Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00704 010255 7445079 na godz. na dobę w sumie
Dziedzictwo pogranicza. Realizacja praw mniejszości polskiej na Litwie, Białorusi, Ukrainie i w Czechach oraz mniejszości białoruskiej, litewskiej, ukraińskiej i czeskiej w Polsce - ebook/pdf
Dziedzictwo pogranicza. Realizacja praw mniejszości polskiej na Litwie, Białorusi, Ukrainie i w Czechach oraz mniejszości białoruskiej, litewskiej, ukraińskiej i czeskiej w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 261
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-278-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Na obszarze każdego państwa występują mniejszości narodowe. Niektóre z nich mają charakter autochtoniczny, będący najczęściej rezultatem przesuwania granic państwowych, niektóre zaś - napływowy. Monografię rozpoczynają rozważania dotyczące mniejszości narodowych w świetle teoretycznej refleksji polityczno-prawnej i autochtonicznego charakteru ludności polskiej na Litwie, Białorusi, Ukrainie iw Czechach oraz tych mniejszości w Polsce. W latach dziewięćdziesiątych XX w. Polska zawarła dwustronne traktaty o przyjaźni m.in. z Litwą, Białorusią, Ukrainą oraz Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną. Traktaty zawierają normy regulujące prawa mniejszości polskiej w tych państwach oraz na zasadzie wzajemności prawa tych mniejszości zamieszkujących w Polsce. Upływ blisko 20 lat od zawarcia traktatów uzasadnia przeprowadzenie analizy realizacji ich postanowień w praktyce. I temu zagadnieniu poświęcona jest książka.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

redakcyjna [4] Dariusz Górecki – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Konstytucyjnego, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Bogusław Banaszak REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06308.13.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-000-8 ISBN (ebook) 978-83-7969-278-1 SpiS treści Wstęp (Dariusz Górecki) ...................................................................... 7 rozdział i. Mniejszości narodowe w świetle teoretycznej refleksji polityczno-prawnej (Olgierd Andrzej Górecki) ................................ 9 rozdział ii. Autochtoniczny charakter mniejszości polskiej na Białorusi, Litwie, Ukrainie i w Czechach oraz mniejszości białoruskiej, litewskiej, ukraińskiej i czeskiej w Polsce (Grzegorz Kulka) ............................................................................ 25 rozdział iii. Realizacja praw mniejszości polskiej na Litwie i mniejszości litewskiej w Polsce (Dariusz Górecki) ..................... 69 rozdział iV. Realizacja praw mniejszości polskiej na Białorusi i mniejszości białoruskiej w Polsce (Jerzy Rychlik) ..................... 113 rozdział V. Realizacja praw mniejszości polskiej na Ukrainie i mniejszości ukraińskiej w Polsce (Konrad Składowski) ........... 141 rozdział Vi. Realizacja praw mniejszości polskiej w Czechach i mniejszości czeskiej w Polsce (Jarosław Sułkowski) ................. 163 Noty biograficzne autorów .......................................................... 206 Dariusz Górecki ........................................................................... 206 Olgierd Andrzej Górecki .............................................................. 207 Grzegorz Kulka ............................................................................ 207 Jerzy Rychlik ............................................................................... 208 Konrad Składowski ...................................................................... 209 Jarosław Sułkowski ..................................................................... 209 Aneks ................................................................................................. 210 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – wyciąg ......................... 210 Konstytucja Republiki Litewskiej – wyciąg ................................ 211 Konstytucja Republiki Białoruś – wyciąg .................................. 212 Konstytucja Ukrainy – wyciąg ..................................................... 214 Karta podstawowych praw i wolności (Republika Czeska) – wyciąg .................................................................................. 216 6 Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy .... 218 Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy .................... 230 Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o dobrym sąsiedztwie, przyjaznych stosunkach i współpracy ............. 240 Układ między Rzecząpospolitą Polską a Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną o dobrym sąsiedztwie, solidarności i przyjacielskiej współpracy .................................................. 249 Sponsorzy .......................................................................................... 259 Wstęp Na terenie każdego państwa zamieszkują zawsze obywatele nale- żący do mniejszości narodowych, niekiedy od wielu pokoleń lub znacz- nie krócej. Mniejszości autochtoniczne tworzą się w następstwie prze- sunięcia granic państwowych, a czasem dokonanego przed wiekami osadnictwa. Najczęściej zamieszkują obszary położone w pobliżu gra- nicy ze swoim krajem ojczystym. Niewątpliwie autochtoniczny charak- ter ma ludność polska zamieszkująca na terytoriach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego (dziś: Litwy, Białorusi i Ukrainy) oraz byłego Księstwa Cieszyńskiego, będącego pod panowaniem dynastii piastow- skiej jeszcze w XVII w. (dziś Republiki Czeskiej). Taki sam charakter ma również ludność tych narodowości zamieszkująca w Polsce. Konstytucyjnym obowiązkiem państwa polskiego jest udzielanie pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym. Natomiast na państwie pol- skim wobec jego obywateli należących do mniejszości narodowych spo- czywa obowiązek zapewnienia wolności zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. Konstytucja gwarantuje też mniejszościom narodowym prawo do two- rzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej. Sytuacja mniejszości narodowych regulowana jest w prawie krajo- wym, międzynarodowym, Unii Europejskiej i w systemie Rady Europy. W latach 90. XX w. Polska zawarła dwustronne traktaty o przyjaźni m.in. z Litwą, Białorusią, Ukrainą oraz Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną. Traktaty zawierają normy dokładnie regulujące prawa mniejszości polskiej w tych państwach oraz na zasadzie wzajemności pra- wa tych mniejszości zamieszkujące w Polsce. Upływ blisko 20 lat od za- warcia traktatów uzasadnia przeprowadzenie analizy realizacji ich po- stanowień w praktyce. I temu zagadnieniu poświęcona jest monografia. Dariusz Górecki Olgierd Andrzej Górecki Mniejszości narodowe w świetle teoretycznej refleksji polityczno-prawnej Dlatego też ochrona przed tyranią urzędni- ka nie wystarcza; potrzebna jest także ochrona przed tyranią panującej opinii i nastroju; przed skłonnością społeczeństwa do narzucania za po- mocą innych środków niż kary prawne swoich własnych idei i praktyk jako reguł postępowania tym, którzy się z nimi nie godzą; do krępowania rozwoju lub, jeśli można, zapobiegania powsta- niu jakiejkolwiek indywidualności nie stosu- jącej się do jego zwyczajów oraz do zmuszania wszystkich charakterów, aby się kształtowały na jego modłę1. Pojęcie mniejszości narodowych stanowi interdyscyplinarny obiekt zainteresowań naukowych m.in. politologów, socjologów, kulturoznaw- ców, filozofów polityki, jak i prawników. Wśród przedstawicieli tej ostatniej grupy badaczy dostrzec można, iż problematyka ta wzbudza odmienną refleksję u dogmatyków prawa konstytucyjnego niż u tych, którzy zajmują się prawem międzynarodowym. Co istotne, pojęcie mniejszości narodowych mieści się także w zakresie badań teorety- ków doktryn polityczno-prawnych i nie stanowi ono jedynie pewnego wąskiego tematu badawczego, ale dotyka swoim zakresem licznych odmiennych zagadnień, takich jak wielokulturowość, procesy globali- zacyjne i powiązane z tym ideologie antyglobalizacyjne, prawo samo- stanowienia oraz suwerenności ludów, i w końcu zagadnień zaliczanych do zakresu problematyki funkcjonowania demokracji. Celem niniejszego artykułu jest próba usystematyzowania pewnych konstrukcji teoretycznych służących wyjaśnieniu zjawisk dotyczących statusu mniejszości narodowych oraz ich funkcjonowania w ramach 1 J.S. Mill, Utylitaryzm. O wolności, Warszawa 2005, s. 97. 10 normatywnego porządku prawnego opartego na określonych ideologiach i wartościach. Dla klarowności oraz usystematyzowania tegoż wywodu pragnę postawić i udowodnić tezę, iż status mniejszości narodowych jest najlepiej zagwarantowany w państwach, w których obywatelstwo wynika z tzw. domniemanej zgody pod warunkiem, iż prowadzą one po- litykę wielokulturowości. Aby udowodnić przedstawioną powyżej tezę, zostanie zaprezentowana analiza trzech zagadnień. Najpierw obiektem zainteresowania będzie problematyka źródeł obywatelstwa, w szczegól- ności konfrontacja teoretycznych modeli opartych na zasadzie domnie- manego pochodzenia członków wspólnoty oraz domniemanej ich zgody. Następnie przedstawiona zostanie ideologia wielokulturowości, operu- jąca argumentacją, która służy obronie silnej pozycji mniejszości naro- dowych. Na koniec przybliżony zostanie stosunek państw liberalnych demokracji zarówno wobec samych mniejszości narodowych, jak i teorii wielokulturowości. Warto na wstępie zaznaczyć, iż samo pojęcie etniczności wiąże się bezpośrednio z zagadnieniami narodowości oraz nacjonalizmu2. Termin ten jest wiec bezpośrednio pochodną zasady powszechnej suwerenno- ści narodu, której fundament stanowi zgodność i jednolitość społeczna określająca tożsamość zbiorową obywateli. Dlatego zagadnienie mniej- szości narodowych jako podmiotów, które co najmniej potencjalnie mogą zakłócić harmonię polityczną oraz terytorialną państwa, stało się niezwykle istotnym punktem rozważań nie tylko polityków, lecz i teo- retyków. Źródła obywatelstwa: domniemane pochodzenie i domniemana zgoda Na potrzeby prezentowanego wywodu odwołam się do przedsta- wionego przez Jennifer Jackson Preece podziału wspólnot politycznych na wspólnoty domniemanego pochodzenia oraz wspólnoty domniemanej zgody3. Podział ten jest oczywiście konstrukcją metodologiczną opartą na typach idealnych, co oznacza, iż cechy opisane w każdym modelu są szczególnie wyraziste, aby móc precyzyjniej wytłumaczyć zachodzące w nim relacje i zasadę funkcjonowania. W rzeczywistości nie występują 2 Pojęcie narodu nie jest jednoznaczne. Przykładowo, dla Amerykanów jest ono tożsame z terminem „społeczeństwo”, natomiast w Europie może odnosić się zarówno do wspólnoty kulturowej, jak i etnicznej; szerzej: J.P. Hudzik, Wykłady z filozofii poli- tyki, Lublin 2002, s. 150–151. 3 J.J. Preece, Prawa mniejszości, Warszawa 2007, s. 166. 11 żadne wspólnoty polityczne, które byłyby zgodne tylko z jednym typem, jednocześnie nie posiadając cech charakterystycznych dla drugiego. Wspólnota domniemanego pochodzenia oparta jest na istniejących pomiędzy jej członkami więziach pokrewieństwa lub krwi. Faktyczne biologiczne podobieństwo nie jest jednak istotne, gdyż podstawą ideolo- gicznej tożsamości jest mit wspólnego pochodzenia, z którego wynika siła więzi społecznych, czyli także politycznych4. Istotne są natomiast cechy etniczne członków wspólnoty, takie jak określony sposób ubioru, dialekt czy zwyczaje. Stanowią one postrzegalny dowód na istnienie domniemanego pokrewieństwa. Grupy takie mają charakter eksklu- zywny, a możliwość przyłączenia się do nich dla osób pochodzących z zewnątrz jest wyjątkowo trudna, jeśli w ogóle możliwa. Prowadzi to wniosku, iż przynależność narodowa jest elementem tożsamości całej organizacji społecznej5. Przeciwieństwem przedstawionego modelu jest wspólnota domnie- manej zgody, w której relacje wewnątrzwspólnotowe oparte są na okre- ślonym prawie czy przysiędze. Również w tym typie nie jest istotna historyczna ciągłość i prawdziwość domniemanej zgody, ponieważ podstawą ideologicznej tożsamości członków wspólnoty jest mit zgody. Dlatego ten model organizacji społecznej jest silnie inkluzyjny, a cechy, takie jak podobny ubiór czy wspólny dialekt, służą jedynie jako wy- znacznik, kto należy do grupy. Przystąpienie do wspólnoty ograniczone jest jedynie do uznania warunków umowy powszechnie akceptowanych przez całą grupę. Wynika z tego, że przynależność narodowa jest jedy- nie cechą pochodną i fakultatywną tożsamości społecznej6. Bez wątpienia zagadnienie to sięga do jednej z najważniejszych klasyfikacji doktryn polityczno-prawnych, rozróżniającej doktryny ho- listyczne i kontraktualne7. Pierwsze z wymienionych głoszą, iż pań- stwo jest bytem naturalnym, a człowiek jako istota niesamowystarczal- na posiada charakter społeczny i żyje w styczności z innymi ludźmi, co pozwala mu na zaspokojenie wszystkich jego potrzeb. Tradycja takiego myślenia wywodzi się już od Arystotelesa, a została rozpro- pagowana w późnym średniowieczu dzięki recepcji Stagiryty dokona- nej przez św. Tomasza z Akwinu8. Drugi wymieniony rodzaj doktryn 4 Szerzej: T. Biernat, Mit polityczny, Warszawa 1989. 5 J.J. Preece, Prawa…, s. 167. 6 Ibidem, s. 168. 7 Szerzej: Z. Rau, Contractarianism versus Holism. Reinterpreting Locke’s Two Treaties of Government, London 1995. 8 J. Sieroń, Status jednostki i państwa w greckiej πόλις w świetle filozofii Sokra- tesa, Platona i Arystotelesa, Katowice 2003, s. 161–253; A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 2002, s. 163–166. 12 operuje teoretyczną koncepcją umowy społecznej, która oparta na in- dywidualizmie metodologicznym zakłada, iż państwo, społeczeństwo i prawo są konwencjonalnym produktem świadomej kreacji, dokona- nej przez chronologicznie pierwotne jednostki. Człowiek, zawierając umowę społeczną z innymi jednostkami, kształtuje tak państwo, aby odpowiadało ono jego potrzebom9. Pomimo występowania pewnych elementów kontraktualnych już nawet w starożytnej Grecji, uzna- je się jednak, iż doktryny te powstały w XVII w., a za ich czołowych przedstawicieli należy uznać m.in.: Johna Locke`a, Tomasza Hobbesa oraz Jana Jakuba Rousseau10. Hans Kohn wprowadził rozróżnienie na narody etniczne odpowia- dające wspólnotom domniemanego pochodzenia oraz narody obywa- telskie, bliższe wspólnotom domniemanej zgody11. Kluczowe dla tego podziału jest pojęcie obywatelstwa, które może być oparte albo na za- sadzie ius sanguinis, albo ius solis. Dychotomia ta także operuje na ty- pach idealnych. W państwach, które nadają obywatelstwo na zasadzie prawa krwi, decydującym czynnikiem odpowiedzialnym za otrzyma- nie rzeczonego statusu jest oczywiście pochodzenie, czyli możliwość wykazania ciągłej linii swoich przodków aż do obywateli danego na- rodu. Miejsce urodzenia pozostaje w tej kwestii bez znaczenia. Takie państwa ułatwiają uzyskanie obywatelstwa osobom posiadającym właściwe etniczne pochodzenie, czyli takim, które urodziły się za gra- nicą, jednocześnie uniemożliwiając uzyskanie statusu naturalizowa- nego obywatela tym, którzy przyszli na świat na terytorium państwa i nawet długo tu zamieszkiwali, nie mając jednak wymaganych wię- zi krwi12. Klasycznym przykładem takiego państwa była Republika Federalna Niemiec, w której długo obowiązywało ustawodawstwo z 1913 r. wymagające dziedziczenia obywatelstwa. Uniemożliwiało to uzyskanie obywatelstwa niemieckiego mniejszościom narodowym pol- skim i żydowskim, które zamieszkiwały wcześniej Cesarską Rzeszę. Przeciwieństwem opisanej reguły otrzymywania obywatelstwa jest zasada głosząca, iż człowiek uzyskuje ten status prawny ze względu na miejsce swojego urodzenia, czyli w zależności od terytorium, na któ- rym znajdował się w chwili narodzin. Osoby urodzone poza granicami mogą jednak otrzymać tzw. naturalizowane obywatelstwo, jeśli spełnią przewidziane prawem warunki. 9 J. Hampton, Umowa i zgoda, [w:] R. E. Goodin, F. Pettit, Przewodnik po współcze- snej filozofii politycznej, Warszawa 2002, s. 489–507. 10 Szerzej: Z. Rau, M. Chmieliński (red.), Umowa społeczna i jej krytycy w myśli politycznej i prawnej, Warszawa 2010. 11 Szerzej: H. Kohn, The Idea of Nationalism, New York 1960. 12 Szerzej: ibdem; E. Gelner, Narody i nacjonalizm, Warszawa 1991. 13 Kolejnym etapem rozważań jest poddanie analizie różnic wystę- pujących pomiędzy obywatelskimi a etnicznymi państwami narodo- wymi. Doskonałym przykładem pierwszego wymienionego państwa są Stany Zjednoczone, w których twórcy konstytucji jak Waszyngton, Jefferson czy Madison nazywani są „ojcami założycielami”13. Już samo to określenie wyjątkowo wyraziście obrazuje, iż tożsamość narodowa Amerykanów oparta jest na zasadzie obywatelstwa, rozumianego jako wspólne doświadczenie polityczne wsparte o gwarancje konstytucyj- ne przynależne każdemu bez względu na jego etniczne pochodzenie (z wyjątkiem specyficznej roli Afroamerykanów)14. Taki typ państwa, w którym etniczność jest sprowadzona wyłącznie do sfery życia prywat- nego, a nie publicznego, sprzyja istnieniu mniejszości narodowych15. Kultywowanie tradycji, języka czy ubioru przez członków tychże mniej- szości jest dozwolone w ich prywatnych domach, o ile nie stanowi to bezpośrednio zagrożenia dla tożsamości i bezpieczeństwa narodowego. Państwo zatem w sferze publicznej aktywnie promuje tylko jedną kultu- rę i język, posługując się polityką paternalistyczną oraz asymilacyjną, służącą najczęściej wychowaniu tak samo równych i wolnych obywateli, co przykładowo w kulturze anglosaskiej sprowadzało się do wzorca bia- łych, heteroseksualnych mężczyzn protestanckiego wyznania16. Wynika z tego, że obywatelskie państwa narodowe mogą więc wprowadzać pew- ne ograniczenia względem mniejszości narodowych. Etniczne państwa narodowe, charakteryzujące się cechami wspól- noty pokrewieństwa, pozbawiają tym samym jednostkę możliwości de- cydowania o swoim obywatelstwie. Człowiek jest więc niejako od poczę- cia predestynowany do posiadania obywatelstwa lub niemożliwości jego zdobycia. Etniczne państwa narodowe są z reguły wrogo nastawione wobec mniejszości narodowych. Warto natomiast wspomnieć, iż ten- dencje nacjonalistyczne występujące wśród obywateli tych państw służyły pierwotnie w XIX stuleciu jako motywacja do scalenia naro- dów znajdujących się pod rządami różnych monarchii dynastycznych17. Ideologicznie przysłużył się także do tego wspomniany już mit domnie- manego wspólnego pochodzenia, który stał się orężem nacjonalizmu uznającego wyższość interesu zbiorowego całego narodu nad wolnością i prawami jednostki. Historyczny rozwój tej idei spowodował jeszcze dalej idące transformacje doktrynalne. Argumentacja podkreślająca 13 J. Wróblewski, Konstytucja USA 1787–1987. Historia i współczesność, Warszawa 1987, s. 333. 14 J.J. Preece, Prawa…, s. 180. 15 T. Buksiński, Współczesne filozofie polityki, Poznań 2006, s. 356. 16 A. Szahaj, M.N. Jakubowski, Filozofia polityki, Warszawa 2005, s. 170. 17 J.J. Preece, Prawa…, s. 183. 14 jedność narodu, która stanowiła fundament tendencji zjednoczenio- wych w dążeniu do odzyskania suwerenności narodu, doprowadziła w skrajnych przypadkach do wytworzenia się wyjątkowo zbrodniczych doktryn, takich jak faszyzm i nazizm, które uzasadniały w imię naro- dowej więzi krwi wypędzania, osadzanie w gettach oraz eksterminację mniejszości narodowych18. Jak napisała J.J. Preece: „Założeniem stoją- cym za wszystkimi z powyższych reakcji jest to, że stabilność polityczna w etnicznym państwie narodowym nie może tolerować różnorodności etnicznej, gdyż takie podziały osłabiają integralność panującego po- rządku politycznego poprzez kwestionowanie problemu mitu wspólnego pochodzenia, na którym się opiera”19. Dlatego państwo narodowe obo- jętnie czy obywatelskie, czy etniczne powinno posiadać jedną tożsamość społeczną, wspólną dla wszystkich obywateli. Socjotechniczne metody i strategie budowania narodu pozwalają na wytworzenie homogenicz- nego społeczeństwa, które jest łatwiejsze do rządzenia20. W przypadku bardziej liberalnych państw narodowych, które dopuszczają pluralizm kultowy i etniczny w życiu społecznym, mogą występować określone gwarancje konstytucyjne, uznające tylko jedną narodowość lub nadają- ce uprawnienia polityczne tylko konkretnemu elektoratowi. Wielokulturowość (multikulturalizm21) jako ideologia broniąca praw mniejszości narodowych Państwa wielokulturowe to takie, które charakteryzują się tym, że są wspólnotami opartymi na zgodzie, a nie pochodzeniu. Różnią się jednak tym od obywatelskich państw narodowych, iż sferę etniczności nie ogra- niczają tylko i wyłącznie do wymiaru prywatnego życia jednostek, ale oficjalnie popiera się i uznaje różnorodność kultury, religii i języka wśród wszystkich członków społeczeństwa22. W ten sposób tożsamość mniej- szości narodowych zostaje wprowadzona także na płaszczyznę życia publicznego. Warunkiem istnienia tak szerokiego pluralizmu społecz- nego jest określenie zasad życia publicznego, które będą akceptowalne 18 Szerzej: T. Filipiak, Polityczna i społeczna doktryna faszyzmu, Warszawa 1985. 19 J.J. Preece, Prawa…, s. 187. 20 W. Kymlicka, Współczesna filozofa polityczna, Warszawa 2009, s. 399. 21 Pojęcie wielokulturowości i multikulturalizmu są ze sobą tożsame i bywają za- miennie używane w literaturze przedmiotu. Różnica wydaje się wynikać z odmiennego tłumaczenia anglojęzycznej formy multiculturalism. Ze względów językowych właściw- szy wydaje się termin „wielokulturowość”. Ponadto można spotkać się z takimi określe- niami, jak „polityka uznania”, „polityka tożsamości”, „polityka różnicy”. 22 A. Heywood, Politologia, Warszawa 2006, s. 149–150. 15 dla wszystkich mniejszości. Aby uzyskać takie uznanie polityczne, nie zagrażające jednocześnie trwałości istnienia państwa, należy zadbać, aby status obywatelski wszystkich ludzi był identyczny. Konieczne jest, by istniały nie tylko gwarancje sprowadzające się do zachowania własnej kultury przed asymilację z większością społeczną, ale także należy za- pewnić możliwość promowania tożsamości przez mniejszości narodowe23. Na płaszczyźnie instytucjonalnej przejawami wielokulturowości są takie regulacje prawne, które wprowadzają autonomię organizacji mniejszości, podział władzy, jak i reprezentację proporcjonalną24. Ten ostatni element był już opisany w XIX w. przez Johna Stuarta Milla jako remedium dla ustrojów demokratycznych chroniące przed niebez- pieczeństwem realizacji woli większości25. Zyskanie przychylności oby- wateli należących do mniejszości prowadzi do wzrostu ich aktywności w życiu publicznym. Dlatego teoretycy idei wielokulturowości operują terminem „zróżnicowanego obywatelstwa”, które stanowi rewizję kla- sycznej koncepcji obywatelstwa i sprowadza się do uznania, iż członkom mniejszości narodowych przysługują nie tylko prawa i wolności wyni- kające z racji bycia człowiekiem, ale ponadto i takie, które wiążą się z przynależnością do określonej grupy etnicznej26. Prawa te w szczegól- ności dotyczą politycznej partycypacji i mogą przybrać postać obniżenia progu wyborczego dla danych mniejszości narodowych lub zapewnienia określonej liczby mandatów podczas przeprowadzania wyborów do ciał przedstawicielskich, a w szczególności do parlamentu. W ten sposób polityka „zróżnicowanego obywatelstwa” służy afirmacji różnic istnie- jących pomiędzy grupami narodowościowymi27. Istotną rolę w polityce wielokulturowości odgrywa także polityka kulturowa i edukacyjna, mająca na celu poznanie, zrozumienie i akcep- tację tożsamości kulturowej mniejszości narodowych28. Na podstawie 23 S. White, Równość, Warszawa 2008, s. 172. 24 Szerzej: G. Sartori, Teoria demokracji, Warszawa 1994. 25 Z. Rau, Liberalizm; zarys myśli politycznej XIX i XX wieku, Warszawa 2000, s. 66–85; szerzej J.S. Mill, Utylitaryzm…; idem, O rządzie reprezentatywnym, Kraków 1995. 26 I.M. Young, Polity and Group Difference: A Critique of the Ideal of Universal Citizenship, „Ethics” 1989, no. 99/2, Chicago, s. 250–274. 27 W. Kymlicka, Współczesna…, s. 405. 28 Szerzej o ideologii wielokulturowości patrz: M. Walzer, Interpretacja i krytyka społeczna, Warszawa 2002; J. Carens, Cuture, Citizenship and Community, Oxford 2000; J. Levy, Multiculturalism of fear, Oxford 2000; B. Parekh, Rethinking Multi- culturalism: Cultural Diversity and Political Theory, Harvard 2000; J. Tullly, Strange Multiplicity: Constitutionalism in the Age of Diversity, Cambridge 1995; A. Gutmann (ed.), Multiculturalism and the “Politics of Recognition”, Princeton 1992; W. Kymlicka, Multicultural Citizenship, Oxford 1995; J. Raz, The Morality of Freedom, Oxford 1986.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dziedzictwo pogranicza. Realizacja praw mniejszości polskiej na Litwie, Białorusi, Ukrainie i w Czechach oraz mniejszości białoruskiej, litewskiej, ukraińskiej i czeskiej w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: