Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00427 010209 13620166 na godz. na dobę w sumie
Dyskrecjonalność w prawie antymonopolowym - ebook/pdf
Dyskrecjonalność w prawie antymonopolowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8046-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W prezentowanej publikacji dokonano analizy regulacji antymonopolowych pod kątem występujących w nich luzów normatywnych kształtujących dyskrecjonalność orzekania Prezesa UOKiK. Znajdujący się u podstaw konstrukcji ustawy antymonopolowej luz normatywny ma w założeniu umożliwiać skuteczną realizację funkcji ochronnej norm tego prawa. Racjonalność takiego rozwiązania wpisuje się w ogólną tendencję upoważnienia administracji do wyznaczonych ustawą działań dyskrecjonalnych wszędzie tam, gdzie normowana materia uzasadnia i zarazem nakazuje określone typy dyskrecjonalności. Na tym tle Autor stawia pytania o specyfikę dyskrecjonalności w prawie antymonopolowym, a także jej funkcje z punktu widzenia skuteczności i jakości norm tego prawa. Odnosi się przy tym do wymogu jego niezbędnej określoności, tkwiącej w założeniach państwa prawnego. Autor prezentuje nowatorskie podejście do prawa konkurencji, ujmuje je kompleksowo i osadza w polskim systemie prawa, sytuując w kontekście wartości nadrzędnych wyrażonych w Konstytucji RP. Publikacja ta stanowi istotny przyczynek do dyskusji o prawie konkurencji na nowej - dotąd jedynie incydentalnie analizowanej - płaszczyźnie.

Adresaci:
Monografia ma istotną wartość merytoryczną zarówno dla praktyków: sędziów, adwokatów, radców prawnych, pracowników organów administracji rządowej i samorządowej, jak i teoretyków zajmujących się prawem konkurencji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dyskrecjonalność w prawie antymonopolowym Cezary Banasiński / monografie / prawo gospodarcze Warszawa 2015 Stan prawny na 1 grudnia 2014 r. Uwzględniono zmianę do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, która wchodzi w życie 18 stycznia 2015 r. Wydawca: Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący: Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne: Zespół Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Publikacja była przedmiotem recenzji prof. Hanny Gronkiewicz-Waltz © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN: 978-83-264-8044-7 (wersja drukowana) 978-83-264-8046-1 (ePUB) 978-83-264-8045-4 (ePDF) Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszaw ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3. Konstytucyjny model społecznej gospodarki rynkowej jako źródło konkurencji i zarazem jej ochrony? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Konkurencja i jej ochrona w świetle wolności gospodarczej i majątkowej oraz zasady równości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 4.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 4.2. Wolność gospodarcza i majątkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 4.3. Równość konkurowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 5. Konkurencja jako konstytucyjna zasada ustroju gospodarczego i zarazem publiczne prawo podmiotowe? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 6. Dyskrecjonalność w prawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 6.2. Dyskrecjonalność w prawie w świetle orzecznictwa konstytucyjnego . . 9 6.3. Uznanie administracyjne i inne przejawy dyskrecjonalności 11 15 5 7 24 4 4 6 1 6 8 8 9 administracji w świetle nauki prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 118 ROZDZIAŁ II. Konkretyzujące kompetencje organu antymonopolowego metaklauzule generalne z art. 1 u.o.k.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Klauzula interesu publicznego jako przesłanka działania organu 120 120 antymonopolowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 3. Konkurencja – metakryterium aksjologii otwartej w stosowaniu ustawy antymonopolowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 4. Eksterytorialny skutek antykonkurencyjnych zachowań przedsiębiorców jako przesłanka kształtująca dyskrecjonalność organu antymonopolowego . . . 5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 182 5 Spis treści ROZDZIAŁ III. Normatywne definicje otwarte − rynek właściwy i pozycja dominująca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Rynek właś ciwy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Aspekt produktowy rynku właś ciwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1. Kryterium przeznaczenia towaru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2. Kryterium ceny towaru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3. Kryterium właś ciwości towaru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Aspekt geograficzny rynku właś ciwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Kryterium rodzaju i właś ciwości towaru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Kryterium barier dostępu do rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.3. Kryterium preferencji konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.4. Kryterium znaczących różnic cen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.5. Kryterium kosztów transportu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Pozycja dominująca przedsiębiorcy na rynku właściwym . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 186 187 187 193 193 201 208 213 213 215 224 229 230 233 251 ROZDZIAŁ IV. Dyskrecjonalność w orzekaniu w sprawach praktyk ograniczających konkurencję . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 1. Otwartość zakazów praktyk ograniczających konkurencję – wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Nadużycie pozycji dominującej – problem jednoznacznego zdefiniowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Nieuczciwe ceny – kategoria intuicyjna czy w pełni mierzalna . . . . . . . . . 1.3. Praktyki kontyngentowe – w poszukiwaniu skutecznych kryteriów 258 259 263 oceny antykonkurencyjnych zachowań przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . 285 1.4. Pojęcie uciążliwych warunków umów – problem typowych relacji rynkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Zakaz dyskryminacji i obniżony standard jego dowodzenia . . . . . . . . . . . 1.6. Uzależnianie zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia innego świadczenia – kwestia rzeczowego i zwyczajowego związku z przedmiotem umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.7. Ocena klauzuli wyłączności w porozumieniach ograniczających dostęp do rynku innym przedsiębiorcom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.8. Przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji – konkretyzacja klauzuli generalnej poprzez klauzulę generalną? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Racjonalizacja i relatywizacja zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Podejście ekonomiczne do zakazu nadużywania pozycji dominującej . . . 2.2. Relatywizacja zakazu porozumień ograniczających konkurencję . . . . . . 3. Zakres luzu decyzyjnego organu antymonopolowego w sprawach praktyk ograniczających konkurencję . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 300 303 307 313 316 317 322 338 361 6 Spis treści ROZDZIAŁ V. Zakres swobody decyzyjnej organu antymonopolowego w wykonywaniu nadzoru nad koncentracjami przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Luz interpretacyjny organu antymonopolowego w odniesieniu do przesłanek uzasadniających obowiązki notyfikacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Ocenność wyłączeń spod obowiązku notyfikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Dyskrecjonalność w orzekaniu w sprawach nadzoru nad koncentracjami 365 365 368 375 przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 5. Specyfika luzów decyzyjnych w odniesieniu do możliwości przedłużenia terminu na przeprowadzenie koncentracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 419 ROZDZIAŁ VI. Luzy normatywne w stosowaniu kar w administracyjnym procesie antymonopolowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Wykorzystanie dyskrecjonalnych uprawnień w praktyce orzeczniczej organu antymonopolowego w zakresie nakładania kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Elementy dyskrecjonalności w programie łagodzenia kar (Leniency) . . . . . . . 4. Dyskrecjonalne stosowanie art. 81 u.o.k.k. (zaskarżenie decyzji) . . . . . . . . . . 5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ VII. Specyfika dyskrecjonalności w prawie antymonopolowym; możliwe kierunki jej związania i skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Istota dyskrecjonalności w prawie antymonopolowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Dyskrecjonalność prawa antymonopolowego a jego skuteczność, jakość i określoność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Ewolucja ustawodawstwa antymonopolowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Skuteczność prawa antymonopolowego i jego jakość . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Kwestia dostatecznej okreś loności prawa antymonopolowego . . . . . . . . . 4. Prawne i ekonomiczne środki kontroli władzy dyskrecjonalnej organu antymonopolowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Proporcjonalność jako kryterium oceny legalności władzy dyskrecjonalnej organu antymonopolowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Ekonomiczna analiza prawa antymonopolowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 422 426 440 457 464 466 466 468 478 478 482 491 513 523 523 535 5. Dyskrecjonalność działania organu antymonopolowego przesłanką specyfiki wykonywania przez ten organ nadzoru nad rynkiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 567 7 Wykaz skrótów – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – ustawa z 17 listo pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) – ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) Akty k.c. k.p.a. k.p.c. k.s.h. Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. nowela z 10 czerwca 2014 r. rozporządzenie nr 139/2004 (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 945) – rozporządzenie Rady (WE) nr 139/2004 z 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporzą- dzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.Urz. UE 2004 L 24/1) – ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsu- u.o.k.k., ustawa anty- monopolowa TFUE (dawniej TWE) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm; tekst skonsolidowany Dz.Urz. UE 2012 C 326/47 ) mentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) Wytyczne Komisji Europejskiej Publikatory Biuletyn RPO EPS GSP KPP LEX Lex Polonica – „Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich” – „Europejski Przegląd Sądowy” – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Kwartalnik Prawa Publicznego” – Serwis Prawniczy Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska 9 Wykaz skrótów – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i woje- wódzkich sądów administracyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba cywilna oraz Izba Ad- ministracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izby Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór dodatkowy – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Prawa i Administracji” – „Przegląd Prawa Publicznego” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny” – „Studia Prawnicze” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Narodowy Fundusz Zdrowia – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Sąd Pierwszej Instancji – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów MoP NP ONSA ONSAiWSA OSNC OSNCP OSNKW OSNP OSP OTK OTK-A PiP PiZS PPH PPiA PPP Pr. Spół. PS PUG RPEiS SP TPP ZNSA ZNUJ ZNUŁ Inne ETPC NFZ NSA SN SOKiK SPI TK TSUE (TS) UOKiK 10 Od Autora Problematyka prawa antymonopolowego jest dziedziną stosunkowo młodą, nierozerwalnie związaną z transformacją gospodarki ostatniego ćwierć- wiecza. Problematyka ta nie stanowi jednak już od dawna dziedziny ni- szowej, znajdując swoje należne miejsce w podręcznikach do nauki prawa administracyjnego gospodarczego i będąc jednocześnie przedmiotem po- głębionych analiz doktrynalnych w monografiach poświęconych wybranym problemom badawczym oraz licznych komentarzy do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; przedmiotem analiz jest także orzecznictwo antymonopolowe i orzecznictwo sądowe, konkretyzujące ogólne sformu- łowania ustawy antymonopolowej i nadające im wymierną treść. Na mar- ginesie rozważań doktryny znajduje się natomiast problem luzów norma- tywnych prawa antymonopolowego, będący specyfiką tej dziedziny prawa. Tymczasem tradycyjne poglądy na prawo, nierozerwalnie związane z po- zytywizmem prawniczym, oparte na koncepcji stosowania prawa jako sylogizmu prawniczego pozostają całkowicie nieprzydatne w kontekście prawa antymonopolowego. Prawo antymonopolowe tworzy podstawy do wyjątkowo szerokiego dyskrecjonalnego działania organu administracji, umożliwiając mu znaczną swobodę rozstrzygnięć podejmowanych na gruncie norm tego prawa. Pojęcie dyskrecjonalności nie ma jednoznacznie sprecyzowanych granic treściowych. Należy je pojmować szeroko jako – wynikające z zamierzo- nego przez ustawodawcę luzu normatywnego – wszelkie formy swobody orzeczniczej organu stosującego prawo w jej aspekcie decyzyjnym, jak i in- terpretacyjnym w odniesieniu do norm prawnych zawierających klauzule generalne, inne zwroty niedookreś lone i zwroty szacunkowe; w granicach treściowych dyskrecjonalności znajduje się także swobodna ocena do- wodów przez organ antymonopolowy. 11 Od Autora Kwestią niebudzącą wątpliwości jest usytuowanie reglamentacyjnego charakteru norm prawa antymonopolowego w ramach interwencjonizmu państwowego. W całości otwarta pozostaje natomiast problematyka kon- stytucyjnych źródeł konkurencji i jej ochrony, a także relacja konkurencji do wolności gospodarczej i majątkowej przedsiębiorców oraz konstytu- cyjnej zasady równości. Otwarte jest też pytanie, na ile unormowania konstytucyjne wprowadzają zasadę konkurencji jako jedną z zasad ustroju gospodarczego, a także czy możliwe jest wyinterpretowanie z wolności gospodarczej publicznego prawa podmiotowego do konkurowania. Dla dyskrecjonalności działania organu antymonopolowego problematyka ta jest o tyle istotna, że zasady konstytucyjne pełnią funkcję wiążącą pod- mioty stosujące prawo w sytuacji braku lub niejednoznaczności reguł prawa powszechnego. Normatywny aspekt doktryny zasad konstytucyj- nych koncentruje się bowiem na poprawności decyzji w świetle obowią- zującego prawa i ustalonych faktów. Zasady prawa istotnie dopełniają dyskrecjonalność prawa; będąc podstawą formułowania dyrektyw inter- pretacyjnych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy zastosowane reguły wykładni prowadzą do wypowiedzi niejasnej, która dopuszcza więcej niż jedno moż- liwe rozwiązanie, zawężają możliwość dowolności rozstrzygnięcia organu stosującego prawo. Dyskrecjonalność stosowania prawa antymonopolowego ma w założeniu umożliwiać skuteczną realizację funkcji ochronnej norm tego prawa. Stąd też dyskrecjonalność osadzona jest przede wszystkim w konstrukcji klauzul generalnych, traktowanych jako zwroty niedookreś lone, będące częścią przepisu prawa, który odsyła do ocen o charakterze pozaprawnym wyrażających okreś lone wartości. W prawie antymonopolowym klau- zule generalne zawarte są w zakazach antykonkurencyjnych praktyk, jak i w uregulowaniach dotyczących prewencyjnej kontroli koncentracji; zawiera je także przepis okreś lający zakres przedmiotowy ustawy anty- monopolowej, jak i wiele definicji legalnych. Klauzule te tworzą szczegól- nego rodzaju system klauzul o różnorodnych treściowo odesłaniach po- zasystemowych, a przede wszystkim o różnych funkcjach w odniesieniu do ich roli w rekonstrukcji norm kompetencyjnych organu antymonopo- lowego. Kwestia ta wymaga pogłębionej analizy zwłaszcza na tle orzecz- nictwa antymonopolowego. Oparcie prawa antymonopolowego na przepisach kształtujących dys- krecjonalność działania organu administracji wpisana jest w generalną 12 Od Autora tendencję upoważnienia administracji do swobodnego, aczkolwiek związanego ustawą, działania wszędzie tam, gdzie materia normowana uzasadnia okreś lone typy dyskrecjonalności. W kontekście tej tendencji otwarta jest kwestia, na ile dyskrecjonalność, wynikająca z prawa anty- monopolowego, wykazuje cechy szczególne, sobie tylko właś ciwe. Nie bez znaczenia jest także wzajemna zależność dyskrecjonalności stosowania prawa antymonopolowego oraz jego skuteczności i jakości, a także – tkwiącej u podstaw zasady państwa prawnego – niezbędnej okreś loności prawa. Ta ostatnia kwestia wymaga poszukiwania kryteriów obiektywi- zujących stosowanie norm prawa antymonopolowego w zgodzie z celami ustawy i generalnie pojętą praworządnością. U podstaw formuły pań- stwa prawnego znajduje się bowiem ochrona konstytucyjnych wolności i praw przedsiębiorców. Dyskrecjonalność stosowania prawa antymo- nopolowego nie pozostaje bez wpływu na stan pewności prawnej adre- satów rozstrzygnięć organu administracji. Otwarte jest wreszcie pytanie, czy – znajdująca swoje źródło w prawie antymonopolowym i wynikająca ze specyfiki ograniczeń reglamentacyjnych tkwiących w ustawowych zakazach – dyskrecjonalność stosowania norm tego prawa konstytuuje szczególnego rodzaju nadzór nad rynkiem. 13 Konstytucyjna problematyka konkurencji Rozdział I i jej ochrony 1. Wprowadzenie Regulacja przez państwo procesów społecznych znalazła swoje odzwiercie- dlenie w pojęciu interwencjonizmu, które na trwałe ukształtowało obraz współczesnego państwa1. Kiedy okazało się, że filozofia liberalna nie przy- nosi rozwiązania podstawowych problemów gospodarczych i społecznych państwa przemysłowego, to swoiste wyznanie wiary, ukierunkowane na ideę samosterującego społeczeństwa, musiało siłą rzeczy zostać uznane za utopijne i zastąpione tezą o konieczności aktywnego oddziaływania pań- stwa na gospodarkę i przebieg procesów społecznych, prowadząc w efekcie do ingerencji w byt społeczeństwa jako całości i jego członków2. W następstwie ewolucji w pojmowaniu wolności jednostki państwu zo- stało przypisane to zadanie, jakim jest troska o sprawne funkcjonowanie 1 K. Kiczka, Wolność gospodarcza a interwencjonizm państwowy, w: Granice wolności gospodarczej w systemie społecznej gospodarki rynkowej. Księga Jubileuszowa z okazji 40-lecia pracy naukowej prof. dr. hab. Jana Grabowskiego, Katowice 2004, s. 105 i n.; zob. też C. Banasiński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo go- spodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2011, s. 32; E. Domańska, Wokół interwencji państwa w gospodarkę, Warszawa, 1992, s. 53; C. Kosikowski, Kon- stytucyjna regulacja zasad ustroju gospodarczego, w: A. Łopatka, (red.), Ku konstytucji społeczeństwa obywatelskiego, Warszawa 1995, s. 62 in. Zob. także krytycznie L. von Mises, Interwencjonizm, Kraków 2005, s. 26 i n. 2 C. Kosikowski, Konstytucyjna…, s. 62 i n.; zob. także C. Banasiński, Konstytucyjne podstawy porządku prawnego w gospodarce, w: C. Banasiński, J. Oniszczuk (red.), Kon- stytucja – Trybunał Konstytucyjny. Zbiór studiów, Warszawa 1998, s. 26 i n. 15 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony gospodarki, wyrażające się już nie tylko w kształtowaniu ram prawnych dla gospodarującego obywatela, lecz także w dążeniu do zapewnienia sku- tecznego mechanizmu gospodarki rynkowej, gwarantującego nie tylko po- stęp gospodarczy, lecz także rozwój jednostki i rozwój społeczny. Ustawo- dawstwo stało się nie tyle formą reglamentacji działalności gospodarczej, ile wręcz podstawą społecznego współżycia oraz sposobem zachowania w obrębie gospodarującego społeczeństwa sprawiedliwości społecznej i porządku społecznego; rola państwa w tym zakresie okazała się niezastę- powalna i trwała3. W konsekwencji liberalne założenie stanu neutralnego państwa i prawnie wolnej gospodarki wyparte zostało przez rozpowszech- nione szeroko założenie utożsamiania skutecznej polityki państwa i pełnej sukcesu gospodarki, gwarantującej faktyczną realizację wolności obywa- tela. Oddziaływanie państwa na gospodarkę nabrało wymiaru powszech- nego, przy czym oddziaływanie to uzyskało swoje podstawy konstytu- cyjne4, czego doktrynalnym wyrazem jest współcześnie pojęcie ustroju gospodarczego5 (okreś lanego czasami jako „konstytucja gospodarcza” w znaczeniu formalnym tego pojęcia)6. Z uwagi na fakt, że elementem prawnej regulacji gospodarki przez pań- stwo stały się także normy prawa antymonopolowego, należy postawić pytanie o podstawy konstytucyjne tej funkcji państwa, której treścią jest ochrona rynku przed zniekształcającą jego mechanizmy monopo- lizacją i kartelizacją gospodarki. Konkurencja postrzegana jest bowiem jako swoista wartość gospodarcza, której dochowanie jest uważane za powinność państwa i zarazem treść interesu publicznego7; wartość ta jest przy tym na tyle istotna i trwała, że jej normatywną ochronę uznaje się za zasadę publicznego prawa gospodarczego w sposób pośredni, jako jeden z elementów zasady ochrony prawidłowego funkcjonowania gospodarki rynkowej8 lub generalnie jako zasadę ustroju skutkującą 3 M. Wyrzykowski, Legislacja – demokratyczne państwo prawa – radykalne reformy po- lityczne i gospodarcze, w: H. Suchocka (red.), Tworzenie prawa w demokratycznym pań- stwie prawnym, Warszawa 1992, s. 45. 4 C. Banasiński, w: H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo…, s. 38–41. 5 Szeroko A. Domańska, Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego Polski, War- szawa 2001, s. 7 i n. 6 K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2009, s. 63. 7 A. Chełmoński, w: A. Borkowski, A. Chełmoński, M. Guziński, K. Kiczka, L. Kieres, T. Kocowski, M. Szydło, Administracyjne prawo gospodarcze, Wrocław 2009, s. 61. 8 Tamże. 16 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? dla gospodarki9, bądź też bezpośrednio, jako jedną z zasad ustroju go- spodarczego10. Kwestie te wymagają szerszego odniesienia, stanowiąc punkt wyjścia analizy specyfiki prawa antymonopolowego i jego egze- kwowania. Uregulowania prawa antymonopolowego wykazują jakościowo specyficzną cechę norm tego prawa co do charakteru i zakresu ingerencji w wolność gospodarczą i wolność majątkową. Prawo antymonopolowe dopuszcza nie tylko stosowanie uznania administracyjnego, lecz także poprzez liczne ode- słania do norm i ocen pozaprawnych kształtuje daleko idącą dyskrecjonal- ność działania organu administracji. Stąd też analizę konstytucyjnej proble- matyki konkurencji i jej ochrony należy uzupełnić zarówno o kwestię granic dopuszczalności kreowania przez ustawodawcę konstrukcji uznania admi- nistracyjnego, jak i o ocenę stanu dyskusji nad istotą tej konstrukcji. 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? W orzecznictwie Sądu Najwyższego11, a także w literaturze wyrażany jest czasami pogląd, że przepis art. 76 Konstytucji RP uznać należy za podstawę konstytucyjną ochrony konkurencji12, jak i podstawę konstytucyjną konku- rencji jako takiej13. Poglądu tego nie da się zaakceptować bez zastrzeżeń14. Przepis art. 76 Konstytucji RP adresowany jest do władz publicznych, o czym świadczy w sposób niebudzący wątpliwości zdanie 2 tego przepisu, odsyłające do woli ustawodawcy zwykłego, w którego gestii znajduje się okreś lenie zakresu ochrony wskazanych w nim podmiotów oraz wartości 9 Zasadę „uczciwej konkurencji”, odnoszącą się wprawdzie do zachowań państwa, jednak chroniącą przede wszystkim przedsiębiorców, zob.: C. Kosikowski, Publiczne prawo gospodarcze Polski i Unii Europejskiej, Warszawa 2005, s. 71. 10 K. Strzyczkowski, Prawo…, s. 101 i n. 11 Zob. np. wyroki SN: z 27 sierpnia 2003 r., I CK 184/03, LexPolonica nr 1826411, i I CK 185/03, LexPolonica nr 365943. 12 A. Chełmoński, w: A. Borkowski, A. Chełmoński, M. Guziński, K. Kiczka, L. Kieres, T. Kocowski, M. Szydło, Administracyjne prawo…, s. 62. Podobnie M. Bernatt, A. Jur- kowska, T. Skoczny, Ochrona konkurencji i konsumentów, Warszawa 2007, s. 24. 13 S. Hoc, Prawo administracyjne gospodarcze. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s. 219. 14 Tak trafnie K. Strzyczkowski, Prawo…, s. 101. 17 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony ujętych w tym przepisie. Przepis art. 76 kształtuje powinność państwa15, okreś loną generalnie i jedynie kierunkowo, oddziałującą na politykę legi- slacyjną, jak i wymogi stosowania i interpretacji prawa. Z jednej bowiem strony przepis art. 76 Konstytucji RP, zawierając okreś lone w nim wartości, którym ustrojodawca zdecydował się dać ochronę konstytucyjną, stanowi generalny wzorzec dla stanowienia prawa; z drugiej zaś – gwarancja kon- stytucyjnej ochrony wskazanych w tym przepisie podmiotów oddziałuje na proces stosowania prawa, a zwłaszcza jego wykładnię w toku działalności orzeczniczej16. Brak jest jednak w unormowaniu art. 76 Konstytucji RP nakazu okreś lonych konkretnie zachowań władzy publicznej pozwalają- cych na jednoznaczne stwierdzenie, jak ma wyglądać ochrona podmiotów wskazanych w tym przepisie i jaki ma być zakres (poziom) tej ochrony17. Przepis ten nie tworzy tym samym praw podmiotowych i roszczeń po stronie obywatela, nie znajdując w efekcie bezpośredniego zastosowania w sytuacji okreś lonych działań czy zaniechań organów władzy pub licznej18. Przepis art. 76 Konstytucji RP ujęty jest w formę zasady polityki państwa, wyznaczając w sposób ogólny obowiązki, które spoczywają na władzach publicznych i które muszą znaleźć odpowiednią konkretyzację w usta- wach zwykłych19. Czy jednak nawet tak ogólnie wyznaczone obowiązki 15 W kwestii powinności państwa jako kategorii konstytucyjnej zob. zwłaszcza A. Łab- no-Jabłońska, Iberyjska droga do demokracji (Studium prawnokonstytucyjne), War- szawa 1996. 16 Tezę tę potwierdził TK w wyroku z 26 stycznia 2005 r., P 10/04 (OTK-A 2005, nr 1, poz. 7), stwierdzając, że „nakaz respektowania ochrony konsumenta wynikający z art. 76 Konstytucji musi być brany pod uwagę co najmniej jako podstawa formu- łowania dyrektywy interpretacyjnej, nawet jeżeli uznać, że z art. 76 Konstytucji nie wynikają bezpośrednio żadne konstytucyjne prawa podmiotowe;. Zob. także R. Ste- fanicki, Konstytucjonalizacja ochrony konsumenta na tle standardów prawa wspólnoto- wego, PiP 2008, nr 3, s. 6–7. 17 E. Łętowska, Konstytucyjne i wspólnotowe uwarunkowania rozwoju prawa konsu- menckiego, w: C. Mik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku a członko- stwo Polski w Unii Europejskiej, Toruń 1999, s. 373; zob. także E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002, s. 68. 18 Wyroki TK: z 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK 2000, nr 1, poz. 3, oraz z 10 paź- dziernika 2000 r., P 8/99, OTK 2000, nr 6, poz. 190. Inaczej M. Jagielska, M. Jagielski, Możliwości interpretacyjne art. 76 Konstytucji RP w świetle europejskiego prawa ochrony konsumenta, w: C. Mik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku a człon- kostwo Polski w Unii Europejskiej, Toruń 1999, s. 417 i n. 19 L. Garlicki, Komentarz do art. 76, w: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. III, Warszawa 2003. 18 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? państwa pozwalają przypisać im treść, której istotą byłaby ochrona konku- rencji rozumia na jako powinność państwa, lub też szerzej – treść, z której można by wyprowadzić istnienie konkurencji jako elementu porządku konstytucyjnego? Przepis art. 76 Konstytucji RP należy interpretować z punktu widzenia celów, jakie ma realizować; dotyczy to zarówno zakresu podmiotowego, jak i jego strony przedmiotowej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, iż krąg podmiotów objętych gwarancją ochrony, jaki wynika z przepisu art. 76 Konstytucji RP, jest szerszy, niż wynikałoby to z brzmienia tego przepisu. Zdaniem Trybunału pojęcia „konsument”, „użytkownik” czy „najemca” nie mogą być rozumiane wyłącznie w ich cywilnoprawnym znaczeniu20, co wynika z wielokrotnie podkreś lanego w dotychczasowym orzecznictwie konstytucyjnym autonomicznego charakteru pojęć konsty- tucyjnych21. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 76 Konsty- tucji RP należy traktować jako konkretyzację ogólnych zasad sprawiedliwości społecznej; stąd też obowiązki ochronne z art. 76 Konstytucji RP obejmują wszelkie podmioty, a w szczególności osoby fizyczne, które zajmują słabszą pozycję ekonomiczną w ich relacjach z profesjonalnymi uczestnikami rynku. Wniosek taki wynika wprost z aksjologii tego przepisu (ochrona zdrowia, prywatności, bezpieczeństwa oraz ochrona przed nieuczciwymi prakty- kami rynkowymi). Aksjologia ta ma szerokie odniesienie podmiotowe, co oznacza, że powinna być rozumiana jako dotycząca również tych kategorii osób, które nie zostały wprawdzie wymienione w treści przepisu art. 76 Konstytucji RP, lecz są tak samo jak konsumenci, użytkownicy i najemcy narażone na podobne zagrożenia w związku z zajmowaną w ramach relacji umownej pozycją strony słabszej, przy czym interes tych osób ma, analo- gicznie jak w przypadku konsumentów, charakter rozproszony22, co utrudnia jego ochronę23. Do kategorii tej Trybunał Konstytucyjny zaliczył m.in. spół- 20 Por. wyrok TK z 20 kwietnia 2005 r., K 42/02, OTK-A 2005, nr 4, poz. 38. 21 Zob. zwłaszcza wyroki TK: z 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK-A 2005, nr 4, poz. 42; z 13 maja 2009 r., Kp 2/09, OTK-A 2009, nr 5, poz. 66, a także m.in. z 14 marca 2000 r., P 5/99, OTK 2000, nr 2, poz. 60; z 10 maja 2000 r., K. 21/99, OTK 2000, nr 4, poz. 109, oraz z 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001, nr 2, poz. 29. Zob. także E. Łętowska, Pro- mieniowanie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na poszczególne gałęzie prawa, w: M. Zubik (red.), Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006, s. 370. 22 Wyrok TK z 20 kwietnia 2005 r., K 42/02, OTK-A 2005, nr 4, poz. 38. 23 Zob. m.in. wyrok TK z 2 grudnia 2008 r., K 37/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 172. 19 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony dzielców24 czy pracowników25, wobec których ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, przejawiającymi się w narzucaniu niekorzystnych warunków umów, jest zdaniem Trybunału konieczna we współczesnej go- spodarce rynkowej. Wskazanym tezom nie przeczy równoległe wykreowanie w orzecznictwie konstytucyjnym, na tle art. 76 Konstytucji RP, swoistej za- sady ochrony konsumenta26; sformułowanie to ma charakter konwencjo- nalny, akcentujący konieczność ochrony słabszego uczestnika rynku, gdyż taka jest istota, sens i cel regulacji zawartej w tym przepisie27. Współczesna ochrona konsumenta nie oznacza protekcjonistycznego jego faworyzowania przez państwo, lecz ukierunkowana jest na ochronę przed dezorientacją na rynku wywołaną masowością produkcji i obrotu28. Oznacza to wolność wyboru i prawo swobody decyzji rynkowych, tworzące podsta- wowe wolności i prawa konsumenckie. Ten kierunek myślenia widoczny jest także w orzecznictwie konstytucyjnym, w którym wiąże się, co do za- sady, ochronę konsumenta z konstytucyjnymi prawami podstawowymi. Jednakże Trybunał zawęził tę ochronę, odnosząc ją do wspólnotowego standardu ochrony konsumenta opartego na ochronie przez informację, co oznacza sprzężenie art. 76 z przepisem art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, gwa- rantującym każdemu prawo do informacji, w tym informacji handlowej29. To zaś oznacza, że treścią ochrony konsumenta jest podporządkowanie obrotu gospodarczego z udziałem konsumentów działaniom o charakterze „rynko- wo-kompensatoryjnym”, których funkcją jest – przez zwiększenie wiedzy i zakresu dostępnych informacji – umożliwienie konsumentom rzeczywi- ście wolnego, włas nego działania przy dokonywaniu wyborów rynkowych. Stąd też podstawowymi założeniami współczesnej ochrony konsumenta są w równym stopniu przejrzystość, jawność i realna dostępność jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej, o dostęp do której konsument nie musi się ubiegać, lecz musi być mu ona udostępniona30. 24 Wyrok TK z 20 kwietnia 2005 r., K 42/02, OTK-A 2005, nr 4, poz. 38. 25 Wyrok TK z 13 wrześ nia 2005 r., K 38/04, OTK-A 2005, nr 8, poz. 92. 26 Zob. m.in. wyroki TK: z 15 marca 2011 r., P 7/09, OTK-A 2011, nr 2, poz. 10; z 13 wrześ nia 2005 r., K 38/04, OTK-A 2005, nr 8, poz. 92, oraz z 11 lipca 2011 r., P 1/10, OTK-A 2011, nr 6, poz. 53. 27 Zob. zwłaszcza wyroki TK: z 2 grudnia 2008 r., K 37/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 172, oraz z 15 marca 2011 r., P 7/09, OTK-A 2011, nr 2, poz. 10. 28 E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 1999, s. 19. 29 Wyrok TK z 21 kwietnia 2004 r. K. 33/03, OTK-A 2004, nr 4, poz. 31. 30 Zob. także wyrok TK z 2 grudnia 2008 r., K 37/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 172. 20 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? Również w literaturze przepis art. 76 Konstytucji RP analizowany jest w kon- tekście europejskiego modelu konsumenta, którego treścią jest ochrona konsumentów przez informację, wyrażająca „aksjologiczny sens i wymiar” prawa konsumenckiego Unii Europejskiej, odnosząc się w równym stopniu do transparentności informacji handlowej, co do jej merytorycznej treści31. Uwzględniając przy tym podejście odwołujące się do europejskiej koncepcji ochrony konsumenta32, w myśl której umożliwienie konsumentom dostępu do informacji handlowej oznacza w praktyce umożliwienie rzeczywiście wolnego i swobodnego włas nego działania przy dokonywaniu wyborów rynkowych33, założeniom ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, o jakich mowa w hipotezie normy z art. 76 Kon- stytucji RP, najpełniej odpowiada doprowadzenie do sytuacji rzeczywistej równowagi rynkowej stron transakcji konsumenckich. Ochronę wynikającą z art. 76 Konstytucji RP należy w efekcie postrzegać w kategoriach gwarancji bezpiecznego działania na rynku umożliwiającego pełnoprawne i świadome uczestnictwo w mechanizmie jego funkcjonowania. W konsekwencji należy stwierdzić, że zarówno orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i literatura przedmiotu upatrują w art. 76 Konsty- tucji RP konstytucyjną podstawę ochrony słabszych uczestników rynku w kontaktach z przedsiębiorcami, a zwłaszcza konsumentów, której celem jest niwelowanie różnic w naturalnej dysproporcji ich pozycji faktycznej w stosunku do przedsiębiorców; co więcej, treścią ochrony wynikającej 31 R. Stefanicki, Konstytucjonalizacja…, s. 12. Zob. także C. Banasiński, w: H. Gron- kiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo…, s. 381, jak również A. Janiak, Glosa do uchwały SN z 11 kwietnia 2004 r., III CZP 42/99, OSP 2001, nr 2, s. 23. 32 Która od traktatu z Maastricht przestała być produktem ubocznym polityki rynkowej, lecz stała się w pełni odrębną i samodzielną polityką horyzontalną Unii Europejskiej. M. Nawrocka, Konstytucyjne prawo obywatela do ochrony jego praw jako konsumenta – instrumenty publicznoprawne, w: C. Mik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku a członkostwo Polski w Unii Europejskiej, Toruń 1999, s. 389. 33 W świetle orzecznictwa TK, dotyczy to zwłaszcza usług finansowych charakteryzu- jących się znaczną złożonością i dużym ryzykiem naruszenia interesów usługobiorcy – „udzielenie konsumentowi rzetelnej, uczciwej i wyczerpującej informacji stanowi gwarancję rzeczywistej równowagi w relacjach konsument – przedsiębiorca, zaś in- formacje udzielane potencjalnym usługobiorcom muszą być „skonstruowane w taki sposób, aby klienci lub potencjalni klienci mogli zrozumieć charakter oraz ryzyko związane z usługą inwestycyjną oraz okreś lonym rodzajem oferowanego instrumentu finansowego, a co za tym idzie, mogli podjąć świadome decyzje inwestycyjne” (wyrok TK z 26 stycznia 2005 r., P 10/04, OTK-A 2005, nr 1, poz. 7). 21 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony z art. 76 Konstytucji RP jest także konieczność przyjmowania surowszych standardów oceny każdego odstępstwa od reguły ogólnej, jeżeli następ- stwem tej sytuacji byłoby pogłębienie przewagi strony silniejszej w stosun- kach umownych „z racji jej profesjonalizmu”34. Wątpliwe jest zatem, czy tak zakreś lone cele normy z art. 76 Konstytucji RP pozwalają na przypi- sanie jej treści, której istotą byłaby ochrona konkurencji, a już tym bardziej sama konkurencja? Gwarancja ochrony słabszych uczestników rynku, a zwłaszcza zrealizo- wanie ich wolności wyboru, nie znajduje podstaw wyłącznie w polityce konsumenckiej. Ochrona ta realizowana jest także przez ochronę kon- kurencji35, jak i jej promowanie w sektorach, w których konkurencja nie występuje lub ma ograniczony zakres. Związek między interesem konsu- mentów a ochroną konkurencji jest oczywisty; znajduje odzwierciedlenie zarówno w dokumentach odnoszących się do polityki konsumenckiej, jak i w celach prawa antymonopolowego36. Ochrona konsumenta wiąże się bezpośrednio z koniecznością przeciwdziałania praktykom ogranicza- jącym konkurencję. Oznacza to, że zasadniczą treścią tej formy ochrony interesów konsumenta jest dążenie do zapewnienia funkcjonowania rynku o efektywnej konkurencji, gwarantującej konsumentom jak najszerszą możliwość wyboru; na takim rynku ochrona konsumenta jest najbardziej skuteczna. Realizację tego celu powinny wzmacniać działania państwa ukierunkowane ponadto na zapewnienie swobody wejścia nowych przed- siębiorców na rynek, co ułatwia rozwój konkurencji, liberalizację importu, co umożliwia konkurencję podmiotów zagranicznych z przedsiębiorcami krajowymi oraz swobodę wejścia na rynek inwestorów zagranicznych. W tym ujęciu prawna ochrona konsumentów jest w efekcie ukierunko- wana na tworzenie warunków ekonomicznych na rynku, które w swoim skutku końcowym realizować powinny interes konsumenta. Ochrona tego 34 Wyrok TK z 26 stycznia 2005 r., P 10/04, OTK-A 2005, nr 1, poz. 7. 35 Zob. m.in. wyrok SOKiK z 18 grudnia 2002 r., XVII Ama 19/01, Dz.Urz. UOKiK z 2003 r. Nr 2, poz. 260, czy wyrok SOKiK z 16 listo pada 2005 r., VII Ama 97/04, Dz.Urz. UOKiK z 2006 r. Nr 1, poz. 6, a także wyroki SN z: 27 sierpnia 2003 r., I CK 184/03, Lex Polonica nr 1826411. 36 Najpełniej zależność ta znalazła swoje odzwierciedlenie w orędziu Prezydenta J.F. Kennedy’ego z 1962 r., w którym stwierdzono wprost, że najdoskonalszą ochroną praw konsumenta są przepisy mające na celu zapewnienie efektywnej konkurencji i niedo- puszczenie do monopolizacji. Szerzej C. Banasiński, w: C. Banasiński (red.), Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta, Warszawa 2004, s. 16. 22 2. Ochrona konkurencji w świetle art. 76 Konstytucji RP? rodzaju ma charakter pośredni jako skutek ochrony konkurencji. Należy przy tym dodać, że również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w kontekście art. 76 Konstytucji RP, zwraca się uwagę na konieczność nie tylko takiej reglamentacji mechanizmów rynkowych37, której celem byłoby równoważenie interesów słabszych uczestników rynku i przedsię- biorców, ale także umożliwienie skutecznej kontroli przed dowolnością i nadużyciem prawa przez silniejszych uczestników rynku38. W jaki sposób to następuje i gdzie jest poziom tej równowagi, pozostaje kwestią ocenną, przypisaną w całości uznaniu ustawodawcy, niemniej jest – zdaniem Try- bunału – koniecznością konstytucyjną, znajdując w jej treści swoje aksjo- logiczne uzasadnienie39. Co więcej, ochrona słabszych uczestników rynku nie zawsze musi być wykonana bezpośrednio, lecz możliwa jest jej reali- zacja „w oparciu o inne – zewnętrzne – środki i procedury”40. Środki takie i procedury wprowadza właśnie regulacja antymonopolowa, której funkcją jest między innymi pośrednia ochrona wolności wyboru konsumentów, ar- bitralnie uchylanej na rynku przez przedsiębiorców w drodze porozumień ograniczających konkurencję czy też praktyk będących przejawem naduży- wania pozycji dominującej. Na tego rodzaju szeroką interpretację ochrony konsumentów wskazuje się też w literaturze41. Podsumowując, należy wyrazić pogląd, że przepis art. 76 Konstytucji RP tworzy konstytucyjnoprawne podstawy ochrony konsumentów42, przy czym ochrona ta może być realizowana w sposób bezpośredni przez usta- wową ochronę konsumentów, której odpowiadają okreś lone obowiązki przedsiębiorców, jak i w sposób pośredni – przez ustawodawstwo antymo- nopolowe, przeciwdziałające pozbawianiu konsumentów prawa wyboru i swobody decyzji wskutek stosowania przez przedsiębiorców praktyk ograniczających konkurencję. Niemniej, z punktu widzenia funkcji art. 76 37 Zob. postanowienie TK z 29 czerwca 2005 r., S 1/05, OTK-A 2005, nr 6, poz. 77, a także wyrok TK z 10 stycznia 2012 r., SK 25/09, OTK-A 2012, nr 1, poz. 1. Zob. także wyrok TK z 10 października 2000 r., P 8/99, OTK 2000, nr 6, poz. 190. 38 Postanowienie sygnalizacyjne TK z 29 czerwca 2005 r., S 1/05, OTK-A 2005, nr 6, poz. 77. 39 Wyrok TK z 19 kwietnia 2005 r., K 4/05, OTK-A 2005, nr 4, poz. 37. 40 Wyrok TK z 17 maja 2006 r., K 33/05, OTK-A 2006, nr 5, poz. 57. 41 B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Warszawa 2001, s. 248. 42 Lub też szerzej – gwarancję ochrony słabszych uczestników rynku. Zob. zwłaszcza powoływane powyżej wyroki TK: z 13 wrześ nia 2005 r., K 38/04, OTK-A 2005, nr 8, poz. 92, oraz z 20 kwietnia 2005 r., K 42/02, OTK-A 2005, nr 4, poz. 38. 23 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony Konstytucji RP, tego rodzaju ochrona pośrednia konsumentów ma zna- czenie drugorzędne. W tym też sensie przepisowi art. 76 Konstytucji RP przypisać można co najwyżej uzupełniające znaczenie dla konstytucyj- nych podstaw ochrony konkurencji43. Konstytucyjnej natomiast podstawy gwarancji samej konkurencji art. 76 Konstytucji RP nie tworzy. 3. Konstytucyjny model społecznej gospodarki rynkowej jako źródło konkurencji i zarazem jej ochrony? Upatrywanie podstaw konstytucyjnych konkurencji w modelu społecznej gospodarki rynkowej, okreś lonym w art. 20 Konstytucji RP, nie jest pozba- wione racjonalnego uzasadnienia. Istnieje bowiem ścisły związek między włas nością prywatną i wolnością gospodarczą, czyli wartościami znajdują- cymi się u podstaw gospodarki rynkowej a konkurencją44. Koncepcja spo- łecznej gospodarki rynkowej wynikająca z art. 20 Konstytucji RP wywołuje jednak znaczne rozbieżności doktrynalne co do jej treści45, a także funkcji, jakie można przypisać państwu w kontekście jej konstytucjonalizacji. Konstytucja RP zawiera w art. 20 okreś lenie ekonomiczne, którego cha- rakter jest trudny do oceny w kategoriach prawnych, typowych dla nauki prawa46. Stąd też istnieją istotne rozbieżności w doktrynie odnośnie do charakterystyki prawnej tego modelu. Wyrażane są poglądy, że formuła społecznej gospodarki rynkowej z art. 20 Konstytucji RP oznacza od- rzucenie modelu liberalnego na rzecz państwa o orientacji i wrażliwości społecznej47, koncepcje traktujące społeczną gospodarkę rynkową jako 43 A. Powałowski (red.), Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2011, s. 286. 44 K. Strzyczkowski, Prawo…, s. 101. 45 Jako pojęcie w istocie ideologiczne jest przedmiotem nieustających sporów. K. Com- plak, Normy pierwszego rozdziału Konstytucji RP, Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2956, Prawo CCCI, Wrocław 2007, s. 100–101. 46 K. Sobczak, Gospodarka rynkowa a władza publiczna, Warszawa 1997, s. 13. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że konstytucjonalizacja tej koncepcji wy- woływała liczne kontrowersje jeszcze na etapie prac Komisji Konstytucyjnej; zob. zwłaszcza Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego z 1997 r., nr XLIV, s. 84 i n. 47 Z. Witkowski, Prawo konstytucyjne, Toruń 1998, s.74–75. 24 3. Konstytucyjny model społecznej gospodarki rynkowej jako źródło konkurencji… ukonstytuowanie w sferze gospodarczej liberalnego typu państwa48 przy jednoczesnym przejęciu przez państwo okreś lonych zobowiązań socjal- nych49, jak i pogląd, w myśl którego państwo ma być zarazem interwen- cyjne, jak i opiekuńcze50, co z kolei oznacza odrzucenie koncepcji państwa liberalnego, i zarazem państwa opiekuńczego. Zwraca się także uwagę, że społeczna gospodarka rynkowa nie jest statycznym systemem gospo- darczym i społecznym, ukonstytuowanym w sposób ostateczny w akcie prawnym; jest to natomiast dynamiczna koncepcja ustrojowa, która może i powinna być zmienna, a zwłaszcza adaptowana do zmieniających się wa- runków rozwoju społecznego. Warunkiem jej zachowania jest przy tym ochrona przed zniekształceniem przez grupy interesów, co wręcz zakłada prowadzenie aktywnej polityki państwa51. Także orzecznictwo konstytucyjne nie wyjaśnia bliżej, co należy rozu- mieć przez pojęcie społecznej gospodarki rynkowej. W wyroku w sprawie K 17/0052 Trybunał Konstytucyjny zwrócił wprawdzie uwagę, że pojęcie to opiera się na idei gospodarki rynkowej, ale równocześnie zaznaczył jednak, że koncepcja ta zakłada „dopuszczalność korygowania praw rynku przez państwo w celu uzyskania realizacji okreś lonych potrzeb społecz- nych, niemożliwych do spełnienia przy całkowicie swobodnym funkcjono- waniu praw rynkowych”. W wyroku w sprawie K 19/0053 Trybunał dodał, że w świetle art. 20 Konstytucji RP, jeżeli państwo i inne podmioty pu- bliczne decydują się uczestniczyć w rynku jako przedsiębiorcy, to powinny „działać nie tylko w ramach »czystych« zasad rynkowych (prawa popytu i podaży), ale wprowadzać w gospodarce elementy społeczne, które sta- nowią uzupełnienie i podstawę do pewnych korekt zasad rynkowych”, nie wyjaśniając jednak, na czym te korekty miałyby polegać. 48 K. Complak, Normy…, s. 99. 49 B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Warszawa 1999, s. 188; w podobnym duchu wy- daje się oceniać koncepcję ustroju gospodarczego RP L. Leszczyński, O normowaniu zasad gospodarczych i praw socjalnych w konstytucji, w: P. Kaczanowski (red.), Konsty- tucja i gospodarka, Warszawa 1995, s. 76. 50 P. Sarnecki, Idee przewodnie konstytucji RP z 2 kwietnia 1997, „Przegląd Sejmowy” 1997, nr 5, s. 15. 51 H.J. Thieme, Społeczna gospodarka rynkowa, Warszawa 1995, s. 10 i n. 52 Wyrok TK z 30 stycznia 2001 r., K 17/00, OTK-A 2001, nr 1, poz. 4. 53 Wyrok TK z 7 maja 2001 r., K 19/00, OTK 2001, nr 4, poz. 82. Zob. też wyroki TK: z 29 kwietnia 2003 r., SK 24/02, OTK-A 2003, nr 4, poz. 33, oraz z 23 lutego 2010 r., P 20/09, OTK-A 2010, nr 2, poz. 13. 25 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony Oceniając model społecznej gospodarki rynkowej od strony doktryn eko- nomicznych, należy stwierdzić, że pojęcie to wywodzi się z koncepcji, której idee przewodnie sformułowane zostały w końcu lat czterdziestych XX w. w RFN przez A. Muellera-Armacka, kontynuatora fryburskiej szkoły ordoliberalizmu54. Koncepcja ordoliberalizmu wyrosła na bazie krytyki interwencjonizmu gospodarczego okresu kryzysu lat trzydziestych XX w. i oparta została na założeniu, że gospodarka ani nie może zostać pozo- stawiona sama sobie w jej klasycznej formule liberalnej, ani nie może być aktywnie sterowana przez państwo; w miejsce bezpośredniego oddziały- wania na gospodarkę państwo powinno skoncentrować się na ochronie i zarazem rozbudowie instytucji rynkowych, do których przedstawiciele ordoliberalizmu zaliczyli wolny rynek i konkurencję. Dostrzegając słabości systemu rynkowego, przedstawiciele ordoliberalizmu zwrócili uwagę, że rynek jest wprawdzie instytucją niedoskonałą, jednak nie jest możliwy do zastąpienia żadnym innym mechanizmem koordynacji zachowań jego uczestników. Gospodarka wymaga silnego państwa, zdolnego do przeciw- działania deprecjacji zasady wolności umów oraz konkurencji wskutek koncentracji władzy na rynku. Państwu powierzono w efekcie zadanie, jakim jest ukonstytuowanie porządku gospodarczego opartego na konku- rencji. Oznacza to, że ordoliberalizm, koncentrując się na obronie tradycyj- nych wartości liberalizmu, wyartykułowanych i opisanych przez twórców ekonomii klasycznej (A. Smith, D. Ricardo, J.S. Mill), sformułował na nowo rolę państwa w gospodarce, odrzucając zarówno doktrynę lesefe- ryzmu, jak i bezpośredni interwencjonizm państwowy55. W koncepcji tej pojęcie „uporządkować” jest tożsame z ukonstytuowaniem gospodarki zgodnie z zasadami wolności56. To zaś z kolei oznacza stosowanie tych środków wpływania na gospodarkę, których zasadniczą i co do zasady jedyną funkcją jest ochrona i umocnienie instytucji rynkowych. Podsta- 54 Zob. zwłaszcza R. Skarżyński, Państwo i społeczna gospodarka rynkowa (główne idee polityczne ordoliberalizmu), Warszawa 1994; Z. Maciąg, Kształtowanie zasad pań- stwa demokratycznego, prawnego i socjalnego w Niemczech, Białystok 1998; K. Kicior, M. Klamut, Społeczna gospodarka rynkowa – zasady jej funkcjonowania w ujęciu Waltera Euckena, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2008, nr 10. 55 Szerzej P. Pysz, Rola państwa w ordoliberalnej koncepcji polityki gospodarczej, „Eko- nomista” 2005, nr 1, s. 78. 56 „Ordnen heisst die Freiheit ordnen” – L. Miksch, Wettbewerb als Aufgabe. Grundsa- etze einer Wettbewerbsordnung, Stuttgart–Berlin 1937, s. 11, za: J. Czech-Rogosz, Or- doliberalna koncepcja ładu gospodarczego, w: B. Polszakiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Toruń 2005, s. 115. 26 3. Konstytucyjny model społecznej gospodarki rynkowej jako źródło konkurencji… wowym zadaniem państwa powinno być przeciwdziałanie monopolizacji i kartelizacji w celu ochrony naturalnie funkcjonującego porządku konku- rencji; rynek konkurencyjny, jeżeli zostanie pozbawiony silnego oddziały- wania państwa w drodze kreowania polityki konkurencji, ma naturalną tendencję do deprecjacji. Każde inne interwencyjne działanie państwa jest dopuszczalne, o ile służy wzmocnieniu konkurencji i wolnego rynku, jest z nimi zgodne i ma charakter dostosowawczy, w przeciwieństwie do działań niezgodnych z rynkiem i zachowawczych57. Do państwa należeć powinno również prowadzenie stabilnej polityki gospodarczej jako prze- słanki wzmocnienia działalności inwestycyjnej prywatnej gospodarki. Or- doliberalizm stawia sobie w efekcie za cel państwowego oddziaływania na gospodarkę stabilizację wolności jednostki i swobodne funkcjonowanie rynku, ale w drodze nie tyle spontanicznego rozwoju rynku nakierowa- nego na porządek konkurencji, jak oczekiwał tego liberalizm i doktryna neoliberalna58, ile poprzez ukształtowanie stabilnych instytucjonalnych reguł gry podmiotów uczestniczących w rynku, w tym przede wszystkim porządku konkurencji59. W doktrynie ordoliberalizmu widoczne jest wy- raźne sprzężenie wolności i konkurencji, przy czym wolność, jako kategoria ontologiczna i zarazem autoteliczna dla funkcjonowania gospodarki i spo- łeczeństwa, stanowiła punkt wyjścia budowania ładu konkurencyjnego w tym sensie, że poprzez ład konkurencyjny następuje ograniczenie do- minacji jednych podmiotów nad innymi, co ostatecznie gwarantuje insty- tucjonalne wzmocnienie wolności uczestników rynku60. W konsekwencji, dokonując oceny koncepcji społecznej gospodarki rynkowej od strony jej ordoliberalnych korzeni doktrynalnych, należy stwierdzić, że siłą napę- dową gospodarki i zarazem zasadniczym środkiem realizacji gospodarki rynkowej ma być konkurencja, u której założeń znajduje się rywalizacja przedsiębiorców (ale także pracowników) na rynku aktywizująca ich ini- cjatywę gospodarczą, a której skutkiem jest wzmocnienie potencjału eko- 57 Zgodność z rynkiem oznacza w koncepcji W. Roepkego takie działanie, które nie ogranicza mechanizmu cenowego; zob. szerzej J. Czech-Rogosz, Ordoliberalna kon- cepcja…, s. 116. 58 H. Kaczmarczyk, Friedrich von Hayek – krytyk konstytucyjnej ochrony praw socjal- nych, w: S. Sagan (red.), Państwo i prawo w dobie globalizacji. Księga jubileuszowa, Rze- szów 2011, s. 132 i n. 59 P. Pysz, Ordoliberalna koncepcja ładu instytucjonalnego w gospodarce, w: B. Polsza- kiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Toruń 2005, s. 134. 60 Tamże, s. 141. 27 Rozdział I. Konstytucyjna problematyka konkurencji i jej ochrony nomicznego gospodarki (społeczeństwa)61. Zawężenie zakresu ingerencji państwa do polityki konkurencji oparto przy tym na pragmatycznym za- łożeniu ograniczonej zdolności państwa do bieżącej i zarazem stałej inge- rencji w procesy rynkowe, których złożoność, skomplikowanie i zmienność pozostawia je poza możliwością skutecznego oddziaływania państwa. Tym samym państwo ma za zadanie nie ograniczać procesy rynkowe, lecz wręcz przeciwnie – wzmacniać ich proefektywnościową funkcję. Oznacza, to, że społeczny wymiar tak pojmowanej gospodarki rynkowej w jej relacji do państwa odzwierciedla się przede wszystkim w tym, że funkcję społeczną pełni sama gospodarka rynkowa oparta na zasadach konkurencji poprzez realizowanie postępu ekonomicznego, a także socjalnego, „gwarantowa- nego przez efekty rynkowe”62. W tym też sensie koncepcja ta nawiązuje do zasadniczej tezy ordoliberalizmu, w myśl której gospodarka dzięki swojej zdolności rozwiązywania problemu dostępu do dóbr, realizowanej przez poszanowanie i gwarancję wolności gospodarczej, sama w sobie ma cha- rakter społeczny63. Formuła społecznej gospodarki rynkowej uzupełnia koncepcję ordolibe- ralizmu o konieczność stworzenia prawnych gwarancji sprawiedliwego podziału dóbr. U podstaw tej formuły znalazły się myśli chrześcijańskiego prawa naturalnego z akcentami na podstawowe wartości jednostki, ale i so- lidarność społeczną oraz subsydiarność państwa względem gospodarki64. Idea solidaryzmu społecznego, zarówno w jego nurcie pozytywistycznym, wyrosłym pod koniec XIX w. na gruncie organistycznej koncepcji życia społecznego H. Spencera oraz późniejszych przedstawicieli czysto socjo- logicznego, (racjonalistycznego) uzasadnienia solidaryzmu społecznego: L. Bourgeois czy Ch. Gide’a, jak i w nurcie chrześcijańskim, jako doktryny filozoficznej, opartej na założeniu równowagi pomiędzy celami osobowymi i społecznymi, a reprezentowanej przez H. Pescha, G. Gundlacha oraz O. von Nell-Breuninga, głosi wspólnotę interesów indywidualnych, podkreś- lając zarazem mocno pierwiastki społeczne. Koncepcje te akcentowały 61 H.J. Thieme, Społeczna…, s. 10 62 A. Mueller-Armack, Soziale Marktwirtschaft, w: Wirtschaftsfoerderung und Wirtscha- ftspolitik. Studien und Konzepte zur sozialen Marktwirtschaft und zur Europaeischen In- tegration, Freiburg im Breisgau, 1966, s. 245. 63 J. Czech-Rogosz, Ordoliberalna koncepcja…, s. 120–121. 64 H.F. Zacher, Soziale Marktwirtschaft, w: Zukunftprobleme der Sozialen Marktwirt- schaft, Köln 1981, s. 817. 28 3. Konstytucyjny model społecznej gospodarki rynkowej jako źródło konkurencji… znaczenie jednostki dla społeczeństwa i jednocześnie społeczeństwa dla jednostki. Solidaryzm należy w efekcie pojmować jako rodzaj współodpo- wiedzialności jednostki za funkcjonowanie społeczeństwa będącej wyrazem odpowiedzialności obywatelskiej. W myśl idei solidaryzmu społecznego państwo gwarantować ma wolność gospodarujących jednostek; wkracza jednak w przebieg procesów gospodarczych w każdej sytuacji, w której „myśl sprawiedliwości czyni to niezbędnym”65. Polityka społeczna państwa realizowana jest w związku z mechanizmem rynkowym i jego ubocznymi skutkami negatywnymi dla społeczeństwa, lecz w zgodzie z prawami rynku w tym sensie, że nie pozostaje ona z nimi w kolizji66; jej funkcją powinno być łagodzenie skutków ubocznych funkcjonowania gospodarki rynkowej, prze- jawiających się w różnego rodzaju napięciach i konfliktach społecznych67. Ujęcie to sprawia, że społeczna gospodarka rynkowa łączyć ma zasadę wol- ności na rynku z jego mechanizmem konkurencji oraz postulat społecznej równości szans, przy czym oba te elementy są równej rangi i pozostawać powinny względem siebie komplementarne. Idea ta miała być zatem w zało- żeniu próbą kontynuacji ordoliberalnej myśli tworzenia ładu instytucjonal- nego w gospodarce z udziałem państwa poprzez uzupełnienie logiki umac- niania gospodarki rynkowej zasadą subsydiarnego oddziaływania państwa. Rolą państwa powinno być nie tylko umacnianie reguł rynku, ale także ich zharmonizowanie z ideami społecznej sprawiedliwości68, przy czym narzę- dziem uzgodnienia obu celów powinny być prawnie ustanowione procedury współdziałania z partnerami społecznymi69. Idea społecznej gospodarki 65 Tamże, s. 817, s. 828. 66 A. Piotrowski, Z zagadnień relacji między prawem a ekonomiką (neoliberalizm, we- lfare-state, socjalna gospodarka rynkowa), Annales UMCS 1992, Seria G, nr XXXIX, s. 178 i n. 67 K. Sobczak, Gospodarka rynkowa..., s.13. 68 Szerzej A. Domańska, Konstytucyjne…, s. 99 i n. Podobnie orzecznictwo TK, w którym sformułowano tezę, iż wartości wymienione w tym przepisie należy trak- tować kompleksowo i zarazem komplementarnie. Kompleksowo, ponieważ ustrojo- dawca ujmuje je jako całość i żadnej z nich nie wyróżnia; komplementarnie zaś w tym sensie, że wartości te powiązane są ze sobą w sposób wzajemnie współzależny, gwa- rantując niezbędną między nimi równowagę, co oznacza, że wartości znajdujące się u podstaw koncepcji ustroju gospodarczego z art. 20 mogą się „wzajemnie wspierać, jak i ograniczać” (wyrok TK z 30 stycznia 2001 r., K 17/00, OTK 2001, nr 1, poz. 4). 69 Formuła dialogu i współpracy wyraża generalnie koncepcję równowagi interesów uczestników rynku i zarazem poszanowanie ich autonomii, tworząc konstytucyjną gwa- rancję negocjacyj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dyskrecjonalność w prawie antymonopolowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: