Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00709 010507 11034287 na godz. na dobę w sumie
Dywersyfikacja ryzyka na polskim rynku kapitałowym - ebook/pdf
Dywersyfikacja ryzyka na polskim rynku kapitałowym - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 281
Wydawca: Placet Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7488-063-3 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Każde działanie gospodarcze obarczone jest ryzykiem niepowodzenia. Inwestycje kapitałowe na giełdzie papierów wartościowych są szczególnie na to narażone. Inwestor powinien więc dysponować wiedzą, która da mu racjonalne podstawy podejmowania decyzji. Kluczem do sukcesu jest odpowiedni dobór walorów, oparty na konsekwentnej i długotrwałej analizie papierów wartościowych oraz obserwacja i zrozumienie sytuacji zachodzących na rynku kapitałowym.

Zasadniczym celem książki jest:

Układ pracy został tak skomponowany, aby w miarę kompleksowo i czytelnie można było zaprezentować klasyczne koncepcje analizy portfelowej oraz możliwości wykorzystania i zastosowania w tym zakresie metod ilościowych. Zastosowanie metod nieklasycznych jest pewną alternatywą w analizie papierów wartościowych. Wykorzystanie koncepcji analizy wielowymiarowej z kolei umożliwia syntetyczne zestawienie informacji o podmiotach giełdowych. Wpływa to na jakość i szybkość podejmowanych decyzji inwestycyjnych. Ponadto przedstawiono inne metody dywersyfikacji ryzyka mające swój rodowód w analizie technicznej oraz wykorzystujące systemy transakcyjne prowadzące do optymalizacji decyzji inwestycyjnych.

W ostatniej części książki pokazano jak można na polskim rynku kapitałowym konstruować fundamentalne portfele papierów wartościowych dla prognoz wskaźników ekonomiczno-finansowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WALDEMAR TARCZYŃSKI MAŁGORZATA ŁUNIEWSKA DYWERSYFIKACJA RYZYKA Na polskim rynku kapitałowym Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET – słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też ,,podobać się”. To właśnie przyjęliśmy za filozofię działania: w zgodzie, dla wygody i zadowolenia, przy pełnym zaufaniu – autorów, czytelników i rynku. Od początku zajmujemy się też ściśle określoną tematyką, a mianowicie wydajemy tylko dzieła z dziedziny szeroko pojętego zarządzania przedsię- biorstwami, finansów i ekonomii. Zdajemy sobie sprawę, że jest to literatu- ra trudna – więc dokładamy starań redakcyjnych aby była zrozumiała dla każdego wykształconego czytelnika. Nie wydajemy książek z cyklu „Jak wzbogacić się w jeden dzień”, ale prace prezentujące rzetelną i nowocze- sną wiedzę, które mogą być zarówno podręcznikami dla studiującej mło- dzieży, jak i podręcznikami-poradnikami służącymi dokształcaniu (samo- kształceniu) kadr kierowniczych przedsiębiorstw dostosowujących swoje struktury i metody zarządzania do stale przekształcającej się gospodarki rynkowej. Od początku istnienia komercyjnej sieci Internet w Polsce mamy swoją witrynę www.placet.pl. Tam można śledzić nowości i zamierzenia wydaw- nicze, a także skorzystać z „Bazy wiedzy”. Zapraszamy do lektury Autorzy: prof. dr hab. Waldemar Tarczyński - wprowadzenie, rozdz. 1, 2.1, 2.2, 5, zakończenie dr Małgorzata Łuniewska - wprowadzenie, rozdz. 2.2, 2.3, 2.4, 2.5, 3, 4, zakończenie Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Redakcja: Leszek Plak  Copyright by Wydawnictwo PLACET 2004 wydanie ebook Wydawca: Wydawnictwo PLACET 01-517 Warszawa, ul. Mickiewicza 18a/1 tel. 839-36-26,e-mail: redakcja@placet.com.pl http://www.placet.com.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Publikacja ani jej części nie mogą być w żadnej formie i za pomocą jakichkolwiek środków technicznych reprodukowane bez zgody właściciela copyright. ISBN 978-83-7488-063-3 Skład i łamanie: A.W. PLACET Druk i oprawa: ebook Spis treści WPROWADZENIE ROZDZIAŁ I ISTOTA KLASYCZNEJ ANALIZY PORTFELOWEJ JAKO TEORII DYWERSYFIKACJI RYZYKA 1.1. METODY ANALIZ STOSOWANE NA RYNKU KAPITAŁOWYM ANALIZA TECHNICZNA ANALIZA TRENDÓW ANALIZA FORMACJI ANALIZA WSKAŹNIKÓW TECHNICZNYCH ANALIZA FUNDAMENTALNA ANALIZA PORTFELOWA 1.2. ISTOTA I DEFINICJA RYZYKA 1.3. KRYTERIA PODZIAŁU RYZYKA 1.4. DYWERSYFIKACJA RYZYKA – PODEJŚCIE KLASYCZNE MODEL SHARPE’A JAKO NARZĘDZIE DYWERSYFIKACJI RYZYKA DYWERSYFIKACJA RYZYKA NA POLSKIM RYNKU KAPITAŁOWYM ROZDZIAŁ II PIONOWA I POZIOMA DYWERSYFIKACJA RYZYKA 2.1. POJĘCIE PIONOWEJ I POZIOMEJ DYWERSYFIKACJI RYZYKA 2.2. SPOSOBY DOBORU SPÓŁEK DO PORTFELA NA PODSTAWIE ANALIZY FUNDAMENTALNEJ JAKO PODSTAWA POZIOMEJ DYWERSYFIKACJI RYZYKA 2.3. ANALIZA WSKAŹNIKÓW FINANSOWYCH I RYNKOWYCH ANALIZA PŁYNNOŚCI ANALIZA RENTOWNOŚCI ANALIZA ZADŁUŻENIA ANALIZA SPRAWNOŚCI ZARZĄDZANIA 2.4. PROCEDURY KWALIFIKACYJNE I ICH ZNACZENIE DOBORZE AKCJI DO PORTFELA 2.5. WYBRANE METODY WIELOWYMIAROWEJ ANALIZY PORÓWNAWCZEJ W PROCESIE DOBORU SPÓŁEK DO PORTFELA 7 11 11 12 16 20 21 22 27 32 35 42 44 48 55 55 57 59 61 63 64 66 73 76 5 ROZDZIAŁ III POZIOMA DYWERSYFIKACJA RYZYKA I NIEKLASYCZNE METODY BUDOWY PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 3.1. OKREŚLENIE ZMIENNYCH DIAGNOSTYCZNYCH 3.2. WYBRANE METODY PORZĄDKOWANIA LINIOWEGO W PROCESIE BUDOWY PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 3.3. KLASYFIKACJA SPÓŁEK DO PORTFELA NA PODSTAWIE METODY K-ŚREDNICH 3.4. WYKORZYSTANIE FUNKCJI DYSKRYMINACYJNEJ W PROCESIE SPÓŁEK DO PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 3.5. ZASTOSOWANIE PROCEDUR KLASYFIKACYJNYCH W PROCESIE SELEKCJI SPÓŁEK DO PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 87 89 91 115 131 139 ROZDZIAŁ IV OCENA EFEKTYWNOŚCI NIEKLASYCZNYCH METOD W BUDOWIE PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 145 4.1. PORÓWNANIE NIEKLASYCZNYCH METOD DOBORU AKCJI DO PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH 4.2. KOMPARACJA ZREALIZOWANYCH STÓP ZWROTU ZBUDOWANYCH PORTFELI 4.3. PRÓBA OCENY STABILNOŚCI WYBRANYCH METOD PORZĄDKOWANIA LINIOWEGO DLA PROBLEMU KLASYFIKACJI SPÓŁEK NA POTRZEBY ANALIZY PORTFELOWEJ ROZDZIAŁ V INNE METODY DYWERSYFIKACJI RYZYKA INWESTYCJI W PAPIERY WARTOŚCIOWE 5.1. OPTYMALIZACJA ŚREDNIEJ RUCHOMEJ JAKO NARZĘDZIE DYWERSYFIKACJI RYZYKA INWESTYCJI 5.2. PROSTY SYSTEM TRANSAKCYJNY 5.3. DYWERSYFIKACJA RYZYKA PRZY WYKORZYSTANIU FUNDAMENTALNEGO PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH ZBUDOWANEGO NA PODSTAWIE PROGNOZ WSKAŹNIKÓW EKONOMICZNO-FINANSOWYCH ZAKOŃCZENIE ZAŁĄCZNIK 146 153 166 183 183 197 206 215 223 WPROWADZENIE Giełda papierów wartościowych jest wyspecjalizowanym i zorgani- zowanym rynkiem, na którym odbywa się obrót akcjami, obligacjami i innymi papierami wartościowymi. Umożliwia ona inwestorom różne działania inwestycyjne. Każdy inwestor powinien jednak podejmować decyzje inwestycyjne na racjonalnych podstawach. Kluczem do sukcesu jest odpowiedni dobór walorów, oparty na konsekwentnej i długotrwałej analizie papierów wartościowych oraz obserwacja i zrozumienie sytuacji zachodzących na rynku kapitałowym. Jednym z czynników branych pod uwagę przez inwestorów jest cena danego waloru. Jednakże wartość akcji nie przesądza o powodzeniu inwestycji. Owszem działając spekulacyjnie, inwestując krótkoterminowo jest to dla inwestora jeden z ważniejszych mierników. Zwolennicy takich zachowań wykorzystują do przewidywa- nia kursów przede wszystkim metody analizy technicznej. Inwestycje długoterminowe natomiast wymagają nieco innego spojrzenia i wykorzy- stują z reguły konsekwentnie przeprowadzaną analizę fundamentalną. Ogromne znaczenie ma także analiza papierów wartościowych, a w szczególności analiza portfelowa, która w toku określonych procedur po- zwala wyodrębnić i wskazać aktywa finansowe atrakcyjne lub nie pod względem jakości inwestycyjnej. Poza tym, głównym czynnikiem na jaki inwestor zwraca uwagę podejmując decyzję na rynku jest informacja o stopie zwrotu i ryzyku związanym z danymi walorami. Dlatego też rozpoczynając analizę zwykle najpierw wyznacza się powyższe parame- try. Dążąc do minimalizacji ryzyka inwestycji z jednoczesną optymalizacją zysku i ryzyka należy poprawnie konstruować portfel papierów warto- ściowych. Analiza tego typu ma szczególnie duże znaczenie na rozwinię- tych rynkach kapitałowych oraz dla inwestorów instytucjonalnych inwe- stujących znaczne kapitały w długim horyzoncie czasowym. Analizy prowadzące do podejmowania efektywnych decyzji inwesty- cyjnych za podstawę przyjmują dywersyfikację ryzyka. Pojęcie dywersy- fikacji ryzyka jest jednym z najważniejszych w analizach giełdowych, a metody prowadzące do zmniejszania ryzyka inwestycji są przedmiotem badań i dociekań naukowców na całym świecie. 8 Przy czym dywersyfikacja w klasycznym ujęciu jest rozumiana jako zwiększanie liczby spółek w portfelu. Przedmiotem tej książki są zagad- nienia związane z teorią dywersyfikacji ryzyka na rynku kapitałowym w odniesieniu do papierów wartościowych o zmiennym dochodzie. Pa- piery takie to akcje notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. Na tle klasycznej teorii dywersyfikacji ryzyka utożsamianej z analizą portfe- lową przedstawiono propozycję podziału dywersyfikacji ryzyka na pio- nową i poziomą. Obok zdefiniowania tych pojęć pokazano jak można w praktyce wykorzystać proponowane metody i techniki na polskim ryn- ku kapitałowym. Ponieważ optymalizacja zysku i ryzyka polega z kolei na dążeniu przez inwestora do osiągnięcia maksymalnej stopy zwrotu przy jednocze- śnie najmniejszym możliwym ryzyku, badaniu poddano klasyczne (mo- dele Markowitza i Sharpe’a) i zaproponowane we wcześniejszych pracach modele budowy portfela papierów wartościowych (fundamentalny port- fel papierów wartościowych), do skonstruowania których zastosowano procedury budowy zarówno baz danych, jak i samych portfeli prowadzą- ce do optymalizacji wyników inwestycji w długim horyzoncie czasowym. Propozycje przedstawione w książce są efektem badań prowadzonych przez Autorów w Katedrze Ubezpieczeń i Rynków Kapitałowych Uni- wersytetu Szczecińskiego. Wszystkie omawiane podejścia i metody zosta- ły zilustrowane konkretnymi badaniami z polskiego rynku kapitałowego. Zamieszone zostały zarówno dane jak i pełne rezultaty analiz prowadzące do oceny nieklasycznych metod dywersyfikacji ryzyka, wskazując ich użyteczność jako skuteczną alternatywę dla klasycznych modeli, które są obwarowane założeniami niemożliwymi praktycznie do spełnienia w rze- czywistości. Szczególną uwagę w proponowanych nowych metodach budowy portfelach papierów wartościowych zwraca się na wybór spółek do anali- zy. Nie ma tu sztywnych reguł określających proces selekcji, co powoduje ciągłe poszukiwanie nowych możliwości lub narzędzi wspomagających decyzje inwestycyjne. Brak jednoznaczności doboru spółek sprawia, że inwestorzy mogą również posiłkować się wybranymi metodami staty- 9 stycznymi, które pozwalają w dość syntetyczny sposób ocenić lub sklasy- fikować dane spółki. W tej kwestii pomocne okazują się metody wielo- wymiarowej analizy porównawczej. Należy przy tym podkreślić, że me- tody te w swojej istocie czerpią materiał badawczy z innych dziedzin. W przypadku analiz giełdowych wysoce użyteczne są informacje jakich dostarcza właśnie analiza fundamentalna. Jej kompleksowe przeprowa- dzenie ze względu na ilość informacji płynących z rynku często jest nie- możliwe lub może być bardzo skomplikowane, co wpływa na wydłużenie czasu analiz. Wykorzystanie jednak pewnych informacji, jakich dostarcza analiza fundamentalna znacznie ułatwia inwestorowi analizę papierów wartościowych. Najbardziej użyteczne są tu dane liczbowe określające stan kondycji ekonomiczno-finansowej spółek. Informacji tych dostarcza analiza wskaźnikowa. W swej istocie umożliwia również analizę wskaź- ników rynkowych, określających ocenę firmy przez rynek. Właśnie wskaźniki finansowe i rynkowe mogą być podstawą klasyfikacji firm giełdowych przy zastosowaniu metod wielowymiarowej analizy porów- nawczej. Poza tym dane te, świadczące o sile fundamentalnej spółek mogą być podstawą konstrukcji portfela papierów wartościowych metodami nieklasycznymi (na przykład fundamentalny portfel papierów warto- ściowych). Poza tym analiza papierów wartościowych umożliwia inwe- storowi tworzenie procedur doboru akcji do portfela. Procedury kwalifi- kacyjne są często stosowane na rozwiniętych rynkach kapitałowych. Wy- magają od inwestora znajomości elementówanalizy ekonomiczno-finan- sowej. Proces selekcji odbywa się z kolei przez nakładanie pewnych zało- żeń, jakie muszą spełniać analizowane walory. Zasadniczym celem książki jest:  zbadanie użyteczności analizy portfelowej na polskim rynku kapita- łowym oraz koncepcji zastosowania metod ilościowych w teorii dy- wersyfikacji ryzyka na rynku kapitałowym;  zaproponowanie rozwiązań umożliwiających uwzględnienie w anali- zie portfelowej długookresowego charakteru portfela papierów warto- ściowych oraz elementów analizy fundamentalnej przez wykorzysta- nie określonych metod wielowymiarowej analizy porównawczej. 10 Na podstawie przeprowadzonych badań, których wyniki zaprezen- towano w książce wykazano, że: można konstruować efektywne i konku- rencyjne dla klasycznych portfele papierów wartościowych przy wyko- rzystaniu metod wielowymiarowej analizy porównawczej; możliwe jest wykorzystanie metod wielowymiarowej analizy porównawczej do budo- wy baz danych, zawierających spółki potencjalnie silne z ekonomiczno- finanso-wego punktu widzenia, uwzględniając przy tym długoterminowy charakter inwestycji, oraz że możliwe jest konstruowanie fundamentalne- go portfela papierów wartościowych, uwzględniającego w naturalny spo- sób siłę fundamentalną spółek. Układ pracy został tak skomponowany, aby w miarę kompleksowo i czytelnie można było zaprezentować klasyczne koncepcje analizy portfe- lowej oraz możliwości wykorzystania i zastosowania w tym zakresie me- tod ilościowych. Zastosowanie metod nieklasycznych jest pewną alterna- tywą w analizie papierów wartościowych. Wykorzystanie koncepcji ana- lizy wielowymiarowej z kolei umożliwia syntetyczne zestawienie infor- macji o podmiotach giełdowych. Wpływa to na jakość i szybkość podej- mowanych decyzji inwestycyjnych. Ponadto przedstawiono inne metody dywersyfikacji ryzyka mające swój rodowód w analizie technicznej oraz wykorzystujące systemy transakcyjne prowadzące do optymalizacji decy- zji inwestycyjnych. W ostatniej części książki pokazano jak można na pol- skim rynku kapitałowym konstruować fundamentalne portfele papierów wartościowych dla prognoz wskaźników ekonomiczno-finansowych. Książka jest przeznaczona dla studentów kierunków ekonomicznych uczelni wyższych, praktyków rynku kapitałowego (doradców inwesty- cyjnych, maklerów, inwestorów) naukowców zajmujących się problema- tyką inwestowania w papiery wartościowe na giełdzie oraz wszystkich zainteresowanych technikami prowadzącymi do zmniejszania ryzyka inwestycji przy równoczesnym dążeniu do maksymalizacji stopy zwrotu z inwestycji. Autorzy ROZDZIAŁ 1 Waldemar Tarczyński Istota klasycznej analizy portfelowej jako teorii dywersyfikacji ryzyka 1.1. Metody analiz stosowane na rynku kapitałowym Na rynku kapitałowym stosowanych jest wiele metod, których celem jest zwiększenie efektywności procesu inwestowania. Rozpatrując instru- menty finansowe z historycznego punktu widzenia największe znaczenie w zagadnieniach inwestowania mają akcje. Wszystkie sformalizowane metody podejmowania decyzji inwestycyjnych w tym zakresie stosowane na rynku kapitałowym można podzielić na trzy główne grupy. Są to: anali- za techniczna, analiza fundamentalna i analiza portfelowa. Zasadni- czymi kryteriami, które pozwalają na taki podział i doprowadziły do wy- kształcenia się takich grup metod, są długość trwania inwestycji, podstawa do podjęcia decyzji o inwestycji i dywersyfikacja nierynkowego ryzyka in- westycji. Zarówno teoria, jak i praktyka wskazują, że analiza techniczna preferowana jest przy inwestycjach krótkoterminowych i średniotermino- wych, o horyzoncie nie dłuższym niż sześć miesięcy. Podstawą do decyzji jest historyczna analiza kształtowania się cen akcji i występowanie punktów zwrotnych. W praktyce, prowadzi to do ba- dania trendów cen akcji i prognozowania punktów zwrotnych, w których trendy te ulegają odwróceniu. W metodach tej grupy nie ma mowy o dy- wersyfikacji ryzyka, a każdą inwestycję rozpatruje się indywidualnie. Ge- neralnie, analiza techniczna nie jest uznawana za naukową metodę po- dejmowania decyzji, aczkolwiek w jej nowoczesnych modyfikacjach moż- na doszukać się wielu bardzo ciekawych propozycji szczególnie na grun- cie teorii chaosu. 12 Z kolei analiza fundamentalna wskazana jest dla inwestycji długoter- minowych, o horyzoncie przekraczającym 6 miesięcy (w praktyce jest to horyzont powyżej roku). W tym przypadku podstawą do decyzji jest ocena stanu gospodarki, ocena kondycji ekonomiczno-finansowej danej spółki i wycena wewnętrznej wartości akcji. Metody te słusznie uznaje się za znamienne dla rozwiniętego rynku kapitałowego. Również w metodach analizy fundamentalnej nie występuje zagadnienie dywersyfikacji ryzyka. Metody analizy portfelowej są właściwe dla inwestycji średnio i długo- terminowych. Jest to jedyna grupa metod, w których analiza prowadzona jest równocześnie dla większej liczby spółek. Podstawą do decyzji inwe- stycyjnej jest najczęściej maksymalizacja stopy zwrotu z inwestycji przy określonym poziomie ryzyka. Metody portfelowe jako jedyne koncentrują się na dywersyfikacji (rozproszeniu) ryzyka. Ich rodowód ma swoje zasad- nicze źródło w zagadnieniach związanych z dywersyfikacją ryzyka. Rysunek 1.1. Metody analiz stosowane na rynku kapitałowym w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych Źródło: opracowanie własne. Analiza techniczna Metody analizy technicznej wykorzystują w swojej konstrukcji ocenę historycznego kształtowania się cen papierów wartościowych w celu okre- ślenia prawdopodobnych przyszłych cen i przewidywania punktów zwrot- nych, w których następuje zmiana kierunku trendu. Ograniczając rozwa- 13 żania do akcji notowanych na giełdzie papierów wartościowych, można stwierdzić, że głównym celem wszystkich analiz rynkowych jest przewidy- wanie przyszłych zmian notowań giełdowych wybranych spółek. Podsta- wowym założeniem analizy technicznej jest przyjęcie, że przyszłości moż- na się nauczyć z przeszłości. Oceniając kształtowanie się cen akcji na Giełdzie Papierów Warto- ściowych w Warszawie można zauważyć wiele nieracjonalnych zachowań cen akcji. Zachowania te są wynikiem postępowania inwestorów zgodnie z zasadami bezpieczeństwa, ich nadziei, obaw i domysłów – czynników niemierzalnych. Analiza techniczna daje w tym momencie narzędzie, za pomocą którego można w przybliżeniu wyrazić wszystkie czynniki oddzia- łujące na cenę akcji. Jest to akcjogram, rysunek przedstawiający kształto- wanie się ceny akcji, na którym zarówno kupujący jak i sprzedający wy- stępują razem. Biorąc pod uwagę doświadczenia badaczy, które prowa- dzą do wniosku, że ceny akcji zmieniają się w trendach (co pozwala na budowanie prognoz), analizy takie można uznać za bardzo użyteczne w praktyce, szczególnie w krótkim i średnim horyzoncie czasowym. Definiując analizę techniczną, można zatem stwierdzić, że jest to wy- korzystanie prawidłowości dynamiki w kształtowaniu się kursów ak- cji do przewidywania zmian trendów cenowych, zanim trendy te ule- gną odwróceniu. Na podstawie analizy wykresów ilustrujących zmiany cen i wolumenu obrotów na giełdzie można zidentyfikować powtarzające się w czasie kon- figuracje, które z kolei pozwalają prognozować przyszłe trendy kursów giełdowych. Prognoza już z założenia zawiera pewien margines błędu, a prawdopodobieństwo jej spełnienia się wynika bezpośrednio z częstotli- wości trafnych decyzji w przeszłości. Dane finansowe w analizie technicznej są wykorzystywane w mini- malnym stopniu. Wynika to w dużej mierze z faktu, że analitycy techniczni twierdzą, iż ze względu na stosowanie różnych metod w analizie finanso- wej i różnorodność badanych firm występuje mała porównywalność uzy- skiwanych wyników. Analiza techniczna zakłada, że zjawiska giełdowe wyprzedzają w czasie zjawiska ekonomiczne, a rynek kapitałowy jest me- chanizmem, który pozwala zdyskontować przyszłość. Stąd też w rozwinię- tych gospodarkach uznaje się giełdy papierów wartościowych za barome- try rozwoju i koniunktury gospodarczej danego kraju. 14 W ramach metod analizy technicznej można wyróżnić trzy kierunki analiz. Pierwszy, to badanie wzajemnego położenia linii sygnałowych na wykresach, drugi to poszukiwanie formacji, czyli charakterystycznych układów linii, trzeci to analiza różnych wskaźników technicznych. Nie ule- ga wątpliwości, że dla inwestorów i spekulantów giełdowych, którzy chcą osiągać znaczące zyski na lokowaniu kapitału w papiery wartościowe, znajomość podstawowych zasad analizy technicznej jest nieodzowna. Nie oznacza to wcale, że analiza techniczna musi być podstawą do podejmo- wania decyzji inwestycyjnych. Jednakże bardzo duża grupa inwestorów korzysta z jej zasad, co znajduje wyraz w kształtowaniu oblicza giełdy papierów wartościowych. Inwestorzy ci zakładają, że cena rynkowa jest wynikiem działania wszystkich tych elementów otoczenia giełdy, które wpływają na kształtowanie się kursów. Cena rynkowa akcji jest przecież oceną wystawioną spółce przez inwestorów, którzy chcąc zdyskontować przyszłość, ryzykują swoim kapitałem dzisiaj. Oznacza to zatem, że bie- żące ceny, będące podstawą analizy technicznej, odzwierciedlają wszyst- kie czynniki (również fundamentalne), które mają wpływ na zmianę popytu i podaży na akcje spółek. Metody analizy technicznej nie są jednoznaczne i często różne meto- dy analizy technicznej wskazują na sprzeczne decyzje inwestycyjne. Stąd przez wielu analityków rynku analiza ta jest traktowana drugorzędnie. Jest bowiem oczywiste, że gdyby każdy mógł kupić w punkcie najniższego kursu akcji i sprzedać w górnym, to dół zmieniłby się w punkt górny i od- wrotnie. Dla zrozumienia istoty tych metod przy stosowaniu analizy tech- nicznej należy pamiętać o pewnych zasadach1:  wartość rynkowa akcji jest określana przez relacje między popytem i podażą;  na wysokość kursu akcji wpływają zarówno czynniki racjonalne jak i irracjonalne;  generalnie ceny zmieniają się zgodnie z trendem trwającym jakiś czas;  zmiany w trendzie wynikają ze zmian w popycie i podaży;  wzorce zmian mają charakter prawidłowości i podlegają regule powta- rzalności; 1 Zob. Tarczyński [2002a]. 15  zmiany w popycie i podaży można znaleźć w wykresach zmian cen akcji na rynku;  podstawą analiz jest trend bazowy trwający co najmniej kilkanaście lat, na który nakładają się trzy rodzaje trendów niższego rzędu: pierwotny, wtórny i trzeciorzędowy;  cena akcji jest nierozerwalnie związana z obrotem;  metody analizy technicznej są tym bardziej pożyteczne, im płynniejszy jest rynek akcji; metody te często zawodzą przy akcjach spółek o ma- łych obrotach;  przy podejmowaniu decyzji nie wolno polegać na pojedynczym sygna- le zakupu lub sprzedaży, lecz potwierdzenia trzeba szukać co naj- mniej w kilku metodach analizy technicznej lub stosując analizę fun- damentalną. Analiza techniczna jako technika zalecana dla inwestycji krótkotermi- nowych i średnioterminowych może być przedstawiona w następujących punktach [Tarczyński, 2001a]: 1. analiza trendów cen akcji, 2. analiza formacji, 3. analiza wskaźników technicznych. Rysunek 1.2. Schemat analizy technicznej Źródło: opracowanie własne. Analiza trendów 16 W ramach analizy trendów ocenia się ogólną tendencję rozwojową cen akcji. Jeżeli tendencja taka zostanie zidentyfikowana, podejmuje się próbę prognozowania punktów zwrotnych dla trendu. Najprostszym spo- sobem poszukiwania trendu jest rysowanie linii prostej po szczytach lokal- nych wzrostów i spadków. Jeżeli uda się poprowadzić taką linię i nie jest ona przecinana przez linię ceny, nazywa się ją linią trendu. Linia popro- wadzona po szczytach lokalnych spadków to trend rosnący (linia ta jest linią wsparcia dla ceny). Linia poprowadzona po szczytach lokalnych wzrostów to trend malejący (jest to linia oporu dla linii ceny). Potwierdzenia linii trendu analityk techniczny szuka w dodatkowym ba- daniu wolumenu obrotów. Na przykład, w przypadku tendencji wzrostowej na rynku obrót powinien wzrastać wraz ze wzrostem kursów (oddalanie się od linii trendu), a spadać wraz z ich spadkiem (zbliżanie się do linii trendu). Dla rynku o tendencji malejącej powinno być odwrotnie. Obrót powinien rosnąć, gdy kurs oddala się od linii trendu, a maleć, gdy przybliża się do niej. Obserwacja kształtowania się kursów akcji na Giełdzie Papierów War- tościowych w Warszawie w latach 1992–2003 prowadzi do wniosku, że reguły te nie zawsze potwierdzają się w praktyce. Można mianowicie zaob- serwować, że często obrót rośnie, gdy kurs zbliża się do linii trendu rosną- cego. Przyczyn takiego stanu rzeczy można się doszukiwać w masowym wykorzystaniu metod analizy technicznej do gry giełdowej i kupowaniu akcji przez doświadczonych inwestorów po cenie minimalnej, której ustalenie na takim właśnie poziomie może być efektem świadomej manipulacji. Prowadząc analizę, trzeba mieć jednak na względzie, że obrót jest miernikiem intensywności kupna–sprzedaży. Zatem regułą powinno być stwierdzenie, że im większy obrót, tym większa pewność co do prawdzi- wości ruchu cen. Inwestor otrzymuje ostrzeżenie przed zmianą trendu, jeżeli przy rosnącym trendzie nagle zwiększają się obroty, a przy zniżko- wym trendzie zmniejszają się w sposób, który można określić nagłym. Dla analityka technicznego każde przerwanie linii trendu jest sygnałem nad- ciągającej zmiany, chociaż bardzo często sam ten fakt jej nie przynosi. Jeżeli jednak sygnał jest potwierdzony rosnącymi obrotami przy wzroście kursu i malejącymi przy spadku, zmiana trendu lub znacząca korekta techniczna jest prawie pewna. 17 Oczywiście, przy każdym przecięciu linii trendu przez kurs trzeba pa- miętać o trzyprocentowej granicy bezpieczeństwa. Wprowadzenie pojęcia „granica bezpieczeństwa” jest niezbędne, aby uniknąć przypadkowych wa- hań kursów i oceniać sytuację na podstawie rzeczywistych zmian tendencji. W praktyce stosowane są różne limity dla granicy bezpieczeństwa. Naj- mniejszy (najbardziej czuły), jaki można spotkać, to 3 , największy 25 . Inny sposób identyfikacji trendu, wykorzystywany w analizie technicz- nej, to średnie arytmetyczne ruchome cen akcji. Średnia ruchoma kursów akcji jest jednym z najstarszych i najpopularniejszych narzędzi analizy technicznej, umożliwiającym potwierdzanie tendencji rynkowej i genero- wanie sygnałów o nadchodzących zmianach w kierunkach trendów. Zaletą średniej ruchomej jest fakt, że eliminuje ona przypadkowe i okresowe wa- hania, jakich na giełdzie jest przecież niemało. Średnia ruchoma pokazuje związek między siłą popytu i podaży na daną akcję. Żaden walor nie może kontynuować ciągłego wzrostu (spadku), jeżeli nie występuje wzrastająca siła popytu (podaży). Celem stosowania średnich ruchomych jest również przewidywanie trendu na najbliższe sesje. Liczenie średnich ruchomych w celu prognozowania przyszłych stanów rynku wynika z założenia, że rynek ma tendencję do pozostawania w po- dobnym do poprzednio ustalonego kierunku. Metoda ta polega na oblicza- niu średniej kilkusesyjnej i zamieszczaniu wyników obliczeń na jednym wy- kresie z cenami akcji. Oczywiście, taka wielkość jeszcze niewiele daje, ale jej „uruchomienie” sprawia, że staje się ona bardzo cennym narzędziem. Owo „uruchomienie” polega na usunięciu z podstawy obliczeń średniej naj- starszej obserwacji i dodaniu najnowszej, co oznacza, że liczba sesji bra- nych pod uwagę przy wyznaczaniu konkretnej średniej jest stała. Wśród wariantów średniej ruchomej najbardziej rozpowszechnione na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie są średnie: 10-, 15- i 45- okresowa. Dwie pierwsze są traktowane jako średnie krótkookresowe, ostatnia zaś to średnia długookresowa. Ogólnie średnie ruchome stoso- wane na giełdach papierów wartościowych na świecie ze względu na bra- ny pod uwagę okres można podzielić na średnie dla: • bardzo krótkiego okresu, 5–13, • krótkiego okresu, 14–25, • pośredniego okresu, 24–49, 18 • średniego okresu, 50–100, • długiego okresu, 100–200. Sposoby wyznaczania średnich ruchomych są omówione szczegóło- wo na przykład w pracach: Hozera [1993], Ostasiewicz [1997], Zająca [1976]. Poprawnie dobrana średnia ruchoma informuje o trendzie. Jest ona wygładzonym trendem i zarazem linią oporu oraz linią wsparcia dla kursów. Dla inwestycji pewnych wymaga się, aby kurs leżał nad średnią krótkoterminową, a ta z kolei nad średnią długoterminową. W warunkach polskiej giełdy za średnią długoterminową można przyjąć średnią 45- okresową, a za średnią krótkookresową średnią 15-okresową. Takie okre- ślenie opóźnień wynika z krótkiego czasu istnienia giełdy (od kwietnia 1991 roku) i największej liczby poprawnie generowanych sygnałów. Duże skoki cen prowadzące do zmian w średniej są ostrzeżeniem przed możliwym trendem odwrotnym. Płaski przebieg średniej, bez istot- nych odchyleń, to informacja o tym, że zmiana trendu już się prawdopo- dobnie dokonała. Zazwyczaj zmiany kierunku średniej ruchomej dają wię- cej informacji niż samo przecięcie kursu. Wynika to z faktu, że zmiana kierunku średniej następuje po zmianie trendu. W praktyce analiz giełdowych wykorzystuje się różne rodzaje śred- nich. Są to średnie: ważona, geometryczna, wykładnicza i potęgowa. Zde- cydowanie najlepiej sprawdzają się średnie wykładnicze i ważone. Trzeci sposób wyznaczania trendu wykorzystuje pojęcie linii regresji i polega na wykorzystaniu równania regresji ceny, w którym czynnikiem objaśniającym zmiany ceny jest czas2. W ekonometrii linię taką nazywa się trendem. Równanie teoretyczne trendu przy założeniu liniowej postaci zależności można zatem zapisać: gdzie: X t = 0 αα 1 + ,Ut +⋅ t (1.1) Xt – cena akcji wybranej spółki, α0, α1 – parametry strukturalne linii trendu, t – czas opisany kolejnym numerem notowania (t=1,2, ..., n), Ut – składnik losowy. 2 Sposób ten został zaproponowany w pracy Tarczyński [2000a]. 19 Zasadniczą trudnością korzystania z równania (1.1) jest określenie jak długi okres powinien być wykorzystany do oszacowania. Już pobieżna analiza akcjogramów dla spółek giełdowych w kontekście liniowej postaci zależności zmusza do przyjęcia jak najkrótszego okresu. Z kolei, jeżeli dodatkowo ma zostać zbudowany system pomocniczych sygnałów o zbli- żającej się zmianie trendu, to nie może to być zbyt krótki okres. Wydaje się, że okres 10 ostatnich notowań wraz z notowaniem bieżącym jest roz- wiązaniem pozwalającym na otrzymanie dobrego sposobu oceny trendu cen akcji na giełdzie. Po oszacowaniu równania (1.1) należy je „uruchomić”. Polega to na tym, że po każdym nowym notowaniu wartość bieżącej ceny wprowadza się w miejsce najstarszej i ponownie dla 10 ostatnich notowań wyznacza się oceny parametrów według metody najmniejszych kwadratów. Dla każdego oszacowanego równania oblicza się dwa parametry, któ- re służą do oceny stabilności trendu i nadciągającej jego zmiany. Są to: błąd średni modelu Su oraz współczynnik korelacji wielorakiej R2. Błąd średni modelu Su jest podstawą do wyznaczenia linii ogranicza- jących dla zmian cen akcji. Przyjęta zasada podobna jest do tej, jaką sto- suje się przy wstęgach Bollingera3. Otóż do cen akcji obliczonych na pod- stawie modelu dodaje się podwojoną wartość błędu średniego modelu. Otrzymuje się w ten sposób górną linię sygnałową. Dolna linia sygnałowa powstaje przez odejmowanie od cen akcji podwojonego błędu średniego modelu. Linie sygnałowe nazwijmy wstęgami trendu. Drugi system sygnału przy tym podejściu polega na badaniu wartości współczynnika R2 oraz jego zmian. Obserwuje się tu kształtowanie się w czasie wartości współczynnika oraz oblicza jego bezwzględną zmianę, co pozwala na wykrycie statystycznie istotnej zmiany współczynnika. Formalnie można to zapisać następująco: (1.2) gdzie a, to stała określona arbitralnie, pozwalająca ustalić czy nastąpiła ,aRR 2 −+ 2 1t t istotna zmiana wartości współczynnika R2. Trzeci system badania stabilności trendu polega na analizie zmienia- 1α . Badać można jących się wartości oceny parametru strukturalnego 3 Wyznaczanie wstęg Bollingera jest opisane np.: w pracy Tarczyński [2001a, s. 130 i dalsze]. 20 kształtowanie się w czasie wartości oceny parametru oraz wyznaczać test statystyczny pozwalający na ocenę stabilności parametru. Bardzo ważna 1α , która jednoznacznie jest tu również zmiana znaku oceny parametru świadczy o zmianie trendu. Jeżeli znak zmieni się z dodatniego na ujem- ny, to trend jest malejący, przy zmianie znaku z ujemnego na dodatni trend jest rosnący. Zaproponowane systemy kontrolne muszą być stosowane równocze- śnie i potwierdzenie decyzji musi być jednoznaczne, co oznacza, że wszystkie muszą generować ten sam sygnał. Jeżeli tak nie jest, oznacza to niestabilność trendu i duże ryzyko decyzji inwestycyjnej. Analiza formacji Drugi zasadniczy element analizy technicznej to analiza formacji. Okazuje się, że w praktyce bardzo często linie trendu cen akcji układają się równomiernie tworząc układ nazywany formacją. Poprawne rozpozna- nie formacji umożliwia w miarę dokładne ustalenie momentu zakupu i sprzedaży akcji. Przy analizie formacji należy pamiętać, że muszą być one rozpatrywane wraz z kształtowaniem się obrotów. W analizie technicznej rozpoznawanych jest kilkadziesiąt różnych formacji. Większość z nich daje się pogrupować w dwie podstawowe ka- tegorie. Są to formacje zapowiadające zmianę dotychczasowego trendu oraz formacje zapowiadające kontynuację trendu. Formacje zapowiadają- ce zmianę trendu służą przede wszystkim inwestorom długookresowym do zmiany ich pozycji na rynku. Zgodnie z teorią cyklicznego rozwoju ryn- ku również na giełdzie formacje są cykliczne. Oznacza to występowanie faz wzrostu i spadku. Formacje zapowiadające zmianę trendu pozwalają na szybką decyzję i przeorientowanie portfela. Formacje zapowiadające kontynuację trendu są dosyć zdradliwe, ponie- waż przy dużych zyskach inwestorzy często nie wytrzymują i wychodzą z ryn- ku przyczyniając się do korekty cen akcji. Brak praktycznej realizacji zasady akceptacji dużego zysku sprawia, że niewykorzystywana jest informacja płyną- ca z formacji zapowiadających kontynuację trendu. Korzystanie z tych formacji wymaga od uczestników rynku silnych nerwów i akceptacji dużego ryzyka. Ponadto oprócz tych dwóch zasadniczych grup formacji zdarza się występowanie tzw. sygnałów ostrzegawczych. Formacje te zakłócają jed- 21 noznaczność prognoz co do kształtu przyszłego trendu. Analiza formacji należy do najsłabszych elementów analizy technicznej. Wynika to z pro- stego faktu, mianowicie formacje są czytelne dopiero w momencie ich pełnego wykształcenia. Z reguły w tym momencie jest już za późno na decyzję inwestycyjną, zwłaszcza, że w pełni wykształcona formacja jest czytelna dla wszystkich inwestorów. Zatem ekonomiczna istota rynku traci wówczas swój sens. Pomimo niewątpliwej wady tego elementu analizy technicznej nie należy lekceważyć formacji, ponieważ fakt ich wystąpienia jest efektem określonego popytu i podaży, i jego zignorowanie może na- razić inwestora na poważne straty. Analiza wskaźników technicznych Potwierdzenia poprawności sygnału generowanego przez trendy, linie oporu i wsparcia oraz wartości średnie poszukuje się przez wyznaczanie rozmaitych miar wskazujących na różne aspekty sytuacji na giełdzie pa- pierów wartościowych, na rynku kapitałowym i w gospodarce. Takich miar jest bardzo dużo. Ich wartość jest tym większa, im szybciej przekazują sygnały o możliwości zmiany sytuacji na rynku, a w szczególności o od- wróceniu się kierunku trendu kursu akcji. Praktycznie wszyscy uczestnicy giełd stosują wybrane przez siebie wskaźniki. Niejednoznaczność wskaźników jest czynnikiem stymulującym obroty na giełdzie. Jeden uczestnik giełdy może ocenić przyszłość nega- tywnie, a drugi pozytywnie. W ten sposób toczy się gra między popytem i podażą. Większość wskaźników jest zakłócana przez elementy nieracjo- nalne, które są efektem tak zwanej „psychologii zbiorowego gracza”. Jed- nak to właśnie wskaźniki mogą dawać ogólną informację o sile rynku i prawdopodobnym rozwoju, dlatego są godne polecenia. Ogólnie inwestor powinien się kierować zasadą, że decyzja zakupu (sprzedaży) musi być potwierdzona przez większość miar. W praktyce nigdy nie zdarza się, że wszystkie miary wskazują na słuszność decyzji, ale gdy większość z nich potwierdza sygnał, prawdopodobieństwo podję- cia prawidłowej decyzji jest bardzo duże. Ten element analizy technicznej należy do najpewniejszych. Wynika to z jasności sygnałów generowanych przez wskaźniki i ich często jednoznacznej interpretacji. Nie bez znacze- nia jest też bardzo prosta konstrukcja formalna większości wskaźników. 22 Dobra analiza techniczna obejmuje łącznie trzy przedstawione zakresy. W praktyce oznacza to konieczność wykorzystania techniki komputerowej. Przy istniejącym obecnie oprogramowaniu korzystanie z analizy technicz- nej, chociaż czasochłonne, praktycznie nie sprawia większych problemów. Analiza fundamentalna Głównym celem wszystkich analiz i teorii rynkowych na rynku kapita- łowym jest przewidywanie przyszłych zmian cen giełdowych. W praktyce sprowadza się to do odpowiedzi na pytanie: co i kiedy kupić lub sprzedać? Rozwój rynku kapitałowego na świecie doprowadził do powstania dwóch szkół, które podjęły próbę udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie. Pierwsza z nich to szkoła fundamentalna, druga to techniczna. Obie szko- ły umożliwiają ocenę opłacalności inwestycji w akcje spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Analiza fundamentalna zakłada, że zasadniczy wpływ na zjawiska rynkowe mają procesy ekonomiczne, które występują poza giełdą, jednak są podstawą do zbudowania dobrej prognozy przyszłej ceny giełdowej akcji. W celu poprawnej oceny opłacalności inwestycji zwolennicy tej ana- lizy badają bilanse spółek, rachunki zysków i strat, przepływy pieniężne, zamierzenia strategiczne, poziom wypłacanej dywidendy oraz prowadzą analizę kondycji ekonomiczno-finansowej firmy, wykorzystując wyspecjali- zowane zestawy wskaźników. Całość analiz jest uzupełniana oceną sytu- acji gospodarczej kraju, wskaźników monetarnych i badaniem marketin- gowym danego sektora. Metody analizy fundamentalnej znalazły zasto- sowanie przede wszystkim do długoterminowych inwestycji w papiery war- tościowe, chociaż zwolennicy analizy technicznej w praktyce bardzo czę- sto posiłkują się elementami analizy fundamentalnej (na przykład wskaź- nikiem cena do zysku czy cena do wartości księgowej) jako narzędziami pozwalającymi na optymalny wybór spółki. Ten rodzaj analiz obejmuje wiele metod określania rzeczywistej („we- wnętrznej”) wartości akcji (intrinsic value). Wartość otrzymana dzięki wyko- rzystaniu metod analizy fundamentalnej jest podstawą do porównań z kur- sem giełdowym, który w dużej mierze wynika z relacji podaży i popytu na rynku w danym momencie. Podstawowe założenie analizy fundamentalnej to przyjęcie, że dominującym motywem postępowania inwestorów jest maksy- 23 malizacja dochodów, oraz że odchylenia między wewnętrzną wartością akcji i kursem giełdowym są podstawą do podejmowania decyzji inwestycyjnej. Analiza fundamentalna znalazła wielu zwolenników (szczególnie na rozwiniętych rynkach kapitałowych), ponieważ udowodniono empirycznie, że w długim okresie występuje silna korelacja między wzrostem wartości (a pośrednio zysku) firmy a oceną rynku. Otrzymana na podstawie metod analizy fundamentalnej wewnętrzna wartość akcji jest dla inwestora ceną, po której akcje spółki powinny być notowane na giełdzie. Niestety osza- cowanie takiej wartości nie należy do zadań łatwych, a dla inwestora in- dywidualnego jest często niemożliwe do wykonania (decyduje o tym brak dostępu do pełnych danych dotyczących nie tylko bieżącej sytuacji eko- nomiczno-finansowej spółki, ale również jej planów i prognoz takich wiel- kości jak na przykład cash flow). Porównując bieżącą cenę akcji na giełdzie z wewnętrzną wartością akcji, inwestor podejmuje decyzję o zakupie i sprzedaży akcji. Jeżeli wartość we- wnętrzna kształtuje się na wyższym poziomie niż cena rynkowa, jest to sy- gnał do zakupu. Jeżeli odwrotnie, wartość wewnętrzna jest mniejsza niż cena rynkowa, wówczas akcje należy sprzedać. Na rysunku 1.3 przedstawiono przykładowe kształtowanie się kursu giełdowego i wewnętrznej wartości akcji. Odchylenia między tymi wielkościami oznaczono literami K i S, gdzie K in- formuje o niedowartościowaniu akcji na giełdzie, a S o przewartościowaniu. Pierwsza sytuacja jest sygnałem do kupna akcji, druga do ich sprzedaży. Rysunek 1.3. Kształtowanie się wewnętrznej wartości akcji i jej ceny giełdowej Źródło: opracowanie własne. 24 W okresie od t1 do t2 bieżąca cena giełdowa jest atrakcyjna dla inwe- stora, ponieważ wewnętrzna wartość akcji kształtuje się poniżej tej ceny. Jest to sygnał do kupna. Z kolei odwrotnie jest w okresie od t2 do t3, war- tość wewnętrzna akcji jest mniejsza niż cena giełdowa. Jest to sygnał do sprzedaży. Oczywiście, odległości między t1, t2 i t3 nie są kilkusesyjne, lecz co najmniej kwartalnymi a najczęściej dotyczą lat. Aby określić wartość wewnętrzną akcji, należy dokonać wielu analiz, którym podlegają czynniki mierzalne i niemierzalne. Ocenie podlega zarów- no kondycja finansowa spółki, jej możliwości rozwoju, jak i jej stabilność na rynku. Pozwala to na wyszukiwanie spółek, których akcje będą osiągać w przyszłości ceny wyższe niż obecnie. Aby wnioski otrzymane w wyniku przeprowadzenia analizy fundamentalnej były wiarygodne, należy uwzględ- nić co najmniej trzyletnie szeregi czasowe dotyczące zmiennych opisują- cych sytuację firmy. Najlepiej jednak, gdy może to być okres pięcioletni i to porównywalny z innymi takimi okresami. W warunkach polskich spółek przechodzących rozmaite procesy restrukturyzacyjne i dostosowawcze do gospodarki rynkowej, jest to założenie bardzo trudne do spełnienia. Podstawowe źródła informacji wykorzystywane w analizie fundamen- talnej to prospekt emisyjny, raporty okresowe (miesięczne i kwartalne), bilans, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów finansowych, przy- gotowane przez analityków analizy rynkowe i wskaźniki finansowo-ekono- miczne, pozwalające ocenić standing finansowy spółki. Analitycy fundamentalni koncentrują się przede wszystkim na przy- szłych zyskach spółki. Poprawne oszacowanie przyszłych zysków jest ich zdaniem wystarczającym sygnałem do dokonania inwestycji w akcje danej spółki lub jej zaniechania. Dobrze jest, gdy możemy wycenić wartości spółki. Niestety, brak peł- nego rozeznania w planach rozwojowych spółki na okres od trzech do pięciu najbliższych lat (nie zawsze są one ujawniane) często nie pozwala na zastosowanie tego wariantu analizy fundamentalnej. W praktyce anali- tycy częściej skupiają się więc na analizie kondycji ekonomiczno- finansowej spółki i prognozowaniu jej przyszłych zysków, co z kolei po- zwala na wyznaczenie wewnętrznej wartości akcji. Jeszcze innym podejściem jest analiza wskaźnikowa ograniczona do bieżącej oceny i prognozy takich wskaźników rynkowych, jak cena do zy- sku, cena do wartości księgowej, beta akcji, wskaźniki monetarne, wskaź- 25 niki hossy, bessy, wartości rynkowej, czy nastroju. Każde z wyróżnionych podejść powinno być poprzedzone analizą makroekonomiczną, która obejmuje analizę sytuacji polityczno-ekonomicznej, monetarnej oraz ko- niunktury w sektorze. Schemat pełnej analizy fundamentalnej zamieszczono na rysunku 1.4. Układ ten oznacza, że przeprowadzenie pełnej analizy fundamentalnej oprócz poznania obiektywnej wartości przedsiębiorstwa daje istotną wie- dzę ogólną o kondycji gospodarki, która przy podejmowaniu decyzji inwe- stycyjnych ma często decydujące znaczenie. W schemacie zamieszczonym na rysunku 1.4 dodatkowego rozpisa- nia wymaga ocena kondycji finansowej firmy. Jest to najbardziej rozbudo- wany element analizy fundamentalnej. Zarys obszarów w ocenie kondycji finansowej firmy zamieszczono na rysunku 1.5. Ważne jest, że muszą być zrealizowane wszystkie elementy oceny kondycji finansowej firmy, ponieważ wnioski z poszczególnych etapów tej oceny umożliwiają poprawną interpretację w kolejnych etapach. Przypo- mina to system naczyń połączonych i nie jest możliwe wycinkowe interpre- towanie otrzymanych rezultatów analizy. Sens ma jedynie kompleksowa ocena wszystkich wyróżnionych obszarów. Rysunek 1.4. Uproszczony schemat analizy fundamentalnej Źródło: opracowanie własne. 26 Rysunek 1.5. Uproszczony schemat oceny kondycji ekonomiczno-finansowej firmy Źródło: opracowanie własne. Ostatni element analizy fundamentalnej to wycena wartości firmy. Wy- cena wartości spółki w ramach analizy fundamentalnej może być prze- prowadzona wówczas, gdy analityk dysponuje co najmniej trzyletnim okresem retrospektywnym i wiarygodnymi planami rozwojowymi spółki, zweryfikowanymi niezależnie przeprowadzoną analizą makroekono- miczną. Wartość przedsiębiorstwa otrzymana w wyniku analizy fundamen- talnej może być interpretowana jako:  wartość księgowa – wartość firmy wynikająca z zapisów w księgach handlowych (bilansie);  wartość likwidacyjna – suma cen uzyskanych ze sprzedaży po- szczególnych składników majątkowych lub całego przedsiębiorstwa;  wartość odtworzeniowa – suma nakładów finansowych niezbędnych do odtworzenia poszczególnych elementów (przy określonym pozio- mie dezagregacji) majątku przedsiębiorstwa na dany moment; 27  wartość zastawna – wartość gwarantująca zabezpieczenie udzielo- nego kredytu; często jest wyrażana jako procent wartości aktywów netto przedsiębiorstwa, któremu bank udziela kredytu;  wartość ekonomiczna – wartość odzwierciedlająca zdolność przed- siębiorstwa do pomnażania zysków. Mimo, że różne określenia wartości przedsiębiorstwa prowadzą do odmiennych, często nawet znacznie różniących się, wycen można sformu- łować kilka reguł pozwalających na pewien stopień obiektywizacji wyceny. Najważniejsze z nich można określić następująco: • wycena przedsiębiorstwa powinna być przeprowadzona przez nieza- leżnych ekspertów, mających niezbędne przygotowanie metodologicz- ne i doświadczenie w wycenach, a zarazem wysoki poziom etyczny; zasada ta wynika ze sprzeczności interesów stron zainteresowanych wynikami wyceny; • przed przystąpieniem do wyceny musi zostać jasno sformułowany jej cel; jest to podstawą do wyboru właściwej metody oraz określenia mo- tywacji i oczekiwań zainteresowanych wyceną; • wycena powinna być wykonana kilkoma metodami ukazującymi war- tość przedsiębiorstwa z różnych punktów widzenia, co pozwala zo- biektywizować spojrzenie na rzeczywistą wartość firmy; • wycena nie może być dokonywana w pośpiechu lub gdy brakuje środków finansowych na opłacenie na przykład rzeczoznawców czy prawników. Na podstawie wyróżnionych możliwych wartości przedsiębiorstwa w ramach analizy fundamentalnej można określić trzy podstawowe grupy metod. Pierwsza to metody wyceny na podstawie substancji firmy (war- tość majątku), druga – metody wyceny oparte na dochodowości firmy (zdolność do generowania zysków), trzecia – metody mieszane. Analiza portfelowa Analiza portfelowa zajmuje się technikami inwestowania równocześnie w więcej niż jeden walor. Zasadniczym motywem kupowania więcej niż jednego papieru wartościowego jest chęć zmniejszenia ryzyka przez dy- 28 wersyfikację i zoptymalizowanie przychodu i ryzyka inwestycji. Można wykazać, że poprawnie skonstruowany portfel papierów wartościowych pozwala na osiągnięcie tych właśnie celów. W klasycznym podejściu port- fel papierów wartościowych, charakteryzuje się określonymi parametrami: stopą zwrotu i ryzykiem. Aby było możliwe określenie tych parametrów, a tym samym budowa portfela, potrzebna jest pewna formalizacja zasad związanych z jego konstrukcją. Wynika to z faktu, że inwestora interesuje przede wszystkim zysk i ryzyko związane z inwestycją. Poza tym jest on zainteresowany takim doborem walorów, aby zminimalizować prawdopo- dobieństwo nieosiągnięcia zamierzonego zwrotu. Doprowadza to do po- szukiwania procedur, a właściwie formalnych zapisów umożliwiających konstruowanie portfela papierów wartościowych. W klasycznej analizie portfelowej wykorzystuje się w tym celu pewne zasady rachunku prawdo- podobieństwa, elementy statystyki oraz matematyki. Na tej podstawie wy- prowadzono różne modele matematyczne pozwalające na konstrukcję portfela papierów wartościowych. Modele te pozwalają nie tylko na wy- znaczenie parametrów portfela, ale również na ich podstawie możliwe jest określenie zachowań stóp zwrotu akcji w zależności od wybranych indek- sów (na przykład rynkowych WIG), lub innych charakterystyk, mających związek z kształtowaniem się poziomu stóp zwrotu. Ważnym elementem jest odpowiednie zestawienie ze sobą różnych walorów. Powstałe modele matematyczne zapewniają różnorodne podejście do problemu opisu za- chowania stóp zwrotu, a co za tym idzie umożliwiają konstruowanie róż- nych portfeli przeznaczonych dla inwestorów o odmiennych preferencjach. Metody analizy portfelowej zalicza się do grupy metod pozwalających dokonywać inwestycji długoterminowych. Wynika to generalnie z małej elastyczności i płynności portfela. W związku z tym metody portfelowe są bliższe metodom analizy fundamentalnej niż metodom analizy technicznej. Kolejnym ważnym elementem jest fakt, że portfel pozwala na wyko- rzystanie efektu portfelowego ryzyka i stopy zwrotu tylko wówczas, gdy w portfel zaangażowany jest duży kapitał. Korzyści z dobrze skonstru- owanego portfela dla drobnych inwestorów są praktycznie nieosiągalne. Prekursorem teorii zarządzania portfelowego był Markowitz4, który ja- ko pierwszy zaproponował metody wyznaczania portfeli efektywnych. 4 Markowitz [1952].
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dywersyfikacja ryzyka na polskim rynku kapitałowym
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: