Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00502 007327 13279218 na godz. na dobę w sumie
Dyskryminacja seniorów w Polsce - ebook/pdf
Dyskryminacja seniorów w Polsce - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 284
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3809-0139-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).
Książka jest plonem ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. Dyskryminacja seniorów w Polsce. Diagnoza i przeciwdziałanie, zorganizowanej przez Katedrę Polityk Publicznych Instytutu Politologii UKSW w listopadzie 2015 roku. Autorzy tekstów charakteryzują najczęstsze przejawy bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji seniorów. Pokazują, w jakich obszarach nierówne traktowanie ze względu na zaawansowany wiek jest w Polsce najuciążliwsze. Prześwietlone pod tym względem zostają: rynek pracy, aktywność zawodowa, funkcjonowanie systemu emerytalnego, sytuacja rodzinna i mieszkaniowa, praca opiekuńcza nad seniorami, realizacja prawa do dobrej administracji, sytuacja w służbie zdrowia.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wstęp 7 I. Wprowadzenie: dlaczego dyskryminacja seniorów? czyny i perspektywy JANUSZ BALICKI, Starzenie się polskiego społeczeństwa. Stan, przy- PIOTR SZUKALSKI, Kulturowe uwarunkowania (auto)dyskryminacji ze względu na wiek 17 39 II. Seniorzy aktywni zawodowo i emeryci dowym w obszarze rynku pracy w Polsce ANIELA DYLUS, Przejawy dyskryminacji seniorów w życiu zawo- KAROLINA THEL, Przejawy dyskryminacji kobiet ze względu na wiek ŁUKASZ KACZMARCZYK, Seniorzy jako grupa docelowa działań KAROLINA MATYJASZCZYK, Funkcjonowanie systemu emerytal- nego w Polsce jako przejaw dyskryminacji osób starszych antydyskryminacyjnych w biznesie 55 73 89 113 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 5 19.09.2016 07:37:50 6 Spis treści III. Seniorzy w rodzinie na demografię MAGDALENA WITKOWSKA, Osoby starsze w  rodzinie  – wpływ PIOTR BRODA-WYSOCKI, Sytuacja mieszkaniowa osób starszych MAŁGORZATA PAWLUS, Praca opiekuńcza nad osobami starszymi. Deficyt ram instytucjonalnych jako wyzwanie dla polityki pu- blicznej w Polsce 137 155 165 IV. Wybrane obszary bycia i działania seniorów przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu seniorów IRENA LIPOWICZ, Prawo osób starszych do dobrej administracji MAGDALENA BORUC, Projektowanie uniwersalne jako  narzędzie IRENA IWASYK, Rola uniwersytetu trzeciego wieku w zapobieganiu MAŁGORZATA KUPISZ-URBAŃSKA, Dyskryminacja seniorów z perspektywy kompleksowej oceny geriatrycznej marginalizacji osób starszych 187 201 215 231 V. Jak to robią inni? w Szwajcarii TADEUSZ KAMIŃSKI, Jak to robią inni? System wspierania seniorów PIOTR OLSZEWSKI, Aktywizacja osób starszych w Polsce i w Danii – rzecz o radach seniorów 247 263 Noty o Autorach 281 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 6 19.09.2016 07:37:50 Wstęp Od dawna wiadomo, że gwałtowne starzenie się ludności staje się w Pol- sce jedną z najważniejszych kwestii społecznych. W świetle najnowszej prognozy Głównego Urzędu Statystycznego w 2050 r. osoby w wieku 65 lat i więcej będą stanowiły jedną trzecią populacji naszego kraju. To poważne wyzwanie rozwojowe będzie wymagało nowych działań społecznych i instytucjonalnych. Tym bardziej że ludzie starsi w różnych obszarach swego bycia i działania są dziś dyskryminowani. Główni bohaterowie tej monografii – seniorzy – są zbiorowością bar- dzo zróżnicowaną: od aktywnych zawodowo osób w starszym wieku pro- dukcyjnym, wczesnych emerytów, uprawiających różne hobby „wesołych staruszków”, zwiedzających świat klientów biur podróży (tych jest u nas niewielu), po schorowanych pacjentów szpitali i placówek opiekuńczych. Precyzyjne zdefiniowanie pojęcia seniorów utrudnia fakt, że starzenie się jest procesem dynamicznym, skorelowanym z poziomem dobrobytu i jakością życia. Wzrost dobrobytu i poprawa jakości życia pociągają za sobą wydłużenie średniego wieku i przesuwanie się granic starości. W związku z tym różne próby wyróżniania wśród seniorów podgrup typu „młodzi starzy” (65–75 lat), „średnio starzy” (76–85 lat) i „starzy starzy” (powyżej 85 lat)1 – owszem – są przydatne w projektowaniu „tu i teraz” 1 Kategorie young old, medium old i old old wyróżniają geriatrzy amerykańscy. Podaję za: V. Andreoli, Starzy i młodzi w społeczeństwie, „Społeczeństwo” 2013, nr 1, s. 77. 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 7 19.09.2016 07:37:50 8 Wstęp polityki senioralnej, ale szybko się dezaktualizują. Poza tym granice wiekowe tych kategorii w różnych krajach będą różne. Przykładowo, w Szwajcarii i w Polsce w podgrupie „młodzi starzy” znajdą się zapewne ludzie z różnych przedziałów wiekowych. Podejmując tu problematykę dyskryminacji seniorów, pozostawiliśmy zatem poszczególnym autorom dookreślenie tej kategorii. Za słusznością takiego zabiegu przemawia chociażby fakt, że na rynku pracy i w życiu zawodowym dyskryminacja ze względu na zaawansowany wiek dotyka już 50-, a nawet 45-latków, zaś problem niechętnego świadczenia niektórych usług medycznych czy deficytów pracy opiekuńczej nad niedołężnymi seniorami częściej dotyczy 85-latków. O dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne, płeć, wyznawaną religię, orientację seksualną i inne kryteria napisano już wiele. Temat ten ciągle nie schodzi z czołówek opiniotwór- czych pism i jest przedmiotem zainteresowania mediów elektronicz- nych. Oburzenie na różne przejawy dyskryminacji oraz deklaracje podejmowania wysiłków dla jej przezwyciężania i przeciwdziałania należą do kanonu „poprawności politycznej”. Dotyczy to szczególnie elit politycznych i opinii publicznej zachodniego kręgu kulturowego, w tym Unii Europejskiej. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do dostosowania ustawodawstwa krajowego do antydyskryminacyjnych dyrektyw unijnych. Doceniając działania na rzecz „polityki różnorod- ności” (diversity policy), trudno też nie zauważyć występujących niekie- dy wynaturzeń w tym obszarze. Zdarza się, że działania projektowane w najlepszych intencjach, ale nieadekwatne co do zakresu, treści lub formy, przynoszą więcej szkód niż pożytku. Podejmując w niniejszym tomie problematykę dyskryminacji senio- rów, nie zamierzamy bynajmniej włączać się w modny, ale nadmiernie zideologizowany nurt problemowy. Wspomniana nadwrażliwość na nierówne traktowanie i antydyskryminacyjne wynaturzenia dotyczą bowiem głównie innych niż wiek dyskryminujących kryteriów: rasy, płci, 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 8 19.09.2016 07:37:50 Wstęp 9 a ostatnio – orientacji seksualnej. Owszem, tzw. ageizm2 również jest niedopuszczalny i zwalczany, ale nie wywołuje tylu emocji, co nierówne traktowanie ze względu na przywołane wyżej dyskryminujące kategorie. Dyskryminacja seniorów stosunkowo rzadko bywa w Polsce przed- miotem publicznej debaty. Co więcej, sami seniorzy raczej nie czują się dyskryminowani, a przynajmniej nie sygnalizują głośno takiego pro- blemu (już częściej czynią to organizacje seniorów). Na tle „ciężkich czasów”: okupacji, prześladowań, PRL-owskich niedoborów, w których przyszło im dorastać i bytować w wieku dojrzałym, różne niedogodności i nader skromne warunki egzystencji w okresie starości nie wydają się aż tak uciążliwe. Nie wywołują też protestów społecznych. Pomijając mniejszą „siłę przebicia” ofiar dyskryminacji ze względu na podeszły wiek, seniorzy często po prostu nie zauważają gorszego traktowania. Niekiedy nawet sami skromnie wycofują się i rezygnują z kierowanych do wszystkich ofert lub przysługujących udogodnień. Kilku autorów tego tomu sygnalizuje występowanie zjawiska tzw. autodyskryminacji. Właśnie w związku z niedostrzeganiem gorszego traktowania przez samych zainteresowanych zasadne jest najpierw postawienie pytania, czy rzeczywiście mamy dziś w Polsce do czynienia z dyskryminacją seniorów. Opracowany na zlecenie Organizacji Narodów Zjednoczonych ranking (Global AgeWatch Index) krajów przyjaznych starzeniu się (z 2015 r.) pokazuje, jak wiele jeszcze w tym obszarze mamy do zrobienia. Polska zajmuje w nim 32. miejsce na 96 badanych krajów3. Ponadto w kontekście dysproporcji między stanem świadomości – poczuciem dyskryminacji – a rzeczywistością społeczną charakterystyka tego zjawiska ma sens. Tym 2 Terminem tym określa się dyskryminację ze względu na wiek: i młody, i stary. W niniejszej monografii, zgodnie z jej tytułem, ograniczymy się do charakterystyki „dyskryminacji seniorów”. 3 Trzeba jednak przyznać, że w porównaniu z rokiem 2013, kiedy zostaliśmy skla- syfikowani na 62. miejscu na 91 badanych krajów, nasza pozycja wyraźnie się poprawiła. 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 9 19.09.2016 07:37:50 10 Wstęp bardziej że dyskryminacja seniorów w Polsce często jest ukryta. Ewen- tualne przedsięwzięcia polityczne „przyjazne starzeniu się” – właściwa „polityka senioralna” – wymagają rzetelnej diagnozy. Z inicjatywy róż- nych instytucji: rządowych (np. Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej), Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, ośrodków naukowych i różnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego) prowadzi się już szereg badań i projektów mających na celu zdiagnozowanie sytuacji. Prezentuje się też różne „dobre praktyki” konkretnych działań. Niniejszą publikacją chcemy włączyć się do naukowej refleksji naj- pierw wokół diagnozy, a następnie wokół przeciwdziałania dyskrymi- nacji seniorów w Polsce. W większości tekstów zamieszczonych w tej książce obecne są – w różnych proporcjach – właśnie te dwa elementy. Autorzy charakteryzują najczęstsze przejawy bezpośredniej i pośredniej („zimnej”) dyskryminacji seniorów. Pokazują, w jakich obszarach ich bycia i działania nierówne traktowanie ze względu na zaawansowany wiek jest w Polsce najuciążliwsze. „Prześwietlone” pod tym względem zostają: rynek pracy, aktywność zawodowa, funkcjonowanie systemu emerytalnego, sytuacja rodzinna i mieszkaniowa, praca opiekuńcza nad seniorami, realizacja prawa do dobrej administracji, sytuacja w służbie zdrowia. Ponieważ wraz z wiekiem rośnie zachorowalność, ta ostatnia sprawa okazuje się bodaj najbardziej problematyczna. Brakuje geriatrów i oddziałów geriatrycznych. Sytuacja pogarsza się, kiedy sędziwemu wiekowi towarzyszy niepełnosprawność. Spośród wielu innych przeja- wów dyskryminacji przedmiotem analiz będą również: nieadekwatna do potrzeb seniorów oferta towarów i usług, szczególnie komunikacyjnych, ograniczony dostęp do niektórych produktów bankowych, wyklucze- nie cyfrowe seniorów, a także specyficzne formy komunikacji z ludźmi starszymi, zwłaszcza pozbawiony szacunku lub wręcz obraźliwy język mówienia o starości. Na podstawie diagnozy sytuacji Polski jako kraju „nieprzyjazne- go starzeniu się” autorzy publikowanych tu tekstów podejmują próbę 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 10 19.09.2016 07:37:50 Wstęp 11 wskazania osobom i instytucjom odpowiedzialnym za prowadzenie „polityki senioralnej”, jak przeciwdziałać stwierdzonym deficytom i jak wspierać obywatelskie inicjatywy samopomocowe w tym obszarze. Oka- zuje się, że akcentowanie wagi zmian mentalnych dla zapobiegania dys- kryminacji seniorów nie oznacza deprecjacji odpowiednich rozwiązań strukturalnych, tworzenia regulacji i mechanizmów ułatwiających życie ludziom starszym i mądrze wykorzystujących ich potencjał społeczny; jest on potrzebny przede wszystkim w rodzinie (wspieranie dzieci i wnu- ków). Podkreśla się, że seniorzy mają prawo do dobrej administracji, do odpowiedniej infrastruktury miejskiej, że jednym ze sposobów przeciw- działania wykluczeniu społecznemu jest „projektowanie uniwersalne”. Jeśli ludzie starzy wymagają stałej opieki, wskazana jest deinstytucjonali- zacja opieki senioralnej. Chodzi na przykład o zamianę – w duchu zasady pomocniczości – „domów pogodnej starości” na tzw. „domy wspomaga- ne” oraz wspieranie pracy opiekuńczej w rodzinach. W niniejszej książce przeczytamy także, jak ważną rolę integrującą młodszych seniorów pełnią prężnie rozwijające się w Polsce uniwersytety trzeciego wieku (UTW)4. Z kolei w niektórych firmach, zwłaszcza w wielkich korporacjach, starsi pracownicy bywają grupą docelową działań antydyskryminacyjnych. Prezentowana w tej monografii problematyka diagnozy i przeciwdzia- łania dyskryminacji seniorów w Polsce jest zawarta w pięciu rozdziałach. W rozdziale I zostanie nakreślone tło tytułowego problemu: dlaczego w ogóle mamy dziś z nim do czynienia i jakie są jego determinanty? Stan, przyczyny i perspektywy procesu starzenia się społeczeństwa polskiego 4 Już w tym miejscu warto wspomnieć, że jest to jedna z najbardziej udanych inicjatyw obywatelskich w omawianym tu obszarze. Jak podaje Wiesława Borczyk, prezes Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW (w korespondencji e-mailowej z dnia 19 grudnia 2015 r.), działające w różnych formach organizacyjnych i prawnych UTW (w liczbie 560) w jubileuszowym roku 40-lecia swego istnienia w Polsce mogą się pochwalić znacznymi osiągnięciami w zakresie aktywizacji seniorów. Wymowna jest już sama liczba słuchaczy. Szacuje się ją na ok. 160–170 tys. 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 11 19.09.2016 07:37:50 12 Wstęp omawia tu Janusz Balicki, zaś kulturowe uwarunkowania (auto)dyskry- minacji ze względu na wiek opisuje Piotr Szukalski. Kolejne rozdziały poświęcone są sytuacji seniorów w różnych ob- szarach ich bycia i działania. O problemach seniorów aktywnych zawo- dowo i emerytach traktuje rozdział II. Będzie tu mowa o dyskryminacji seniorów w życiu zawodowym (Aniela Dylus), dyskryminacji starszych kobiet na rynku pracy (Karolina Thel), o tych działaniach antydyskry- minacyjnych w biznesie, których grupą docelową są seniorzy (Łukasz Kaczmarczyk), i o dyskryminującym seniorów funkcjonowaniu systemu emerytalnego (Karolina Matyjaszczyk). Zgodnie z tytułem rozdziału III: „Seniorzy w rodzinie” najpierw zo- stanie podjęta próba odpowiedzi na pytanie, czy i jak obecność osób star- szych w rodzinie przekłada się na demografię (Magdalena Witkowska). Będzie tu również mowa o sytuacji mieszkaniowej seniorów – przejawach dyskryminacji i tworzeniu polityki wsparcia (Piotr Broda-Wysocki) oraz o pracy opiekuńczej nad osobami starszymi. Deficyt ram instytucjonal- nych w tym obszarze jest pilnym wyzwaniem dla polityki publicznej (Małgorzata Pawlus). Wśród innych „wybranych obszarów bycia i działania seniorów”, o których traktuje rozdział IV, znajdują się m.in. administracja, pu- bliczna przestrzeń miejska, UTW i opieka geriatryczna. Autorzy tego rozdziału piszą o prawie do dobrej administracji (Irena Lipowicz), pro- jektowaniu uniwersalnym jako narzędziu przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu seniorów (Magdalena Boruc), roli UTW w zapobieganiu marginalizacji osób starszych (Irena Iwasyk) oraz o dyskryminacji se- niorów z perspektywy kompleksowej oceny geriatrycznej (Małgorzata Kupisz-Urbańska). Poszukując skutecznych i adekwatnych hic et nunc sposobów przeciw- działania dyskryminacji seniorów, dobrze jest znać sprawdzone rozwiąza- nia stosowane w innych krajach. Warto zatem zapytać: „jak to robią inni?” (rozdział V). W perspektywie porównawczej zostaną tu zaprezentowane 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 12 19.09.2016 07:37:50 Wstęp 13 metody aktywizacji osób starszych oraz system wspierania tej grupy stosowane w Szwajcarii (Tadeusz Kamiński) i w Danii (Piotr Olszewski). Teksty zamieszczone w niniejszej monografii są plonem ogólnopol- skiej konferencji naukowej (jej temat pokrywa się z tytułem książki) zorganizowanej przez Katedrę Polityk Publicznych Instytutu Politologii UKSW, która odbyła się 3 listopada 2015 r. w Warszawie. Jej autorami są znani już w środowisku naukowym profesorowie oraz początkujący pracownicy naukowi reprezentujący różne specjalności i różne ośrod- ki naukowe (Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Łódzki, Warszaw- ski Uniwersytet Medyczny, Akademia Sztuk Pięknych, Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Komunikacji Społecznej w Chełmie, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie), a także zabiegający o przestrzeganie praw seniorów: Rzecznik Praw Obywatel- skich oraz doświadczeni eksperci – praktycy, przedstawiciele fundacji i stowarzyszeń, takich jak np. Fundacja „Jest miejsce” czy UTW. Wydaje się, że tak zróżnicowany krąg autorów, których łączy zainteresowanie problematyką senioralną, jest ubogaceniem tego tomu. Im wszystkim należy się w tym miejscu podziękowanie, że zechcieli podzielić się z nami wiedzą i doświadczeniem, że dali świadectwo swego zaangażowania na rzecz świata „przyjaznego seniorom”. Aniela Dylus 2016 - Dyskryminacja seniorów.indd 13 19.09.2016 07:37:50
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dyskryminacja seniorów w Polsce
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: