Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00310 006073 14490878 na godz. na dobę w sumie
Dziedziczenie. Konstrukcja prawna i ochrona - ebook/pdf
Dziedziczenie. Konstrukcja prawna i ochrona - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 550
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0315-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Dziedziczenie. Konstrukcja prawna i ochrona jest jedynym w polskiej doktrynie opracowaniem omawiającym całościowo konstrukcje prawne związane nie tylko z dziedziczeniem w wąskim tego słowa znaczeniu, lecz także z następstwem prawnym wynikającym ze śmierci osoby fizycznej. Dziedziczenie, jako sposób przejścia praw i obowiązków spadkodawcy po jego śmierci na jego spadkobierców, można uznać za najważniejsze pojęcie w zakresie całego prawa spadkowego. Celem książki jest pełne przedstawienie zasad odnoszących się do dziedziczenia oraz jego ochrony w prawie polskim. Omówione zostały takie zagadnienia, jak: funkcje dziedziczenia; konstytucyjna regulacja dziedziczenia; aspekty dziedziczenia w sytuacji oparcia go na konstrukcji sukcesji uniwersalnej; przejście po śmierci osoby fizycznej praw i obowiązków poza konstrukcją sukcesji uniwersalnej (w tym zwłaszcza instytucje zapisu windykacyjnego i darowizny na wypadek śmierci); konstrukcja prawna tzw. podmiotowych praw spadkowych oraz ochrona dziedziczenia.

Książka jest poprawioną i zaktualizowaną wersją rozprawy doktorskiej obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, która uzyskała w czerwcu 2013 r. pierwszą nagrodę w kategorii prac doktorskich w XLVIII ogólnopolskim konkursie miesięcznika „Państwo i Prawo” na najlepsze prace habilitacyjne i doktorskie z dziedziny nauk prawnych.

Monografia jest skierowana do wszystkich osób zajmujących się zawodowo lub naukowo prawem spadkowym.

Witold Borysiak – doktor nauk prawnych, wykładowca na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, asystent sędziego w Trybunale Konstytucyjnym, członek zespołu problemowego ds. prawa spadkowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego; dwukrotny stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, autor wielu publikacji z zakresu prawa prywatnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Małgorzata Stańczak Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Małgorzata Stańczak Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0315-3 Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 ROZDZIAŁ I. Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . 25 1. Podstawowe uwagi o pojęciu dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2. Dziedziczenie w rozwoju historycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 2.1. Źródła konstrukcji prawnej dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 2.2. Pojęcie dziedziczenia w prawie rzymskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.3. Dziedziczenie w epoce przedkodyfikacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2.4. Dziedziczenie w epoce kodyfikacyjnej i krytyka instytucji dziedziczenia w XIX i XX wieku 3. Uzasadnienie istnienia dziedziczenia jako konstrukcji prawnej 4. Istnienie dziedziczenia jako fundament własności prywatnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 . . . . . . . . . . . 42 . . . . . . . . . . . . 47 4.1. Istnienie dziedziczenia jako gwarancja trwałości włas ności prywatnej . . . . 47 4.2. Istnienie dziedziczenia włas ności prywatnej jako gwarancja możliwości realizacji przez spadkodawcę jego autonomii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4.3. Dziedziczenie włas ności prywatnej jako gwarancja bezpieczeństwa obrotu prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 57 4.4. Dziedziczenie jako sposób gromadzenia kapitału . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Wpływ istnienia konstrukcji dziedziczenia na kształtowanie się stosunków rodzinnych spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne założenia dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2. Prawo do dziedziczenia jako prawo konstytucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.1. Regulacja normatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.2. Dwa aspekty konstytucyjnego prawa dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . 69 3. Regulacja konstytucyjna a prawo cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4. Treść konstytucyjnego prawa do dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.1. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a własność prywatna . . . . . . . . . . 73 4.1.1. Konstytucyjna regulacja ochrony własności a konstytucyjna regulacja prawa dziedziczenia – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . 73 4.1.2. Konstytucyjna zasada domniemania dziedziczności własności i innych praw majątkowych 4.1.3. Zakaz pozbawiania osoby ludzkiej statusu spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 . . . . . . . . 80 5 4.2. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia jako podstawa swobody testowania 4.2.1. Swoboda testowania jako wyraz ochrony własności prywatnej . . . . . 4.2.2. Swoboda testowania a zdolność do czynności prawnych . 81 81 . . . . . . . . 85 4.3. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a prywatnoprawna regulacja dziedziczenia ustawowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 4.4. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a ochrona rodziny . . . . . . . . . . . 90 4.5. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a prawo członków rodziny spadkodawcy do części jego majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 4.6. Regulacja konstytucyjna a konstrukcja prawna sukcesji uniwersalnej . . . . . 97 4.7. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a sukcesja wyodrębnionych części spadku 4.7.1. Gospodarstwo rolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2. Przedsiębiorstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 99 101 4.8. Regulacja konstytucyjna a ochrona praw spadkowych przed chwilą otwarcia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.9. Konstytucyjne prawo do dziedziczenia a nabycie spadku . . . . . . . . . . . . 103 4.9.1. Wpływ konstytucyjnego prawa do dziedziczenia na konstrukcję nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 4.9.2. Ochrona spadku nabytego przez spadkobiercę . . . . . . . . . . . . . . 105 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 5. Podsumowanie ROZDZIAŁ III. Dziedziczenie jako sukcesja uniwersalna . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1. Pojęcie sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2. Ratio legis przyjęcia konstrukcji sukcesji uniwersalnej w zakresie przejścia praw spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3. Oparcie dziedziczenia na konstrukcji sukcesji uniwersalnej w stosunku do innych zasad prawa spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.1. Uwagi ogólne o pojęciu i charakterze zasad prawa spadkowego oraz miejsca wśród nich zasady oparcia dziedziczenia na konstrukcji sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.2. Powiązanie sukcesji uniwersalnej z zasadą ochrony włas ności . . . . . . . . . 123 3.3. Powiązanie sukcesji uniwersalnej z zasadą swobody testowania . . . . . . . . 124 3.4. Powiązanie sukcesji uniwersalnej z zasadą ochrony rodziny . . . . . . . . . . 126 3.5. Powiązanie sukcesji uniwersalnej z zasadą nabycia spadku ipso iure . . . . . . 127 4. Cechy dziedziczenia jako następstwa pod tytułem ogólnym . . . . . . . . . . . . . 128 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 4.2. Uniwersalność dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 4.2.1. Pojęcie uniwersalności dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 4.2.2. Uniwersalność jako wejście zarówno w prawa, jak i obowiązki spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.2.3. Uniwersalność jako wejście przez spadkobierców w majątkową sytuację prawną spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.3.1. Przejście na spadkobierców skutków prawnych wynikających 142 z sytuacji prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 4.2.3.2. Przejście na spadkobierców skutków prawnych wynikających z posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 4.2.4. Uniwersalność dziedziczenia a koncepcja kontynuowania osobowości prawnej zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 4.2.5. Niedziedziczność jako cecha poszczególnych praw i obowiązków a uniwersalność sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.2.5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.2.5.2. Cywilnoprawny charakter praw podlegających dziedziczeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.2.5.3. Majątkowy charakter praw podlegających dziedziczeniu . . . 174 4.2.5.4. Prawa i obowiązki niedziedziczne ze względu na ich ścisłe związanie z osobą spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.5.4.1. Uwagi ogólne 4.2.5.4.2. Wygaśnięcie praw mających zaspokajać interes 182 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 okreś lonego podmiotu . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 4.2.5.4.3. Wygaśnięcie praw, których treść i zakres zależą od osobistych potrzeb danego podmiotu . . . . . . 194 4.2.5.4.4. Wygaśnięcie praw i obowiązków ze stosunków prawnych, w których wartość świadczenia zależy od osobistych przymiotów dłużnika . . . . . . . . . 197 4.2.5.4.5. Wygaśnięcie praw i obowiązków ze stosunków prawnych opartych na zaufaniu stron . . . . . . . . 200 4.2.6. Wpływ woli podmiotu na dziedziczność bądź niedziedziczność 4.3. Jedność spadku jako przedmiotu przejścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3.2. Jedność następstwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . poszczególnych praw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 4.2.7. Pojęcie uniwersalności dziedziczenia a pojęcie spadku i jego skład . . 206 208 208 209 4.3.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 4.3.2.2. Wyjątki od zasady jedności następstwa prawnego . . . . . . . 211 4.3.2.3. Jedność następstwa prawnego a powołanie wykonawcy testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 4.3.3. Brak możliwości ustanowienia spadkobiercy do poszczególnych przedmiotów majątkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 4.3.4. Brak zapisu całości lub części majątku spadkowego ze skutkiem rzeczowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 . . . . . 231 4.3.5. Brak testamentowego działu spadku ze skutkiem rzeczowym 4.3.6. Brak możliwości zrzeczenia się lub odrzucenia spadku ograniczonego do poszczególnych praw lub obowiązków majątkowych . . . . . . . . . 234 4.4. Jedność sposobu przejścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 4.5. Jedność czasu przejścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.6. Jedność kauzy (powodu prawnego) przejścia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 4.7. Granice dziedziczenia opartego na konstrukcji sukcesji uniwersalnej w stosunku do sukcesji syngularnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 5. Podsumowanie ROZDZIAŁ IV. Przejście praw i obowiązków spadkodawcy poza konstrukcją sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 2. Prawa i obowiązki przechodzące na oznaczone osoby w drodze szczególnej regulacji prawa spadkowego (zapis windykacyjny) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 7 Spis treści 2.2. Uwagi historyczne i prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2.3. Konstrukcja zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 2.4. Istnienie zapisu windykacyjnego a oparcie dziedziczenia na konstrukcji sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 3. Prawa i obowiązki przechodzące w drodze czynności prawnych na oznaczone osoby w chwili śmierci spadkodawcy poza zakresem prawa spadkowego . . . . . 273 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 3.2. Darowizna na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 3.2.1. Uwagi historyczne i prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 3.2.2. Regulacja Kodeksu zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 3.2.3. Dopuszczalność darowizny post mortem . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 3.2.4. Dopuszczalność darowizny na wypadek śmierci sensu stricto . . . . . . 288 3.3. Umowa na rzecz osoby trzeciej na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . 288 3.3.1. Uwagi wstępne i prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 3.3.2. Regulacja prawa polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 293 3.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Prawa i obowiązki przechodzące na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Uwagi ogólne co do charakteru prawnego i ratio legis przejścia praw 294 4.2. Sytuacje przejścia poszczególnych praw i obowiązków oraz obowiązków na poszczególne osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 . . . . . . . . . . . . . 299 4.2.1. Służebność mieszkania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 4.2.2. Najem lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 4.2.3. Umowa ubezpieczenia na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . 303 4.2.4. Wkład pieniężny na rachunku bankowym lub lokacie . . . . . . . . . 305 4.2.5. Wkład w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej . . . . . . . 310 310 4.2.6. Wkład w spółdzielni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 4.2.7. Środki zgromadzone w otwartym funduszu emerytalnym . . . . . . . 4.2.8. Roszczenia następców osoby represjonowanej . . . . . . . . . . . . . . 313 4.2.9. Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub tymczasowe aresztowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 4.2.10. Prawa i obowiązki związane z funkcjonowaniem biura posła i senatora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 4.2.11. Prawa majątkowe ze stosunku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 4.2.12. Udział wspólnika w spółce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 320 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 . . . . . . . . . . . . . . . 334 4.2.12.1. Spółka cywilna i spółki osobowe . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.12.2. Spółka z o.o. 4.2.13. Roszczenie z tytułu zachowku – wzmianka 4.2.14. Nieruchomość wchodząca w skład majątku spadkodawcy nabywana 5. Podsumowanie na podstawie testamentu przez cudzoziemca – wzmianka . . . . . . . 334 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 ROZDZIAŁ V. Prawa spadkowe w znaczeniu subiektywnym a konstrukcja prawna dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Pojęcie prawa podmiotowego i ekspektatywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 336 339 2.1. Pojęcie prawa podmiotowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 2.2. Pojęcie ekspektatywy w znaczeniu szerokim i wąskim . . . . . . . . . . . . . . 342 8 Spis treściwww.lexisnexis.pl 3. Prawo podmiotowe do dziedziczenia jako prawo do uzyskania statusu spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 3.1. Sytuacja prawna spadkobierców przed chwilą otwarcia spadku . . . . . . . . 346 346 3.1.1. Sytuacja potencjalnego spadkobiercy testamentowego . . . . . . . . . . 3.1.2. Sytuacja potencjalnego spadkobiercy ustawowego . . . . . . . . . . . . 348 3.1.3. Ochrona prawna potencjalnego spadkobiercy przed chwilą otwarcia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.4. Konstrukcja potencjalnego prawa spadkobiercy przed chwilą otwarcia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Sytuacja prawna osób uprawnionych do zachowku a konstrukcja podmiotowych praw spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Konstrukcja prawna substytucji a konstrukcja podmiotowych praw 349 351 353 355 4. Prawo podmiotowe do nabycia/objęcia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Uwagi wstępne i prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . spadkowych – wzmianka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 359 359 359 4.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 4.1.2. Prawo austriackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 4.1.3. Prawo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 4.1.4. Inne systemy prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 5.1. Uwagi prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 5.1.1. Prawo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 5.1.2. Prawo szwajcarskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 . . . . . . . . . . . 375 5.2. Prezentacja stanowisk w prawie polskim – wprowadzenie 5.3. Prezentacja argumentów mających przemawiać za konstrukcją podmiotowego 4.2. Stanowisko prawa polskiego 5. Podmiotowe prawo wynikające z dziedziczenia prawa wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 5.3.1. Treść Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 377 5.3.2. Literalna treść ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 5.3.3. Stwierdzenie praw do spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 5.3.4. Transmisja 5.3.5. Umowa o zbycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 5.3.6. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia i inne konstrukcje mające przemawiać za istnieniem ekspektatywy prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 5.3.7. Nowe uprawnienia powstające na rzecz spadkobiercy w chwili otwarcia spadku oraz ochrona dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . 383 5.4. Koncepcja podmiotowego prawa wynikającego z dziedziczenia jako jednolitego prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 5.5. Koncepcja podmiotowego prawa wynikającego z dziedziczenia jako określenia zbiorczego wielości praw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 5.6. Istnienie podmiotowego prawa wynikającego z dziedziczenia w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 5.6.1. Treść Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 387 5.6.2. Literalna treść ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 5.6.3. Stwierdzenie praw do spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 5.6.4. Transmisja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 9 Spis treści 5.6.5. Umowa o zbycie spadku 5.6.6. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia i inne konstrukcje mające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 przemawiać za istnieniem ekspektatywy prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 5.6.7. Nowe uprawnienia powstające na rzecz spadkobiercy w chwili otwarcia spadku oraz ochrona dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . 402 5.7. Charakter prawny spadku jako wyodrębnionej masy majątkowej . . . . . . . 404 5.8. Możliwość konstruowania prawa podmiotowego na majątku spadkowym . . 411 5.9. Konstrukcja i charakter prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.9.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.9.2. Charakter prawny prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.9.3. Praktyczne znaczenie prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.10. Prawo podmiotowe wynikające z dziedziczenia a pojęcie ekspektatywy w znaczeniu szerokim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.10.1. Pojęcie ekspektatywy w znaczeniu szerokim a sytuacja spadkobiercy przed chwilą nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.10.2. Ochrona deliktowa sytuacji prawnej potencjalnych spadkobierców na tle prawa innych państw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 414 416 422 423 423 426 5.10.3. Ochrona deliktowa sytuacji prawnej potencjalnych spadkobierców w prawie polskim a konstrukcja prawna ekspektatywy w znaczeniu szerokim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 6. Podsumowanie ROZDZIAŁ VI. Ochrona dziedziczenia a oparcie dziedziczenia na konstrukcji 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Uwagi historyczne i prawnoporównawcze sukcesji uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 439 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 2.1. Ochrona dziedziczenia w prawie rzymskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 2.2. Uwagi prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 3. Ratio legis i funkcje roszczenia o ochronę dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . 446 4. Charakter roszczenia o ochronę dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 5. Przedmiot roszczenia o ochronę dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 6. Podmioty legitymowane w sporze o ochronę dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . 460 6.1. Legitymacja czynna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 460 6.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1.2. Roszczenie spadkobiercy rzeczywistego czy osoby silniej powołanej do spadku? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 6.1.3. Sytuacja współspadkobierców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 464 6.1.4. Inne osoby mające legitymację czynną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 470 6.2. Legitymacja bierna 6.3. Podmioty legitymowane czynnie i biernie a problematyka prawa podmiotowego wynikającego z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 7. Przesłanki roszczenia i zagadnienie ciężaru dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . 478 8. Stosunek do innych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 481 483 8.1. Roszczenia windykacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Spis treściwww.lexisnexis.pl 8.3. Roszczenie o ochronę posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 8.4. Roszczenie z tytułu czynu niedozwolonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 8.5. Roszczenia dodatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 8.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 487 9. Rozliczenia pomiędzy rzekomym a rzeczywistym spadkobiercą . . . . . . . . . . 488 9.1. Roszczenia uzupełniające spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 9.2. Roszczenia rzekomego spadkobiercy o zwrot nakładów . . . . . . . . . . . . 491 10. Przedawnienie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 10.1. Przedawnienie roszczeń z art. 1029 § 1 k.c. 10.2. Przedawnienie roszczeń z art. 1029 § 2 k.c. 11. Zastosowanie art. 1029 k.c. w sytuacji uchylenia orzeczenia o uznaniu za zmarłego lub stwierdzenia zgonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 . . . . . . . . . . . 501 503 12. Zastosowanie art. 1029 k.c. do zapisobiercy windykacyjnego 13. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uwagi końcowe i de lege ferenda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzeczenia polskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 551 507 513 Spis treści Wykaz skrótów Instytucje Gaiusa Instytucje Justyniana – Digesta – – – Nowele Justyniana – Ustawa XII Tablic * * * – Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch für die gesammten deutschen Er- bländer der Oesterreichischen Monarchie z 1 czerw ca 1811 r. [Austria] – Bürgerliches Gesetzbuch z 18 sierp nia 1896 r. [Niemcy] – Codice civile z 16 marca 1942 r. [Włochy] – Einführungsgesetz zum Bürgerliches Gesetzbuch z  18  sierp nia 1896  r. [Niemcy] – Konwencja o  Ochronie Praw Człowieka i  Podstawowych Wolności spo- rządzona w  Rzymie dnia 4  lis topada 1950  r. (Dz.U. z  1993  r. Nr  61, poz. 284 ze zm.) – Handelsgesetzbuch z 10 maja 1897 r. [Niemcy] – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwiet nia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) I. Źródła prawa D. G. I. Nov. Tab. ABGB BGB CC EGBGB EKPC HGB Konstytucja RP Konstytucja PRL – Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z  22  lipca 1952  r. (tekst k.c. k.h. k.k. k.k.w. KN k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.c. z 1930 r. jedn. Dz.U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm.) – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr  16, poz.  93 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerw ca 1934 r. – Ko- deks hand lowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) – ustawa z 6 czerw ca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z  6  czerw ca 1997  r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr  90, poz. 557 ze zm.) – Code Civil z 21 marca 1804 r. [Francja] – ustawa z 26 czerw ca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 16 czerw ca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – ustawa z 17 lis topada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29 lis topada 1930 r. – Ko- deks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 ze zm.) 13 k.p.k. – ustawa z 6 czerw ca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, k.p.k. z 1969 r. – ustawa z  19  kwiet nia 1969  r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. poz. 555 ze zm.) k.r.o. k.s.h. k.w. k.z. OR Ordynacja Nr 13, poz. 96 ze zm.) – ustawa z  25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. – Kodeks spó łek hand lowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 482) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – Bundesgesetz betreffend die Ergänzung des Schweizerischen Zivilgesetz- buches (Fünfter Teil: Obligationenrecht) z 30 marca 1911 r. [Szwajcaria] – ustawa z  29  sierp nia 1997  r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) p.o.p.c. z 1950 r. – ustawa z  18  lipca 1950  r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. p. up. i napr. – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Nr 34, poz. 311 ze zm.) p.w.k.c. p.w.p. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z 23 kwiet nia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 30 czerw ca 2000 r. – Prawo włas ności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) post. spadk. – dekret z  8  lis topada 1946  r. o  postępowaniu w  sprawach spadkowych (Dz.U. Nr 63, poz. 346 ze zm.) pr. aut. pr. bank. – ustawa z  4  lutego 1994  r. o  prawie autorskim i  prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) – ustawa z 29 sierp nia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., pr. bank. z 1960 r. – ustawa z  13  kwiet nia 1960  r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr  20, poz.  121 poz. 1376 ze zm.) ze zm.) pr. bank. z 1975 r. – ustawa z  12  czerw ca 1975  r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr  20, poz.  108 ze zm.) pr. bank. z 1982 r. pr. bank. z 1989 r. – ustawa z 26 lutego 1982 r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 7, poz. 56 ze zm.) – ustawa z 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm.) pr. not. pr. rzecz. – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – dekret z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) pr. spadk. lub Prawo spadkowe pr. spółdz. – dekret z 8 października 1946 r. – Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328 – ustawa z  16  sierp nia 1982  r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. ze zm.) z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) – ustawa z  6  lipca 1982  r. o  księgach wieczystych i  hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziem- ców (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm.) – ustawa z 5 lis topada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo- -kredytowych (Dz.U. z 2012 r., poz. 855) – ustawa z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.) u.k.w.h. u.n.n.c. u.s.k.o.k. u.z.r. 14 Wykaz skrótówwww.lexisnexis.pl ustawa z 18 marca 2011 r. ustawa o kom. i pryw. – ustawa z 30 sierp nia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn. – ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 458) Dz.U. z 2013 r., poz. 216) ustawa o o.f.e. – ustawa z  28  sierp nia 1997  r. o  organizacji i  funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 34, poz. 189 ze zm.) ustawa o sp. mieszk. – ustawa z  15  grudnia 2000  r. o  spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) ustawa rehabilitacyjna – ustawa z  23  lutego 1991  r. o  uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm.) ZGB ZPO – Schweizerisches Zivilgesetzbuch z 10 grudnia 1907 r. [Szwajcaria] – Zivilprozeßordnung z 30 stycznia 1877 r. [Niemcy] II. Organy i instytucje BayObLG BFH BGH BVerfG Cour de Cass. ETPCz ETS LG NSA OGH OLG RG SA SN SW TFS TK WSA – Bayerisches Oberstes Landesgericht [Niemcy] – Bundesfinanzhof [Niemcy] – Bundesgerichtshof [Niemcy] – Bundesverfassungsgericht [Niemcy] – Cour de Cassation [Francja] – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Landesgericht [Niemcy] – Naczelny Sąd Administracyjny – Oberster Gerichtshof [Austria] – Oberlandesgericht [Niemcy] – Reichsgericht [Niemcy] – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Wojewódzki – Tribunal Fédéral Suisse [Szwajcaria] – Trybunał Konstytucyjny – Wojewódzki Sąd Administracyjny III. Publikatory Acta UWr Acta UNC A.C. AcP AJCL All E.R. Annales UMCS BFHE BGBl. BGE BGHZ BMS BSN BVerfGE Cal. 2d Ch. C.L.R. – „Acta Universitatis Wratislaviensis” – „Acta Universitatis Nicolai Copernici” – „Law Reports: Appeal Cases” [Wielka Brytania] – „Archiv für die Civilistische Praxis” [Niemcy] – „American Journal of Comparative Law” [USA] – „All England Law Reports” [Wielka Brytania] – „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” – „Sammlung der Entscheidungen des Bundesfinanzhofs” [Niemcy] – „Bundesgesetzblatt” [Niemcy, Austria] – „Entscheidungen des Schweizerischen Bundesgerichts” [Szwajcaria] – „Entscheidungen des Bundesgerichtshof in Zivilsachen” [Niemcy] – „Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości” – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts” [Niemcy] – „California Reports, 2nd series” [USA] – „Law Reports, Chancery” [Wielka Brytania] – „Commonwealth Law Reports” [Australia] 15 Wykaz skrótów – „Czasopismo Prawno-Historyczne” – „Recueil Dalloz” [Francja] – „Deutsche Notar-Zeitschrift” [Niemcy] – „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” – „Veröffentlichungen der Deutschen Steuerjuristischen Gesellschaft” [Niemcy] – Dziennik Ustaw – „Edukacja Prawnicza” – „European Review of Private Law” [Holandia] – „Zeitschrift für das gesamte Familienrecht” [Niemcy] – „Il Foro italiano: raccolta di giurisprudenzia civile, commerciale, penale, amministrativa” [Włochy] – „Gazette du Palais” [Francja] – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Gazeta Sądowa Warszawska” – „Harvard Law Review” [USA] – „Juristische Arbeitsblätter” [Niemcy] – „Juristische Blätter” [Austria] – „Jurisclasseur périodique (Semaine juridique)” [Francja] – „Juristische Schulung” [Niemcy] – „Juristische Wochenschrift” [Niemcy] – „Juristenzeitung” [Niemcy] – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Kwartalnik Prawa Podatkowego” – „Krakowskie Studia Prawnicze” – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – „Law Quarterly Review” [Wielka Brytania] – „The Modern Law Review” [Wielka Brytania] – „Melbourne University Law Review” [Australia] – „Monatsschrift für Deutsches Recht” [Niemcy] – „Michigan Law Review” [USA] – „Monitor Prawniczy” – „Monitor Prawa Handlowego” – „Monitor Prawa Pracy” – „Neue Juristische Wochenschrift” [Niemcy] – „Neue Juristische Wochenschrift – Rechtsprechungsreport Zivilrecht” [Niemcy] – „Nowe Prawo” – „Nowy Przegląd Notarialny” – „Österreichische Notariats-Zeitung” [Austria] – „Österreichische Juristenzeitung” [Austria] – „Ottawa Law Review” [Kanada] – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna. Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i  Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa CPH Dalloz DNotZ DPP DStJG Dz.U. EP ERPL FamRZ Foro It Gaz. Pal. GSP GSW Harv. L. Rev. JA JBI JCP JuS JW JZ KPP KPPod. KSP KZS LQR M.L.R. Melb. U. L. Rev. MDR Michigan L. Rev. MoP MPH MPPr. NJW NJW RR NP NPN NZ ÖJZ Ottawa L. Rev. ONSA OSA OSN OSNAPiUS OSNC OSNC-ZD OSNCK OSNCP OSNKW 16 Wykaz skrótówwww.lexisnexis.pl OSNP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych OSP OSPiKA OTK OTK ZU PN PiP PiZS PiŻ PL PPH PPiA PPiA Lwów PPPM PPUW Prok. i Pr. Pr. Bank. Pr. Spółek Prz. Sejmowy PS PUG R.L. Rev. RGBl. RGZ RPEiS RPr. RTDCiv RZN SC SIS SP SPE SPP ST St. Iur. Agraria TPP TR U.C.D. L.Rev. UKHL U.S. WLR WM WPP W.W.R. ZErb ZEuP ZEV ZN IBPS ZNSA ZNUJ i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – „Przegląd Notarialny” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Prawo i Życie” – „Przegląd Legislacyjny” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Prawa i Administracji” [Wrocław] – „Przegląd Prawa i Administracji im. Ernesta Tilla” [Lwów] – „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” – „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” – „Prokuratura i Prawo” – „Prawo Bankowe” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sejmowy” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Rutgers Law Review” [USA] – „Reichsgesetzblatt” [Niemcy, Austria] – „Entscheidungen des Reichsgerichts in Zivilsachen Entscheidungen” [Niemcy] – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Radca Prawny” – „Révue Trimestrielle de Droit Civil” [Francja] – „Rzeszowskie Zeszyty Naukowe” – „Studia Cywilistyczne” – „Studia Iuridica Silesiana” – „Studia Prawnicze” – „Studia Prawno-Ekonomiczne” – „Studia Prawa Prywatnego” – „Samorząd Terytorialny” – „Studia Iuridica Agraria” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis” [Holandia] – „University of California Davis Law Review” [USA] – „United Kingdom House of Lords” [Wielka Brytania] – „United States Supreme Court Reports” [USA] – „Weekly Law Reports” [Wielka Brytania] – „Wertpapiermitteilungen. Zeitschrift für Wirtschafts- und Bankrecht” [Niemcy] – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – „Western Weekly Reports” [Kanada] – „Zeitschrift für die Steuer- und Erbrechtspraxis” [Niemcy] – „Zeitschrift für Europäisches Privatrecht” [Niemcy] – „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögensnachfolge” [Niemcy] – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 17 Wykaz skrótów Zb.Orz. ZRP ZSS – „Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego. Izba Cywilna” – „Zeitschrift für Rechtspolitik” [Niemcy] – „Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte (Romanistische Abteilung)” [Niemcy] indywidualne konto emerytalne IV. Inne skróty (niestosowane powszechnie) b.r.w. IKE Legalis Lex Lexis Nexis nb niepubl. OFE – bez roku wydania – – System Informacji Prawnej Legalis – System Informacji Prawnej Lex OMEGA – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – numer brzegowy – niepublikowany – otwarty fundusz emerytalny V. Skróty literatury oraz orzecznictwa. Założenia Wszystkie wykorzystane w pracy materiały cytowane są przez podanie autora oraz bądź pierwszego słowa albo słów tytułu, bądź odpowiedniego wskazanego poniżej skrótu. Skróty te dotyczą prac o  charakterze komentarzowym oraz systemowym. Pełna alfabetycznie uszeregowana bibliografia znajduje się na końcu pracy. W  wypadku wielości odniesień bibliograficznych w  przypisach najpierw cytowane są artykuły lub glosy w kolejności ich publikacji, potem prace o charakterze podręcznikowym, a następnie komenta- rze, których kolejność ustalono bądź na podstawie daty ukazania się ich pierwszego wydania (prawo polskie, austriackie, szwajcarskie, włoskie), bądź objętości (prawo niemieckie). Następnie cytowane są systemy (w kolejności ukazywania się tomów). Przyjętą kolejność autor zastosował dla przykładu poniżej w spisie stosowanych skrótów literatury. W ramach skrótów numer tomu podany jest zawsze w języku polskim i kursywą. Rok wydania danej pracy w zastosowanym skrócie podano w razie cyto- wania więcej niż jednego dzieła danego autora o tym samym tytule. Odstępstwa od wskazanych za- sad są nieliczne i uzasadnione specjalnymi względami, które sprawiły, że autor uznał w danej sytu- acji takie odstępstwo za konieczne. Publikacje polskie Komentarz KC, t. […], 1972 – Kodeks cywilny. Komentarz, praca zbiorowa, Warszawa 1972 [Wydaw- nictwo Prawnicze] KC z komentarzem 1989, t. […] – Kodeks cywilny z komentarzem, red. J. Winiarz, Warszawa 1989 Komentarz do KC, ks. [...], t. [...], [rok] – Komentarz do kodeksu cywilnego, praca zbiorowa [Wydaw- nictwo Lexis Nexis] Komentarz KC, t. […], [rok] – Kodeks cywilny – komentarz, red. K. Pietrzykowski Gniewek, Komentarz KC [rok] – Kodeks cywilny – komentarz, red. E. Gniewek Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013 – Kodeks cywilny – komentarz, red. E.  Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013 KC. Praktyczny Komentarz, t. [...] – Praktyczny komentarz z  orzecznictwem. Kodeks cywilny, praca zbiorowa, Warszawa 2005 [Wydawnictwo ZPP] KC. Komentarz, [rok], ew. t. […] – Kodeks cywilny. Komentarz, red. A. Kidyba Ciszewski, Komentarz KC, 2013 – Kodeks cywilny. Komentarz, red. J. Ciszewski, Warszawa 2013 KC. Komentarz, t. […], 2013 – Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2013 System pr. cyw., t. [...], cz. [...], (ew. rok) – System prawa cywilnego, dzieło zbiorowe pod red. W. Cza- chórskiego [w wypadku wielu wydań tego samego tomu podano również rok wydania] System pr. pryw., t. [...], (ew. rok) – System prawa prywatnego, dzieło zbiorowe pod red. Z. Radwań- skiego [w wypadku wielu wydań tego samego tomu podano również rok wydania] System pr. handl., t. [...] – System prawa handlowego, dzieło zbiorowe pod red. S. Włodyki 18 Wykaz skrótówwww.lexisnexis.pl Publikacje zagraniczne: Handbuch – Handbuch des Erbrechts, red. R. Hausmann, G. Hohloch Erman Handkommentar, t. […] – Erman Bürgerliches Gesetzbuch. Handkommentar, red. P.  Wester- man, Münster–Köln 2004 Soergel Kommentar, t. […] – Soergel Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, praca zbiorowa [Wy- dawnictwo Kohlhammer] Münchener Kommentar, t. [...] [nazwa księgi BGB] (ew. cz.) – Münchener Kommentar zum Bürgerli- chen Gesetzbuch, praca zbiorowa [Wydawnictwo C.H. Beck] Staudinger Kommentar [nazwa księgi BGB: przepisy objęte komentarzem w  danym tomie] – J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebenge- setzen, praca zbiorowa [Wydawnictwo Sellier-de Gruyter] Klang Kommentar, t. […], cz. […] – Kommentar zum Allgemeinen bürgerlichen Gesetzbuch, red. H. Klang Rummel Kommentar – Kommentar zum Allgemeinen bürgerlichen Gesetzbuch. 1. Band. §§  1–1174 ABGB, red. P. Rummel, Wien 2000 Berner Kommentar, t. […] – Berner Kommentar. Schweizerisches Zivilgesetzbuch, praca zbiorowa [Wy- dawnictwo Stämpfli] Basler Kommentar [nazwa tomu] – Basler Kommentar, praca zbiorowa, Basel–Stuttgart 2007; [Wy- dawnictwo Helbing Lichtenhahn] Orzecznictwo polskie i zagraniczne: Dane bibliograficzne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz sądów powszech- nych są podane każdorazowo w pełnej wersji. Ich pełna uszeregowana chronologicznie lista znajduje się na końcu pracy. Orzeczenia austriackiego OGH podane są w wersji ograniczonej do daty wydania orzeczenia oraz sygnatury. Jeżeli nic odmiennego nie jest wskazane w odnośniku bibliograficznym, orzeczenia te są cytowane za bazą orzecznictwa dostępną na: www.ris.bka.gv.at, dział Judikatur/ Justiz. Orzeczenia francuskiego Cour de Cassation podane są w wersji ograniczonej do daty wydania orzeczenia oraz sygnatury. Jeżeli nic odmiennego nie jest wskazane w odnośniku bibliograficznym, orzeczenia te są cytowane za bazą orzecznictwa dostępną na: www.legifrance.gouv.fr, dział jurispru- dence judiciaire. Dane bibliograficzne orzeczeń innych trybunałów oraz sądów zagranicznych są podane w wersji pełnej. Wykaz skrótów Wprowadzenie Niniejsza książka ma na celu przedstawienie konstrukcji prawnej dziedziczenia jako sposobu przejścia praw i obowiązków spadkodawcy po jego śmierci na jego spadkobierców. Celem pracy jest także możliwie pełne, a  więc uwzględniające także kontekst historycznoprawny i prawnoporównawczy, przedstawienie proble- matyki zasad odnoszących się do dziedziczenia oraz jego ochrony w prawie pol- skim. Pojęcie dziedziczenia może być uznane za centralne i  najważniejsze pojęcie w  zakresie całego prawa spadkowego1. Niewątp liwie jest jednym z  jego filarów. Oparcie prawa spadkowego na koncepcji dziedziczenia, a  dziedziczenia na kon- strukcji sukcesji uniwersalnej determinuje przyjęcie bądź odrzucenie wielu roz- wiązań szczegółowych, takich jak choćby testamentowy dział spadku o  skutku rzeczowym lub dziedziczenie wyodrębnionych części spadku, np. gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa. Zagadnienie to nie doczekało się do tej pory całościowego opracowania w prawie polskim. Po okresie przemian ustrojowych, jakie miały miejsce po roku 1989, i  spowodowaną na ich tle zmianą praktycznej roli prawa spadkowego daje się zaobserwować wzrost zainteresowania doktryny tą problematyką2. Zarazem daje się zaobserwować w  doktrynie powrót do podejmowania tematów dogmatycz- nych i konstrukcyjnych, które ustąpiły w ostatniej dekadzie XX wieku zagadnie- niom związanym z opisywaniem nowych zjawisk gospodarczych. Pojawia się ten- dencja do zadawania pytań i udzielania odpowiedzi na tak podstawowe dla prawa cywilnego kwestie, jak: granice swobody umów, naprawienie szkody czy sankcje wadliwości czynności prawnych. Próby opisania zjawisk oraz konstrukcji podstawowych dla danego działu prawa, choć wielokrotnie wymagające pogłębionych badań oraz szerokiego spojrzenia na 1 J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe (1959), s. 49. Jak zauważa S. Wójcik (Ochrona, s. 171), jest to pojęcie „podstawowe”. 2 Czego wyrazem są opublikowane ostatnio liczne rozprawy doktorskie i  prace habilitacyjne z  tej dziedziny. 21 Wprowadzenie ten dział, wydają się niezbędne. Wymagają one też precyzji i ostrożności w wycią- ganiu wnios ków oraz uogólnień. Są one konieczne zarówno dla podejmowania dalszych prac badawczych w  danej dziedzinie prawa, jak też, wbrew pozorom, oddają nieocenione korzyści praktyce. Jak bowiem zauważał niegdyś Ernest Till, a za nim jego uczeń Alfred Ohanowicz: „dla praktyki nie ma nic lepszego niż dobra teoria”3. Celem pracy jest analiza następujących zagadnień: Po pierwsze, w pracy rozważane są zagadnienia funkcji dziedziczenia (rozdział I). Na wstępie odpowiedzieć trzeba bowiem na pytanie, jakie funkcje w  społeczeń- stwie ma spełniać ta konstrukcja prawna i  jakie jej zalety spowodowały, że jest ona obecnie przyjmowana w  większości obowiązujących na świecie systemów prawnych jako zasada. Do udzielenia odpowiedzi na to pytanie konieczne będzie opisanie rozwoju historycznego tej instytucji oraz głosów krytycznych względem niej pojawiających się na przestrzeni wieków. Niezbędne będzie też wskazanie związków pomiędzy instytucją dziedziczenia a takimi zasadami prawa spadkowe- go, jak swoboda testowania i ochrona więzów rodzinnych łączących spadkodawcę z członkami jego rodziny. Przede wszystkim zaś w rozdziale tym omówione zosta- ną związki instytucji dziedziczenia z zasadą ochrony włas ności prywatnej. Po drugie, w  pracy opisana jest konstytucyjna regulacja dziedziczenia (art.  21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) i jej ewentualny wpływ na regulacje prawa prywatnego (rozdział II). Już w tym miejscu należy wskazać, że regulacja konstytucyjna wyznacza dopuszczalne ramy ukształtowania przez ustawodawcę przepisów dotyczących dziedziczenia ustawowego i  testamentowego, a  więc pośrednio także zakresu dziedziczenia. Dziedziczenie jest we wskazanych artyku- łach Konstytucji RP, choćby tylko ze względu na ich umiejscowienie, nieodłącznie związane z włas nością prywatną i powinno być traktowane jako gwarancja pozo- stawania jej w  rękach podmiotów prywatnych. Należy jednak rozważyć, czy z przepisów Konstytucji RP można wyprowadzić wnios ki co do zakresu praw obję- tych dziedziczeniem oraz konstrukcji prawnej, która ma regulować przejście praw ze spadkodawcy na jego spadkobierców. Po trzecie, publikacja zawiera rozważania co do aspektów dziedziczenia w sytu- acji oparcia go, tak jak w  prawie polskim, na konstrukcji sukcesji uniwersalnej (rozdział III). Należy wskazać pięć cech dziedziczenia jako rodzaju tego typu suk- cesji. Aspektami tymi w prawie polskim są: 1) uniwersalność (całościowość) dzie- dziczenia; 2) jedność spadku jako przedmiotu przejścia; 3) jedność sposobu przej- ścia; 4) jedność czasu przejścia oraz 5) jedność kauzy (podstawy prawnej) przejścia. Analizowane będą zwłaszcza zasada uniwersalności (całościowości) dziedziczenia oraz zakres praw i  obowiązków spadkodawcy podlegających dzie- 3 Za: A. Gulczyński, w: Alfred Ohanowicz. Wybór prac, s. XV. 22 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie dziczeniu. Wskazane zostaną także prawa niepodlegające dziedziczeniu. Odręb- nie, w rozdziale IV pracy, zostaną przedstawione także sytuacje będące wyjątka- mi od zasady oparcia dziedziczenia na konstrukcji sukcesji uniwersalnej, w  tym konstrukcja zapisu windykacyjnego. Po czwarte, w pracy rozważana jest konstrukcja prawna tak zwanych podmioto- wych praw spadkowych, w  tym przede wszystkim podmiotowego prawa do dziedziczenia oraz prawa podmiotowego mającego wynikać z  dziedziczenia (rozdział V). Opisanie tej konstrukcji jest niezbędne, ponieważ pozwala scharak- teryzować zarówno sytuację prawną potencjalnego spadkobiercy przed otwar- ciem spadku (a więc chwilą, w której w prawie polskim dochodzi do dziedzicze- nia), jak i  sytuację spadkobiercy po tym momencie. Pozwala także w  pełni przedstawić dziedziczenie jako sposób nabycia praw podmiotowych. Praca rozwa- ża trzy możliwe konstrukcje teoretyczne: 1) prawo do spadku (prawo do dziedzi- czenia) jako prawo do „stania się” spadkobiercą; 2) prawo do nabycia albo objęcia już otwartego spadku; 3) prawo wynikające z dziedziczenia (podmiotowe prawo spadkowe w znaczeniu wąskim) jako prawo podmiotowe powstające dla spadko- bierców w chwili otwarcia spadku, a wynikające z faktu dziedziczenia po spadko- dawcy. Główne rozważania będą poświęcone ostatniej ze wskazanych konstruk- cji, gdyż jest ona w prawie polskim przedmiotem wielu kontrowersji. Rozważania poczynione w tym rozdziale mają na celu wskazanie tego, czy dziedziczenie spro- wadza się jedynie do przejścia praw i obowiązków spadkodawcy na jego spadko- bierców, czy też przyznaje mu dodatkowe, nieistniejące po stronie spadkodawcy, prawo podmiotowe do władania spadkiem (tzw. „prawo na całości spadku”) albo wiązkę uprawnień, które mogą być zbiorczo okreś lone jako prawo podmiotowe wynikające z dziedziczenia. Po piąte, praca zawiera analizę systemu ochrony dziedziczenia przyjętego w pra- wie polskim na tle art. 1029 k.c. (rozdział VI). Konieczność takich rozważań zwią- zana jest z tematyką podmiotowych praw spadkowych, a także z tematyką wyżej wymienionych aspektów dziedziczenia. Rozważane będzie to, czy konstrukcja roszczenia o ochronę dziedziczenia opiera się na prawie podmiotowym na całości spadku oraz jaki jest jej związek z cechami dziedziczenia, w sytuacji gdy opiera się ono na konstrukcji sukcesji uniwersalnej. Można bowiem przyjąć założenie, że szczególny charakter tego roszczenia oraz zakres ochrony, którą przyznaje ono osobom uprawnionym, wynika w  prawie polskim, podobnie jak w  systemach prawnych innych państw przyjmujących dziedziczenie oparte na konstrukcji suk- cesji uniwersalnej, z faktu, że chronić ma ono prawnomajątkową pozycję prawną, którą spadkobierca zajmować powinien na skutek dziedziczenia. Roszczenie to chroni więc skutki prawne, które zaistniały po śmierci spadkodawcy w  wyniku nastąpienia sukcesji uniwersalnej. 23 Wprowadzenie Praca uwzględnia stan prawny, dorobek piśmiennictwa i  orzecznictwo na dzień 1 lipca 2013 r. * * * Niniejsza książka jest poprawioną i zaktualizowaną wersją rozprawy doktorskiej obronionej z wyróżnieniem w dniu 25 czerw ca 2012 r. na Wydziale Prawa i Admi- nistracji Uniwersytetu Warszawskiego. Rozprawa ta uzyskała pierwszą nagrodę w  kategorii prac doktorskich w  XLVIII ogólnopolskim konkursie miesięcznika „Państwo i Prawo” na najlepsze prace habilitacyjne i doktorskie z dziedziny nauk prawnych. Autor chciałby serdecznie podziękować w  tym miejscu promotorowi pracy Pani Profesor Elżbiecie Skowrońskiej-Bocian za wieloletnią opiekę naukową i zaufanie, jakim mnie obdarzyła w toku pisania pracy. Możliwość uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez Panią Profesor była i  będzie dla mnie zawsze inspiracją do dalszych badań naukowych. Chciałbym również podziękować recenzentom pracy: Profesorowi Andrzejowi Mączyńskiemu oraz Profesorowi Bogudarowi Kordasiewiczowi za niezwyk łą życzliwość oraz cenne uwagi do pracy, które pozwoliły mi nadać jej dojrzalszy kształt. Praca ta powstała dzięki pomocy i wiedzy bardzo wielu osób. Na jej kształt złoży- ło się wiele cennych uwag moich nauczycieli, wykładowców i  kolegów przede wszystkim, choć nie tylko, związanych z  Wydziałem Prawa i  Administracji Uni- wersytetu Warszawskiego. Wszystkim tym osobom chciałbym serdecznie podzię- kować. * * * Rozprawa doktorska, będąca podstawą niniejszej książki, mogła powstać także dzięki otrzymanemu z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego grantowi pro- motorskiemu nr N N110 120537. Zebranie koniecznej do pisania pracy literatury prawnoporównawczej umożliwiło mi także dwukrotne uzyskanie stypendium START Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, a także uzyskanie stypendium dla naj- lepszych uczestników studiów doktoranckich Uniwersytetu Warszawskiego w ramach projektu „Doktoraty dla Mazowsza”. www.lexisnexis.pl Rozdział I Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia 1. Podstawowe uwagi o pojęciu dziedziczenia W doktrynie polskiej oraz w doktrynie innych państw wyróżnia się pojęcie prawa spadkowego w znaczeniu obiektywnym i prawa spadkowego w znaczeniu subiek- tywnym1. Prawo spadkowe w  znaczeniu obiektywnym stanowi ogół norm pry- watnoprawnych regulujących przejście majątku osoby zmarłej (spadkodawcy) na inne podmioty, a więc dziedziczenie oraz zagadnienia z tym przejściem związane funkcjonalnie2. W  prawie polskim ogół takich norm zawiera głównie księga czwarta k.c., ale przepisy o takim charakterze występują także w innych księgach Kodeksu cywilnego oraz ustawach szczególnych3. Przepisy te regulują m.in. takie zagadnienia, jak to, co może być przedmiotem dziedziczenia, jakie podmioty są do niego powołane i jakie są ich tytuły powołania, w jaki sposób nabywa się spadek oraz jak odpowiada się za długi spadkowe. Już na wstępie można zauważyć, że pojęcie dziedziczenia jest jednym z  kluczo- wych pojęć prawa spadkowego jako jednego z  podstawowych działów prawa cywilnego. Dziedziczenie może być najkrócej opisane jako „zjawisko prawne” przejścia spadku po zmarłej osobie fizycznej, nazywanej spadkodawcą, na inny 1 Tak w prawie polskim M. Niedośpiał, Swoboda testowania, s. 155; w prawie niemieckim: H. Brox, W.-D. Walker, Erbrecht, s. 1–3; R. Hausmann, w: Handbuch, s. 5–6; A. Stein, w: Soergel Kommentar, t. 21, s. 2; D. Leipold, w: Münchener Kommentar, t. 9, Erbrecht, s. 8–9; w prawie austriackim R. Welser, Grundriss, t. II, s. 441. Pojęcie prawa spadkowego w znaczeniu subiektywnym, a więc podmiotowego prawa wynikającego z dziedziczenia, przedstawione zostanie szerzej w rozdziale V. 2 Zob. szerokie rozważania K. Muschelera (Erbrecht, t. I, s. 21–26), który w podsumowaniu zauważa, że „Objektives Erbrecht ist der Inbegriff derjenigen Rechtsnormen, die die dem Privatrecht angehörenden und im weitesten Sinne vermögensrechtlichen und nachlassbezogenen Folgen des Todes eines Menschen regeln”. Por. także w prawie polskim J.St. Piątowski, B. Kordasiewicz, Prawo spadkowe (2011), s. 16 oraz J.St. Piątowski, A. Kawałko, H. Witczak, w: System pr. pryw., t. 10 (2013), s. 3. 3 Por. szerzej J.St. Piątowski, A. Kawałko, H. Witczak, w: System pr. pryw., t. 10 (2013), s. 3–5. 25 Rozdział I. Rozwój historyczny i funkcje dziedziczenia podmiot lub inne podmioty, osoby fizyczne lub prawne4, nazywane spadkobierca- mi5. Jest więc ono jednym ze sposobów nabycia praw podmiotowych6. Jak wska- zywał art. 4 pr. spadk., „dziedziczenie polega na przejściu spadku jako całości na jedną lub więcej osób (spadkobierców)”7. Także na tle przepisów Kodeksu cywil- nego podaje się zbliżoną definicję dziedziczenia, wskazując, że jest to przejście majątku (majątkowych praw i obowiązków) po osobie fizycznej na inne podmioty na skutek zdarzenia prawnego, jakim jest jej śmierć8. Na okreś lenie dziedziczenia używane jest także często pojęcie sukcesji9 następującej mortis causa10 lub spad- kobranie11, aby wskazać jej newralgiczne powiązanie ze zdarzeniem, jakim jest śmierć spadkodawcy12. W związku z tym sytuacje, w których spadkodawca w czasie swojego życia rozpo- rządza poszczególnymi przedmiotami majątkowymi z myślą o uregulowaniu swe- 4 Dotyczy to także jednostek organizacyjnych okreś lonych w art. 331 k.c., tzn. podmiotów niemają- cych osobowości prawnej, a mających zdolność prawną na mocy przepisów ustawowych. Z mocy wy- raźnego wskazania art. 331 § 1 k.c. do podmiotów tych należy bowiem stosować odpowiednio przepi- sy o osobach prawnych, a te mogą być spadkobiercami w myśl wyraźnego wskazania art. 927 § 1 k.c. [tak M.  Pazdan, w:  Komentarz KC, t. II, 2011, s.  1025; W. Borysiak, w: KC. Komentarz, t. III, 2013, s.  109–110; J.St. Piątowski, A.  Kawałko, H.  Witczak, w:  System pr. pryw., t. 10 (2013), s.  160–161; odmiennie i  nietrafnie E.  Niezbecka, KC. Komentarz 2012, s.  51]. Wskazać należy, że przyznanie okreś lonemu podmiotowi zdolności prawnej musi przesądzać o jej zdolności do dziedziczenia, chyba że istnieje wyraźny przepis ustawy przewidujący regulację odmienn
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dziedziczenie. Konstrukcja prawna i ochrona
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: