Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00373 006874 11242720 na godz. na dobę w sumie
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Komentarz - ebook/pdf
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7368-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Przedstawiamy komentarz do najważniejszego dokumentu unijnego wyznaczającego minimalne standardy kształtowania sytuacji ofiar przestępstw w obrębie Unii Europejskiej, jakim jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW. Państwa członkowskie, w tym Polska, są zobowiązane wprowadzić dyrektywę do swojego wewnętrznego systemu prawnego w terminie do dnia 16 listopada 2015 r.

Polskie regulacje prawne dotyczące ofiar przestępstw nie są w pełni zgodne z wymogami dyrektywy. Prezentowany komentarz ma być wskazówką, w jaki sposób należy je zmienić, aby tę zgodność osiągnąć.

Właściwe unormowanie uprawnień oraz umożliwienie ofiarom przestępstw korzystania z tych uprawnień w praktyce - jak wielokrotnie podkreślono w dyrektywie - ma służyć łagodzeniu bezpośrednich skutków przestępstwa, ale przede wszystkim przeciwdziałać pojawieniu się dalszych, pośrednich jego następstw, które wynikają z niewłaściwego traktowania ofiar i lekceważenia ich potrzeb (wiktymizacja wtórna). Ma też zapobiegać aktom zastraszania i zemsty ze strony sprawców oraz osób z ich otoczenia społecznego przybierających często postać zachowań przestępczych.

Komentarz opracowali specjaliści - członkowie Zespołu Doradców do spraw Ofiar Przestępstw przy Prokuratorze Generalnym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. 7 Zagadnienia wstępne ..................................................................................... 13 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW ..................................................................................... 23 Preambuła  .................................................................................................... 23 Rozdział 1. Przepisy ogólne  ....................................................................... 95 Rozdział 2. Udzielanie informacji i wsparcia  ....................................... 111 Rozdział 3. Udział w postępowaniu karnym  ....................................... 130 Rozdział 4. Ochrona ofiar oraz uznanie ofiar o szczególnych  potrzebach w zakresie ochrony  ......................................... 229 Rozdział 5. Przepisy różne  ....................................................................... 270 Rozdział 6. Przepisy końcowe  .................................................................  274 Literatura ......................................................................................................... 279 5 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne decyzja ramowa  2001/220/WSiSW decyzja ramowa  2009/948/WSiSW deklaracja  o podstawowych  zasadach  sprawiedliwości dla  ofiar przestępstw dyrektywa  (dyrektywa  2012/29/UE) dyrektywa  2004/80/WE –  decyzja  ramowa  Rady  2001/220/WSiSW  z  dnia  15 marca 2001 r. o pozycji ofiar w postępowaniu kar- nym (Dz. Urz. WE L 82 z 22.03.2001, s. 1; Dz. Urz.  UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 72) –  decyzja ramowa Rady 2009/948/WSiSW z dnia 30 li- stopada 2009 r. w sprawie zapobiegania konfliktom  jurysdykcji w postępowaniu karnym i w sprawie  rozstrzygania takich konfliktów (Dz. Urz. UE L 328  z 15.12.2009, s. 42) –  deklaracja  Narodów Zjednoczonych  o podsta- wowych  zasadach  sprawiedliwości  dla  ofiar  przestępstw i nadużyć władzy z dnia 29 listopa- da 1985 r., tekst polski m.in. (w:) E. Bieńkowska,  L. Mazowiecka, Ofiara przestępstwa w dokumentach międzynarodowych, Warszawa 2009, s. i 71 i n. –  dyrektywa  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustana- wiająca normy minimalne w zakresie praw, wspar- cia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca  decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz.  UE L 315 z 14.11.2012, s. 57) –  dyrektywa Rady 2004/80/WE z dnia 29 kwietnia  2004 r. odnosząca się do kompensaty dla ofiar prze- stępstw (Dz. Urz. UE L 261 z 6.08.2004, s. 15; Dz. Urz.  UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 7, s. 65) 7 Wykaz skrótów dyrektywa  2011/36/UE dyrektywa  2011/93/UE dyrektywa  2011/99/UE EKPCz  k.c.  k.k.  k.k.w.  Konstytucja RP  Konwencja  nr 196 Konwencja  nr 197 8 –  dyrektywa  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie  zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego  procederu oraz ochrony ofiar, zastępującej decyzję  ramową Rady 2002/629/WSiSW (Dz. Urz. UE L 101  z 15.04.2011, s. 1) –  dyrektywa  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  2011/93/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie  zwalczania niegodziwego traktowania w celach  seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzie- ci oraz pornografii dziecięcej, zastępująca decyzję  ramową Rady 2004/68/WSiSW (Dz. Urz. UE L 335  z 17.12.2011, s. 1; sprost. dot. numeru dyrektywy:  Dz. Urz. UE L 18 z 21.01.2012, s. 7) –  dyrektywa  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  2011/99/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie eu- ropejskiego nakazu ochrony (Dz. Urz. UE L 338  z 21.12.2011, s. 2) –  Konwencja o ochronie praw człowieka i podsta- wowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia  4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284  z późn. zm.) –  ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny  (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121) –  ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny  (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) –  ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny  wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) –  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) –  Konwencja Rady Europy o zapobieganiu terrory- zmowi, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja  2005 r. (Konwencja nr 196; Dz. U. z 2008 r. Nr 161,  poz. 998) –  Konwencja Rady Europy w sprawie działań prze- ciwko handlowi ludźmi, sporządzona w Warsza- wie dnia 16 maja 2005 r. (Konwencja nr 197; Dz. U.  z 2009 r. Nr 20, poz. 107) Wykaz skrótów Konwencja  o prawach dziecka Konwencja  o wzajemnej pomocy  w sprawach karnych  pomiędzy państwami  członkowskimi Unii  Europejskiej Konwencja  w sprawie  zapobiegania  i zwalczania  przemocy wobec  kobiet i przemocy  domowej k.p.c.  k.p.k.  k.p.k. z 1969 r.  KPP  k.r.o.  nowelizacja z dnia  13 czerwca 2013 r. nowelizacja z dnia  27 września 2013 r. projekt z dnia  8 maja 2014 r. –  Konwencja  o  prawach  dziecka,  przyjęta  przez  Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych  dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120,  poz. 526 z późn. zm.) –  Konwencja  ustanowiona  przez  Radę  zgodnie  z art. 34 Traktatu o Unii Europejskiej o pomo- cy prawnej w sprawach karnych pomiędzy pań- stwami członkowskimi Unii Europejskiej z dnia  29 maja 2000 r. (Dz. Urz. WE C 197 z 12.07.2000, s. 3;  Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19,  t. 8, s. 205) –  Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwal- czaniu przemocy wobec kobiet i przemocy do- mowej (Konwencja nr 210; tekst polski: hub.coe. int oraz wraz z memorandum wyjaśniającym  (w:) Jak skutecznie chronić ofiary przemocy w rodzi- nie, pod red. L. Mazowieckiej, Warszawa 2013,  s. 273 i n.) –  ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r.  poz. 101 z późn. zm.) –  ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 zpóźn. zm.) –  ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz. U. Nr 13, poz. 96 z późn. zm.) –  Karta  praw  podstawowych  Unii  Europejskiej  (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 2) –  ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny  i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788  z późn. zm.) –  ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy  – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowa- nia karnego (Dz. U. poz. 849) –  ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy  – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych  innych ustaw (Dz. U. poz. 1247) –  rządowy  projekt  z  dnia  8  maja  2014  r.  ustawy  o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych  9 Wykaz skrótów rekomendacja  Rec. (2006)8 rozporządzenie  nr 606/2013 r.p.n.k.  r.r.w.u.p.  r.s.p.p.  TFUE  traktat lizboński  TUE  u.p.p.r.  10 innych ustaw (wraz z uzasadnieniem na stronie  Rządowego Centrum Legislacji) –  rekomendacja Rec. (2006)8 Komitetu Ministrów  Rady Europy w sprawie pomocy dla ofiar prze- stępstw z dnia 14 czerwca 2006 r., tekst polski (w:)  E. Bieńkowska, L. Mazowiecka, Ofiara przestępstwa w dokumentach międzynarodowych, Warszawa 2009,  s. 119 i n. –  rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady  (UE) nr 606/2013 z dnia 13 czerwca 2013 r. w spra- wie  wzajemnego  uznawania  środków  ochro- ny  w  sprawach  cywilnych  (Dz. Urz.  UE  L  181  z 29.06.2013, s. 4) –  rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 wrześ- nia 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty”  oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U.  Nr 209, poz. 1245) –  rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia  24 marca 2010 r. – Regulamin wewnętrznego urzę- dowania powszechnych jednostek organizacyjnych  prokuratury (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 144) –  ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu  przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493  z późn. zm.) –  rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia  18 grudnia 2013 r. w sprawie sposobu przygoto- wania przesłuchania przeprowadzanego w trybie  określonym w art. 185a–185c Kodeksu postępowa- nia karnego (Dz. U. poz. 1642) –  Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wer- sja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012,  s. 47) –  Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Euro- pejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Euro- pejską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia  2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007, s. 1) –  Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowa- na Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) Wyjaśnienia KPP  Wytyczne nr 3  wytyczne z dnia  1 kwietnia 2014 r. Biul. SAKa  Biul. SN  Dz. Urz. KGP  ENO  ETPCz  KZS  NP  OSNC  OSNKW  OSNwSK  OTK-A  PiP  Prok. i Pr.  PS  RJ  SA  SN  St. Prawn.  TK  TS  Wykaz skrótów –  Wyjaśnienia dotyczące Karty praw podstawowych  (Dz. Urz. UE C 303 z 14.12.2007, s. 17) –  Wytyczne  nr  3  Komendanta  Głównego  Policji  z dnia 15 lutego 2012 r. w sprawie wykonywania  czynności dochodzeniowo-śledczych przez poli- cjantów (Dz. Urz. KGP z 2012 r. poz. 7 z późn. zm.) –  wytyczne Prokuratora Generalnego z dnia 1 kwiet- nia  2014  r.  dotyczące  zasad  postępowania  po- wszechnych jednostek organizacyjnych proku- ratury  w  zakresie  przeciwdziałania  przemocy  w rodzinie, nr PG VII G 021/14/14, www.pg.gov.pl Pozostałe –  Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Katowicach –  Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego –  Dziennik Urzędowy Komendy Głównej Policji –  europejski nakaz ochrony –  Europejski Trybunał Praw Człowieka –  Krakowskie Zeszyty Sądowe. Orzeczenia Sądu  Apelacyjnego w Krakowie w sprawach karnych –  Nowe Prawo  –  Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna –  Orzecznictwo  Sądu  Najwyższego.  Izba  Karna  –  Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Kar- –  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór  i Wojskowa nych urzędowy, Seria A –  Państwo i Prawo  –  Prokuratura i Prawo –  Przegląd Sądowy  –  Restorative Justice –  sąd apelacyjny –  Sąd Najwyższy –  Studia Prawnicze  –  Trybunał Konstytucyjny –  Trybunał Sprawiedliwości 11 Zagadnienia wstępne Zagadnienia wstępne 1. Unia Europejska podjęła działania na rzecz ofiar przestępstw do- piero pod koniec lat 90. XX w., a więc wówczas, gdy ich zasadnicze kierunki  i cele zostały już wyznaczone innymi dokumentami międzynarodowymi  (szerzej zwłaszcza: E. Bieńkowska, Wiktymologia. Koncepcje, kierunki badań, perspektywy, Ossolineum 1984, s. 58 i n.; taż: Wiktymologia. Zarys wykładu,  Warszawa 2000, s. 47 i n.). Jak wskazano w Preambule pierwszego unijne- go dokumentu poświęconego tym kwestiom, jakim była decyzja ramowa  Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w po- stępowaniu karnym (Dz. Urz. WE L 82 z 22.03.2001, s. 1; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 72), było to następstwem wdrażania  postanowień Traktatu z Amsterdamu zmieniającego Traktat o Unii Euro- pejskiej, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane  z nimi akty (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/31 z późn. zm.) w przestrzeni  wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Stwierdzono, że należy wypra- cować normy minimalne ochrony ofiar przestępstw dotyczące w szczegól- ności ich dostępu do wymiaru sprawiedliwości, prawa do odszkodowania  oraz zwrotu kosztów poniesionych w związku z udziałem w postępowaniu  karnym. Konsekwencją było przyjęcie decyzji ramowej 2001/220/WSiSW. 2. Celem, jaki miał zostać osiągnięty dzięki temu aktowi prawne- mu, było doprowadzenie do zbliżenia regulacji prawnych poszczególnych  państw członkowskich w stopniu zapewniającym ofiarom jednakowo wy- soki stopień ochrony w każdym z nich. Założono, że do potrzeb ofiar na- leży się odnieść w sposób wszechstronny i skoordynowany oraz nieogra- niczający się do ochrony ich interesów jedynie w trakcie postępowania  karnego, lecz również przed jego wszczęciem i po jego zakończeniu. Pod- kreślono, że zbliżone powinny zostać przede wszystkim zasady i praktyki  dotyczące pozycji i podstawowych praw ofiar, w tym zwłaszcza ich pra- 13 Zagadnienia wstępne wa do poszanowania godności, prawa do dostarczania i otrzymywania  informacji, prawa do rozumienia i bycia rozumianym, prawa do ochrony  oraz prawa do odszkodowania. Decyzja ramowa nie zobowiązywała jed- nak państw członkowskich do traktowania ofiar jako stron postępowania  karnego. Duże znaczenie przywiązywała ona ponadto do zaangażowania  w zajmowanie się ofiarami przestępstw wyspecjalizowanych usług wspie- rania ofiar oraz odpowiedniego szkolenia osób świadczących takie usługi. W decyzji ramowej 2001/220/WSiSW wyszczególniono takie prawa  ofiar, jak prawo do:   1)  poszanowania godności oraz uznawania praw i ochrony interesów  w postępowaniu karnym;   2)  wysłuchania i dostarczania dowodów;   3)  otrzymywania informacji od chwili pierwszego kontaktu z właści- wymi organami oraz dotyczących sprawy;   4)  zabezpieczenia w zakresie informowania, czyli minimalizowania  trudności w komunikowaniu się w sposób porównywalny ze środ- kami tego rodzaju stosowanymi w przypadku sprawców;   5)  szczególnego wsparcia poprzez udostępnienie w odpowiednich przy- padkach bezpłatnej porady i pomocy prawnej;   6)  zwrotu wydatków poniesionych przez ofiary będące stronami lub  świadkami w związku z ich uczestniczeniem w postępowaniu karnym;   7)  ochrony, w tym ochrony prywatności i wizerunku;   8)  uzyskania w postępowaniu karnym orzeczeń dotyczących odszko- dowania od sprawcy;   9)  mediacji w przypadku przestępstw, które mogą być jej przedmiotem;  10)  w przypadku ofiar mających miejsce zamieszkania w innym państwie  członkowskim niż państwo popełnienia przestępstwa – minimalizo- wania wszelkich trudności i należytej ochrony interesów. Szerzej zwłaszcza: E. Bieńkowska, Sytuacja ofiar przestępstw w postępo- waniu karnym w świetle standardów Unii Europejskiej, St. Prawn. 2001, nr 3–4,  s. 37 i n.; E. Zielińska, Komentarz [do decyzji ramowej 2001/220/WSiSW] (w:)  Prawo Wspólnot Europejskich a prawo polskie, t. 6, Dokumenty karne, cz. II, Wy- bór tekstów z komentarzami, pod red. E. Zielińskiej, Warszawa 2005, s. 632 i n. 3. Analizy ujawniły bardzo zróżnicowany stopień wprowadzenia  w życie postanowień decyzji ramowej 2001/220/WSiSW w poszczególnych  państwach członkowskich. Co więcej, okazało się, że stosowane w nich  praktyki odnoszenia się do ofiar przestępstw nadal bazują na zasadach  sprzed jej wejścia w życie. Ustalenia takie znalazły się w sprawozdaniu  14 Zagadnienia wstępne Komisji z dnia 20 kwietnia 2009 r. (Sprawozdanie Komisji zgodnie z art. 18  decyzji ramowej Rady z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w po- stępowaniu karnym (2001/220/WSiSW), COM(2009)166 końcowy, EUR- -Lex 52009DC0166-PL), jak również płyną z odrębnego badania. Zob. Pro- ject Victims in Europe. Implementation of the EU Framework Decision on the Standing of Victims in Criminal Proceedings in the Member States of the European Union, Victim Support Europe, Lisboa 2009, http://www.weisser-ring.at/ Project_Victims_Europe_Final_Report_2_2010.pdf. Mimo to Komisja zdecydowała o potrzebie opracowania dokumentu  wzmacniającego pozycję ofiar przestępstw w stosunku do przyznanej jej  na mocy decyzji ramowej, co jej zdaniem wynika przede wszystkim ze  stałego wzrostu liczby ofiar przestępstw i wypadków komunikacyjnych  w obrębie Unii, którym należy zapewnić skuteczniejszą ochronę. Podsta- wę prawną do podjęcia takich działań stworzył traktat lizboński (Traktat  z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający  Wspólnotę Europejską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r.,  Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007, s. 1; też komentarz do Preambuły, teza 1).  W dniu 18 maja 2011 r. Komisja przedstawiła pakiet legislacyjny, którego  częścią był wniosek dotyczący przyjęcia dyrektywy ustanawiającej nor- my minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw,  COM(2011)275 wersja ostateczna (http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/ LexUriServ.do?uri=COM:2011:0275:FIN:PL:PDF). 4. Decyzję ramową 2001/220/WSiSW uzupełniał, podobnie jak obec- nie uzupełnia dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE  z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie  praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramo- wą Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 57), odręb- ny ważny akt prawny, a mianowicie dyrektywa Rady 2004/80/WE z dnia  29 kwietnia 2004 r. odnosząca się do kompensaty dla ofiar przestępstw  (Dz. Urz. UE L 261 z 6.08.2004, s. 15; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal- ne, rozdz. 19, t. 7, s. 65). Na jej mocy został ustanowiony system współpra- cy unijnych państw członkowskich w transgranicznych sprawach kom- pensacyjnych działający w oparciu o krajowe mechanizmy państwowego  kompensowania ofiar przestępstw, które tam, gdzie jeszcze ich nie było,  powinny powstać do 1 lipca 2005 r. (zob. bliżej zwłaszcza: A. Wróbel, Regu- lacje dyrektywy 2004/80/WE (w:) Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy,  t. 1, pod red. A. Wróbla, Warszawa 2010, s. 553 i n.; E. Bieńkowska, L. Ma- zowiecka, Państwowa kompensata przysługująca ofiarom niektórych przestępstw. 15 Zagadnienia wstępne Komentarz, Warszawa 2011, s. 44 i n.). Regulacja ta odnosi się do kluczowego  prawa ofiar przestępstw wykraczającego poza ramy unormowań karnych,  które ma za swoje podstawowe zadanie wspomożenie ofiary w przezwy- ciężeniu negatywnych skutków płynących bezpośrednio z przestępstwa,  czyli wiktymizacji pierwotnej, wówczas gdy nie może ona uzyskać żadne- go bądź wystarczającego wsparcia finansowego z jakiegokolwiek innego  źródła, w tym pochodzącego od sprawcy przestępstwa. Szerzej zwłaszcza  E. Bieńkowska, C. Kulesza, Państwowa kompensata dla ofiar przestępstw. Ge- neza, znaczenie i standardy kształtowania instytucji (w:) Kompensata państwowa dla ofiar przestępstw w Polsce. Teraźniejszość i przyszłość, pod red. L. Mazowie- ckiej, Warszawa 2013, s. 23 i n. 5. Duże znaczenie w odniesieniu do wprowadzania systemów pań- stwowej kompensaty dla ofiar w Unii Europejskiej ma akt spoza sfery prawa  unijnego, a mianowicie Europejska Konwencja o kompensacji dla ofiar prze- stępstw popełnionych z użyciem przemocy z dnia 24 listopada 1983 r., której  Polska ani nie podpisała, ani nie ratyfikowała (Konwencja nr 116; tekst polski  m.in. (w:) E. Bieńkowska, L. Mazowiecka, Ofiara przestępstwa w dokumentach międzynarodowych, Warszawa 2009, s. 78 i n.). Określa ona standardy mini- malne kształtowania krajowych systemów kompensowania przez państwo  najdotkliwiej doświadczonych ofiar wskazanego typu przestępstw (szerzej  zwłaszcza: E. Bieńkowska, Komentarz [do Europejskiej Konwencji o odszkodowa- niach dla ofiar przestępstw popełnionych z użyciem przemocy] (w:) Standardy Rady Europy. Teksty i komentarze, t. 3, Prawo karne, pod red. E. Zielińskiej, Warsza- wa 1997, s. 507 i n.). Konwencja reguluje zatem kwestie w zasadzie całkowi- cie pominięte w dyrektywie 2004/80/WE, która wskazuje jedynie ogólnie, iż  systemy krajowe mają być przeznaczone przynajmniej dla ofiar przestępstw  popełnionych z użyciem przemocy. Zob. bliżej m.in. E. Bieńkowska, L. Ma- zowiecka, Państwowa kompensata przysługująca ofiarom…, s. 45 i n. 6. Polska dokonała implementacji dyrektywy 2004/80/WE ustawą  z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom  niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 169, poz. 1415 z późn. zm.). Regulacja ta  od początku wzbudzała bardzo poważne zastrzeżenia, które – jak dotąd  – nic nie straciły na swej aktualności. Nie dość bowiem, że w wielu unor- mowaniach nie jest ona zgodna z wymogami dyrektywy w zakresie do- tyczącym współpracy międzypaństwowej, to ponadto powołała do życia,  pierwotnie zresztą później niż wymagała tego dyrektywa, zdecydowanie  wadliwy, niezabezpieczający w należytym stopniu interesów ofiar, krajowy  system ich kompensowania (szerzej m.in.: E. Bieńkowska, Państwowa kom- 16 Zagadnienia wstępne pensata dla ofiar przestępstw w Polsce, PiP 2008, z. 5, s. 51 i n.; E. Bieńkowska,  L. Mazowiecka, Państwowa kompensata przysługująca ofiarom…, s. 57 i n.). Nie  dziwi w tej sytuacji, że zasadnicze wątpliwości niezmiennie budzi również  praktyka orzecznicza w sprawach kompensacyjnych (zob.: M. Niełaczna,  Kompensata dla ofiar przestępstw. Prawo a praktyka. Raport z monitoringu dzia- łania ustawy o państwowej kompensacie dla ofiar niektórych przestępstw umyśl- nych, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa 2007, s. 107 i n.; S. Ła- godziński, Praktyka przyznawania świadczeń na podstawie ustawy z 7.7.2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw, Prawo  w Działaniu 2011, nr 9 (Sprawy karne), s. 119 i n.; L. Mazowiecka, Pań- stwowa kompensata dla ofiar przestępstw, Warszawa 2012, s. 200 i n.). Choć od  dawna – w związku z tym – panuje zgoda co do tego, że ustawa wymaga  znaczącej modyfikacji, a najlepiej – opracowania na nowo, istnieją zasadni- cze kontrowersje co do zakresu niezbędnych zmian. W szczególności trud- no zaakceptować stanowisko prezentowane przez sędziów orzekających  w sprawach kompensacyjnych, według których należałoby rozpatrywać  je w takim samym trybie jak wszystkie inne sprawy cywilne, a więc rów- nież z udziałem sprawców jako jego uczestników (zob. M. Mazur, Kompen- sata dla ofiar przestępstw. Co sprawdzone, a co wymaga poprawy?, Na Wokandzie  2011, nr 7(10), numer specjalny: Pomoc pokrzywdzonym przestępstwem, http:// nawokandzie.ms.gov.pl/wp-content/uploads/2013/01/na-wokandzie-nr-10. pdf). Oznacza to bowiem całkowite nierozumienie istoty kompensaty od  państwa jako szybkiej i niesformalizowanej formy wspomożenia finan- sowego ofiary w przezwyciężeniu bezpośrednich skutków przestępstwa;  wspomożenia, które nie jest jednak odszkodowaniem w rozumieniu pra- wa cywilnego, ponieważ państwo jedynie zastępuje sprawcę w wykonaniu  jego obowiązku wyrównania ofierze szkód tylko w pewnym, niewielkim  zresztą zakresie, a czyni to nie dlatego, że ponosi winę za dojście przestęp- stwa do skutku, lecz w imię solidarności i równości społecznej. Jednym  z najpoważniejszych mankamentów obowiązującego unormowania jest  więc wprowadzenie trybu rozpoznawania spraw o przyznanie kompen- saty w nieprocesowym postępowaniu cywilnym przekształcającym się  w praktyce w postępowanie procesowe, a więc z niespornego w sporne.  Nowelizacja ustawy była zapowiadana na 2013 r., lecz do tej pory nie prze- łożyło się to na konkretne przedsięwzięcia. Prowadzone są dopiero prace  nad jej założeniami. Wiadomo jednak, że nie przewiduje się zmiany trybu  ubiegania się o kompensatę, co może sprawić, że nie dojdzie do znaczącej  poprawy istniejącej sytuacji. 17 Zagadnienia wstępne 7. Komentowana dyrektywa była już charakteryzowana w polskim  piśmiennictwie (zob. E. Bieńkowska, Ofiary przestępstw w Postępowaniu kar- nym – nowe standardy Unii Europejskiej, PiP 2014, z. 4, s. 58 i n.; E. Bieńkow- ska, Standardy ochrony praw pokrzywdzonego w świetle dokumentów europejskich i ustaw zasadniczych (w:) System prawa karnego procesowego, t. 6, Strony i inni uczestnicy postępowania karnego, pod red. C. Kuleszy, Warszawa (w druku)).  Przedmiotem prezentowanego komentarza jest jednak znacznie bardziej  precyzyjna wykładnia jej przepisów z uwzględnieniem postanowień Pre- ambuły, w której zamieszczono istotne wyjaśnienia dotyczące poszczegól- nych kwestii objętych jej materią. Na samym wstępie trzeba zaznaczyć, iż  realizację tego zadania bardzo utrudniał nieścisły, a niekiedy wręcz błędny  merytorycznie przekład niektórych postanowień. Przykładem szczególnie  rzucającym się w oczy jest art. 11, w którym angielski zwrot decision not to prosecute został przetłumaczony jako „decyzja o odmowie ścigania” zamiast  „decyzja o zaniechaniu ścigania”, a więc zbyt wąsko, co może prowadzić  do istotnych nieporozumień (szerzej komentarz do art. 11). Na wszystkie  tego rodzaju mankamenty zwracamy uwagę w odpowiednich miejscach  komentarza. W tym przypadku nie sprawdziła się, niestety, zasada, stosow- nie do której wszystkie wersje językowe dokumentów unijnych są równo- ważne (zob. też komentarz do art. 12). Z tego względu w odniesieniu do  dość licznych kwestii podstawą komentarza musiał się stać inny niż polski  tekst dyrektywy, najczęściej zaś – angielski. Pomocny przy dokonywaniu wykładni przepisów dyrektywy może  być specjalny dokument Komisji Europejskiej stanowiący swego rodzaju  komentarz mający doprowadzić do ujednolicenia rozumienia dyrektywy  w poszczególnych państwach członkowskich (DG Justice Guidance Docu- ment related to the transposition and implementation of Directive 2012/29/EU  of the European Parliament and the Council of 25 October 2012 estabishing  minimum standards on the rights, support and protection of victims of  crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA, Europe- an Commission, DG Justice, 19 December 2013, http://ec.europa.eu/justice/ criminal/files/victims/guidance_victims_rights_directive_en). Podobną  rolę może spełnić dokument pod nazwą Victim Support Europe Manifesto 2014–2019: Towards a Union of Freedom, Security and Justice for Victims of Crime,  http://ec.europa.eu/justice/events/assises-justice-2013/files/contributions/ 51.2.1382344283vsemanifesto20142019_en.pdf). Kolejnym etapem było dokonanie oceny, na ile standardy dyrektywy  2012/29/UE znajdują odzwierciedlenie w obowiązujących polskich regu- 18 Zagadnienia wstępne lacjach karnoprawnych, a na tym tle wskazanie kierunków koniecznego  uzupełnienia lub zmodyfikowania istniejącego stanu prawnego, tak aby  w pełni odpowiadał standardom prawa unijnego. Niektóre kwestie z tego  zakresu były już rozważane wcześniej. Zob. C. Kulesza, Projekt Europejskiej Dyrektywy z dnia 18 maja 2011 r. w sprawie wsparcia i ochrony ofiar w świetle prawa karnego, Prok. i Pr. 2011, nr 12, s. 5 i n.; P. Starzyński, Projekt dyrekty- wy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 maja 2011 r. o ustanowieniu mini- malnych standardów praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw, Prok. i Pr. 2012,  nr 7–8, s. 181 i n. Odnosimy się w tym zakresie również do regulacji wprowadzo- nych ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks po- stępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1247),  które w większości wchodzą w życie dopiero z dniem 1 lipca 2015 r.  i już są przedmiotem projektów nowelizacyjnych. Uwagę zwracamy na  obowiązujące od dnia 27 stycznia 2014 r. unormowania ustawy z dnia  13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Ko- deks postępowania karnego (Dz. U. poz. 849), mocą której dokonano  częściowej implementacji komentowanej dyrektywy oraz dwóch in- nych aktów prawa unijnego, a mianowicie dyrektywy Parlamentu Eu- ropejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie za- pobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony  ofiar, zastępującej decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW (Dz. Urz. UE  L 101 z 15.04.2011, s. 1) oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego  i Rady 2011/93/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie zwalczania nie- godziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania sek- sualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępującej decyzję ramo- wą Rady 2004/68/WSiSW (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2011, s. 1; sprost.:  Dz. Urz. UE L 18 z 21.01.2012, s. 7). Obie wspomniane ustawy – dodać  należy – były już przedmiotem analizy z punktu widzenia ich zgodno- ści z wymogami komentowanej dyrektywy, która wykazała jednak, że  przyjęte w nich rozwiązania nie do końca czynią im zadość (zob. E. Bień- kowska, Pokrzywdzony w świetle najnowszych nowelizacji przepisów prawa karnego, Prok. i Pr. 2014, nr 3, s. 16 i n.). W dniu 4 kwietnia 2014 r. została  uchwalona ustawa o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych  innych ustaw (Dz. U. poz. 538), która weszła w życie w dniu 25 maja  2014 r. Jej mocą dokonano dalszej częściowej implementacji dyrektywy  2011/93/UE w zakresie dotyczącym penalizacji określonych zachowań  i przewidzianych za nie sankcji karnych. 19 Zagadnienia wstępne Zarówno w dyrektywie 2011/36/UE, jak i w dyrektywie 2011/93/UE  podkreśla się, iż objęte nimi kategorie ofiar – obok przewidzianych w nich  specjalnych środków ochrony i wsparcia – mają również do dyspozycji pra- wa określone w decyzji ramowej 2001/220/WSiSW (art. 11 ust. 1 i art. 12  ust. 1 pierwszej oraz art. 19 ust. 1, 3 i 4 drugiej). Jak zaś stanowi art. 30 aka- pit 2 dyrektywy 2012/29/UE, takie odwołanie się oznacza odwołanie się do  uprawnień przewidzianych w tej dyrektywie (szerzej komentarz do art. 30;  także komentarz do pkt 69 Preambuły). W komentarzu tym nie można pominąć rządowego projektu z dnia  10 grudnia 2013 r., przyjętego ostatecznie przez Radę Ministrów w dniu  8 maja 2014 r., ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych  innych ustaw (wraz z uzasadnieniem na stronie Rządowego Centrum Le- gislacji), który przewiduje zmiany nieobojętne również z punktu widze- nia uprawnień i ochrony pokrzywdzonych, w tym dotyczące niektórych  przepisów nowelizacji z dnia 27 września 2013 r., choć jego bezpośrednim  celem nie jest implementacja ani komentowanej dyrektywy, ani żadnego  innego aktu prawa unijnego. Szczególnie ważny jest jeszcze inny rządowy projekt nowelizacyjny,  jakim jest projekt z dnia 13 marca 2014 r. ustawy o ochronie pokrzywdzo- nego i świadka (z Uzasadnieniem na stronie Rządowego Centrum Legisla- cji). Przewiduje on bowiem nie tylko wdrożenie komentowanej dyrektywy,  lecz także dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/99/UE z dnia  13 grudnia 2011 r. w sprawie europejskiego nakazu ochrony (Dz. Urz. UE  L 338 z 14.12.2011, s. 2). Co ważniejsze jednak – zawiera on propozycję  utworzenia nowej instytucji w postaci systemu policyjnej ochrony po- krzywdzonego i świadka. 8. W myśl projektu środkami ochrony lub pomocy mają być pomoc  psychologiczna, ochrona na czas czynności procesowej, ochrona osobista  oraz pomoc w zakresie zmiany miejsca pobytu, połączona z pomocą finan- sową, lub w zakresie zmiany miejsca zatrudnienia (art. 2 ust. 1 i 2). Pierw- sze dwa mają charakter środków podstawowych, a pozostałe – zaawanso- wanych. Do korzystania z nich są uprawnieni pokrzywdzeni i świadko- wie oraz osoby najbliższe dla nich, jak również „osoby, które nie zostały  wezwane lub przesłuchane w charakterze świadka. Warunkiem jest, aby  nie były pozbawione wolności (art. 2 ust. 3–5). Środki są stosowane na wniosek osoby uprawnionej lub za jej zgodą  na wniosek sądu, organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze  lub z urzędu (art. 3. ust. 1) przez komendanta wojewódzkiego Policji właś- 20 Zagadnienia wstępne ciwego ze względu na miejsce pobytu osoby uprawnionej (art. 3 ust. 2).  Odpowiednie zarządzenie wydaje on w terminie 14 dni po zweryfikowa- niu okoliczności uzasadniających stosowanie środka (art. 3 ust. 4). Osobie  uprawnionej przysługuje na nie zażalenie (art. 3 ust. 6). Środki ochrony  lub pomocy przyznawane są na oznaczony czas (art. 18), stosownie do  okoliczności mogą zostać przez komendanta wojewódzkiego Policji zmie- nione (art. 14 ust. 3), a ich stosowanie może zostać przedłużone na dalszy  oznaczony czas (art. 19). Środek ochrony lub pomocy zostaje cofnięty: w razie ustania prze- słanek, które uzasadniały jego przyznanie; jeżeli świadek złożył fałszywe  zeznania w toku postępowania, w związku z którym udzielono mu środ- ka, bądź też bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznań; jeżeli świadek  umyślnie wprowadził w błąd organ postępowania, w związku z którym  udzielono mu środka, lub też na wniosek osoby chronionej o zakończenie  stosowania środka (art. 20 ust. 1). Natomiast środek ochrony lub pomocy  może zostać cofnięty, jeżeli osoba chroniona zataja istotne informacje ma- jące znaczenie dla ochrony bądź nie przestrzega zasad i zaleceń w zakre- sie udzielonej ochrony albo korzysta z pomocy niezgodnie z jej przezna- czeniem (art. 21 ust. 1). Twórcy projektu argumentowali, że utworzenie takiego systemu jest  niezbędne, ponieważ dotkliwie odczuwalny jest jego brak w sytuacji, gdy  istnieje system ochrony szczególnej kategorii świadków, jakimi są świad- kowie koronni (Uzasadnienie, s. 21 i n.; także M. Piechocki, Świadek pod ochroną, Na Wokandzie 2014, nr 20, s. 15). Nieporozumieniem jest jednak  przede wszystkim przyznanie prawa o decydowaniu o przyznaniu środ- ka ochrony podmiotowi niemającemu nic wspólnego z konkretną spra- wą i poddanie jego kontroli wniosku organu prowadzącemu postępowa- nie w tej sprawie. Szerzej E. Bieńkowska, Wokół projektu utworzenia systemu ochrony pokrzywdzonego i świadka, Prok. i Pr. (w druku). 9. Kompleksowe odniesienie się do wszystkich zarówno obowiązu- jących, jak i projektowanych rozwiązań jest nieodzowne. Dopiero na tym  tle można bowiem dokonać właściwej oceny przedsięwzięć legislacyjnych  w odniesieniu do kształtowania pozycji pokrzywdzonych. W szczególno- ści konieczne było rozważenie, czy nowowprowadzone bądź projektowane  zmiany nie są sprzeczne z podstawowym celem dyrektywy 2012/29/UE,  jakim jest wzmocnienie pozycji ofiar w obrębie UE (zob. też komentarz do  pkt 4 Preambuły). Pamiętać bowiem należy, iż stwierdzenie niezgodności  w tym zakresie oznacza naruszenie przez Polskę zasady lojalności okre- 21 Zagadnienia wstępne ślonej w art. 4 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja  skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47), która obliguje pań- stwa członkowskie do niepodejmowania przedsięwzięć godzących w jej  cel w okresie dzielącym datę wejścia w życie i datę upływu terminu im- plementacji dyrektywy. Zob. m.in. A. Grzelak, Charakterystyka instrumentów prawnych współpracy w sprawach karnych w Radzie Europy i Unii Europejskiej (w:) Europejskie prawo karne, pod red. A. Grzelak, M. Królikowskiego, A. Sa- kowicza, Warszawa 2012, s. 161–162. 22 Preambuła PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY DYREKTYWA 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 57) Ewa Bieńkowska, Lidia Mazowiecka Preambuła PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczegól- ności jego art. 82 ust. 2, 1. Na mocy traktatu lizbońskiego przepis art. 82 ust. 2 TFUE, za- mieszczony w dodanym rozdziale 4 „Współpraca sądowa w sprawach  karnych”, uzyskał następujące brzmienie: „W zakresie niezbędnym dla  ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych,  jak również współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych  o wymiarze transgranicznym, Parlament Europejski i Rada, stano- wiąc w drodze dyrektyw zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą,  mogą ustanawiać normy minimalne. Normy takie uwzględniają różni- ce między tradycjami i systemami prawnymi Państw Członkowskich.  Dotyczą one: a) wzajemnego dopuszczania dowodów między Pań- stwami Członkowskimi; b) praw jednostek w postępowaniu karnym;  c) praw ofiar przestępstw; d) innych szczególnych aspektów postępo- 23 Ewa Bieńkowska, Lidia Mazowiecka wania karnego, określonych uprzednio przez Radę w drodze decyzji;  przyjmując taką decyzję, Rada stanowi jednomyślnie po uzyskaniu  zgody Parlamentu Europejskiego. Przyjęcie minimalnych norm, o któ- rych mowa w niniejszym ustępie, nie stanowi przeszkody dla Państw  Członkowskich w utrzymaniu lub ustanowieniu wyższego poziomu  ochrony osób”. Dzięki uznaniu praw ofiar przestępstw za samoistny przedmiot dy- rektyw wyznaczających standardy minimalne możliwe stało się podjęcie  nowych działań w tym zakresie. uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, 2. Dyrektywa odwołuje się do wniosku Komisji Europejskiej z dnia  18 maja 2011 r., którego przedmiotem był projekt komentowanej dyrekty- wy. Zob. Zagadnienia wstępne, t. 3. po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego1, uwzględniając opinię Komitetu Regionów2, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą3, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Unia postawiła sobie za cel utrzymanie i rozwijanie przestrzeni wol- ności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, której fundamentem jest wza- jemne uznawanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i karnych. (2) Unia jest zdecydowana chronić ofiary przestępstw i ustanowić normy minimalne w tej dziedzinie, a Rada przyjęła decyzję ramową 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. o pozycji ofiar w postępowaniu karnym4. W Programie sztokholmskim – Otwarta i bezpieczna Europa 1  Dz. Urz. UE C 43 z 15.02.2012, s. 39. 2  Dz. Urz. UE C 113 z 18.04.2012, s. 56. 3  Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia 12 września 2012 r. (dotychczas nieopublikowane  w Dzienniku Urzędowym) oraz decyzja Rady z dnia 4 października 2012 r. 4  Dz. Urz. WE L 82 z 22.03.2001, s. 1. 24 Preambuła dla dobra i ochrony obywateli5, przyjętym przez Radę Europejską na po- siedzeniu w dniach 10 i 11 grudnia 2009 r., Komisja i państwa członkow- skie zostały wezwane do zbadania, w jaki sposób udoskonalić przepisy i praktyczne środki wsparcia służące ochronie ofiar, zwracając szczegól- ną uwagę na zapewnienie wszystkim ofiarom – w tym ofiarom terrory- zmu – wsparcia i uznania ich statusu. 3. Szerzej o decyzji ramowej 2001/220/WSiSW – Zagadnienia wstępne, t. 2. 4. Kierunki zmian wyznaczone w programie sztokholmskim zna- lazły się następnie w Planie działań służącym jego realizacji. Zob. ko- munikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu, Euro- pejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów –  Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Plan działań słu- żący realizacji programu sztokholmskiego, zał., 20.4.2010, COM(2010)171  wersja ostateczna, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do ?uri=COM:2010:0171:FIN:PL:PDF. (3) Art. 82 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przewiduje możliwość ustanowienia norm minimalnych, które miałyby zastosowanie w państwach członkowskich, w celu ułatwienia wzajem- nego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również uspraw- nienia współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym, w szczególności w odniesieniu do praw ofiar przestępstw. 5. Zob. komentarz do Preambuły, teza 1. (4) W swojej rezolucji z dnia 10 czerwca 2011 r. w sprawie harmonogramu działań na rzecz zwiększania praw i ochrony ofiar, zwłaszcza w postę- powaniu karnym6 („harmonogram budapeszteński”), Rada stwierdziła, że na szczeblu Unii należy podjąć działania zmierzające do zwiększenia praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. W związku z tym, zgodnie ze wspomnianą rezolucją, celem niniejszej dyrektywy jest dokonanie 5  Dz. Urz. UE C 115 z 4.05.2010, s. 1. 6  Dz. Urz. UE C 187 z 28.06.2011, s. 1. 25 Ewa Bieńkowska, Lidia Mazowiecka przeglądu i uzupełnienie zasad określonych w decyzji ramowej 2001/220/ WSiSW oraz podjęcie istotnych działań służących zwiększeniu pozio- mu ochrony ofiar w całej Unii, w szczególności w ramach postępowania karnego. 6. W harmonogramie budapeszteńskim Rada wskazała w szczegól- ności na konieczność – poprzez ustanowienie norm minimalnych – osiąg- nięcia następujących ogólnych celów:   1)  stworzenie odpowiednich procedur i struktur służących zagwaran- towaniu poszanowania godności, integralności osobistej i psycholo- gicznej oraz prywatności ofiar w postępowaniu karnym;   2)  zwiększenie dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla ofiar prze- stępstw, również poprzez wspieranie działań służb oferujących im  wsparcie;   3)  stworzenie odpowiednich procedur i struktur służących zapobiega- niu wtórnej i ponownej wiktymizacji;   4)  wspieranie zapewniania ofiarom ustnego i pisemnego tłumaczenia  w postępowaniu karnym;   5)  w odpowiednich przypadkach – zachęcanie ofiar do aktywnego  uczestniczenia w tym postępowaniu;   6)  zwiększanie praw ofiar i ich reprezentantów prawnych do otrzymy- wania na czas informacji dotyczących postępowania i jego wyników;   7)  zachęcanie do korzystania ze sprawiedliwości naprawczej i alternatyw- nych metod rozwiązywania sporów biorących pod uwagę interes ofiary;   8)  zwracanie szczególnej uwagi na dzieci będące najbardziej narażoną  grupą ofiar i uwzględnianie ich najlepszego interesu;   9)  dopilnowanie, aby państwa członkowskie oferowały szkolenia lub  zachęcanie do ich oferowania dla wszystkich grup zawodowych ma- jących kontakt z ofiarami; i w końcu  10)  dopilnowanie, aby ofiara mogła otrzymać odpowiednie odszkodowanie. 7. Dyrektywa nie wprowadza zasad dotyczących kształtowania sytua- cji ofiar przestępstw całkowicie odmiennych od tych, które zostały określo- ne w decyzji ramowej 2001/220/WSiSW, a jedynie je modyfikuje i uzupełnia,  jak również specyfikuje pewne nowe przedsięwzięcia, które mają doprowa- dzić do zwiększenia poziomu ochrony ofiar. Nie ogranicza się przy tym –  tak samo jak decyzja ramowa 2001/220/WSiSW – do praw przysługujących  ofiarom w postępowaniu karnym, ale również w okresie je poprzedzającym,  jak i następującym po nim. Zob. też komentarz do pkt 65 Preambuły, teza 94. 26 Preambuła (5) W rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie eliminacji przemocy wobec kobiet7 wezwano państwa człon- kowskie do udoskonalenia przepisów prawa krajowego i strategii poli- tycznych w zakresie zwalczania wszelkich form przemocy wobec kobiet oraz do podjęcia działań ukierunkowanych na przyczyny przemocy wo- bec kobiet, przede wszystkim za pomocą środków prewencyjnych, a także wezwano Unię do zagwarantowania wszystkim ofiarom przemocy prawa do otrzymania pomocy i wsparcia. (6) W rezolucji z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie priorytetów oraz zary- su ram nowej polityki UE w dziedzinie walki z przemocą wobec kobiet8 Parlament Europejski zaproponował strategię zwalczania przemocy wo- bec kobiet, przemocy domowej i okaleczania żeńskich narządów płcio- wych jako podstawę przyszłych prawnokarnych instrumentów ustawo- dawczych służących zwalczaniu przemocy na tle płciowym, obejmującą metody walki z przemocą wobec kobiet (strategia, zapobieganie, ochro- na, ściganie, świadczenie usług i partnerstwo), która uzupełniona zosta- nie planem działania Unii. Międzynarodowe uregulowania prawne w tej dziedzinie obejmują Konwencję ONZ w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) przyjętą 18 grudnia 1979 r., zalece- nia i decyzje komitetu CEDAW oraz Konwencję Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej przyjętą w dniu 7 kwietnia 2011 r. 8. Jak wynika z treści pkt 5 i 6 Preambuły, na forum Unii Europej- skiej od dość dawna podejmowane są działania mające na celu zintensy- fikowanie oraz skoordynowanie przedsięwzięć służących zapobieganiu  i zwalczaniu wszelkiego rodzaju przemocy wobec kobiet. Unia nie przyjęła  jednak – jak dotąd – żadnych wiążących aktów prawnych poświęconych  wyłącznie tym kwestiom. Komentowana dyrektywa wprowadza natomiast  szczególne środki ochrony również dla ofiar takich czynów, pod warun- kiem że dokonana w odniesieniu do nich indywidualna ocena wykaże, iż  niezbędne jest udostępnienie im, jeśli sobie tego życzą, takich środków.  Szerzej komentarz do art. 22–24 dyrektywy. 9. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji  kobiet, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych  7  Dz. Urz. UE C 285 E z 21.10.2010, s. 53. 8  Dz. Urz. UE C 296 E z 2.10.2012, s. 26. 27 Ewa Bieńkowska, Lidia Mazowiecka dnia 18 grudnia 1979 r., którą Polska ratyfikowała w dniu 18 lipca 1980 r.  (Dz. U. z 1982 r. Nr 10, poz. 71, zał.), określenie „dyskryminacja kobiet” uj- muje jako oznaczające „wszelkie zróżnicowanie, wyłączenie lub ogranicze- nie ze względu na płeć, które powoduje lub ma na celu uszczuplenie albo  uniemożliwienie kobietom, niezależnie od ich stanu cywilnego, przyzna- nia, realizacji bądź korzystania na równi z mężczyznami z praw człowie- ka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego, go- spodarczego, społecznego, kulturalnego, obywatelskiego i innych” (art. 1).  Zobowiązuje ona państwa do podjęcia wszystkich niezbędnych kroków  na rzecz eliminacji jakiejkolwiek dyskryminacji kobiet (art. 2), w tym ma- jących doprowadzić do:   a)  zmiany społecznych i kulturowych wzorców zachowania mężczyzn  i kobiet w celu osiągnięcia likwidacji przesądów i zwyczajów lub in- nych praktyk, opierających się na przekonaniu o niższości lub wyż- szości jednej z płci albo na stereotypach roli mężczyzny i kobiety;   b)  zapewnienia, aby wychowanie w rodzinie wyrabiało właściwe rozu- mienie macierzyństwa jako funkcji społecznej oraz poczucie wspól- nej odpowiedzialności mężczyzn i kobiet za wychowanie i rozwój ich  dzieci przy założeniu, że wzgląd na dobro dzieci ma zawsze podsta- wowe znaczenie” (art. 5). Konwencja wskazuje również (art. 6) na konieczność podejmowania  działań, także ustawodawczych, mających na celu likwidację wszystkich  postaci handlu kobietami oraz ciągnięcia zysków z ich prostytucji. Zob. też  m.in. K. Sękowska-Kozłowska, Kontrola implementacji Konwencji w sprawie li- kwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW), Problemy Współczes- nego Prawa Międzynarodowego Europejskiego i Porównawczego 2009,  vol. VII, numer specjalny: Ochrona praw człowieka, s. 121 i n. 10. Z kolei Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu prze- mocy wobec kobiet i przemocy domowej (Konwencja nr 210; tekst polski:  hub.coe.int oraz wraz z memorandum wyjaśniającym (w:) Jak skutecznie chronić ofiary przemocy w rodzinie, pod red. L. Mazowieckiej, Warszawa 2013,  s. 273 i n.), którą Polska podpisała w dniu 18 grudnia 2012 r., odnosi się do  dwóch zjawisk. Pierwszym jest „przemoc wobec kobiet”, która oznacza „na- ruszenie praw człowieka oraz formę dyskryminacji kobiet, w tym wszyst- kie akty przemocy ze względu na płeć, które prowadzą lub mogą prowa- dzić do fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej szkody lub  cierpienia kobiet, w tym również groźby takich aktów, sytuacje przymu- su lub arbitralnego pozbawienia wolności, zarówno w życiu publicznym,  28 Preambuła jak i prywatnym” (art. 3 lit. a). Natomiast drugie zjawisko to „przemoc do- mowa”, która w Konwencji jest rozumiana jako „wszystkie akty fizycznej,  seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej przemocy występujące w ro- dzinie lub gospodarstwie domowym lub pomiędzy byłymi lub obecnymi  małżonkami lub partnerami, niezależnie od tego, czy sprawca i ofiara dzie- lą miejsce zamieszkania, czy też nie” (art. 3 lit. b). W Konwencji zdefiniowano ponadto dwa bardzo ważne terminy.  Pierwszym jest „przemoc ze względu na płeć” określona jako oznaczająca  „przemoc skierowaną przeciwko kobiecie ze względu na jej płeć lub taką  przemoc, która w szczególności dotyka kobiety” (art. 3 lit. d), zaś drugim –  termin „płeć społeczno-kulturowa” rozumiana jako „społecznie skonstru- owane role, zachowania, działania i atrybuty, które dane społeczeństwo  uznaje za odpowiednie dla kobiet lub mężczyzn” (art. 3 lit. c). Konwencja ma zatem przede wszystkim na uwadze ochronę kobiet  padających ofiarą przemocy wyłącznie z powodu określonych kulturo- wych uwarunkowań danego społeczeństwa. Nieuchronne jest w tej sytua- cji skojarzenie jej podstawowych założeń z socjologiczną koncepcją gender,  która – błędnie nazywana „ideologią” prowadzącą do powstawania róż- nych przejawów patologii społecznej, jak pedofilia, nadmierna seksuali- zacja życia społecznego, akceptacja preferencji homoseksualnych, upadek  rodziny itp. – stała się przedmiotem nader ożywionych i przepełnionych  emocjami dyskusji, a atakowana jest głównie z pozycji skrajnie prawico- wych, które mocno wspiera, jeśli nawet częstokroć ich w ogóle nie generu- je, Kościół katolicki. W efekcie środowiska te najpierw ostro występowały  przeciwko podpisaniu Konwencji, a obecnie nawołują do powstrzymania  się od jej ratyfikowania. 11. Niezbędne staje się w związku z tym, choćby bardzo syntetycz- ne, przybliżenie koncepcji gender, określanej też jako koncepcja płci kul- turowej, płci społecznej lub społeczno-kulturowej tożsamości płciowej.  Jej istota – najogólniej – odnosi się do sumy cech, zachowań, stereotypów  i ról płciowych przyjmowanych przez kobiety i mężczyzn w ramach danej  kultury w drodze socjalizacji, niewynikających bezpośrednio z biologicz- nych różnic w budowie ciała. Można więc inaczej powiedzieć, że gender oznacza stworzone przez społeczeństwo w procesie jego rozwoju kultu- rowego role uznawane za odpowiednie dla kobiet i dla mężczyzn, a więc  tradycyjnie im przypisane. Celem tej koncepcji jest zaś obalenie panują- cych stereotypów i przyznanie obu płciom jednakowych praw. Szerzej  m.in. opracowania w: Gender. Perspektywa antropologiczna, t. 1, Organizacja 29
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Komentarz
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: