Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00253 007757 10468032 na godz. na dobę w sumie
Działalność instytucji wydawniczych na rzecz oświaty i edukacji w XX i pierwszych latach XXI wieku - ebook/pdf
Działalność instytucji wydawniczych na rzecz oświaty i edukacji w XX i pierwszych latach XXI wieku - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 236
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9694-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
Zainicjowanie badań nad wkładem instytucji wydawniczych w okresie dwudziestolecia międzywojennego, Polski Ludowej i III Rzeczypospolitej na rzecz oświaty i edukacji ma na celu przybliżenie, a niekiedy odkrycie edytorów zajmujących się tą problematyką, wyodrębnienie zarówno typów publikacji, jak i podejmowanej w nich szczegółowej tematyki oraz ukazanie miejsca tego typu wytworów w całokształcie prac firm edytorskich.
Oficyny wydawnicze mają swój niekwestionowany udział w rozwijaniu szeroko pojmowanej kultury zarówno poprzez wymierny dorobek materialny w postaci liczby ogłaszanych drukiem książek z różnych dziedzin życia i wiedzy, jak i dorobek duchowy „budowany” za pomocą kontaktu czytelnika z tekstem. W przeszłości, jak również współcześnie aktywność wydawnictw zazwyczaj koncentruje się na wybranych rodzajach piśmiennictwa, m.in. literaturze pięknej, popularnej, specjalistycznej, dla dzieci i młodzieży, choć zdarza się, że przedmiotem zainteresowania edytorów stają się systematyczne poszerzanie i wzbogacanie dotychczasowej oferty. Podobne tendencje można zaobserwować w odniesieniu do książek adresowanych do pracowników systemu oświatowego, uczniów, rodziców i opiekunów. Wydawcy albo skupiają się na twórczości pedagogicznej, albo w większym lub mniejszym stopniu traktują ją jako dodatek do prowadzonej już działalności.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Iwonna Michalska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Historii Wychowania i Pedeutologii, Pracownia Historii Oświaty 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 Grzegorz Michalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Historii Wychowania i Pedeutologii, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Eleonora Sapia-Drewniak REDAKTORZY WYDAWNICTWA UŁ Danuta Bąk, Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06525.14.0.K ISBN (wersja papierowa) 978-83-7969-165-4 ISBN (ebook) 978-83-7969-694-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp Wspieranie nauczycieli w pracy pedagogicznej i pomoc uczniom w edukacji Część pierwsza Adam Ruta – Działalność krakowskich oficyn wydawniczych na rzecz szkoły i edukacji w dwu- dziestoleciu międzywojennym 7 13 Grzegorz Michalski – Dla nauczycieli i uczniów. Działalność wydawnicza Stowarzyszenia Chrze- ścijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w latach 1921–1939 Jarosław Durka – Wybrane problemy z działalności wydawniczej Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych w dwudziestoleciu międzywojennym Iwonna Michalska – Działalność wydawnicza Związku Nauczycielstwa Polskiego w zakresie czasopism dla dzieci i młodzieży w dwudziestoleciu międzywojennym Monika Olczak-Kardas – Książki dla dzieci i młodzieży w ofercie wydawniczej „Naszej Księgarni” w latach 1921−1939 Edyta Wolter – Książki szkolne opublikowane w Wydawnictwie M. Arcta stosowane w praktyce dydaktyczno-wychowawczej w Drugiej Rzeczypospolitej Urszula Wróblewska – „Biblioteczka Poradni Dydaktyczno-Wychowawczej przy Kuratorium Okręgu Szkolnego Wileńskiego” jako forma pomocy dla nauczycieli szkoły powszechnej na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie w II Rzeczypospolitej 29 45 59 71 89 97 Maria M. Siuda – Działalność wydawnictw pedagogicznych w Kielcach w latach 1955−2012 na przykładzie Wydawnictwa Pedagogicznego ZNP w Kielcach i Wydawnictwa MAC 113 Kształcenie świadomości gospodarczej i politycznej Część druga Elżbieta Magiera – Działalność wydawnicza polskiego ruchu spółdzielczego w okresie między- wojennym (1918–1939) 125 Krzysztof Jakubiak – Wydawnictwo i czasopismo „Droga” jako ośrodek kształtowania ideologii społecznej i wychowawczej sanacji w latach 1922–1937 145 6 Piotr Gołdyn – Rola „Zrębu” w zachowaniu spuścizny intelektualnej Sławomira Czerwińskiego 157 Justyna Gulczyńska – Wydawcy i kolporterzy pism drugoobiegowych dla młodzieży szkolnej w latach osiemdziesiątych XX w. w Polsce 167 179 195 223 Część trzecia Propagowanie nauki i utworów literackich Ewa Witkowska-Urban – Rola Wydawnictwa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego w utrwala- niu i upowszechnianiu osiągnięć badawczych oraz doświadczeń edukacyjnych przedsta- wicieli łódzkiego środowiska naukowego Ryszard Ślęczka – Działalność wydawnicza krakowskiego Oddziału Polskiej Akademii Nauk Władysława Szulakiewicz – Wydawnictwo Adam Marszałek o twórcach nauki, kultury i poli- tyki 205 Agnieszka Wałęga – Serie z zakresu nauk o wychowaniu w Wydawnictwie Adam Marszałek 213 Dorota Grabowska – Działalność Wydawnictwa Literackiego w upowszechnianiu literatury pa- miętnikarskiej Spis treści Wstęp Oficyny wydawnicze od początku istnienia miały swój niekwestionowany udział w rozwijaniu szeroko pojmowanej kultury. Należy tu wskazać z jednej strony wymierny dorobek materialny w postaci liczby ogłaszanych drukiem książek z róż- nych dziedzin życia i wiedzy, z drugiej – dorobek duchowy „budowany” poprzez kontakt czytelnika z tekstem. Zarówno w przeszłości, jak i współcześnie aktywność wydawnictw zazwyczaj koncentruje się na wybranych rodzajach piśmiennictwa, m.in. literaturze pięknej, popularnej, specjalistycznej, dla dzieci i młodzieży, choć zdarza się, że przedmiotem zainteresowania edytorów staje się systematyczne poszerzanie i wzbogacanie dotychczasowej oferty. Podobne tendencje można zaobserwować w odniesieniu do książek adresowanych do pracowników syste- mu oświatowego, uczniów, rodziców i opiekunów. Wydawcy albo skupiają się na twórczości pedagogicznej, albo w większym lub mniejszym stopniu traktują ją jako dodatek do prowadzonej już działalności. Należy podkreślić, że ich dorobek we wspomnianym zakresie pozostaje nadal w poważnej części nieznany. Kształtowanie się firm wydawniczych przypadło na czas niewoli, choć proces ten przebiegał odrębnie w każdym zaborze z uwagi na odmienne przepisy prawa obowiązujące w Rosji, Prusach i Austrii. Wspólną cechą na ziemiach polskich było częste łączenie roli wydawcy i księgarza albo wydawcy i drukarza. Oznaczało to, że księgarze, oprócz rozpowszechniania publikacji, stawali się też nakładcami, a drukarze podejmowali się zadań edytorskich. Zdarzało się i tak, że wydawca, księgarz i drukarz występował w jednej osobie. Taki model łączenia zawodów utrzymał się do końca drugiej wojny światowej. Obok księgarzy i drukarzy poja- wiali się pomniejsi edytorzy, tacy jak literaci, uczeni, redakcje czasopism, stowa- rzyszenia, organizacje społeczne, tłumacze1. Okres międzywojenny otworzył przed instytucjami wydawniczymi nowe per- spektywy funkcjonowania. W odrodzonym państwie polskim nastąpił ich znaczny rozwój. Z jednej strony kontynuowało swoje prace wiele oficyn powstałych jeszcze w XIX lub początkach XX wieku, z drugiej powstawały nowe. O ile uwarunkowa- nia polityczne, które są tak istotne dla podejmowania wszelkiej niemal działalno- ści, a w szczególności dotyczącej kwestii promowania słowa drukowanego, nie 1 Por. M. Mlekicka, Wydawcy książek w Warszawie w okresie zaborów, Warszawa 1987, s. 22−33; taż, Jakub Mortkowicz − księgarz i wydawca, Warszawa 1974, s. 7−8. 8 sprawiały już kłopotów, to na drodze do realizacji pełnych planów związanych z wielkością i strukturą produkcji wydawniczej stanęły głównie w pierwszym dzie- sięcioleciu analfabetyzm znacznej części społeczeństwa i niski poziom jego za- możności, a w latach trzydziestych kryzys ekonomiczny. W Drugiej Rzeczypospolitej cały „przemysł” edytorski tworzyły zawodowe oficyny wydawnicze (polskie, żydowskie, ukraińskie i innych mniejszości naro- dowych) oraz nieprofesjonalne firmy wydawnicze (instytucje religijne, naukowe, polityczne, życia gospodarczego, oświatowe, zajmujące się kulturą, sportem i re- kreacją oraz ochroną zdrowia)2. Jak wyjaśnia Nina Kraśko, „Nakładcy książek różnili się motywami działania. O ile dla profesjonalistów działalność wydawnicza stanowiła źródło utrzymania, o tyle dla pozostałych była zazwyczaj uzupełnieniem ich podstawowej aktywności, wspomagającym ją i propagującym”3. Po 1945 r. wprowadzone przez komunistów zmiany w życiu politycznym, społecznym, gospodarczym i w kulturze niezwykle silnie odczuły środowiska wy- dawców. Przedwojenne prywatne oficyny w swej większości, po krótkim okresie funkcjonowania, postawione zostały przez władze w stan likwidacji albo uległy nacjonalizacji, zaś pewna część nie wznowiła działalności ze względów osobi- stych właścicieli. Na ich miejsce otwierano nowe firmy centralnie zarządzane, powiązane z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą i ugrupowaniami satelic- kimi oraz administracją państwową. Tylko nieliczne, do których należały „Znak” i w mniejszym stopniu „Pax”, nie posiadały związku z władzami. Wszystkie in- stytucje edytorskie pozostawały pod nadzorem prewencyjnej cenzury, która dokonywana była początkowo przez Centralne Biuro Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (1945), następnie Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Wido- wisk (1946) i wreszcie Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk (1981)4. Pro- dukcja książek w Polsce Ludowej miała charakter wielkonakładowy i w dużej mierze pochodziła z oficyn profesjonalnych. Podobnie jak w okresach wcześniej- szych, aktywność nakładczą przejawiały również instytucje naukowe, związki i stowarzyszenia funkcjonujące w różnych strefach życia społecznego. Trzeba wspomnieć, że pod koniec lat siedemdziesiątych XX w. zaczęły powstawać nie- zależne wydawnictwa, które drukowały pozycje z zakresu polityki, gospodarki, historii literatury poza cenzurą, określane najczęściej mianem „drugiego obiegu”, „podziemnymi” lub „poza zasięgiem”. Przemiany ustrojowe, jakie zaszły w Polsce po 1989 r., doprowadziły do znie- sienia cenzury i powstania wolnego rynku. Stworzone zostały tym samym podstawy do kształtowania się na innych aniżeli wcześniej warunkach rynku wydawnicze- go. Procesowi temu towarzyszyły zarówno bankructwa istniejących do tej pory firm, prywatyzacja instytucji państwowych, jak również bujny rozwój nowych ofi- cyn edytorskich. Obecnie wśród wszystkich wydawców można wyróżnić: przed- siębiorstwa samodzielne (profesjonalne), których podstawowym przedmiotem działalności jest produkowanie książek przynoszące zysk; zakłady samodzielne 2 N. Kraśko, Instytucje wydawnicze w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2001, s. 5−9. 3 Tamże, s. 10. 4 Z. Zblewski, Leksykon PRL-u, Kraków 2001, s. 25. Wstęp 9 (profesjonalne), wydające książki na zamówienie innych podmiotów; jednostki niesamodzielne różnych instytucji (profesjonalne), których celem jest publikowa- nie wyników prac przez nie prowadzonych; firmy (nieprofesjonalne) niezajmujące się na co dzień edytorstwem, ale okolicznościowo wydające książki; osoby pry- watne, stające się edytorami z różnych pobudek, np. z powodu nieprzyjęcia ich tekstów do druku przez firmy zawodowe lub ze względów hobbystycznych5. Zainicjowanie badań nad wkładem instytucji wydawniczych w okresie dwu- dziestolecia międzywojennego, Polski Ludowej i Trzeciej Rzeczypospolitej na rzecz oświaty i edukacji ma generalnie na celu przybliżenie, a niekiedy „odkrycie” edytorów zajmujących się tą problematyką, wyodrębnienie zarówno typów publi- kacji, jak i podejmowanej w nich szczegółowej tematyki oraz ukazanie miejsca tego typu wytworów w całokształcie prac firm edytorskich. Przekazywana czytelnikowi książka jest drugą z kolei publikacją z dwuczę- ściowego cyklu poświęconego instytucjom wydawniczym, których działalność przyczyniała się do rozwoju oświaty, edukacji i kultury. Mieszczą się w niej treści zawierające wyniki badań prowadzonych w tej dziedzinie nad ofertą księgarską w XX i w pierwszych latach XXI wieku. Wcześniejsza pozycja poświęcona zo- stała inicjatywom edytorskim podejmowanym na ziemiach polskich w XIX i po- czątkach XX wieku6. Niniejsza monografia, będąca zbiorem 18 artykułów, dzieli się na trzy czę- ści, których zakres wyznaczyła podejmowana problematyka. W części pierwszej, zatytułowanej „Wspieranie nauczycieli w pracy pedagogicznej i pomoc uczniom w edukacji”, znalazły się rozprawy dotyczące: działalności krakowskich wydaw- nictw na rzecz szkoły i edukacji w latach międzywojennych (Adam Ruta), zaan- gażowania Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w prace wydawnicze dla nauczycieli i uczniów (Grzegorz Michal- ski), problemów aktywności edytorskiej Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych w Drugiej Rzeczypospolitej (Jarosław Durka), działalności wydawni- czej Związku Nauczycielstwa Polskiego dla młodych odbiorców w dwudziestoleciu międzywojennym (Iwonna Michalska), książek dla dzieci i młodzieży wydawanych przez „Naszą Księgarnię” w latach 1921−1939 (Monika Olczak-Kardas), książek szkolnych opublikowanych w Wydawnictwie M. Arcta (Edyta Wolter), „Biblioteczki Poradni Dydaktyczno-Wychowawczej przy Kuratorium Okręgu Szkolnego Wileń- skiego” adresowanej do nauczycieli szkół powszechnych w okresie międzywo- jennym (Urszula Wróblewska), działalności Wydawnictwa Pedagogicznego ZNP w Kielcach i Wydawnictwa MAC w latach 1955−2012 (Maria M. Siuda). Część druga, nosząca tytuł „Kształtowanie świadomości gospodarczej i poli- tycznej”, zawiera opracowania odnoszące się do: działalności edytorskiej polskie- go ruchu spółdzielczego w dwudziestoleciu międzywojennym (Elżbieta Magiera), wydawnictw i periodyków „Drogi” jako ośrodka kształtowania ideologii społecz- nej i wychowawczej sanacji w latach 1922−1937 (Krzysztof Jakubiak), obszarów 5 S. A. Kondek, Zagadnienia wydawnicze i księgarskie, Warszawa 2010, s. 101−102, 105. 6 Działalność instytucji wydawniczych na rzecz oświaty i edukacji w XIX i początkach XX wieku, red. I. Michalska, G. Michalski, Łódź 2014. Wstęp 10 działalności wydawniczej „Zrębu”, służących utrwaleniu spuścizny intelektualnej ministra Sławomira Czerwińskiego (Piotr Gołdyn), wydawców i kolporterów pism drugoobiegowych dla młodzieży szkolnej w latach osiemdziesiątych XX w. w Pol- sce (Justyna Gulczyńska). Na trzecią część „Propagowanie nauki i utworów literackich” składają się artykuły podejmujące zagadnienia: znaczenia Wydawnictwa Łódzkiego Towa- rzystwa Naukowego w zachowaniu i upowszechnianiu rezultatów badawczych oraz doświadczeń edukacyjnych łódzkiego środowiska naukowego (Ewa Wit- kowska-Urban), prac edytorskich krakowskiego Oddziału Polskiej Akademii Nauk (Ryszard Ślęczka), aktywności Wydawnictwa Adam Marszałek w zakresie przy- bliżania czytelnikowi twórców nauki, kultury i polityki (Władysława Szulakiewicz), Wydawnictwa Adam Marszałek jako edytora serii z zakresu nauk o wychowaniu (Agnieszka Wałęga), działalności Wydawnictwa Literackiego w zakresie popula- ryzowania literatury pamiętnikarskiej (Dorota Grabowska). Redaktorzy Wstęp Część pierwsza Wspieranie nauczycieli w pracy pedagogicznej i pomoc uczniom w edukacji ADAM RUTA* Działalność krakowskich oficyn wydawniczych na rzecz szkoły i edukacji w dwudziestoleciu międzywojennym Działalność wydawnicza w dwudziestoleciu międzywojennym była skon- centrowana przede wszystkim w Warszawie, gdzie funkcjonowała blisko połowa wszystkich profesjonalnych oficyn edytorskich (291), kolejne miejsca zajmowa- ły: Lwów (78 firm), Poznań (47) i Kraków (46). Mniejszymi ośrodkami były: Wil- no (16 oficyn), Łódź (14) i Katowice (11). W pozostałych 49 miejscowościach działało 87 firm1. Odzwierciedleniem tej sytuacji było terytorialne rozmieszczenie wydawców podręczników szkolnych w II RP. Największa ich liczba, co można prześledzić na podstawie spisów podręczników dozwolonych do użytku w szkołach powszech- nych w latach 1920/21−1929/30, skoncentrowana była w stolicy kraju, kolejne miej- sca zajmowały: Lwów, Kraków, Poznań, Łódź oraz mniejsze ośrodki (zob. tab. 1). Kraków w tym zestawieniu, z liczbą wydawców wahającą się w poszczegól- nych latach od 7 do 12, znajdował się na trzecim miejscu. Wśród edytorów były zarówno firmy profesjonalne (Księgarnia Geograficzna „Orbis”, Księgarnia Towa- rzystwa Szkoły Ludowej, Księgarnia Fabiana Himmelblaua czy Księgarnia Danie- la Edwarda Friedleina), jak i wydawcy indywidualni, którzy wydawali podręczniki własnym nakładem. * Dr, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Wydział Filologiczny, Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Katedra Badań Książki i Prasy, 30-084 Kraków, ul. Podchorążych 2. 1 N. Kraśko, Instytucje wydawnicze w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2001, s. 35. Nieco inne wyliczenia poczynił M. Pieczonka w publikacji: Firmy wydawnicze w Polsce w latach 1918−1939 (próba rejestracji ilościowej), „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie”, Prace Bibliote- koznawcze V, z. 135, Kraków 1990, s. 41−56. Według niego na pierwszym miejscu pod względem liczby wydawców nadal była stolica, drugie miejsce zajmowały ex aequo Lwów i Kraków, a kolejne: Poznań, Łódź i Wilno. 14 Tabela 1. Rozmieszczenie terytorialne wydawców podręczników szkolnych w latach 1921−1930* Miasto Liczba wydawców Warszawa Lwów Kraków Poznań Łódź Tarnów Katowice Cieszyn Wilno Mikołów Włocławek Płock Przemyśl Kołomyja Złoczów Gdańsk 25−35 12−17 7−12 3−8 2−5 2−3 1−4 1−3 1−2 1−2 1−2 1−2 1−2 1 1 1 * Obliczenia własne na podst. wykazów Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego: Spis podręczników szkolnych dla szkół powszechnych siedmioklasowych na rok szkolny 1920/21, Warszawa 1920; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użyt- ku w szkołach powszechnych na rok szkolny 1921/22, Warszawa 1921; Spis podręczni- ków szkolnych dozwolonych do użytku na rok szkolny 1922/23 Rozporządzeniem Ministra Wyzn. Relig. i Oświec. Publicznego L. 929/K z dnia 10 czerwca 1922 roku, wydanie dru- gie niezmienione, Warszawa 1922; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szkolny 1923/24 Rozporządzeniem Ministra Wyznań Re- ligijnych i Oświecenia Publicznego, Warszawa 1923; Spis podręczników szkolnych dozwo- lonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szkolny 1924/25, Warszawa 1924; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szkolny 1925/26, Warszawa 1925; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użytku w szko- łach powszechnych na rok szk. 1926/27, Warszawa 1926; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szk. 1927/28, Warszawa 1927; Spis podręczników szkolnych dozwolonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szk. 1928/29, Warszawa 1928; Spis podręczników szkolnych i środków naukowych dozwolonych do użytku w szkołach powszechnych na rok szk. 1929/30, Warszawa 1929. Procentowy udział podręczników szkolnych wydawanych w Krakowie w ca- łym dorobku krajowych oficyn wydawniczych w tym zakresie nie był wysoki. W latach 1920−1930 odsetek ten wahał się od 3,17 w roku szkolnym 1920/21 do maksymalnie 5,19 w roku szkolnym 1924/25; średnio wynosił 4,22 . W licz- bach bezwzględnych spisy odnotowywały od 6 (1920/21) do 20 tytułów (1929/30) „krakowskich” podręczników i książek metodycznych dla nauczycieli, przy ogól- nej ich liczbie 189−4822. 2 Obliczenia własne, źródło: zob. przypis pod tabelą. Adam Ruta
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Działalność instytucji wydawniczych na rzecz oświaty i edukacji w XX i pierwszych latach XXI wieku
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: