Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00846 010931 7461351 na godz. na dobę w sumie
Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego - ebook/pdf
Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 428
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1853-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 31.08.2009 r.

Monografia jest pierwszym na polskim rynku wydawniczym, całościowym opracowaniem problematyki działania sądu z urzędu w zakresie ustalania podstawy faktycznej wyroku w procesie cywilnym, po zmianach jakie dokonały się w systemie polskiego prawa procesowego w latach 1990-2005.

Dzięki zdefiniowaniu pojęcia czynności podejmowanych z urzędu, Autor porusza i szczegółowo analizuje takie kwestie jak: znaczenie i wpływ naczelnych zasad procesowych na działanie sądu z urzędu, rola przytoczeń faktycznych stron dla wyznaczenia granic działania sądu z urzędu, aktywność sądu w fazie przygotowawczej rozprawy, informacyjne przesłuchanie stron, aktywność informacyjna sądu - aż po takie zagadnienia jak fakty powszechnie znane i znane sądowi urzędowo oraz domniemania prawne.

Szczególne miejsce w pracy Autor poświęcił aktywności sądu w ramach postępowania dowodowego. Punkt odniesienia dla uwag zawartych w pracy stanowią poglądy doktryny i regulacje innych państw europejskich. Nie ograniczono się przy tym tylko do prezentacji obecnie obowiązującej regulacji, ale dokonano jej oceny oraz zaproponowano konkretne rozwiązania podejmowanych kwestii de lege ferenda.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego Piotr Rylski Warszawa 2009 Stan prawny na 31 sierpnia 2009 r. Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Sk³ad, ³amanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 ISBN 978-83-7601-853-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................... 9 Wprowadzenie ................................................................................................... 13 Rozdział I Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia ........... 19 1.. Sąd.jako.podmiot.postępowania.cywilnego............................................. 19 2.. Charakter.prawny.czynności.procesowych.sądu..................................... 24 2.1..Pojęcie.czynności.procesowych.oraz.ich.rodzaje.............................. 28 2.2..Czynności.procesowe.sądu................................................................... 48 3.. Czynności.procesowe.sądu.podejmowane.z.urzędu.. oraz.podejmowane.na.wniosek................................................................... 62 4.. Charakterystyka.czynności.procesowych.sądu.podejmowanych. z.urzędu........................................................................................................... 71 Rozdział II Działanie sądu z urzędu w świetle naczelnych zasad procesowych ...... 80 1.. Zagadnienia.wstępne.................................................................................... 80 2.. Zasada.dyspozycyjności.(rozporządzalności)........................................... 85 3.. Zasada.kontradyktoryjności........................................................................ 97 4.. Zasada.równouprawnienia.stron.............................................................. 109 5.. Zasada.kierownictwa.sędziowskiego....................................................... 113 Rozdział III Działanie sądu z urzędu przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – analiza prawnoporównawcza (wybrane przykłady) .....118 1..Prawo.francuskie.......................................................................................... 120 2..Prawo.niemieckie.......................................................................................... 126 3..Prawo.austriackie.......................................................................................... 130 5 Spis treści 4.. Prawo.szwajcarskie...................................................................................... 132 5.. Prawo.włoskie.............................................................................................. 137 6.. Prawo.belgijskie........................................................................................... 140 7.. Prawo.angielskie.......................................................................................... 143 8.. Podsumowanie.analizy.prawnoporównawczej..................................... 148 Rozdział IV Działanie sądu z urzędu w zakresie zbierania materiału faktycznego ...................................................................................................... 150 1.. Zagadnienia.wstępne..Podstawa.faktyczna.rozstrzygnięcia,.. pojęcie.faktu.................................................................................................. 150 2.. Rola.stron.i.sądu.w.zakresie.dostarczania.materiału.faktycznego...... 157 2.1..Przytoczenia.faktyczne.stron.............................................................. 158 2.1.1.. Pojęcie,.rola.i.wykładnia.przytoczeń.faktycznych.stron. w.procesie.cywilnym................................................................. 160 2.1.2.. Przyznanie.i.zaprzeczenie........................................................ 172 2.1.2.1.. Przyznanie.................................................................... 173 2.1.2.2.. Zaprzeczenie................................................................ 181 2.2..Znaczenie.ciężarów.procesowych.w.zakresie.przytoczeń. faktycznych............................................................................................ 183 2.3..Obowiązek.prawdomówności.w.procesie.cywilnym..................... 193 2.4..Działanie.sądu.z.urzędu.w.sferze.zbierania.materiału.. faktycznego.sprawy.a.podstawa.powództwa.................................. 198 3.. Działanie.sądu.z.urzędu.w.zakresie.przytoczeń.faktycznych.. stron.w.przygotowawczej.fazie.postępowania....................................... 212 4.. Działanie.sądu.z.urzędu.w.stosunku.do.przytoczeń.faktycznych.. stron.na.rozprawie....................................................................................... 226 4.1..Aktywność.informacyjna.sądu.w.zakresie.gromadzenia.. materiału.faktycznego.i.dowodowego.przez.strony...................... 227 4.2..Informacyjne.przesłuchanie.stron..................................................... 243 5.. Fakty.uwzględniane.przez.sąd.z.urzędu.przy.ustalaniu.podstawy. faktycznej.rozstrzygnięcia.......................................................................... 251 5.1..Fakty.wprowadzane.przez.sąd.z.urzędu.do.podstawy.. faktycznej.rozstrzygnięcia................................................................... 252 5.1.1.. Fakty.powszechnie.znane.i.fakty.znane.sądowi.. urzędowo.................................................................................... 253 5.1.2.. Fakty.wynikające.z.akt.sprawy................................................ 261 5.2..Fakty.ustalane.przez.sąd.z.urzędu.................................................... 267 6 5.2.1.. Fakty.niezaprzeczone................................................................ 268 5.2.2.. Domniemania.faktyczne.i.prawne.......................................... 274 Spis treści Rozdział V Działanie sądu z urzędu w postępowaniu dowodowym ........................ 289 1.. Zagadnienia.wstępne.................................................................................. 289 2.. Przedstawianie.dowodów.w.procesie.cywilnym................................... 290 2.1..Rola.stron.i.sądu.w.przedstawianiu.dowodów............................... 290 2.2..Ciężar.dowodu.a.działanie.sądu.z.urzędu....................................... 296 3.. Inicjatywa.dowodowa.sądu....................................................................... 304 3.1..Dopuszczenie.dowodu.z.urzędu.jako.dyskrecjonalna.. czynność.procesowa.sądu................................................................... 304 3.2..Przesłanki.inicjatywy.dowodowej.sądu........................................... 315 3.2.1.. Przesłanki.przedmiotowe......................................................... 317 3.2.2.. Przesłanki.podmiotowe............................................................ 338 3.2.3.. Przesłanki.negatywne............................................................... 341 3.3..Dopuszczenie.dowodu.z.urzędu.jako.uchybienie.procesowe.. sądu......................................................................................................... 348 3.4..Kwestie.szczegółowe.związane.z.inicjatywą.dowodową.. sądu......................................................................................................... 351 3.4.1.. Dopuszczenie.dowodu.z.urzędu.a.prekluzja.. dowodowa.................................................................................. 351 3.4.2.. Inicjatywa.dowodowa.sądu.w.postępowaniu.. apelacyjnym................................................................................ 364 3.4.3.. Dowód.z.urzędu.a.domniemania.prawne............................. 374 3.4.3.1.. Związanie.sądu.domniemaniem.prawnym........... 374 3.4.3.2.. Dopuszczalność.dowodu.z.urzędu.przeciwko. domniemaniom.prawnym........................................ 379 Zakończenie ..................................................................................................... 384 Bibliografia ....................................................................................................... 393 A..Dzieła.o.charakterze.ogólnym..Systemy..Podręczniki........................... 393 B..Komentarze................................................................................................... 395 C..Monografie..Studia..Artykuły.................................................................... 396 7 AUMCS.. AUW.. austr..k.p.c. austr..ZPO BMS COJ CPC CPE CPH CPR d.k.p.c. d.k.p.c.-50 GSW. J.C.P. k.c.. Wykaz skrótów .Annales.Universitatis.Mariae.Curie-Skłodowska .Acta.Universitatis.Wratislaviensis –. –. –.. .austriacki.kodeks.postępowania.cywilnego.z.1895.r.. w.brzmieniu.obowiązującym.na.terytorium.II.RP. do.1933.r. .austriacki.kodeks.postępowania.cywilnego.z.1895.r.. w.brzmieniu.obecnie.obowiązującym –.. .Biuletyn.Ministerstwa.Sprawiedliwości –.. .belgijski.kodeks.sądowy.(Code judiciaire) –.. .włoski.kodeks.postępowania.cywilnego.(Codice di –. Procedura Civile) –.. Czasopismo.Prawnicze.i.Ekonomiczne –.. Czasopismo.Prawno-Historyczne –.. .angielskie.zasady.procesowe.z.1999.r..(Civil Proce- dural Rules) –.. .rozporządzenie. Prezydenta. Rzeczypospolitej. z.dnia.29.listopada.1930.r..–.Kodeks.postępowa- nia.cywilnego.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.1932.r..Nr.112,. poz..934.z.późn.zm.) –.. .kodeks.postępowania.cywilnego.z.1930.r..w.brzmie- niu.nadanym.ustawą.z.dnia.20.lipca.1950.r..(Dz..U.. Nr.43,.poz..394.z.późn..zm.) –.. Gazeta.Sądowa.Warszawska –.. Juris–Classeur.Périodique –.. .ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny. (Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) 9 Wykaz skrótów k.p.c. k.p.n. k.r.o... KPP MoP NCPC niem..k.p.c. niem..ZPO. NP. OSA. OSNC. OSNP. Pal... PCS. –.. .ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.po- stępowania. cywilnego. (Dz.. U.. Nr. 43,. poz.. 296. z.późn..zm.) .dekret.z.dnia.18.lipca.1945.r..–.Kodeks.postępo- wania.niespornego.(Dz..U..Nr.27,.poz..169.z.późn.. zm.) –.. .ustawa.z.dnia.25.lutego.1964.r..–.Kodeks.rodzinny. –. i.opiekuńczy.(Dz..U..Nr.9,.poz..59.z.późn..zm.) –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –.. Monitor.Prawniczy –.. .francuski.kodeks.postępowania.cywilnego.z.1975.r.. (Nouveau Code de Procédure Civile) –.. .niemiecki. kodeks. postępowania. cywilnego. w.brzmieniu.obowiązującym.na.terytorium.II.RP. do.1933.r. –.. .niemiecki.kodeks.postępowania.cywilnego.z.1877.r.. w.brzmieniu.obecnie.obowiązującym –.. Nowe.Prawo –.. Orzecznictwo.Sądów.Apelacyjnych –.. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izby.Cywilnej –.. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izby.Pracy –.. Palestra –.. .projekt. nowej. jednolitej. procedury. cywilnej. Szwajcarii.(Procédure Civile Suisse) –.. Problemy.Egzekucji.Sądowej PES.. –.. Państwo.i.Prawo PiP. –.. Praca.i.Zabezpieczenie.Społeczne PiZS. –.. Polski.Proces.Cywilny PPC. –.. .Przegląd.Prawa.Egzekucyjnego PPE. –.. .Przegląd.Prawa.i.Administracji PPiA.. –.. Prokuratura.i.Prawo Prok..i.Pr.. –.. Przegląd.Sądowy PS. –. PSiA.. regulamin.sądowy. –. .Przegląd.Sądowy.i.Administracyjny .rozporządzenie.Ministra.Sprawiedliwości.z.dnia. 23.lutego.2007.r..–.Regulamin.urzędowania.sądów. powszechnych.(Dz..U..Nr.38,.poz..249) –.. Revue.internationale.de.droit.comparé –.. Ruch.Prawniczy.Ekonomiczny.i.Socjologiczny RIDC. RPEiS. 10 RNP. RTDC. SA. SC. SI. SN. SP. SPE. u.k.s.c.. u.p.c.. u.s.p.. ZNIBPS. ZNUJ. ZNUW. ZZInt. Wykaz skrótów –.. Roczniki.Nauk.Prawnych –.. Revue.trimestrielle.de.droit.civil –.. Sąd.Apelacyjny –.. Studia.Cywilistyczne –.. Studia.Iuridica –.. Sąd.Najwyższy –.. Studia.Prawnicze –.. Studia.Prawno-Ekonomiczne –.. .ustawa.z.dnia.28.lipca.2005.r..o.kosztach.sądowych. w.sprawach.cywilnych.(Dz..U..Nr.167,.poz..1398. z.późn..zm.) –.. rosyjska.ustawa.postępowania.cywilnego.z.1864.r. –.. .ustawa.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju. sądów. powszechnych. (Dz.. U.. Nr. 98,. poz.. 1070. z.późn..zm.) –.. .Zeszyty.Naukowe.Instytutu.Badania.Prawa.Sądo- wego –.. Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego –.. Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Wrocławskiego –.. Zeitschrift.für.Zivilprozess.International Wprowadzenie Ustalenie.zakresu.dopuszczalnego,.a.także.nakazanego.działania. przez.sąd.z.urzędu.od.dawna.jest.jednym.z.podstawowych.zagadnień. procesu.cywilnego1..Wiąże.się.ono.z.koniecznością.określenia.wzajem- nych.relacji.między.aktywnością.sądu.a.aktywnością.stron.postępowania. oraz.rolą.pierwiastka.publicznego.i.prywatnego.w.tym.postępowaniu.. Szczególne. znaczenie. ma. określenie. przejawów. i. zakresu. aktywności. sądu.w.sferze.dotyczącej.merytorycznego.rozstrzygnięcia.sprawy,.czyli. w.sferze.ustalania.podstawy.faktycznej.i.prawnej.orzeczenia.sądowego2.. Działanie.sądu.z.urzędu.jest.więc.zagadnieniem.szerszym.i.dotyczy,.obok. problematyki.ustaleń.faktycznych,.także.niezwykle.istotnej.kwestii.zwią- zanej.z.aktywnością.sądu.w.sferze.ustalania.podstawy.prawnej.i.wykładni. mających.zastosowanie.norm.prawnych3..W.ostatnim.czasie.można.się. spotkać.z.poglądami,.że.sądy.polskie.nie.wykazują.się.odpowiednio.dużą. aktywnością.w.zakresie.stosowania.i.wykładni.prawa.oraz.rzadko.ko- rzystają.z.innych.metod.wykładni.niż.językowe4..Zarzuty.te.odnoszą.się. w.pierwszej.kolejności.do.najwyższych.instancji.sądowych,.jako.sądów. prawa,.czyli.tych,.których.zadaniem.jest.ustalenie.prawidłowej.wykładni. normy.prawnej.i.jej.zastosowanie.w.ustalonym.już.stanie.faktycznym. sprawy..Mimo.że.kwestia.ta.odgrywa.bardzo.istotną.rolę,.to.w.prakty- ce.sądowej.–.zwłaszcza.sądów.pierwszej.i.drugiej.instancji.–.znaczenie. 1. M..Lemosse,.La cognitio. Étude sur le rôle du juge dans l’instruction du procès civil antique,.Paryż. 1944,.s..11.i.n.;.E..Szymoszek,.Pozycja sędziego wobec stron w procesie justyniańskim,.AUW.1980,.nr.516,. s..3.i.n.;.W..Litewski,.Rzymski proces cywilny,.Kraków.1988,.s..36.i.n. 2. P..Pogonowski,.Rola sędziego i autonomia stron w procesie cywilnym. Zagadnienia podstawowe,. RNP.2007,.nr.2,.s..7.i.n. 3. Na.temat.aktywności.sądu.w.zakresie.ustalania.podstawy.prawnej.rozstrzygnięcia.w.po- stępowaniu.apelacyjnym.por..m.in..uzasadnienie.uchwały.składu.7.sędziów.SN.z.dnia.31.stycznia. 2008.r.,.III.CZP.49/07,.OSNC.2008,.nr.6,.poz..55.. 4. Por..wyniki.badań.prowadzonych.przez.M..Matczaka,.Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa,.Warszawa.2007,.s..48–49.. 13 Wprowadzenie ma.przede.wszystkim.odpowiednie.ukształtowanie.zakresu.aktywności. sądu.w.sferze.ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia,.jako.etapu. poprzedzającego.dokonywanie.ustaleń.prawnych..Błędnie.ustalona.pod- stawa.faktyczna.uniemożliwia.bowiem.dokonanie.prawidłowych.usta- leń.prawnych..W.związku.z.tym.problematyka.działania.sądu.z.urzędu. w.zakresie.ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia,.a.więc.zbiera- nia.materiału.faktycznego.i.dowodowego.zajmuje.nadal.pierwszorzędne. miejsce.w.literaturze.prawniczej.i.praktyce.orzeczniczej..Z.tego.względu. przedmiotem.zainteresowania.niniejszej.monografii.będzie.działanie.sądu. z.urzędu.w.tej.właśnie.sferze. Działanie.sądu.z.urzędu.w.zakresie.ustalania.podstawy.faktycznej. rozstrzygnięcia.może.być.rozumiane.w.rozmaity.sposób,.w.zależności.od. celu.dokonywanej.analizy.i.metodologii.prowadzonych.badań. Z.jednej.strony.można.o.nim.mówić.z.punktu.widzenia.realizacji. przez.sądy.przyznanych.im.kompetencji.do.działania.z.urzędu,.czyli.wią- zać.omawianą.problematykę.z.odpowiedzią.na.pytanie.o.faktyczny.za- kres.tej.aktywności.realizowany.przez.sądy.w.danym.systemie.prawnym.. W.tym.znaczeniu.można.m.in..mówić.o.bardziej.lub.mniej.aktywnej.posta- wie.sądów.w.sferze.gromadzenia.materiału.procesowego,.o.stosunkowo. częstym.lub.rzadkim.korzystaniu.przez.sądy.z.pewnych.instytucji.proce- sowych,.o.skuteczności.dokonywanych.przez.sądy.czynności.itp..Można. także.próbować.ustalić.postrzeganie.aktywności.sądu.w.społeczeństwie. i.określić,.czy.sądy.są.uznawane.za.aktywnych.czy.też.biernych.uczest- ników.postępowań.sądowych..Tego.rodzaju.analiza.ma.w.dużej.mierze. charakter.socjologiczny,.oparty.na.odpowiednich.danych.empirycznych,. w.tym.przede.wszystkim.na.konkretnych.badaniach.statystycznych5. Z.drugiej.strony.o.działaniu.sądu.z.urzędu.można.mówić.z.punk- tu.widzenia.zakresu.kompetencji.i.obowiązków.organów.sądowych.do. działania.z.urzędu.oraz.na.podstawie.wykładni.tych.norm.dokonywanej. przez.doktrynę.i.orzecznictwo..W.tym.znaczeniu.dla.określenia.zakresu. aktywności.sądu.konieczne.jest.teoretyczne.przeanalizowanie.poszcze- gólnych.instytucji.prawnych,.które.przewidują.działanie.sądu.z.urzędu. w.postępowaniu.cywilnym..Dzięki.takiemu.ujęciu.problemu.można.okre- ślić.model.aktywności.sądu.ukształtowany.przez.ustawodawcę.na.gruncie. 5. Taki.sposób.analizy.sądowego.stosowania.prawa.w.zakresie.postępowania.cywilnego. prezentują.m.in..prace:.M..Borucka-Arctowa.(red.),.Skuteczność rozstrzygania sporów w postępowaniu cywilnym w praktyce i w opinii stron,.Ossolineum.1989,.s..28.i.n.;.M..Borucka-Arctowa.(red.),.K..Pałecki,. Sądy w opinii społeczeństwa polskiego,.Kraków.2003,.s..99.i.n. 14 Wprowadzenie określonego.systemu.procesowego,.niezależnie.od.zakresu.faktycznego. korzystania.przez.sądy.z.pewnych.uprawnień.i.postrzegania.tej.aktywno- ści.przez.osoby.trzecie. Monografia.w.swoim.założeniu.opiera.się.na.drugim.ze.wskazanych. rozumień.pojęcia.działania.sądu.z.urzędu.i.odnosi.się.przede.wszystkim. do.jego.normatywnego.znaczenia..Konsekwencją.tego.jest.oparcie.ana- lizy.na.gruncie.normatywnym.i.odniesienie.się.do.poglądów.doktryny. i.orzecznictwa.sądowego.w.celu.ustalenia.zakresu.tej.aktywności..Praca. ma.na.celu.ustalenie.zakresu.działania.sądu.z.urzędu.w.postępowaniu. cywilnym.według.obowiązującej.regulacji.procesowej.i.ocenę.tego.sta- nu.rzeczy..Jej.zadaniem.jest,.po.pierwsze,.zdefiniowanie.działania.sądu. z.urzędu,.a.więc.określenie.instytucji.procesowych.wchodzących.w.jego. skład.i.mających.znaczenie.dla.oceny.zakresu.tej.aktywności..Po.drugie.zaś,. chodzi.o.odpowiedź.na.pytanie.o.obecnie.funkcjonujący.model.aktywności. sądu.w.procesie.cywilnym.w.odniesieniu.do.gromadzenia.materiału.pro- cesowego.i.ustalania.faktów..Zadaniem.tej.monografii.jest.także.krytyczna. ocena.tego.modelu.pod.kątem.celowości.i.poprawnego.funkcjonowania. wymiaru.sprawiedliwości.jako.zorganizowanej.całości..Z.tego.względu. w.opracowaniu.tym.zostały.także.zaproponowane.konkretne.rozwiązania. interpretacyjne,.a.niekiedy.także.postulaty.de lege ferenda. Znaczenie.tej.problematyki.jest.szczególnie.istotne.w.trakcie.prze- mian.polskiego.postępowania.cywilnego.i.w.związku.z.dokonanymi.już. gruntownymi.zmianami.w.systemie.postępowania.cywilnego..Znaczące. nowelizacje.kodeksu.postępowania.cywilnego.z.lat.1996–2004.sprawiły,. że.problematyka.działania.sądu.z.urzędu,.w.szczególności.w.sferze.gro- madzenia.materiału.faktycznego.i.dowodowego,.cieszy.się.niesłabnącym. zainteresowaniem..Wzajemne.ukształtowanie.relacji.między.podmiotami. tego.postępowania,.oznaczenie.zakresu.obowiązywania.zasady.dyspozy- cyjności.i.kontradyktoryjności,.ustalenie.zakresu.korzystania.przez.sąd. z.instytucji.dopuszczenia.dowodu.z.urzędu,.to.kwestie.poruszane.w.ostat- nim.czasie.bardzo.często.w.orzecznictwie.i.literaturze. Z.tego.względu.konieczne.jest.określenie.przejawów.i.znaczenia.ak- tywności.sądu.w.zakresie.ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia. w.procesie.cywilnym.na.tle.przemian.polskiego.procesu.cywilnego..Prze- prowadzenie.tej.analizy.wymaga.całościowego.spojrzenia.na.rolę.sądu. i. stron. w. postępowaniu. w. kontekście. naczelnych. zasad. procesowych,. których.rola.i.funkcja.uległy.w.ostatnim.czasie.poważnym.przeobraże- niom.. Rozważania. wymagają. skonfrontowania. teoretycznego. modelu. 15 Wprowadzenie aktywności. sądu. w. postępowaniu. cywilnym. z. regulacją. normatywną. i.praktyką.orzeczniczą.sądów.oraz.dokonywaną.przez.nie.wykładnią.prze- pisów..Umożliwi.to.ustalenie.na.ile.model.aktywności.sądu.ukształtowany. w.naszym.prawie.procesowym.odpowiada.teoretycznym.założeniom.na- czelnych.zasad.procesowych..Ponadto,.analiza.taka.będzie.przydatna.dla. oceny.obowiązującej.regulacji.z.punktu.widzenia.celu.procesu.cywilnego,. ujmowanego.jako.postulat.wydania.słusznego.(prawidłowego).rozstrzy- gnięcia.w.sprawie. Zasadność.przeprowadzenia.takiej.analizy.uzasadnia.przede.wszyst- kim.brak.całościowego.ujęcia.omawianego.tematu.i.wyprowadzenia.ogól- nych.wniosków.co.do.zakresu.aktywności.sądu.w.postępowaniu.cywil- nym.w.odniesieniu.do.zbierania.materiału.faktycznego.i.dowodowego.. Dotychczasowe.publikacje.i.wypowiedzi.doktryny.mają.z.reguły.charak- ter.przyczynkowy.i.odnoszą.się.do.pewnych.wąsko.zakreślonych.proble- mów.lub.ograniczają.się.jedynie.do.omówienia.wprowadzonych.zmian. legislacyjnych..Główne.prace.teoretyczne.dotyczące.tej.materii,.w.tym. przede.wszystkim.cenna.rozprawa.Jadwigi.Klich-Rump6,.powstawały.czę- sto.w.zupełnie.odmiennych.realiach.społeczno-politycznych.i.częściowo. w.odmiennym.stanie.prawnym,.dlatego.też.są.pracami.w.dużej.mierze. nieprzystającymi.do.kierunku.zmian,.które.zaszły.w.zakresie.prawa.pro- cesowego.cywilnego..Należy.wskazać,.że.problematyka.określenia.modelu. aktywności.sądu.w.sferze.faktycznej.i.dowodowej.ma.znaczenie.także.ze. względu.na.podjęty.już.wysiłek.zmierzający.do.przygotowania.założeń. nowego.kodeksu.postępowania.cywilnego7..Trzeba.mieć.na.uwadze,.że. problematyka.ukształtowania.wzajemnej.roli.sądu.i.stron.w.postępowa- niu.będzie.zapewne.jednym.z.głównych.problemów.przyszłej.kodyfikacji. procesowej. 6. J..Klich-Rump,.Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym,.Warszawa. 7. T..Ereciński,.O potrzebie nowego kodeksu postępowania cywilnego,.PiP.2004,.nr.3,.s..3.i.n.;.W..Bro- niewicz,.Czy potrzebny jest nowy kodeks postępowania cywilnego?,.PiP.2004,.nr.3,.s..11.i.n.;.A..Oklejak, Co dalej z kodeksem postępowania cywilnego w czterdziestolecie jego istnienia.(w:).Czterdziestolecie kodeksu postępowania cywilnego. Zjazd katedr postępowania cywilnego w Zakopanem (7–9 października 2005 r.), Kraków.2006,.s..7.i.n.;.F..Zedler,.Co dalej z kodeksem postępowania cywilnego?.(w:).Czterdziestolecie kodeksu postępowania cywilnego...,.s..309.i.n.;.podsumowanie.dotychczasowej.dyskusji.na.temat.konieczności. nowej.kodyfikacji.procesowej.oraz.wskazanie.na.najistotniejsze.problemy.z.nią.związane.zawiera. praca.K..Weitza,.Czy nowa kodyfikacja postępowania cywilnego?.PiP.2007,.nr.3,.s..13.i.n.;.por..także. P..Rylski,.Projekt nowej jednolitej szwajcarskiej procedury cywilnej w świetle dyskusji nad założeniami nowego polskiego kodeksu postępowania cywilnego,.PS.2007,.nr.11–12,.s..164.i.n.. 1977. 16 Wprowadzenie Ze.względu.na.fakt,.że.uregulowanie.wzajemnej.relacji.aktywności. sądu.i.stron.postępowania.stanowi.z.reguły.rezultat.długotrwałego.rozwo- ju.historycznego,.w.ramach.rozważań.zawartych.w.monografii.konieczne. było.sięgnięcie.do.literatury.i.orzecznictwa.opartego.na.poprzednio.obo- wiązujących.ustawach.procesowych..Dotyczy.to.przede.wszystkim.kodek- su.postępowania.cywilnego.z.1930.r.,.którego.regulacje.w.dużej.mierze. nadal.stanowią.trzon.obowiązującego.kodeksu..Obecnie.daje.się.zauważyć. w.doktrynie.powrót,.lub.postulaty.powrotu,.do.niektórych.regulacji.ist- niejących.w.d.k.p.c.,.a.nieuwzględnionych.w.ramach.kodyfikacji.z.1964.r.. Z.tego.względu.przyjrzenie.się.rozumieniu.i.funkcjonowaniu.tych.samych. lub.zbliżonych.instytucji.procesowych.na.gruncie.kodeksu.z.1930.r..ma. znaczenie.kluczowe.dla.wykładni.obowiązujących.przepisów..Odnosi.się. to.także.do.poglądów.ówczesnej.doktryny.i.orzecznictwa,.które.często.za- chowały.aktualność..W.niektórych.przypadkach.konieczne.było.także.się- gnięcie.do.stanu.prawnego.obowiązującego.na.ziemiach.polskich.jeszcze. wcześniej,.czyli.do.systemów.procesowych.państw.zaborczych.obowiązu- jących.w.poszczególnych.dzielnicach.II.Rzeczpospolitej..Kwestia.aktywno- ści.sądu.w.sferze.ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia.była.często. poruszana.w.tamtym.okresie. Opracowanie.obejmuje.w.szerokim.zakresie.również.problematykę. prawnoporównawczą,.gdyż.działanie.sądu.z.urzędu.w.postępowaniu.cy- wilnym.jest.tym.zagadnieniem,.które.obszernie.jest.omawiane.w.obcych. systemach.prawnych..Analiza.taka.pozwoliła.na.porównanie.ukształtowa- nia.modelu.aktywności.sądu.w.innych.państwach.z.regulacjami.krajowymi. i.wyprowadzenie.z.niej.wniosków.przydatnych.dla.regulacji.krajowych. Tematyka.ksiażki.została.ograniczona.do.procesu.jako.podstawowego. i.modelowego.trybu.postępowania.cywilnego..Wynika.to.także.z.tego,.że. zaszłe.w.polskim.postępowaniu.cywilnym.przemiany.w.zakresie.aktywno- ści.sądu.dotyczą.w.pierwszym.rzędzie.postępowania.procesowego..Analiza. zakresu.działania.sądu.z.urzędu.w.innych.postępowaniach.(w.tym.przede. wszystkim.w.postępowaniu.nieprocesowym,.egzekucyjnym).wymaga.od- dzielnych.badań.uwzględniających.specyfikę.tych.postępowań..Niewyklu- czone.jest.jednak.w.pewnym.zakresie.wykorzystanie.metodologii.i.wnio- sków.zawartych.w.monografii.przy.okazji.rozważań.nad.innymi.rodzajami. sądowego.postępowania.cywilnego..Monografia.ta.zawiera.bowiem.uwagi. ogólne.dotyczące.problematyki.działania.sądu.z.urzędu.(np..w.zakresie.po- jęcia.czynności.procesowych.sądu.podejmowanych.z.urzędu,.naczelnych. zasad.procesowych),.które.mogą.być.przydatne.dla.takiej.analizy. 17 Wprowadzenie *.*.* Niniejsza.książka.stanowi.skróconą.i.zaktualizowaną.wersję.rozprawy. doktorskiej.zatytułowanej:.„Działanie.sądu.z.urzędu.w.zakresie.ustalania. podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia.w.procesie.cywilnym”.obronionej.na. Wydziale.Prawa.i.Administracji.Uniwersytetu.Warszawskiego.w.2008.r. W.tym.miejscu.pragnę.serdecznie.podziękować.mojemu.promoto- rowi.oraz.opiekunowi.naukowemu.Panu.Prof..dr..hab..Tadeuszowi.Ere- cińskiemu.za.ogromną.pomoc,.życzliwość.i.wsparcie,.których.udzielił.mi. w.trakcie.przygotowywania.niniejszej.publikacji. Pragnę.także.złożyć.serdeczne.podziękowania.recenzentom:.Pani. Prof..dr.hab..Marii.Jędrzejewskiej.oraz.Panu.Prof..dr.hab..Andrzejowi.Mar- ciniakowi.za.życzliwe.uwagi,.które.miały.istotny.wpływ.na.jej.ostateczny. kształt. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym Rozdział I. – analiza pojęcia 1. Sąd jako podmiot postępowania cywilnego Pojęcie.sądu.jako.podmiotu.postępowania.cywilnego.jest.wieloznacz- ne.i.w.dużej.mierze.zależy.od.kontekstu,.w.którym.używa.się.tego.określe- nia1..W.literaturze.spotyka.się.rozmaite.znaczenia.tego.pojęcia..Można.mó- wić.o.sądzie.w.znaczeniu.ustrojowym.(np..sąd.rejonowy,.sąd.okręgowy,. sąd.apelacyjny),.instytucjonalnym.(np.:.Sąd.Rejonowy.dla.m.st..Warszawy,. Sąd.Najwyższy),.w.znaczeniu.składu.sądzącego,.w.znaczeniu.funkcjonal- no-proceduralnym.(np..sąd.rodzinny,.sąd.spadku).czy.w.kontekście.sądu. polubownego2. Dla.potrzeb.niniejszej.monografii,.która.ma.na.celu.przeanalizowanie. pewnego.wycinka.aktywności.sądu.w.postępowaniu.cywilnym,.podsta- wowe.znaczenie.ma.pojęcie.sądu,.jakie.nadaje.mu.ustawa.procesowa3.. Chodzi.o.sąd.w.znaczeniu.podmiotu.postępowania.oraz.jego.udział.w.tym. postępowaniu..Przez.sąd.w.znaczeniu.procesowym.należy.więc.rozumieć. konkretny.organ.procesowy.(skład.orzekający).wyrokujący.lub.dokonują- 1. W.literaturze.obcej.zob..m.in..rozważania.dotyczące.pojęcia.sądownictwa.(juridictions).i.poję- cia.sądów.(tribunaux).oraz.wzajemnych.relacji..R..Perrot,.Institutions judiciaires,.Paryż.1978,.s..61.i.n. 2. W..Broniewicz,.Postępowanie cywilne w zarysie,.Warszawa.2005,.s..108–109. 3. Kodeks.postępowania.cywilnego.obok.norm.o.charakterze.stricte.procesowym.zawiera. także.normy.ustrojowe.(kompetencyjne)..Te.ostatnie.znajdują.się.przede.wszystkim.w.przepisach. kodeksu.postępowania.cywilnego.dotyczących.właściwości.(art..15–46.k.p.c.).oraz.jurysdykcji.kra- jowej.(art..1096–1116.k.p.c.),.por..J..Jodłowski,.Z..Resich,.J..Lapierre,.T..Misiuk-Jodłowska,.K..Weitz,. Postępowanie cywilne,.Warszawa.2007,.s..27;.w.literaturze.obcej.por..P..Cuche,.Précis de procédure civile et commerciale,.Paryż.1951,.s..4–5.. 19 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia cy.innych.czynności.procesowych.w.tym.postępowaniu4..Organ.taki.jest. bowiem.wraz.z.uczestnikami.postępowania.jednym.z.jego.podmiotów. i.oddziałuje.na.jego.przebieg.i.zakończenie5..Sąd.w.tym.znaczeniu.ma. pozycję.nadrzędną.względem.innych.uczestników.postępowania,.gdyż. wyłącznie.on.kieruje.postępowaniem.i.jako.jedyny.decyduje.o.zakoń- czeniu.postępowania6..Stanowi.tym.samym.centralny.element.każdego. sądowego.postępowania.cywilnego..Wszystkie.czynności.postępowania. są.dokonywane.bądź.przez.sąd.(jego.organy),.bądź.przez.strony.i.inne. podmioty.wobec.sądu7. Szczególna.rola.sądu.jako.podmiotu.postępowania.wynika.z.faktu,. że.jest.jednocześnie.organem.władzy.państwowej,.któremu.powierzono. przeprowadzenie.czynności.związanych.z. postępowaniem.cywilnym8.. Z.tego.względu.aktywność.sądu.w.procesie.można.oceniać.z.dwóch.punk- tów.widzenia..Po.pierwsze,.z.punktu.widzenia.procesowego,.czyli.pra- widłowości.czynności.podejmowanych.w.postępowaniu.przez.sąd.jako. podmiot.tego.postępowania.oraz.racjonalności.tych.czynności.ze.wzglę- du.na.ustalone.cele.procesu..Z.drugiej.natomiast.strony,.działalność.sądu. w.procesie.może.być.także.oceniana.z.punktu.widzenia.ustrojowego,.czyli. wykonywania.przez.ten.organ.państwa.swojej.szczególnej.funkcji,.którą. jest.sprawowanie.wymiaru.sprawiedliwości9..Pierwszy.aspekt.działalności. sądu.ma.charakter.dynamiczny.i.wiąże.się.przede.wszystkim.z.odpowied- nim.stosowaniem.przez.sąd.norm.procesowych..Głównie.to.spojrzenie.na. aktywność.sądu.jest.przedmiotem.zainteresowania.niniejszej.monografii,. gdyż.służy.ono.wyznaczeniu.zakresu.aktywności.sądu.w.sferze.gromadze- nia.materiału.procesowego.w.toku.postępowania.cywilnego..Drugi.aspekt. 4. T..Ereciński,.J..Gudowski.(red.),.J..Iwulski,.Komentarz.do prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa,.Warszawa.2002,.s..22.. 5. Odnosi.się.to.przede.wszystkim.do.sfery.gromadzenia.materiału.faktycznego.i.ustalania. podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia..Jak.trafnie.zauważa.Z..Resich.„Sąd,.będąc.jednym.z.podmio- tów.występujących.w.procesie.cywilnym,.w.zakresie.ustalania.stanu.faktycznego.sprawy.występuje. zarówno.w.charakterze,.w.którym.pozycja.jego.jest.zbliżona.do.pozycji.innych.podmiotów,.jak. również.w.innym.jeszcze.charakterze,.właściwym.tylko.jemu”..(Z..Resich,.Poznanie prawdy w procesie cywilnym,.Warszawa.1958,.s..46)..We.wcześniejszej.literaturze.por..A..Balasits,.O t.zw. materyalnem kierownictwie sędziowskiem w procesie cywilnym,.CPE.1900,.t..1,.s..423. 6. Z..Resich,.Podmioty procesu w nowym kodeksie postępowania cywilnego,.NP.1966,.nr.2,.s..139;. E..Wengerek,.Przyczyny i zakres aktywności sędziego w polskim procesie cywilnym,.SI.1976,.t..5,.s..39–40. 7. E..Waśkowski,.System procesu cywilnego,.Wilno.1932,.s..111. 8. M..Waligórski,.Proces cywilny..Funkcja i struktura procesu,.Warszawa.1947,.s..217;.W..Siedlec- ki,.Istota procesu cywilnego z punktu widzenia państwa i jednostki,.PiP.1947,.nr.7–8,.s..56;.Z..Świeboda,. Sąd jako organ egzekucyjny,.Warszawa.1980,.s..8.. 9. B..Bladowski,.Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych,.Kraków.1999,.s..17. 20 1. Sąd jako podmiot postępowania cywilnego aktywności.sądu.wiąże.się.natomiast.z.kwestią.działania.wymiaru.sprawie- dliwości.jako.jednej.z.najistotniejszych.funkcji.państwa.i.stosunku.władzy. sądowniczej.do.innych.władz10..Ujęcie.ustrojowe.nie.jest.w.zasadzie.objęte. problematyką.niniejszej.monografii. Nie.można.jednak.zapominać.o.tym,.że.ten.drugi.aspekt.aktywności. sądów.ma.obecnie.szczególne.znaczenie.w.związku.z.wejściem.w.życie. Konstytucji.RP.z.1997.r.,.gdyż.wymaga.włączenia.do.oceny.działania.sądu. w.postępowaniu.cywilnym.także.wartości.konstytucyjnych11..Istotne.jest. bowiem,.że.wartości.te.nie.tylko.znajdują.zastosowanie.przy.zabezpie- czeniu.podstawowych.zasad.ustrojowych,.takich.jak.niezależność.sądów. i.niezawisłość.sędziów,.lecz.także.wprost.oddziałują.na.zasady.postępowa- nia12,.a.nawet.na.konkretne.czynności.podejmowane.przez.sąd.w.proce- sie13..Znaczenie.to.wyprowadza.się.wprost.z.brzmienia.art..45.ust..1.Konsty- tucji.RP,.zgodnie.z.którym.każdy.ma.prawo.do.sprawiedliwego.i.jawnego. rozpatrzenia.sprawy.bez.nieuzasadnionej.zwłoki.przez.właściwy,.niezależ- ny,.bezstronny.i.niezawisły.sąd..Analiza.konstytucyjna.musi.więc.także.być. włączona.do.oceny.zakresu.aktywności.sądu.w.postępowaniu.cywilnym14,. w.tym.przede.wszystkim.w.zakresie.ustalania.podstawy.faktycznej.roz- strzygnięcia.warunkującej.prawidłowość.całego.rozstrzygnięcia..Sprawie- dliwość.rozstrzygnięcia,.o.którym.mowa.w.art..45.ust..1.Konstytucji.RP.jest. bowiem.w.dużej.mierze.uzależniona.od.odpowiedniego.wykorzystania. przez.sąd.przysługujących.mu.instrumentów.procesowych. Działanie.sądu.w.postępowaniu.cywilnym.nie.ogranicza.się.jedynie. do.sądu.w.rozumieniu.podmiotu.orzekającego.co.do.istoty.sprawy..Wśród. wielu.przepisów.postępowania.można.odnaleźć.liczne.regulacje.dotyczące. działania.w.toku.postępowania.innych.organów.sądowych.dokonujących. czynności.procesowych..Chodzi.tu.przede.wszystkim.o.przewodniczą- cego.wydziału.(art..130.k.p.c.),.przewodniczącego.posiedzenia.(art..212,. 226.k.p.c.),.sędziego.sprawozdawcę.(art..211.k.p.c.),.sędziego.wyznaczone- 10. Por..art..173.Konstytucji.RP,.zgodnie.z.którym.sądy.i.trybunały.są.władzą.odrębną.i.nie- zależną.od.innych.władz.. 11. T..Ereciński,.J..Gudowski.(red.),.J..Iwulski,.Komentarz...,.s..23;.H..Pietrzkowski,.Prawo do rzetelnego procesu w świetle zmienionej procedury cywilnej,.PS.2005,.nr.10,.s..37.. 12. P..Pogonowski,.Realizacja prawa do sądu w postępowaniu cywilnym,.Warszawa.2005,.s..55.i.n.;. P..Pogonowski,.Wpływ wejścia w życie Konstytucji RP z 1997 r. na sądowe postępowanie cywilne.(w:).Czter- dziestolecie kodeksu postępowania cywilnego...,.s..227.i.n.. 13. T..Ereciński,.K..Weitz,.Efektywność ochrony prawnej udzielanej przez sądy w Polsce,.PS.2005,. nr.10,.s..5.i.n. 14. Na.kwestię.tę.zwraca.uwagę.P..Pogonowski,.Wpływ...,.s..249–254. 21 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia go.lub.sąd.wezwany.(art..239.k.p.c.)..Wszystkie.te.organy.dokonują.czyn- ności.w.postępowaniu.cywilnym,.choć.formalnie.nie.można.zaliczyć.ich. do.wąsko.ujmowanego.pojęcia.sądu15..Jest.to.rezultat.pełnienia.przez.sę- dziego.rozmaitych.funkcji.wynikających.z.metodyki.jego.pracy16..Wydaje. się.jednak,.że.dla.potrzeb.niniejszej.analizy.pojęcie.działania.sądu.z.urzędu. nie.może.być.ograniczone.wyłącznie.do.sądu.jako.organu.orzekającego,. lecz.musi.nim.być.objęta.także.aktywność.wskazanych.organów.sądo- wych..Aktywność.sądu.w.postępowaniu.jest.przeciwstawieniem.aktyw- ności.stron.i.innych.uczestników.postępowania.i.może.być.dokonywana.ze. względów.praktycznych.przez.rozmaite.organy.w.znaczeniu.ustrojowym. lub.procesowym,.co.nie.zmienia.jednak.faktu,.że.aktywność.ta.ma.jedna- kowy.charakter.i.służy.podobnemu.celowi..Ma.ona.na.celu.zapewnienie. przeprowadzenia.prawidłowego.postępowania.i.wydania.prawidłowe- go.rozstrzygnięcia.w.sprawie..Wielość.podmiotów.występujących.w.tej. funkcji.jest.najczęściej.wynikiem.jedynie.uwarunkowań.organizacyjnych. i.ograniczeń.technicznych..Może.również.wynikać.z.tradycji17.lub.z.ko- nieczności.zapewnienia.ekonomii.postępowania.i.właściwego.podziału. pracy. w. trakcie. postępowania18.. Z. tego. względu. przez. działanie. sądu. z.urzędu.należy.rozumieć.działanie.nie.tylko.sądu.jako.organu.orzekają- cego,.czyli.rozstrzygającego.sprawę.–.choć.to.ujęcie.jest.dominujące.–.lecz. także.innych.organów.sądowych,.które.uczestniczą.w.sprawowanej.przez. sądy.funkcji.wymiaru.sprawiedliwości. Należy.jednak.zaznaczyć,.że.ze.względu.na.ograniczenie.zakresu.tej. monografii.do.problematyki.działania.sądu.z.urzędu.w.sferze.ustalania. podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia,.obok.sądu.w.znaczeniu.procesowym,. największy.wpływ.na.jej.ukształtowanie.będzie.miał.przewodniczący.po- siedzenia.sądowego,.który.sprawuje.tzw..materialne.kierownictwo.rozpra- 15. Sąd.dokonuje.czynności.najczęściej.w.drodze.orzeczeń.(postanowień.lub.wyroków),.na- tomiast.przewodniczący.i.inne.organy.sądowe.w.drodze.zarządzeń..Nieścisłe.jest.więc.zawarte. w.niektórych.przepisach.sformułowanie.„sąd.zarządzi”..W.takich.przypadkach.chodzi.o.postano- wienie.sądu.(por..K..Schulbaum,.O postanowieniach i zarządzeniach według k.p.c.,.Głos.Prawa.1933,.nr.5,. s..289.i.n.;.W..Broniewicz,.W kwestii zarządzeń sądu w postępowaniu cywilnym,.NP.1972,.nr.7–8,.s..1138;. odmiennie.S..Lizer,.W kwestii zarządzeń sądu w postępowaniu cywilnym,.NP.1973,.nr.7–8,.s..1091). 16. B..Bladowski,.Kierownictwo sędziowskie postępowaniem cywilnym,.NP.1984,.nr.4,.s..30;.B..Bla- dowski,.Metodyka...,.s..19;.H..Pietrzkowski,.Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach cywilnych,.War- szawa.2005,.s..13. 17. Na.aspekt.ten.w.stosunku.do.funkcji.przewodniczącego.wydziału.zwraca.uwagę.S..Go- dlewski,.Rola przewodniczącego w procesie cywilnym a unifikacja wymiaru sprawiedliwości,.Głos.Sądow- nictwa.1936,.nr.6,.s..460. 18. M..Waligórski,.Proces...,.s..219. 22 1. Sąd jako podmiot postępowania cywilnego wą19..W.znacznie.mniejszym.zakresie.znaczenie.takie.mogą.mieć.również. niektóre.czynności.przewodniczącego.wydziału.(np.:.art..208.§.2.k.p.c.)20. lub.sędziego.wyznaczonego.i.sądu.wezwanego.(np..art..239,.240.§.2.k.p.c.).. Czynności.innych.organów.sądowych,.takich.jak.np.:.sędziego.sprawoz- dawcy.czy.prezesa.sądu21.nie.mają.z.reguły.wpływu.na.treść.podstawy. faktycznej.rozstrzygnięcia,.a.ich.charakter.i.cele.są.odmienne..Są.one.bo- wiem.czynnościami.pomocniczymi.lub.formalno-organizacyjnymi.i.służą. przede.wszystkim.zapewnieniu.prawidłowego.funkcjonowania.sądu.za- równo.w.znaczeniu.procesowym,.jak.i.ustrojowym. W.tym.miejscu.należy.podkreślić,.że.poza.zakresem.analizy.znajduje. się.aktywność.procesowa.referendarzy.sądowych,.którzy.zgodnie.z.art..2. §.2.ustawy.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów.powszech- nych.wykonują.w.sądach.zadania.z.zakresu.ochrony.prawnej22..Mimo. stopniowego.poszerzania.zakresu.kompetencji.referendarzy.sądowych. należy.pamiętać,.że.nie.uczestniczą.oni.w.sprawowaniu.przez.sądy.wy- miaru.sprawiedliwości,.gdyż.takie.czynności.wykonują.jedynie.sędziowie. (art..1.§.1.i.2.u.s.p.)23..Mimo.że.w.zakresie.powierzonych.czynności.referen- darz.sądowy.ma.kompetencje.sądu.(art..471.k.p.c.).to.jednak.jego.pozycja. ustrojowa.sprawia24,.że.nie.wydaje.się.możliwe.powierzenie.mu.czynności,. 19. E..Waśkowski,.Podręcznik procesu cywilnego,.Wilno.1932,.s..82;.B..Bladowski,.Kierownictwo...,. s..32. 20. S..Koniuszewski,.Przewodniczący wydziału a przewodniczący rozprawy,.Głos.Sądownictwa. 1937,.nr.6,.s..474..Autor.ten.postuluje.wyraźne.rozgraniczenie.funkcji.przewodniczącego.wydziału. od.„procesowo.–.kierowniczych”.funkcji.przewodniczącego.rozprawy. 21. Do.czynności.prezesa.sądu.w.postępowaniu.cywilnym.można.zaliczyć.m.in.:.zarządzenie. rozpoznania.sprawy.w.składzie.trzech.sędziów.zawodowych.(art..47.§.4.k.p.c.),.wyrażenie.zgody. na.dokonywanie.doręczeń.w.dni.ustawowo.uznane.za.wolne.od.pracy.lub.w.porze.nocnej.(art..134. §.2.k.p.c.),.przedłużenie.terminu.na.sporządzenie.uzasadnienia.wyroku.(art..329.k.p.c.),.wyrażenie. zgody.na.dokonywanie.czynności.egzekucyjnych.w.dni.ustawowo.uznane.za.wolne.od.pracy.lub. w.porze.nocnej.(art..810.k.p.c.).. 22. Przez.pojęcie.ochrony.prawnej.rozumie.się.najczęściej.wykonywanie.czynności.o.charak- terze.pozaorzeczniczym.(por..T..Ereciński,.J..Gudowski.(red.),.J..Iwulski,.Komentarz...,.s..27). 23. Ł..Korózs,.A..Krajewski,.O zmianach w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych,.MoP. 1998,.nr.5,.s..173;.Ł..Korózs,.M..Sztorc,.Ustrój sądów powszechnych. Komentarz,.Warszawa.2004,.s..22;. A..Maziarz-Charuza,.Skarga na orzeczenie referendarza sądowego w postępowaniu wieczystoksięgowym,. Kraków.2006,.s..53–54..Obecnie.funkcji.takich.nie.mogą.sprawować.asesorzy.sądowi..W.wyroku. z.dnia.24.października.2007.r.,.SK.7/06.(Dz..U..z.2007.r..Nr.204,.poz..1482).Trybunał.Konstytucyjny. orzekł,.że.art..135.§.1.u.s.p.,.który.umożliwia.powierzanie.asesorom.funkcji.sędziego.jest.niezgodny. z.art..45.ust..1.Konstytucji.RP.i.utracił.moc.z.dniem.6.maja.2009.r. 24. W.literaturze.można.spotkać.różne.poglądy.co.do.pozycji.ustrojowej.referendarza.sądo- wego..Część.doktryny.przyjmuje,.że.jest.on.jedynie.organem.pomocniczym.sądu.(K..Piasecki,.Orga- nizacje wymiaru sprawiedliwości w Polsce,.Warszawa.2005,.s..315).inni,.że.stanowi.samodzielny.organ. sądowy.(J..Ławnicka,.Referendarz sądowy jako organ przed sądem rejestrowym,.PS.2007,.nr.5,.s..96). 23 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia które.mogą.w.jakimkolwiek.stopniu.wpływać.na.ustalenie.podstawy.fak- tycznej.rozstrzygnięcia,.stanowiącej.jedną.z.podstawowych.funkcji.sądu. w.zakresie.merytorycznego.rozstrzygania.spraw,.a.tym.samym,.w.zakresie. sprawowania.wymiaru.sprawiedliwości25..Z.tego.też.względu.problematy- ka.udziału.referendarzy.sądowych.nie.ma.związku.z.oceną.zakresu.aktyw- ności.sądu.w.postępowaniu.cywilnym.w.zakresie.dotyczącym.ustalania. podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia.sądowego. Konkludując,.dla.potrzeb.niniejszej.monografii.pojęcie.działania.sądu. z.urzędu.będzie.rozumiane.jako.działanie.sądu.zarówno.w.rozumieniu. składu,.przed.którym.toczy.się.postępowanie.w.sprawie.cywilnej,.jak.rów- nież.wszystkich.jego.organów.(przewodniczącego,.sędziego.wyznaczone- go).lub.innych.sądów.(sąd.wezwany),.którym.zostało.powierzone.doko- nywanie.czynności.w.tym.postępowaniu,.jeśli.tylko.czynności.te.dotyczą. ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia.sądowego. 2. Charakter prawny czynności procesowych sądu Wśród.wszystkich.czynności.procesowych.dokonywanych.w.toku. postępowania.cywilnego.szczególne.znaczenie.mają.czynności.procesowe. podejmowane.przez.organy.procesowe..Czynności.te.mają.bardzo.różny. charakter.i.mogą.przyjmować.różnorodne.formy.procesowe..Wszystkie. jednak,.wraz.z.czynnościami.procesowymi.stron.i.innych.uczestników. dochodzących. ochrony. praw. w. postępowaniu,. zmierzają. do. jednego. wspólnego.celu,.a.mianowicie.do.wydania.ostatecznego.rozstrzygnięcia,. czyli.–.co.do.zasady.–.do.wydania.wyroku.w.sprawie26..Tak.określony. cel.postępowania.można.jednak.nazwać.celem.bezpośrednim.lub.celem. 25. W.chwili.obecnej.referendarze.sądowi.są.uprawnieni.do.dokonywania.czynności.w.spra- wach.o.wpis.w.księdze.wieczystej.oraz.czynności.w.postępowaniu.rejestrowym,.z.wyłączeniem. prowadzenia.rozprawy.(art..5091.k.p.c.),.jak.również.czynności.związanych.z.kosztami.sądowymi. (art..108.§.1.zd..2.k.p.c.;.art..82,.art..93.ust..1,.art..118,.art..125.u.k.s.),.wydawania.nakazów.zapła- ty.w.postępowaniu.upominawczym.(art..3531.§.2.k.p.c.),.stwierdzania.prawomocności.orzeczenia. (art..364.§.2.k.p.c.),.wydawania.postanowień.o.ustanowieniu.albo.odmowie.ustanowienia.adwokata. lub.radcy.prawnego.(art..123.§.2.k.p.c.),.wydawania.zarządzeń.w.niektórych.przypadkach.(art..1305,. art..4798a.§.6,.art..4971.§.3.k.p.c.).oraz.nadawania.klauzuli.wykonalności.niektórym.tytułom.egzeku- cyjnym.(art..781.§.11.k.p.c.).. 26. W..Siedlecki,.Zasady wyrokowania w procesie cywilnym,.Warszawa.1957,.s..5;.J..Jodłowski,. W..Siedlecki,.Postępowanie cywilne. Część ogólna,.Warszawa.1958,.s..9;.K..Korzan,.Orzeczenia konstytu- tywne w postępowaniu cywilnym,.Warszawa.1972,.s..20;.Z..Świeboda,.Czynności procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym,.Warszawa.1990,.s..38–39.. 24 2. Charakter prawny czynności procesowych sądu w.znaczeniu.technicznym27..Z.punktu.widzenia.prawnego.i.społeczne- go.nie.jest.bowiem.bez.znaczenia,.jakie.będzie.to.rozstrzygnięcie..Z.tego. względu. nadrzędnym. celem. postępowania. będzie. wydanie. przez. sąd. rozstrzygnięcia.spełniającego.określone.kryteria..W.sposób.jednoznaczny. kryteria.te.wyznaczył.E..Waśkowski,.który.stwierdził,.że.„pierwszym.i.naj- ważniejszym.wymogiem,.któremu.winien.odpowiadać.proces.cywilny,. jest.zapewnienie.słuszności.wyroków,.wydawanych.przez.sądy”28..Przez. wyrok.słuszny.rozumiał.natomiast.taki,.który.„winien.być.oparty.na.nor- mach.prawa.obowiązującego,.odpowiadać.rzeczywistym.okolicznościom. sprawy.i.być.poprawnym.z.punktu.widzenia.logiki”29..Jeśli.w.ten.sposób. rozumieć.cel.procesu.cywilnego,.to.należy.przyjąć,.że.czynności.wszyst- kich.uczestników.postępowania.cywilnego.powinny.zmierzać.do.wydania. wyroku.słusznego30..Szczególną.rolę.do.spełnienia.mają.czynności.sądu,. gdyż,.jak.trafnie.zauważył.E..Waśkowski,.„czynności.stron.z.reguły.tylko. powodują.działalność.sądu.i.dostarczają.mu.materiał.potrzebny.do.wyda- nia.słusznego.wyroku”31. W.literaturze.podkreśla.się,.że.czynności.procesowe.sądu.nie.mają.–. wbrew.pozorom.–.jednolitego.charakteru.i.można.z.teoretycznoprawnego. punktu.widzenia.wyróżnić.wiele.ich.rodzajów32..Jednocześnie.trzeba.za- uważyć,.że.czynności.procesowe.sądu,.jak.do.tej.pory,.były.rozpatrywane. 27. W.ten.sposób.cel.procesu.był.ujmowany.już.od.najdawniejszych.czasów..Przykładowo. J..Goldschmidt.uznawał,.że.cel.procesu.sprowadza.się.do.uzyskania.prawomocnego.wyroku.(por.. J..Goldschmidt,.Der Prozess als Rechtslage. Eine Kritik des prozessualen Denkens,.Berlin.1925,.s..151,.por.. także.O..Jauering,.Kilka uwag o celu procesu,.RPEiS.1984,.nr.3,.s..62). 28. W.literaturze.zamiast.pojęcia.wydania.wyroku.słusznego.używa.się.czasami.pojęć:.wyroku. sprawiedliwego.(W..Majer,.Rzecz o instancyach sądowych i sądzie kasacyjnym,.Rocznik.Towarzystwa. Naukowego.1849,.nr.3,.s..426;.S..Jampoler,.Non liquet jako wynik postępowania dowodowego,.PPiA.1926,. s..287),.wyroku.trafnego.(M..Waligórski,.Proces...,.s..170),.wyroku.prawidłowego.(K..Weitz,.Między systemem dyskrecjonalnej władzy sędziego a systemem prekluzji – ewolucja regulacji prawa polskiego,.Zbiór. rozpraw.ze.Zjazdu.Katedr.Postępowania.Cywilnego.w.Niechorzu.(w.druku)..Odmiennie.cel.postę- powania.cywilnego.ujmuje.S..Cieślak,.który.opierając.się.na.regulacjach.angielskich.uznaje,.że.jest. nim.„rzetelne.(sprawiedliwe).załatwienie.sprawy.cywilnej”..Por..S..Cieślak,.Formalizm postępowania cywilnego,.Warszawa.2008,.s..55–56;.por..także.P..Pogonowski,.Rola sędziego i autonomia stron w procesie cywilnym. Zagadnienia podstawowe,.RNP.2007,.nr.2,.s..8–9. 29. E..Waśkowski,.System...,.s..100;.por..także.S..Ehrlich,.Glosa do orzeczenia SN z 28 lutego 1936, C. III. 1217/34,.OSP.1937,.s..58. 30. W.ten.sam.sposób.na.tle.zasady.rzetelnego.postępowania.por..Z..Knypl,.Prawo do sądu w świetle prawa międzynarodowego i prawa polskiego,.PES.1996,.nr.17,.s..14. 31. E..Waśkowski,.System...,.s..111. 32. W..Siedlecki,.Rola sądu w postępowaniu cywilnym (rozpoznawczym),.PiP.1966,.nr.12,.s..858;. W..Broniewicz,.Postępowanie...,.s..75–76;.J..Jodłowski,.Z..Resich,.J..Lapierre,.T..Misiuk-Jodłowska,. K..Weitz,.Postępowanie...,.s..284.. 25 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia w.polskiej.literaturze.przede.wszystkim.z.punktu.widzenia.konkretnych. ich.rodzajów,.bez.generalnej.próby.znalezienia.bądź.wypracowania.ogól- nego.pojęcia.czynności.procesowej.sądu..Do.wyjątków.należą.opracowania. podręcznikowe33,.które.jednak.ze.względu.na.charakter.tych.publikacji,.nie. mogły.zająć.się.analizą.tej.kategorii.czynności.procesowych.w.sposób.po- głębiony..Do.dzisiaj.nie.powstało.ogólne.opracowanie.podejmujące.próbę. zdefiniowania.tego.pojęcia34..Jest.to.dość.uciążliwe,.ponieważ.problematyka. dotycząca.istoty,.cech.charakterystycznych.i.rodzajów.czynności.proceso- wych.sądu.jest.rozproszona.po.licznych.pracach.traktujących.często.o.za- gadnieniach.szczegółowych..W.przeciwieństwie.do.czynności.procesowych. sądu.badania.nad.czynnościami.procesowymi.stron.mają.charakter.ogólny. i.zmierzają.do.wskazania.istoty.tego.rodzaju.czynności35..Wynika.to.zapew- ne.z.większej.jednolitości.i.jednorodności.czynności.procesowych.stron,.co. ułatwia.badania.przekrojowe.i.uogólniające. Z.punktu.widzenia.tego.opracowania,.próba.określenia.czym.są.i.ja- kimi.cechami.charakteryzują.się.czynności.procesowe.sądu.ma.pierwszo- rzędne.znaczenie..Wynika.to.przede.wszystkim.z.tego,.że.aktywność.sądu. w.postępowaniu.cywilnym.przejawia.się.w.pierwszej.kolejności.w.podej- mowanych.przez.ten.organ.czynnościach.procesowych..To.one.odgrywają. główną.rolę.wśród.wszelkich.działań.sądu,.również.wśród.tych.podej- mowanych.z.urzędu..Nie.oznacza.to.jednak,.że.sąd.nie.może.dokonywać. w.toku.postępowania.innych.czynności,.które.nie.będą.mogły.być.uznane. za.czynności.procesowe36.(np.:.dokonywanie.przez.sąd.spostrzeżeń.fak- 33. Odrębne.rozdziały.poświęcone.czynnościom.procesowym.sądu.można.odnaleźć.w.nastę- pujących.pracach:.M..Waligórski,.Proces...,.s..554–569;.W..Berutowicz,.Postępowanie cywilne w zarysie,. Warszawa.1984,.s..229–240;.W..Siedlecki,.Z..Świeboda,.Postępowanie cywilne. Zarys wykładu,.Warszawa. 2004,.s..154–155;.J..Jodłowski,.Z..Resich,.J..Lapierre,.T..Misiuk-Jodłowska,.K..Weitz,.Postępowanie...,. s..279–280..O.czynnościach.organów.procesowych.mówi.W..Broniewicz,.Postępowanie...,.s..75. 34. Nie.można.zapominać.o.pracy.Z..Świebody,.który.jednak.poświęca.pojęciu.i.rodzajom. czynności.procesowych.sądu.i.komornika.zaledwie.kilkanaście.stron.(por..Z..Świeboda,.Czynności....,. s..50–61). 35. Por..S..Dalka,.Czynności procesowe stron w procesie cywilnym,.Pal..1975,.nr.9,.s..47.i.n.;.E..Wa- rzocha,.Cofnięcie powództwa oraz wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe,.Warszawa.1977;. J..Mokry,.Czynności procesowe podmiotów dochodzących ochrony praw w postępowaniu cywilnym,.Wrocław. 1993;.R..Kulski,.Umowy procesowe w postępowaniu cywilnym,.Kraków.2006.. 36. Część.autorów.przyjmuje,.że.działania.organów.sądowych.wywołujące.konsekwencje. dla.postępowania.zawsze.przybierają.postać.czynności.procesowych.(por..J..Mokry,.Czynności pro- cesowe...,.s..69)..Wydaje.się.jednak,.że.kwestia.ta.zależy.od.określenia.pojęcia.„wywoływania.kon- sekwencji.dla.postępowania”,.gdyż.nie.wszystkie.działania.sądu.muszą.bezpośrednio.wywoływać. taki.skutek,.mogą.je.jednak.wywołać.pośrednio.w.powiązaniu.z.innymi.działaniami.i.wtedy.staną. się.jedynie.elementem.czynności.procesowej.sądu.złożonej.z.szeregu.działań,.same.takiej.czynności. nie.stanowiąc.. 26 2. Charakter prawny czynności procesowych sądu tycznych,.analiza.materiału.procesowego.itp.)..Jednak.działania.takie.za- wsze.są.nakierowane.w.ostatecznym.celu.na.dokonanie.czynności.proce- sowej.lub.znajdują.odzwierciedlenie.w.późniejszej.czynności.procesowej. sądu37..Z.tych.też.względów.analiza.działania.sądu.z.urzędu.w.procesie.cy- wilnym.zostanie.ograniczona.przede.wszystkim.do.dokonywanych.przez. sąd.czynności.procesowych..Konieczne.więc.będzie.wskazanie.znaczenia. i.zakresu.tego.pojęcia. Potrzeba.rozważenia.problematyki.czynności.procesowych.sądu.wy- nika.również.z.faktu,.że.sąd.przejawia.swą.aktywność.w.postępowaniu.cy- wilnym.przede.wszystkim.w.drodze.czynności.procesowych.szczególnego. rodzaju,.a.mianowicie.orzeczeń.sądowych38..Wśród.orzeczeń.najważniejsza. rola.przypada.wyrokom39..Również.z.praktycznego.punktu.widzenia.mają. one.najdonośniejsze.znaczenie.dlatego.też.ustawodawca.szczegółowo.re- guluje.wymagania,.jakim.powinny.one.odpowiadać..Jednym.z.głównych. i.nieodzownych.elementów.wyroku.jest.natomiast.podstawa.faktyczna. rozstrzygnięcia,.którą.ustala.sąd.na.podstawie.dokonanych.w.toku.postę- powania.rozpoznawczego.czynności.procesowych40..Z.tego.względu.ko- nieczne.jest.przeanalizowanie,.jakie.relacje.zachodzą.między.czynnościami. sądu.o.charakterze.decyzyjnym.a.innymi.czynnościami.podejmowanymi. przez.sąd.w.toku.postępowania..Aktywna.rola.sądu.wynika.także.z.kom- petencji.do.podejmowania.innych.czynności,.takich.jak:.zarządzenia.prze- wodniczącego.czy.nawet.określone.czynności.faktyczne.(np..doręczenia)41.. Wszystkie.one.składają.się.na.pojęcie.czynności.procesowych.sądu. Bliższe.spojrzenie.na.czynności.procesowe.sądu.pozwoli.również.wy- odrębnić.wśród.nich.szczególny.rodzaj,.a.mianowicie.czynności.proceso- wych.podejmowanych.przez.sąd.z.urzędu.i.umiejscowić.je.na.tle.innych. 37. Przykładowo,.jeżeli.sąd.(członek.składu.orzekającego).przeprowadzi.określoną.analizę. myślową.zebranego.w.sprawie.materiału.procesowego.(ocena.dowodów,.weryfikacja.twierdzeń. stron.itp.).to.skutkiem.tego.będzie.wydanie.wyroku.określonej.treści..Sama.natomiast.analiza.i.spo- sób.rozumowania.sądu.znajdzie.swoje.odzwierciedlenie.w.innej.czynności.procesowej,.czyli.w.treści. sporządzonego.uzasadnienia.(art..328.§.2.k.p.c.)..To.samo.dotyczy.sytuacji,.gdy.członek.składu. orzekającego.poczyni.określone.spostrzeżenie.faktyczne.np..co.do.zachowania.się.świadka.i.umie- ści.odpowiednią.wzmiankę.w.protokole..Spostrzeżenie.to.z.tym.momentem.stanie.się.elementem. czynności.procesowej,.jaką.jest.sporządzenie.protokołu.z.przebiegu.rozprawy.(art..158.§.1.pkt.2. w.zw..z.art..157.§.1.k.p.c.).. 38. Z..Świeboda,.Czynności...,.s..55.. 39. J.K..Gidyński,.O aktach prawnych wyrokowania w sądach pierwszej instancji według kodeksu po- stępowania cywilnego,.RPEiS.1932,.nr.4,.s..155;.K..Korzan,.Orzeczenia konstytutywne...,.s..19.. 40. J..Klich-Rump,.Podstawa faktyczna...,.Warszawa.1977,.s..30. 41. W..Broniewicz,.Postępowanie...,.s..75. 27 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia rodzajów.czynności.procesowych.podejmowanych.przez.organy.procesowe. i.przeanalizować.wzajemne.relacje.między.nimi..Pozwoli.także.na.wskazanie. roli,.jaką.pełnią.tego.rodzaju.czynności.procesowe.sądu.na.gruncie.współ- czesnego.postępowania.cywilnego,.przede.wszystkim.w.sferze.gromadzenia. materiału.procesowego.i.ustalania.podstawy.faktycznej.rozstrzygnięcia. Ze.względu.na.to,.że.czynności.procesowe.sądu.należą.do.szerszej. kategorii.czynności.procesowych,.muszą.charakteryzować.się.tymi.samymi. cechami,.jednak.jako.czynności.głównego.uczestnika.postępowania.mają. też.swoiste.cechy.przynależne.wyłącznie.im..Stąd.rozważania.w.przed- miocie.czynności.procesowych.sądu.muszą.zostać.poprzedzone.ogólnymi. uwagami.na.temat.istoty.i.pojęcia.czynności.procesowych. 2.1. Pojęcie czynności procesowych oraz ich rodzaje Pojęcie.czynności.procesowych.jest.jedną.z. najbardziej.spornych. kwestii.procesu.cywilnego,.a.jednocześnie.stanowi.centralne.pojęcie.na- uki.prawa.procesowego.cywilnego42..Dotyka.ono.bowiem.podstawowego. zagadnienia,.jakim.jest.struktura.procesu..Pojęcie.czynności.procesowych. związane.jest.także.z.dynamiką.procesu.cywilnego.przez.jego.powstanie,. rozwój.i.zakończenie..Z.tych.względów.jest.ono.z.natury.rzeczy.uwikłane. w.liczne.spory.związane.z.próbą.określenia.istoty.procesu.cywilnego.jako. całości..Utrudnia.to.ujednolicenie.poglądów.i.przyjęcie.wspólnego.stano- wiska.w.tej.materii43. Wśród.większości.autorów.zajmujących.się.tą.tematyką.nie.ma.zgody. zarówno.co.do.definicji.tego.pojęcia,.jak.i.jego.zakresu.oraz.cech.szcze- gólnych44..W.niniejszej.monografii.nie.można.więc.nie.tylko.przedstawić. 42. W..Siedlecki,.Czynności procesowe,.PiP.1951,.nr.11,.s..696;.M..Jędrzejewska,.Wpływ czynności procesowych na bieg przedawnienia,.Warszawa.1984,.s..19;.Z..Świeboda,.Czynności...,.s..7;.J..Jodłowski,. Z..Resich,.J..Lapierre,.T..Misiuk-Jodłowska,.K..Weitz,.Postępowanie...,.s..278..Wskazuje.się.jednak,.że. mimo.braku.jednomyślności.w.podejściu.do.istoty.i.pojęcia.czynności.procesowej.nie.rzutuje.to. w.negatywny.sposób.na.praktykę.procesu,.por..J..Mokry,.Czynności...,.s..51. 43. Co.do.związku.między.koncepcją.istoty.procesu.cywilnego.a.pojęciem.czynności.proce- sowej.por..m.in..A..Balasits,.Nieważność i zarzuty w austrjackim procesie cywilnym,.PSiA.1986,.nr.27,. s..209–210;.A..Balasits,.Proces cywilny stosunkiem prawnym,.PSiA.1890,.nr.1,.s..1.i.n.;.F.X..Fierich,.Projekty polskiej procedury cywilnej w oświetleniu nauki o stosunku procesowym,.Pal..1924,.nr.8–9,.s..362;.E..Waś- kowski,.Istota procesu cywilnego,.PPC.1936,.nr.12–13,.s..353;.W..Siedlecki,.Istota procesu...,.s..55;.W..Sie- dlecki,.Nieważność postępowania cywilnego,.Kraków.1956,.s..44;.Z..Świeboda,.Czynności...,.s..18–23.. Współczesne.poglądy.prezentuje.w.sposób.syntetyczny.J..Mokry,.Czynności procesowe...,.s..12–15.. 44. Można.wręcz.spotkać.poglądy,.które.ze.względów.metodologicznych.rezygnują.z.pojęcia. czynności.procesowych..Dla.potrzeb.badań.nad.formalizmem.postępowania.cywilnego.S..Cieślak. 28 2. Charakter prawny czynności procesowych sądu wszystkich.wyrażonych.poglądów,.lecz.trudno.nawet.pokusić.się.o.zapro- ponowanie.jednoznacznej.definicji,.czy.nowego.jej.ujęcia..Wydaje.się,.że. całkiem.nowe.podejście.do.tego.zagadnienia.–.z.punktu.widzenia.celów. tego.opracowania.–.nie.jest.konieczne..Niezbędne.jest.jednak.przedsta- wienie.głównych.poglądów.w.zakresie.czynności.procesowych.i.próba.ich. uogólnienia.oraz.znalezienia.elementów.wspólnych.i.cech.charakterystycz- nych45..Przede.wszystkim.chodzi.więc.nie.tyle.o.znalezienie.definicji.po- jęcia.czynności.procesowej,.co.o.ustalenie.pewnych.cech.konstytuujących. tę.kategorię.procesową..Umożliwi.to.w.dalszej.kolejności.analizę.pojęcia. czynności.procesowej.sądu.z.punktu.widzenia.cech.czynności.procesowej. jako.kategorii.ogólnej. W.polskiej.doktrynie.procesu.cywilnego.problematyka.istoty.czyn- ności.procesowych.była.już.poruszana.w.literaturze.międzywojennej46.. Najszerzej.zagadnieniem.tym.zajął.się.E..Waśkowski,.który.przyjmował,. że.czynności.procesowe.to.„czynności.wszystkich.osób.biorących.udział. w.postępowaniu.(sędziów,.stron,.ich.zastępców,.świadków,.biegłych,.tłu- maczy,.protokólantów,.komorników.sądowych).wykonywane.podczas. postępowania”47..W.ramach.tak.szeroko.pojętych.czynności.procesowych. wyróżnił.on.„czynności.procesowe.w.ścisłem.znaczeniu.tego.słowa”,.przez. które.„należy.rozumieć.czynności.podmiotów.procesu,.wykonywane.przez. nie.w.celu.urzeczywistnienia.swych.praw.procesowych”48..Tym.samym.po- jęcie.czynności.procesowej.sensu stricto.ograniczył.on.podmiotowo.jedynie. do.czynności.sądu.i.stron.postępowania49,.posługując.się.równolegle.także. szerokim.pojęciem.czynności.procesowej. w.miejsce.pojęcia.czynności.postępowania.cywilnego.posługuje.się.pojęciem.„samoistnych.elemen- tów.postępowania.cywilnego”,.por..S..Cieślak,.Formalizm...,.s..12–13. 45. W.literaturze.często.ujmuje.się.czynności.procesowe.w.ramach.teoretycznej.koncepcji. czynności.konwencjonalnych,.rozumianych.jako.czynności.kulturowe.nastawione.na.czyjąś.inter- pretację.(por..S..Cieślak,.Formalizm...,.s..25–32)..Na.temat.pojęcia.czynności.konwencjonalnych.por.. L..Nowak,.S..Wronkowska,.M..Zieliński,.Z..Ziembiński,.Czynności konwencjonalne w prawie,.SP.1972,. nr.33,.s..73.i.n..Zasadnie.wskazuje.się.jednak,.że.obok.czynności.konwencjonalnych.w.postępowaniu. cywilnym.dokonywane.są.także.czynności.faktyczne.sformalizowane,.por..G..Szacoń,.Proces cywilny na tle koncepcji czynności konwencjonalnych – formalizacja czynności faktycznych i konwencjonalnych.(w:). S..Czepita.(red.),.Konwencjonalne i formalne aspekty prawa,.Szczecin.2006,.s..87.i.n..oraz.O..Bogucki,. Przeprowadzanie dowodów w postępowaniu cywilnym z perspektywy koncepcji czynności konwencjonalnych. (w:).Konwencjonalne...,.s..103.i.n.. 46. Z.wcześniejszej.literatury.por..A..Balasits,.Nieważność...,.s..209. 47. E..Waśkowski,.Istota czynności procesowych,.PPC.1937,.nr.24,.s..737.. 48. E..Waśkowski,.Podręcznik...,.Wilno.1932,.s..169.. 49. Pojęcie.czynności.stron.autor.traktował.jednak.niezwykle.szeroko,.o.czym.w.dalszej.części. pracy. 29 Rozdział I. Działanie sądu z urzędu w procesie cywilnym – analiza pojęcia Autor.ten.jednak.wyraźnie.wskazał,.że.pojęcie.doktrynalne.czynności. procesowej.w.szerokim.znaczeniu.nie.jest.tożsame.z.tym,.co.pod.pojęciem. czynności.procesowej.rozumiał.kodeks.postępowania.cywilnego.z.1930.r.. Z.analizy.poszczególnych.przepisów.kodeksu.wyprowadził.on.wniosek,.że. w.dawnym.k.p.c..termin.ten.był.używany.tylko.dla.oznaczenia.czynności. procesowych.stron,.interwenientów.i.pełnomocników50..Tym.samym.stwier- dził,.że.„zgodnie.z.terminologią.k.p.c..przez.czynności.procesowe.należy. rozumieć.czynności.procesowe.stron.w.sensie.obszernym,.tj..tak.samych. podmiotów.procesu,.czyje.prawa.stanowią.przedmiot.rozstrzygnięcia.sądu,. jak.i.ich.przedstawicieli.procesowych.oraz.przyrównanych.do.stron.interwe- nientów”51..Autor,.wyrażając.niezadowolenie.z.dotychczasowych.prób.defi- nicji.pojęcia.czynności.procesowych,.stwierdził,.że.nie.ujmują.one.istoty.tych. czynności,.ograniczając.się.tylko.do.spojrzenia.opisowego,.nie.wskazując.na. czym.polegają.czynności.procesowe.stron52..Według.E..Waśkowskiego.czyn- ności.procesowe.są.uprawnieniami.wynikającymi.z.przyznanego.przez.usta- wodawcę.prawa.podmiotowego.i.są.dopuszczalne.tylko.w.takim.zakresie,. w.jakim.dopuszcza.je.ustawodawca.procesowy..Strony,.mogą.dokonywać. tylko.i.wyłącznie.tych.czynności,.które.dla.nich.przewidziała.ustawa..Podkre- śla.też,.że.czynności.procesowe.są.szczególnym.rodzajem.faktów.prawnych,. stanowiących.działania.prawne,.zawierające.oświadczenie.woli.podmiotu.. W.odróżnieniu.jednak.od.czynności.prawnych.nie.mają.charakteru.samo- istnego,.gdyż.nie.powodują.bezpośrednio.powstania,.zmiany.lub.ustania. stosunków.cywilnoprawnych,.lecz.pozostają.zawsze.w.związku.z.procesem.. Reasumując,.autor.ten.upatruje.istoty.czynności.procesowych.w.dwóch.ele- mentach..Pierwszym.–.podmiotowym.–.tzn..czynności.procesowe.mogą.być. dokonywane.jedynie.przez.sąd.i.strony,.przy.czym.te.ostatnie.są.rozumiane. przez.autora.bardzo.szeroko..Drugim.–.przedmiotowym.–.sąd.i.strony.mogą. dokonywać.jedynie.takich.czynności,.do.których.dokonania.upoważnia.je. ustawa,.tj..takie,.które.odpowiadają.ich.prawom.podmiotowym53. 50. E..Waśkowski,.Istota czynności...,.s..737. 51. W.pracy.pt..Istota czynności procesowych.E..Waśkowski.posługuje.się.kodeksowym.pojęciem. czynności.procesowych.ograniczonym.wyłącznie.do.czynności.stron,.interwenientów.i.pełnomoc- ników.. 52. Autor.dzieli.wszystkie.dotychczasowe.definicje.na.trzy.grupy..Mówi.o.tzw..definicjach. pozornych,.które.nie.zawierają.żadnej.realnej.treści.i.sprowadzają.się.do.tautologii..Po.drugie,.wska- zuje.na.definicje.teleologiczne,.które.określają.pojęcie.czynności.procesowej.z.punktu.widzenia.ich. celu.oraz.po.trzecie.na.najczęściej.spotykane,.które.polegają.na.wyszczególnieniu.treści.czynności. procesowych..Por..E..Waśkowski,.Istota czynności...,.s..738–739.. 53. E..Waśkowski,.Podręcznik...,.s..170.. 30 2. Charakter prawny czynności procesowych sądu Spośród.innych.autorów.tego.okresu.na.temat.czynności.proceso- wych.wypowiadał.się.też.A..Pastuszka,.który.stwierdził,.że.„przez.czynno- ści.procesowe.w.obszerniejszym.znaczeniu.–.rozumie.się.czynności.stron. i.sądu.–.mające.na.celu.powstanie,.prowadzenie.i.zakończenie.sporu.–. czynności,.które.są.uregulowane.przez.prawo.procesowe”54..Natomiast. przez.czynności.procesowe.w.węższym.znaczeniu.autor.rozumiał.tylko. „czynności. stron,. przed. proce
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: