikacji w dyskursie edukacyjnym? 5.1. Strategie inicjowania zajęć i komunikacji na platformie edukacyjnej 5.1.1. Tytuł postu inicjującego 5.1.2. Część otwierająca komunikat inicjujący 5.1.3. Część główna komunikatu inicjującego 5.1.4. Część zamykająca komunikat inicjujący 5.1.5. Fortunność i niefortunność inicjowania kontaktu podczas e-zajęć 5.2. Strategie prowadzenia dyskusji edukacyjnych podczas e-zajęć 5.3. Zamykanie komunikacji na platformie edukacyjnej 5.4. Wnioski 6. Dystans w komunikacji na zajęciach zdalnych 6.1. Formy adresatywne jako środki skracania dystansu 6.2. Powitania 6.3. Kolokwializmy i ekspresywizmy 6.4. Modyfikacje pisowni i interpunkcji 6.5. Emotikony 6.6. Wnioski Podsumowanie Bibliografia Aneks Spis rysunków Spis tabel Abstract 141 141 144 145 147 152 154 158 166 170 173 173 181 190 196 199 201 205 209 223 243 247 249 Wykaz skrótów PUW – e-zajęcia prowadzone w latach 2002–2006 na platformie Polskiego Uni- wersytetu Wirtualnego – e-zajęcia prowadzone w latach 2005–2007 na platformie e-Campus Uni- UŁ1 UŁ2 wersytetu Łódzkiego wersytetu Łódzkiego – e-zajęcia prowadzone w latach 2006–2018 na platformie e-Campus Uni- WSFiI – e-zajęcia prowadzone w latach 2011–2016 na platformie Wyższej Szkoły Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Łodzi Wprowadzenie Dynamicznie rozwijające się technologie informacyjne stworzyły niespotykane warunki do wykorzystania wszechobecnych w naszym życiu mediów, takich jak komputer, urządzenia mobilne i sieć WWW. Można zaryzykować stwierdzenie, że nigdy wcześniej na tak ogromną skalę ludzkość nie korzystała z dobrodziejstw technologii w różnych sferach życia, w tym także w edukacji (por. Gogołek, 2010, s. 10–11). Dzięki komputerom, tabletom, telefonom komórkowym i internetowi zy- skaliśmy dostęp do informacji na niespotykaną dotąd skalę, niezależnie od miejsca, w którym się znajdujemy. W ten sposób rozszerzone zostały możliwości nauczania i uczenia się – nowe media umożliwiły ewolucję kształcenia na odległość i dały po- czątek nowemu zjawisku edukacyjnemu, jakim jest e-learning (por. Sangrà, Vla- chopoulos, Nati, 2012). Przeszliśmy tym samym z doby nauczania korespondencyj- nego przez dydaktykę realizowaną za pośrednictwem radia i telewizji do e-edukacji (wykorzystującej komputery, tablety, smartfony i internet), która daje możliwość komunikacji w czasie rzeczywistym (komunikacja synchroniczna) czy nierówno- czesnym (komunikacja asynchroniczna) między uczestnikami procesu kształce- nia, a także nieograniczonego dostępu do różnorodnych multimedialnych mate- riałów dydaktycznych. W Polsce od końca lat dziewięćdziesiątych XX wieku e-learning, a z czasem jego warianty: blended learning, mobile learning, stały się prężnie rozwijającymi się formami kształcenia. Wprawdzie ich prawne usankcjonowanie w szkolnictwie wyższym trwało niemal dziesięć lat1, ale nie spowolniło to ich rozwoju. Powiększa- jąca się na z roku na rok liczba uczestników e-zajęć, a nawet absolwentów studiów zdalnych, świadczy o rosnącym zaufaniu do tej formy kształcenia. Ostatnie dwadzieścia lat rozwoju e-learningu upoważnia do rzetelnej dysku- sji na temat jego roli i miejsca w kształceniu akademickim. Doświadczenia wielu uczelni wyższych (szczególnie tych, które były prekursorami e-learningu w Pol- sce) pozwalają ukazać, w jaki sposób wdrażane i realizowane są e-zajęcia. Analiza rozwiązań różnych uczelni daje możliwość opisu dobrych praktyk stosowanych w polskim e-learningu akademickim, między innymi sposobu przygotowania pro- cesu kształcenia, modeli jego realizacji w internecie czy przygotowania nauczycieli 1 W polskim szkolnictwie wyższym dopiero Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnic- twie wyższym usankcjonowała możliwość prowadzenia zajęć dydaktycznych na studiach z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość (art. 164 pkt 3). 10 Wprowadzenie akademickich i studentów do pracy zdalnej (w tym do zapośredniczonego komu- nikowania się w procesie dydaktycznym). Celem podjętych w pracy badań jest analiza kwestii dydaktycznych i zjawisk językowych zachodzących w e-edukacji akademickiej, których obecność wynika z charakteru komunikacji typowej dla dyskursu edukacyjnego, ale także z komu- nikacji sieciowej. Część analityczna pracy (rozdziały od drugiego do szóstego) po- przedzona jest teoretycznym wprowadzeniem, którego zadaniem jest: 1) wyjaśnienie i uporządkowanie problemów terminologicznych związanych z e-learningiem (w polskim piśmiennictwie panuje bowiem nadal chaos ter- minologiczny, który niejednokrotnie utrudnia właściwą interpretację pojęć czy zjawisk omawianych w publikacjach poświęconych tej tematyce); 2) opisanie, w jaki sposób na uczelniach funkcjonuje ta forma kształcenia, aka- demicka e-edukacja znacząco różni się bowiem od biznesowego e-learningu czy nawet szkoleń realizowanych w tej formie na przykład w kształceniu za- wodowym; 3) wskazanie pedagogicznych uwarunkowań e-edukacji. W analizie zjawisk dydaktycznych (rozdział drugi) szczególny nacisk kładę na tworzenie koncepcji projektu metodycznego e-zajęć, który może być realizo- wany w pięciu etapach: analiza, projektowanie, opracowanie, realizacja i ewaluacja. W mojej opinii właściwie postawione założenia dydaktyczne i szerokie spojrzenie na proces dydaktyczny, uwzględniające nie tylko sam etap tworzenia i realizacji zajęć, ale także analizowanie warunków własnych i uczelni przed przystąpieniem do prac nad e-zajęciami, opracowanie scenariusza takich zajęć, a dopiero potem pracę nad zasobami edukacyjnymi warunkują, wraz z przemyślaną ewaluacją, sku- teczną realizację edukacji zdalnej, a co za tym idzie – także proces komunikacji, który jest kluczowym elementem procesu kształcenia na wirtualnej platformie. W opisie kładę nacisk na intencjonalność działań dydaktycznych osób zaanga- żowanych w opracowanie e-zajęć (mogą być nimi nie tylko nauczyciele akademic- cy, ale i na przykład uczelniane zespoły wspierające nauczycieli w opracowaniu e-zajęć) – kluczowa staje się w takiej sytuacji analiza potrzeb, określenie kryteriów wstępnych, które determinują prace nad kształtem i przebiegiem e-zajęć oraz wyty- czenie takiej ścieżki postępowania, która prowadzi do stworzenia profesjonalnych materiałów edukacyjnych, a następnie takie ich wykorzystanie, by w jak najpeł- niejszy sposób zaspokajały one potrzeby studentów i umożliwiały im osiągnięcie założonych celów i efektów kształcenia. Elementem uzupełniającym ten opis jest rozdział trzeci, który prezentuje studium przypadku mojego projektu metodyczne- go e-zajęć z kultury języka polskiego (zrealizowanego na filologii polskiej na Uni- wersytecie Łódzkim w roku akademickim 2016/2017). W rozdziale tym ukazuję, krok po kroku, wszystkie konieczne działania, jakie powinien podjąć nauczyciel Wprowadzenie 11 akademicki, by opracować angażujące i różnorodne materiały edukacyjne dla stu- dentów polonistyki i poprowadzić skutecznie e-zajęcia. Kolejne rozdziały (czwarty, piąty i szósty) skupiają się na analizie zjawisk języ- kowych, które zaobserwowałam podczas różnych zajęć zdalnych prowadzonych w trzech łódzkich uczelniach: Uniwersytecie Łódzkim, Wyższej Szkole Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Łodzi oraz Polskim Uniwersytecie Wirtualnym. Proces porozumiewania się za pośrednictwem komputera i interne- tu był już niejednokrotnie językoznawczo analizowany (m.in. Habrajska, 2002; Ju- rek, 2002; Sitarski, 2002; Grzenia, 2004a; 2006; Wrycza, 2006; 2008; Data, 2009a; 2009b; Górska-Olesińska, 2009; Rejter, 2009; Gajda, 2010; Suska, 2010; 2011; Kar- watowska, Jarosz, 2013; 2015; Żydek-Bednarczuk, 2013; Kita, 2016), jednak dotąd nikt nie przyglądał się mu podczas realizacji zajęć zdalnych na wirtualnej plat- formie. A przecież „[…] nowe typy kontaktu kształtują nowy język komunikacji, nowy model porozumiewania się” (Labocha, 2008, s. 63). Zaprezentowany w pracy paradygmat traktuje problem komunikacji podczas zajęć zdalnych szeroko – jako motywowany zarówno czynnikami medialnymi i technologicznymi, jak i społeczno-kulturowo-ideologicznymi kontekstami funk- cjonowania (Skowronek, 2013, s. 15–17), gdyż „[…] nie można się obejść bez nakre- ślenia szerszego kontekstu, dotyczącego uwarunkowań technicznych, jak i sytuacji interlokutorów” (Żydek-Bednarczuk, 2013, s. 348). Dlatego tak ważnym elemen- tem publikacji stało się opracowanie modelu komunikacji na zajęciach zdalnych (różniącego się od ogólnie przyjętego modelu komunikacji w sieci), opisanie sy- tuacji komunikacyjnej, ról nadawczo-odbiorczych oraz specyfiki tworzenia i od- bierania komunikatu multimodalnego (rozdział czwarty). Za Aldoną Skudrzyk i Jackiem Warchalą uznaję, że „[…] dyskurs edukacyjny może być widziany w sze- rokiej społecznej i kognitywnej perspektywie jako każda forma transmisji wiedzy z perspektywy eksperta do perspektywy nowicjusza” (Skudrzyk, Warchala, 2008, s. 275). Uważam bowiem, że nowa, nietypowa dla kształcenia uniwersyteckiego przestrzeń prowadzenia dyskursu wpływa na zapośredniczone sposoby i formy komunikowania podczas zajęć zdalnych, kształtuje nowe nawyki i wzorce zacho- wań podczas wirtualnej nauki (rozdział piąty), i – co ciekawe – czerpiąc z nieofi- cjalnych wzorców zachowań językowych typowych dla sieci, znacząco zmienia oficjalny dystans w relacjach nauczyciel akademicki–studenci (rozdział szósty). Podjęte w pracy rozważania nad komunikacją w czasie e-zajęć mieszczą się w nurcie szeroko pojętej pragmatyki językowej, dotyczą bowiem intencjonal- nych działań komunikacyjnych i struktur znaczeniowych, które organizują prze- kaz językowy (Gajda, 2005, s. 13). Każde e-zajęcia wprowadzają niepowtarzal- ny układ komunikacyjny, zdeterminowany różnymi czynnikami, między innymi wymogami prawnymi, indywidualnymi uwarunkowaniami na uczelni, specyfiką 12 Wprowadzenie nauczanej dziedziny, celami dydaktycznymi, środkami i metodami dydaktyczny- mi, osobowością nauczyciela akademickiego, jego kompetencjami, stylem ucze- nia i osobowością poszczególnych uczestników zajęć, poczuciem wspólnoty grupy uczącej się, kontaktem synchronicznym i asynchronicznym, wirtualną przestrze- nią nauki, użyciem różnych mediów. Jednak mimo istnienia tak wielu różnych czynników wpływających na porozumiewanie się można wyróżnić względnie trwałe formy komunikowania się na e-zajęciach, to jest sposoby inicjowania i za- mykania kontaktu czy strategie prowadzenia dyskusji dydaktycznych, co pozwa- la na wysnucie wniosków o strukturach interakcyjnych na e-zajęciach (rozdziały od czwartego do szóstego). Kwestie dydaktyczne i komunikacyjne w e-edukacji są w mojej opinii nieroze- rwalnie ze sobą połączone – dobrze przemyślany i opracowany projekt metodycz- ny e-zajęć warunkuje skuteczne porozumiewanie się uczestników procesu kształ- cenia (nauczycieli akademickich i studentów). Ponadto jakość materiałów (które ze względu na formę zapisaną nie tylko muszą być poprawne merytorycznie i mieć walory dydaktyczne, ale także powinny zostać napisane zrozumiale i poprawne pod względem językowym) i komunikacji nauczycielsko-studenckiej podczas za- jęć warunkuje wzajemne „zrozumienie wypowiedzi adresowanej przez nadaw- cę do odbiorcy, zarówno jego aspektu werbalnego i zawartych w nim implikacji, jak również intencji nadawcy, czyli zamierzonego przezeń celu komunikacyjne- go” (Labocha, 2008, s. 64), który to cel jest w wypadku e-edukacji nierozerwalnie połączony z celem edukacyjnym. Powstające na e-zajęciach dyskursy ujmowane są w tej pracy jako teksty zapisane podczas e-zajęć realizowanych na platformie edukacyjnej, odnoszące „formę przekazu do sytuacji jego użycia, […] przenoszące punkt ciężkości z gotowego wytworu na uwarunkowane kulturowo strategie jego wytwarzania” (Grochowski, 2001, s. 7), a więc kompleksowo badane na podstawie szerokiego kontekstu sytuacyjnego (por. Ostaszewska, 2008, s. 15), a co za tym idzie – dydaktycznego. Interesują mnie przy tym wszystkie dyskursy – zarów- no te fortunne, „warunkowane perspektywą odbiorcy […], zakładające wspólnotę świata i sytuacji, a w efekcie symetrię wiedzy” (Skudrzyk, Warchala, 2008, s. 275), jak i niefortunne. Analizowany materiał, stanowiący podstawę do rozważań dydaktycznych i ję- zykoznawczych w tej pracy, obejmuje materiały dydaktyczne i teksty z forów oraz czatów 112 e-zajęć realizowanych: 1) na Uniwersytecie Łódzkim w latach 2006–2018 – łącznie 21 różnych zajęć dy- daktycznych dla studentów ekonomii i filologii polskiej (zajęcia e-learningowe i blended learningowe), 2) w Wyższej Szkole Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Ło- dzi w latach 2010–2015, w ramach projektu EFS „E-learning: nowoczesna Wprowadzenie 13 i innowacyjna uczelnia” – łącznie 68 różnych zajęć blended learningowych dla studentów ekonomii, 3) w Polskim Uniwersytecie Wirtualnym w latach 2002–2006 – łącznie 23 róż- ne zajęcia blended learningowe dla studentów informatyki, zarządzania i po- litologii. Zgromadzony materiał, choć obejmuje tylko urywek uczelnianego dyskur- su edukacyjnego realizowanego na wirtualnych platformach w Polsce, ukazuje w przekroju dialogową strukturę komunikacji w e-edukacji akademickiej i jej dy- daktyczne uwarunkowania. 1. W gąszczu terminów i zjawisk – co wiemy o e-edukacji? 1.1. E-learning i jego formy Rozważania poświęcone e-learningowi warto rozpocząć od refleksji na temat po- jęć, których używa się do określenia tej formy kształcenia. Zwykle wychodzi się od najprostszej definicji, która wskazuje, że e-learning to: […] metoda prowadzenia procesu dydaktycznego w warunkach, gdy nauczycie- le i uczniowie (studenci) są od siebie oddaleni (czasami znacznie) i nie znajdują się w tym samym miejscu, stosując do przekazywania informacji – oprócz trady- cyjnych sposobów komunikowania się – również współczesne, bardzo nowoczes- ne technologie telekomunikacyjne, przesyłając: głos, obraz wideo, komputerowe dane oraz materiały drukowane. Współczesne technologie umożliwiają również bezpośredni kontakt w czasie rzeczywistym pomiędzy nauczycielem a uczniem za pomocą audio- lub wideokonferencji, niezależnie od odległości, jaka ich dzieli (Kubiak, 2000, s. 11), czy nawet jeszcze węższej, mówiącej o tym, że jest to „szeroki zakres aplikacji i pro- cesów przekazywania wiedzy i umiejętności z wykorzystaniem technologii kom- puterowych” (Machol, 2003, s. 6). W podobny sposób zdefiniowano e-learning w popularnym źródle informacji skierowanym do szerokiego grona odbiorców, to jest w Wikipedii: […] nauczanie z wykorzystaniem sieci komputerowych i Internetu, oznacza wspo- maganie procesu dydaktyki za pomocą komputerów osobistych, smartfonów, tab- letów (m-learning) i Internetu. Pozwala na ukończenie kursu, szkolenia, a nawet studiów bez konieczności fizycznej obecności w sali wykładowej. Uzupełnia rów- nież tradycyjny proces nauczania, budując blended learning (Wikipedia, hasło e-learning). 16 W gąszczu terminów i zjawisk – co wiemy o e-edukacji? Według mnie żadna z przytoczonych tu definicji nie oddaje w pełni złożono- ści e-learningu, co gorsza – może wprowadzić czytelnika w błąd, ukazuje bowiem tę formę nauki jedynie przez pryzmat użytej w niej technologii (która, jak wie- my, na przestrzeni ostatnich 20 lat uległa ogromnym zmianom i z pewnością bę- dzie się nadal dynamicznie rozwijać), pomijając najważniejsze aspekty kształce- nia, to jest: sposoby oddziaływania na osobę uczącą się, dobór metod kształcenia i form komunikacji oraz czynniki mające wpływ na instytucjonalną organizację procesu dydaktycznego. Zdecydowanie trafniej e-learning zdefiniował Marc J. Ro- senberg, który uznał, że jest to: […] proces edukacyjny, który nie ogranicza się jedynie do udostępniania i dystry- bucji materiału dydaktycznego, ale skonstruowany jest zgodnie z zasadą jak najszer- szego rozpoznania i zaspokojenia potrzeb uczącego się, który angażuje się w indy- widualne i grupowe aktywności w sieci oraz pozostaje w centrum zainteresowania instytucji edukacyjnej (Rosenberg, 2000, s. 6) [tłumaczenie i podkreślenia włas- ne]. W podobny sposób ujmują e-learning Tony Bates i Gary Poole, mówiąc o nim jako o: […] kontinuum świadomie podejmowanych działań w środowisku sieciowym, wspierających proces edukacyjny; od 0 do 100 e-learningu (Bates, Poole, 2003, s. 9) [tłumaczenie i podkreślenia własne]. Wskazane definicje wybrane zostały przeze mnie nieprzypadkowo – ukazują one bowiem e-learning jako zjawisko wielopoziomowe, jako intencyjny, świado- my proces, podczas którego najważniejsze jest myślenie danej instytucji o oso- bie uczącej się i zapewnienie jej możliwości aktywnej nauki i kontaktu z innymi członkami społeczności zdobywającej wiedzę i kompetencje. Aby dopełnić tę de- finicję, dodać do niej należy aspekt komunikacyjny, który niezwykle rzadko jest dostrzegany w e-learningu – dialog edukacyjny. Bez owego dialogu, zachodzące- go w wirtualnej przestrzeni, gdy nie dochodzi do komunikacji między nauczycie- lem a osobą uczącą się, e-learning traktować można bardzo wąsko, jedynie jako możliwość samodzielnego zdobywania wiedzy (samokształcenia). To spojrzenie w istotny sposób zawęża opis tej formy kształcenia, dlatego w moich rozważaniach traktuję e-learning jako złożony proces edukacyjny, zaplanowany instytucjonal- nie, prowadzący do zamierzonej aktywności wszystkich uczestników kształ- cenia (zarówno osób uczących się, jak i nauczycieli), odpowiadający na możli- wości i potrzeby społeczności uczącej się, inspirujący do działania i osiągania E-learning i jego formy 17 założonych celów kształcenia oraz dający możliwość prowadzenia poznawczego i emocjonalnego dyskursu edukacyjnego, który realizowany jest z użyciem me- diów elektronicznych (komputera, tabletu, smartfonu, internetu i innych). Przyglądając się literaturze przedmiotu poświęconej e-learningowi, zauważymy od razu, iż e-learning funkcjonuje w polszczyźnie pod wieloma nazwami: edukacja na odległość (zob. m.in. Juszczyk, 2002; 2003, s. 93–124; Bednarek, Lubina, 2008; Plebańska, 2011), kształcenie na odległość (zob. m.in. Juszczyk, 2002; Nguyen, 2003, s. 217–226; Siemieniecki, 2005; Bednarek, Lubina, 2008; Plebańska, 2011; Wagner, 2011), kształcenie zdalne (zob. m.in. Cellary, b.r.w.; Lubina, 2005; Zając, Zawisza, 2006; Bednarek, Lubina, 2008; Penkowska, 2010), nauczanie zdalne (zob. m.in. Bednarek, Lubina, 2008; Meger, 2008; Pyzik, 2010; Woźniak, 2009), kształcenie online (zob. Hyla, 2009; Penkowska, 2010), e-kształcenie (zob. m.in. Mischke, Stani- sławska, 2004; Bednarek, Lubina, 2008; Ofanowska, Bogdańska, 2014), e-nauczanie (zob. m.in. Wierzbicka, 2007b; Bednarczyk, Rudak, 2008; Wilkin, 2009; Rudak, 2012) i wreszcie e-edukacja (nazwa cyklu konferencji organizowanych w latach 2004–2013 przez Fundację Promocji i Akredytacji Kierunków Ekonomicznych oraz m.in. w publikacjach: Penkowska, 2010; Postępy e-edukacji, 2008; Wierzbi- cka, 2007a; 2008a; 2008b; 2014b). Jawią się więc dwa zasadnicze sposoby tworzenia polskich odpowiedników angielskiej nazwy e-learning: 1) przez dodanie do członu określanego (edukacja, kształcenie, nauczanie) czło- nu określającego, wskazującego na przestrzeń (na odległość, zdalne) lub spo- sób komunikacji (online) (rys. 1); edukacja kształcenie nauczanie na odległość zdalne online edukacja na odległość kształcenie na odległość kształcenie zdalne nauczanie zdalne kształcenie online Rysunek 1. Tworzenie polskich nazw e-learningu przez dodawanie do pojęcia określającego proces zdobywania wiedzy wyrazu określającego, wskazującego na dystans przestrzenny Źródło: opracowanie własne. 2) przez dodanie do rzeczownika (kształcenie, nauczanie, edukacja) angiel- skiego członu e- z dywizem1 (skrót angielskiego electronic): e-kształcenie, e-nauczanie, e-edukacja, na wzór angielskiej nazwy e-learning (rys. 2). Zgodnie z zamieszczoną w poradni językowej PWN opinią Mirosława Bańki wyrazy tworzone za pomocą przedrostka e- powinny być zapisywane z dywizem (np. e-nauczyciel). Pisownia bez dywizu (np. enauczyciel) uznawana jest za błędną (zob. Bańko, b.r.w.). 1 18 W gąszczu terminów i zjawisk – co wiemy o e-edukacji? e– kształcenie nauczanie edukacja e-kształcenie e-nauczanie e-edukacja Rysunek 2. Tworzenie polskich nazw e-learningu przez dodawanie do pojęcia określającego proces zdobywania wiedzy morfemu e- Źródło: opracowanie własne. Należy zwrócić uwagę, że słowotwórczy proces tworzenia hybryd jako określeń e-learningu ma swoje powszechne zastosowanie także przy konstruowaniu in- nych nazw związanych z kształceniem zdalnym: e-nauczyciel; e-kurs, e-szkolenie, e-zajęcia, e-wykład, e-laboratorium (określenia różnych typów zajęć prowadzonych zdalnie); e-kontent/e-content (zasoby zajęć zdalnych); e-portfolio (cyfrowe obiek- ty demonstrujące doświadczenia, osiągnięcia i dowody związane z umiejętnoś- ciami i kompetencjami danej osoby, gromadzone np. na platformie edukacyjnej); e-egzamin; e-dziennik; e-uczelnia; e-dziekanat. Warto zastanowić się w tym miejscu, czy wszystkie podane tu określenia od- zwierciedlają w pełni istotę zjawiska, jakim jest e-learning. Czy można je uznać za synonimy? Wydaje się, że fortunne jest używanie w odniesieniu do e-learningu jedynie takich określeń synonimicznych, jak: e-edukacja oraz e-kształcenie. Nazwy te łączą się bowiem z szeroko pojętym procesem nauczania i uczenia się organizo- wanym przez instytucję edukacyjną czy uczelnię, wskazują na realizację określo- nych celów i podejmowanie długotrwałego, systematycznego wysiłku (por. pojęcie kształcenie – Bereźnicki, 2007, s. 24–25). Używanie określenia zawierającego w so- bie człon nauczanie (nauczanie zdalne, e-nauczanie) w odniesieniu do złożonego procesu, jakim jest e-learning, zdaje się istotnym zawężeniem tego zjawiska jedynie do systematycznych i planowanych działań nauczyciela oraz uczniów/studentów. Z kolei stosowanie określeń edukacja na odległość (edukacja zdalna) czy kształce- nie na odległość (kształcenie zdalne) w odniesieniu do e-learningu jest zbyt szerokie i może wprowadzić w błąd, obie te nazwy odnoszą się bowiem do edukacji realizo- wanej nie tylko za pośrednictwem „nowych” mediów (np. komputera, tabletu, te- lefonu komórkowego, internetu), ale także „starych” mediów (np. radia, telewizji) oraz do kształcenia korespondencyjnego czy stosowanych w nauce systemów tele- konferencyjnych (por. Siemieniecki, 2007, t. 2, s. 2, 125–126) (rys. 3). Przy okazji mówienia o  e-learningu używane są  także takie pojęcia, jak: e-learning 2.0, we-learning, blended learning, mobile learning. Określają one róż- ne formy e-edukacji. E-learning i jego formy 19 kształcenie korespodencyjne nauczanie na odległość kształcenie na odległość systemy telekonferencyjne nauczanie za pośrednictwem radia, telewizji e-learning blended learning m-learning Rysunek 3. Ilustracja pola semantycznego pojęć: nauczanie na odległość i kształcenie na odległość Źródło: opracowanie własne. E-learning 2.0 (zjawisko nawiązujące do pojęcia Web 2.02) to kontynuacja idei e-edukacji, zakładająca zaangażowanie w proces tworzenia zasobów do na- uki także osób uczących się oraz wykorzystanie takich narzędzi informatycz- nych, które umożliwiają współdzielenie i tworzenie nowych baz wiedzy. W ta- kim modelu kształcenia nauczyciel czy nawet instytucja edukacyjna mają wpływ na proces kształcenia przez dobór określonych narzędzi umożliwiających groma- dzenie i tworzenie informacji. Ta forma kształcenia, oparta na folksonomii (pod- świadomych i intersubiektywnych zasadach porządkowania informacji i sensów przez społeczność), traktuje internet jako źródło wiedzy i medium pozwalające na wspólne rozwiązywanie problemów i odnajdywanie odpowiedzi (por. Maj, 2010, s. 392–394). W tym celu najczęściej wykorzystane jest oprogramowanie MediaWiki (to samo, dzięki któremu powstaje Wikipedia), PhpWiki, DokuWi- ki, MoinMoin (zob. Dąbrowski, 2008b). Jednak nie są to jedyne narzędzia umoż- liwiające współtworzenie zasobów edukacyjnych – równie popularne są blogi3, 2 Web 2.0 rozumie się przede wszystkim jako filozofię projektowania i budowania rozwią- zań internetowych, a nie określoną technologię. W koncepcji tej zmienia się postrzeganie internetu – jest on platformą łączącą nie tyle strony internetowe czy aplikacje (np. przez odnośniki, rss, widgety), co ludzi. Tak więc idea web 2.0 opiera się na połączeniu ze sobą jak największej liczby osób, które kolektywnie tworzą różnego typu zasoby informacyjne, edukacyjne itp. (zob. szerzej Networked Digital). Na świecie najczęściej korzysta się z aplikacji Blogger Google, WordPress, Blogware, Type- Pad, w Polsce ze stron: blog.pl, blog.onet.pl, blox.pl. 3 20 W gąszczu terminów i zjawisk – co wiemy o e-edukacji? social bookmarking4 (zob. Mathes, 2004; Stunża, 2008), serwisy współdzielenia i wymiany plików (media-sharing services)5 oraz serwisy społecznościowe6. Kolejną odmianą e-edukacji, którą można uznać za rozwinięcie idei e-learningu 2.0, jest we-learning (zob. Bersin, b.r.w.). Polega on na współdzieleniu materiałów edukacyjnych i wspólnej nauce w określonej przestrzeni wirtualnej – może nią być portal społecznościowy (np. Facebook, LinkedIn, GoldenLine, Twitter) czy inne medium umożliwiające komunikację oraz wymianę informacji (np. forum dla specjalistów z danej dziedziny, blog). Jednak w odróżnieniu od e-learningu 2.0 we-learning ma charakter nieformalny, niezwiązany z konkretną instytucją edu- kacyjną. Odpowiedzialność za proces zdobywania wiedzy i wymianę doświadczeń biorą na siebie wszyscy uczestnicy danej społeczności uczącej się i sami decydują o formie oraz intensywności swoich działań. Zatarta zostaje granica między oso- bami uczącymi się a nauczycielami. Blended learning (występuje także pod nazwą b-learning) definiowany jest w li- teraturze zwykle na trzy sposoby (zob. Sharma, 2010): 1) jako kombinacja nauki tradycyjnej (twarzą w twarz) i e-edukacji, 2) jako kombinacja technologii, 3) jako kombinacja metodologii. Na potrzeby niniejszego opracowania przyjęłam pierwszą definicję, gdzie eks- ponowane jest połączenie: […] „tradycyjnej nauki”, czyli nauczania w klasie „twarzą w twarz”, z zajęcia- mi online, zwykle za pośrednictwem i z użyciem określonych technologii, np. Virtual Learning Environment (VLE) (platformy edukacyjne Blackboard lub Moodle)7, obejmujących wykorzystanie synchronicznych i asynchronicznych narzędzi elektronicznych, np. czatu, tablicy ogłoszeń (Sharma, 2010, s. 456) [tłu- maczenie własne] i kombinacja 4 5 6 7 Pierwszym serwisem social bookmarking na świecie był del.icio.us (obecnie delicious.com). Potem pojawiły się między innymi serwisy Digg, BookmarkSync, SiteBar, Flickr, InfoWorld i polskie Wykop, Linkr, Gwar. Serwisy tego rodzaju umożliwiają udostępnianie nie tylko plików tekstowych, ale także pli- ków graficznych, wideo, audio. Najbardziej popularne to: Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, Myspace, LinkedIn, Gol- denLine. Virtual Learning Environment (VLE) to wirtualne środowisko nauczania, oprogramowanie, które ułatwia zarządzanie zasobami edukacyjnymi zarówno nauczycielom, jak i uczącym się. W Polsce najczęściej wykorzystywanym środowiskiem tego typu jest platforma edu- kacyjna Moodle.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dydaktyczne i komunikacyjne aspekty e-edukacji akademickiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: