Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00101 007775 10476178 na godz. na dobę w sumie
Dzieje Polski średniowiecznej - ebook/pdf
Dzieje Polski średniowiecznej - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 909
Wydawca: UNIVERSITAS Język publikacji: polski
ISBN: 97883-242-1488-4 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> praktyczna edukacja, samodoskonalenie, motywacja
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dzieje Polski średniowiecznej  Romana Grodeckiego, Stanisława Zachorowskiego i Jana Dąbrowskiego zostają wznowione po blisko 70 latach od daty ich ukazania się. (...) Od dawna nazywane przez studentów „trojaczkami”, zostały napisane przez autorów młodych. Roman Grodecki miał w chwili ich ukazania się 37 lat, Stanisław Zachorowski zmarł w wieku 33 lat, a Jan Dąbrowski liczył lat 36. Grodecki i Dąbrowski byli mocno zaangażowani w ruchu niepodległościowym. Wszyscy trzej wnieśli świeżość spojrzenia na dzieje Polski i dążność do zrozumienia zawiłego splotu czynników subiektywnych i obiektywnych, które te dzieje kształtowały. Ta postawa badawcza udziela się także czytelnikowi i pozwala mu te dzieje i poznać, i zrozumieć. (...)

Trzej wybitni przedstawiciele polskiej historiografii dali więc dzieło oryginalne, wewnętrznie spójne, mimo nieuniknionych różnic ujęcia, niezwykle bogate w treść, choć druga połowa XVI wieku została w nim opracowana bardziej skrótowo niż stulecia poprzednie (...). Dokonując dziś reedycji dzieła trzech krakowskich historyków sprzed blisko 70 lat mamy na uwadze to, że jest ono wciąż przez studentów poszukiwane, a zatem potrzebne. Będzie nadal dostarczać bogatej informacji o średniowieczu polskim, a w każdym razie stanie się na pewno źródłem inspiracji intelektualnej.
Prof. Jerzy Wyrozumski

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROMAN GRODECKI STANISŁAW ZACHOROWSKI JAN DĄBROWSKI DZIEJE POLSKI ŚREDNIOWIECZNEJ UNIVERSITAS DZIEJE POLSKI ŚREDNIOWIECZNEJ DZIEJE POLSKI ŚREDNIOWIECZNEJ tom 1 do roku 1333 tom 2 od roku 1333 do 1506 ROMAN GRODECKI STANISŁAW ZACHOROWSKI JAN DĄBROWSKI DZIEJE POLSKI ŚREDNIOWIECZNEJ opracował JERZY WYROZUMSKI Kraków Reedycja na podstawie wydania z r. 1926 nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej: Roman Grodecki, Stanisław Zachorowski, Jan Dąbrowski, Dzieje Polski średniowiecznej w dwu tomach Biorąc pod uwagę głosy Czytelników, TAiWPN Universitas wydaje oba tomy w jednym woluminie © Copyright for this edition by Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2011 © Copyright by Elżbieta Dąbrowska-Zawadzka (vol. 2) ISBN 97883-242-1488-4 TAiWPN UNIVERSITAS Redaktor Ewa Nowakowska Projekt okładki i stron tytułowych Sepielak www.universitas.com.pl Dzieje POLSKI Œredniowiecznej DO rOKu 1333 1 opracowa³ Jerzy wyrozumski TREŚĆ Dzieje POLSKI Œredniowiecznej do roku 1333 1 Od Wydawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Przedmowa (Jerzy Wyrozumski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Wstęp (Jan Dąbrowski, Roman Grodecki) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Dzieje Polski do r. 1194 napisa³ Roman Grodecki Literatura przedmiotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 I. OKRES POGAñSKI Rozdział I. Polska pogańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1. Stanowisko Polski wśród Słowian (48). – 2. Organizacja plemienna (49). – 3. Ustrój rodowy (50). – 4. Początki państw u Słowian Zachodnich (51). – 5. Geneza państwa polskiego (53). – 6. Rozsiedlenie plemion pol­ skich (54). – 7. Państewka plemienne w Polsce pogańskiej (56). – 8. Pod­ bój i zjednoczenie plemion polskich przez Piastów (61). – 9. Następstwo  treść tronu w Polsce (63). – 10. Pierwotny ustrój społeczny (65). – 11. Główne czynniki rozwoju społecznego (66). – 12. Drużyna (68). – 13. Stosunki gospodarcze (70). – 14. Wpływ organizacji państwowej na życie gospo­ darcze (71). – 15. Kult religijny w Polsce pogańskiej (72). – 16. Stosunki polityczne Polski pogańskiej z sąsiadami (74). – 17. Polityka wewnętrzna Piastów (74). – 18. Rezultaty tego okresu (75). II. OKRES BOLES£AWOWSKI Rozdział II. Utwierdzenie niepodległości państwa w granicach narodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 MIEszko I (963–992) 1. Objęcie rządów przez Mieszka I (79). – 2. Pierwszy występ dziejo­ wy Mieszka I (79). – 3. Tło walki z r. 963 (81). – 4. Domniemany układ Mieszka I z Ottonem I z r. 963 (lub 965) (82). – 5. Jomsborg i stosunki Polski z Normanami (83). – 6. Chrzest Mieszka i Polski (84). – 7. Znaczenie przyjęcia chrztu przez Polskę (85). – 8. Początki orga­ nizacji kościelnej w Polsce (86). – 9. Dalsze walki z Wichmanem (87). – 10. Najazd margrabiego Hodona w r. 972 (87). – 11. Zerwanie zależ­ ności od cesarstwa (88). –12. Stosunek Mieszka I do Ottona III (89). – 13. Stosunki Polski z państwami skandynawskimi (89). – 14. Stosun­ ki z Czechami (91). – 15. Utrata grodów czerwieńskich w r. 981 (92). – 16. Stosunki z Węgrami (92). – 17. Poddanie Polski papiestwu (93). – 18. Śmierć Mieszka I; charakterystyka jego rządów (94). – 19. Granice Polski Mieszkowej (95). BolEsław ChRoBRy (992–1025) 20. Objęcie tronu i wojna domowa (95). – 21. Misja św. Wojciecha w Pol­ sce i męczeństwo na ziemi Prusów (96). – 22. Znaczenie męczeństwa dla Polski (97). – 23. Zjazd gnieźnieński w r. 1000 (98). – 24. Kościelne znaczenie zjazdu gnieźnieńskiego (99). – 25. Polityczne postanowienia zjazdu z 1000 r. (100). – 26. Stanowisko Henryka II wobec Polski (102). – 27. Początek wojny polsko­niemieckiej (103). – 28. Zajęcie Czech przez Bolesława Chrobrego (1003–1004) (104). – 29. Epilog wojny i pokój poznański (105). – 30. Odzyskanie strat (106). – 31. Interwencja św. Bruna (106). – 32. Układ merseburski z r. 1013 (108). – 33. Nowa wojna z Niemcami (109). – 34. Pokój budziszyński w r. 1018 (111). treść 9 – 35. Stosunki z Rusią i kijowska wyprawa w r. 1018 (112). – 36. Ko­ ronacja królewska Bolesława Chrobrego w r. 1024/1025 (113). – 37. Charakterystyka dziejowego znaczenia Bolesława Chrobrego (115). Rozdział III. katastrofa państwa i jego odnowienie . . . . . . . . . . . 117 1. Charakterystyka okresu (117). – 2. Koronacja Mieszka II i pierwsze lata rządów (117). – 3. Początek wojny z cesarstwem (119). – 4. Wy­ stąpienie Bezpryma (119). – 5. Najazd z r. 1031 (120). – 6. Zjazd w Merseburgu w r. 1033 i podział Polski (122). – 7. Zjednoczenie kraju i śmierć Mieszka II (123). – 8. Rządy Bolesława (Zapomnianego) (124). – 9. Wygnanie Kazimierza (124). – 10. Rozprzężenie państwa (125). – 11. Rewolucja społeczna i reakcja pogańska (125). – 12. Najazd Brze­ tysława w r. 1038 (126). – 13. Powrót Kazimierza (127). – 14. Stłumie­ nie buntu Masława, księcia Mazowsza (128). – 15. Odzyskanie Śląska i stosunek Kazimierza do cesarstwa (129). – 16. Odbudowa Kościoła polskiego (129). – 17. Śmierć Kazimierza Odnowiciela (131). – 18. Bo­ lesław Szczodry, zwany także Śmiałym (131). – 19. Utrata zwierzchno­ ści nad Pomorzem (132). – 20. Polityka zagraniczna Bolesława Szczod­ rego (132). – 21. Stosunek do Węgier (133). – 22. Stosunek do Czech i Niemiec (133). – 23. Reorganizacja Kościoła polskiego i stosunek do Grzegorza VII (134). – 24. Koronacja królewska w r. 1076 (135). – 25. Rządy królewskie Bolesława Szczodrego (136). – 26. Wygnanie Bolesława Szczodrego z Polski (137). Rozdział IV. Rządy juniorów (1079–1138) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 1. Utwierdzenie rządów przez Władysława Hermana (139). – 2. Rządy Sieciecha i emigracja polityczna w Czechach (140). – 3. Bunt śląski w r. 1093 (141). – 4. Znaczenie aktu legitymizacji z r. 1093 (141). – 5. Wojna domowa na Kujawach (142). – 6. Podział kraju między synów Hermana (143). – 7. Ponowny wybuch wojny domowej i upadek Sieciecha (144). – 8. Polityka zagraniczna Władysława Hermana (145). – 9. Śmierć Wła­ dysława Hermana w czerwcu 1102 r. (146). – 10. Zwierzchnie rządy Zbigniewa 1102–1106 (147). – 11. Wojna domowa i upadek zwierzch­ nich rządów Zbigniewa (148). – 12. Wygnanie Zbigniewa z Polski (149). – 13. Zabiegi Zbigniewa na obczyźnie (149). – 14. Wyprawa Henryka V w r. 1109 na Polskę (150). – 15. Stosunek do Czech i Węgier (151). – 16. Koniec Zbigniewa (153). – 17. Stosunek do Rusi (154). – 18. Sprawa pomorska za Bolesława Krzywoustego (154). – 19. Układ z księciem Warcisławem w r. 1121 (156). – 20. Praca misyjna na Po­ morzu (156). – 21. Wyprawy misyjne św. Ottona (157). – 22. Pierw­ sza wyprawa (157). – 23. Druga wyprawa z r. 1128 (157). – 24. Polski plan organizacji kościelnej Pomorza (159). – 25. Interwencja Bolesława 10 treść Krzywoustego na Węgrzech w 1132 r. (160). – 26. Hołd merseburski w r. 1135 (162). – 27. Stosunki wewnętrzne i schyłek panowania (164). – 28. Ordynacja Bolesława Krzywoustego w sprawie następstwa tronu i podziału kraju na dzielnice dziedziczne (165). – 29. Śmierć Bolesława Krzywoustego i jego charakterystyka (168). III. OKRES DZIELNICOWY Rozdział V. walka o zasadę senioratu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 1. Wykonanie statutu Bolesława Krzywoustego (173). – 2. Dzielnica Salomei (173). – 3. Opieka nad Henrykiem (174). – 4. Stosunek Wła­ dysława do braci (174). – 5. Początek wojny domowej (175). – 6. Roz­ poczęcie kroków wojennych (176). – 7. Śmierć księżnej Salomei (176). – 8. Sprawa Piotra Własta (177). – 9. Koniec wojny domowej i wygna­ nie Władysława (178). – 10. Panowanie Władysława Wygnańca (179). – 11. Stosunki wewnętrzne po wygnaniu Władysława (181). – 12. Wy­ prawa Konrada III do Polski (181). – 13. Druga krucjata (182). – 14. In­ terwencja papieska (184). – 15. Wyprawa cesarska na Polskę w r. 1157 (185). – 16. Znaczenie hołdu krzyszkowskiego (187). – 17. Wojny pruskie (189). – 18. Dzielnica Kazimierza Sprawiedliwego (190). – 19. Próba buntu (191). – 20. Rządy Mieszka Starego w Krakowie (191). – 21. Bunt i wygnanie Mieszka Starego z Krakowa (193). – 22. Walki na Śląsku (194). – 23. Próby odzyskania tronu przez Mieszka (195). – 24. Zjazd łęczycki w r. 1180 (196). – 25. Dalsze zabiegi Mieszka w obronie senioratu (198). – 26. Sprawy pomorskie (199). – 27. Eks­ pansja Polski ku wschodowi (201). – 28. Rokosz przeciw Kazimierzo­ wi Sprawiedliwemu w r. 1191 (203). – 29. Wyprawa na Jadźwingów i śmierć Kazimierza (204). Rozdział VI. Państwo i społeczeństwo w XI i XII wieku . . . . . . . 207 1. Władza monarsza (207). – 2. Dwór monarszy (209). – 3. Zarząd kraju (211). – 4. Przychody państwa (211). – 5. Rycerstwo polskie (212). – 6. Ludność wieśniacza (213). – 7. Rozwój gospodarstwa rolnego (214). – 8. Stosunki pieniężne (215). – 9. Osadnictwo na prawie polskim (217). – 10. Początki kolonizacji niemieckiej (218). – 11. Kultura obyczajowa, oświata i sztuka (220). treść 11 Wiek XIII i panowanie W³adys³awa £okietka napisa³ Stanis³aw Zachorowski Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Wskazówki bibliograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Rozdział VII. Pokolenie epigonów: leszek Biały i władysław laskonogi . . . . . . . . . . . 241 1. Dzielnice w r. 1194 (241). – 2. Sprawa następstwa na tron krakow­ ski (241). – 3. Pierwsze panowanie Leszka w Krakowie (1194–1198/9) (242). – 4. Panowanie Mieszka Starego w Krakowie (242). – 5. Wła­ dysław Laskonogi księciem krakowskim (1202) (243). – 6. Charakter państwa polskiego na początku XIII w. (244). – 7. Początki panowania Leszka (245). – 8. Bitwa pod Zawichostem (1205) (246). – 9. Początki panowania Laskonogiego (246). – 10. Laskonogi na Pomorzu (1205) (247). – 11. Wybuch sporu Laskonogiego z Ketliczem (1206) (247). – 12. Bunt Odonica (1206) (248). – 13. Interwencja Henryka Brodate­ go (1207) (248). – 14. Wojna o Lubusz (1209) (249). – 15. Panowanie Mieszka raciborskiego w Krakowie (1210/1) (250). – 16. Zjazd w Bo­ rzykowie (1210) (251). – 17. Polityka pokojowa Laskonogiego (251). – 18. Reforma kościelna (252). – 19. Panowanie Odonica (253). – 20. Odonic w wojnie z Laskonogim i w sporze z Brodatym (254). – 21. Wojna Laskonogiego z Henrykiem Brodatym (255). – 22. Rządy we­ wnętrzne Leszka (256). – 23. Polityka ruska Leszka (256). – 24. Poli­ tyka pomorska Leszka (259). – 25. Odonic księciem na Ujściu. Wojny jego z Laskonogim (260). – 26. Wojna w r. 1227. Zbrodnia gąsawska (261). – 27. Skutki polityczne zbrodni gąsawskiej (262). – 28. Walka o tron krakowski w r. 1228 (263). – 29. Koniec Laskonogiego; jego cha­ rakterystyka (264). – 30. Charakterystyka Leszka (265). – 31. Początek przeobrażeń wewnętrznych (265). – 32. Misja pruska (266). – 33. Na­ jazdy Prusów; obrona przed nimi (267). – 34. Układy Konrada z Krzy­ żakami (268). – 35. Założenie Zakonu Braci Dobrzyńskich (269). – 36. Przybycie Krzyżaków i układy z r. 1230 (270). Rozdział VIII. henryk Brodaty i konrad Mazowiecki . . . . . . . . . 273 1. Charakterystyka państwa polskiego w okresie 1228–1243 (273). – 2. Stosunek Śląska do innych dzielnic Polski (274). – 3. Początki pano­ wania Henryka Brodatego (275). – 4. Początki Konrada (276). – 5. Pa­ 12 treść nowanie Brodatego w Krakowie (277). – 6. Konrad księciem krakow­ skim (278). – 7. Powrót Henryka do rządów w Krakowie (278). – 8. Pa­ nowanie Odonica w latach 1231–1233 (279). – 9. Wyprawa Brodatego do Wielkopolski w r. 1233 (280). – 10. Druga wyprawa Brodatego do Wielkopolski (1234) (281). – 11. Rządy Henryka Brodatego w Wiel­ kopolsce (281). – 12. Próby Odonica odzyskania Wielkopolski (282). – 13. Charakterystyka polityki i osobistości Henryka Brodatego (283). – 14. Panowanie Henryka Pobożnego (1238­1241) (284). – 15. Śmierć i charakterystyka Odonica (285). – 16. Napady Jadźwingów na Mazow­ sze. Osadzenie Rycerzy Dobrzyńskich w Drohiczynie (286). – 17. Sto­ sunek Konrada do synów (287). – 18. Napad Tatarów w r. 1241 (288). – 19. Skutki napadu Tatarów (288). – 20. Upadek państwa Henryków śląskich (289). – 21. Panowanie Konrada w Krakowie (1241–1243) (289). – 22. Charakterystyka Konrada (290). – 23. Misja ruska Kościoła polskiego (290). Rozdział IX. Rozbicie dzielnicowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 1. Charakterystyka okresu (293). A. STOSUNKI POLITyCZNE WEWNąTRZ DZIELNIC. STOSUNKI WZaJEMNE I WaLKI MIęDZy DZIELNICaMI a) Śląsk. – 2. Podziały w linii Piastów śląskich (295). – 3. Walki mię­ dzy synami Henryka Pobożnego (296). – 4. Stosunki wzajemne Śląska i Wielkopolski. Pierwsze lata pokojowego pożycia (297). – 5. Wojna z Bolesławem Rogatką (298). – 6. Książęta wielkopolscy protektora­ mi Konrada, księcia głogowskiego (299). – 7. Stosunek Bolesława Pobożnego do Śląska (300). – 8. Położenie polityczne Śląska (301). – 9. Stosunki narodowe (301). – 10. Wpływ kultury niemieckiej (302). – 11. Walki kościelno­polityczne (303). – 12. Charakterystyka ksią­ żąt śląskich (303). – 13. Stanowisko polityczne księstwa opolskiego (305). – b) Wielkopolska. – 14. Podziały Wielkopolski (305). – 15. We­ wnętrzne stosunki polityczne (306). – 16. Kościół, kolonizacja, stosunki handlowe (307). – 17. Charakterystyka Przemysła i Bolesława (308). – c) Kujawy. – 18. Podział na linię kujawską i mazowiecką (309). – 19. Stosunki polityczne i gospodarcze (310). – 20. Stosunki kościelne (310). – 21. Stosunki rodzinne Kazimierza (311). – 22. Wojny o Ląd (312). – 23. Charakterystyka Kazimierza kujawskiego (312). – 24. Pa­ nowanie Bolesława Pobożnego na Kujawach (313). – d) Mazowsze. – 25. Charakterystyka stosunków wewnętrznych (313). – e) Małopolska. – 26. Niepodzielność Małopolski (314). – 27. Stosunek do Kujaw (314). – 28. Stosunek do księstwa opolskiego (315). – 29. Stosunek do Wielko­ treść 13 polski (316). – 30. Drugi napad Tatarów w r. 1259 (316). – 31. Stosunki gospodarcze (317). – 32. Stosunki kościelne (317). – 33. Charakterysty­ ka Bolesława (318). B. STOSUNKI Z SąSIEDNIMI PańSTWaMI 34. Znaczenie tych stosunków w rozwoju partykularyzmu dzielnicowe­ go (319). – 35. Utrata ziemi lubuskiej (319). – 36. Walki polsko­po­ morskie o Santok (321). – 37. Zdobycze Brandenburczyków między Wartą a Odrą (322). – 38. Polityka Przemysła i Bolesława Pobożnego wobec zdobyczy brandenburskich (322). – 39. Postępy askańczyków w Wielkopolsce (323). – 40. Charakterystyka ekspansji Brandenburgii. askańczycy wobec Pomorza (323). – 41. Wojna z r. 1272–1276. Odzy­ skanie Santoka w roku 1278 (325). – 42. Pomorze za Świętopełka (326). – 43. Podboje Krzyżaków i budowanie państwa zakonnego (1230–1238) (326). – 44. Świętopełk w walce z Kujawami (327). – 45. Piastowie wobec Krzyżaków. Wojna ze Świętopełkiem (328). – 46. Stosunek Ka­ zimierza kujawskiego do Świętopełka i Krzyżaków od r. 1257 (330). – 47. Ziemomysł kujawski a Krzyżacy (331). – 48. Jadźwingowie i ich stosunek do Polski (331). – 49. Mazowsze wobec Jadźwingów (332). – 50. Napady Jadźwingów i Litwinów na Małopolskę (333). – 51. Mi­ sja polska wśród Jadźwingów (333). – 52. Misja litewska i biskupstwo misyjne w Łukowie (334). – 53. Stosunki Polski i Litwy za Mendoga (335). – 54. Piastowie mazowieccy wobec Rusi (336). – 55. Wojna pol­ sko­ruska w r. 1279 (336). – 56. Stosunki Małopolski z Rusią za Daniela (336). – 57. Stosunki Małopolski z Rusią za panowania synów Daniela (337). – 58. Polska wobec Węgier i Czech (338). – 59. Stosunek Polski do Węgier do r. 1253 (338). – 60. Konflikt węgiersko­czeski i udział w nim Polski w r. 1253 (339). – 61. Polityka Czech wobec Polski (339). – 62. Udział książąt polskich w wojnie w r. 1260 (340). – 63. Ottokar czeski a Piastowie śląscy (340). – 64. Udział książąt polskich w wojnie z r. 1273 (341). – 65. Dawni sprzymierzeńcy węgierscy w obozie cze­ skim (342). – 66. Udział Polski w bitwie pod Dürnkrut. Ocena stosun­ ków polsko­czeskich (343). C. SIŁy WEWNęTRZNE. POCZUCIE NaRODOWE 67. Destrukcyjna działalność przywilejów (344). – 68. Znaczenie możno­ władztwa (345). – 69. Kolonizacja niemiecka. Miasta (345). – 70. Czyn­ niki jedności. Dynastia. Kościół (346). – 71. Geneza poczucia narodo­ wego (347). – 72. Rozwój i rola poczucia narodowego (348). 14 treść IV. OKRES WSKRZESZENIA KRÓLESTWA POLSKIEGO Rozdział X. odbudowywanie jedności państwowej . . . . . . . . . . . . 353 1. Charakterystyka okresu (353). – 2. Kościół wobec jedności Polski (354). – 3. Rola Krakowa i Gniezna w odbudowaniu Polski (354). – 4. Leszek Czarny (355). – 5. Wojna ruska w r. 1280 (355). – 6. Na­ pad Jadźwingów w r. 1282 (356). – 7. Trzeci napad Tatarów w r. 1287 (356). – 8. Stosunki Leszka z Piastowiczami i Węgrami (357). – 9. Stosunki wewnętrzne. Wzrost znaczenia możnych. Bunt w r. 1282 (357). – 10. Bunt z r. 1285 (358). – 11. Wzrost znaczenia polityczne­ go miast (358). – 12. Spory z biskupem Pawłem z Przemankowa (359). – 13. Charakterystyka Leszka (360). – 14. Wypadki w Krakowskiem po śmierci Leszka (360). – 15. Początki Henryka IV (361). – 16. Rozpa­ danie się Śląska na dzielnice (361). – 17. Stosunki Henryka IV z Wiel­ kopolską (362). – 18. Stosunki Henryka IV z Czechami i Niemcami (363). – 19. Stosunki wewnętrzne na Śląsku za panowania Henryka IV (363). – 20. Stosunki kościelne. Spory z biskupem Tomaszem II (364). – 21. Walki Bolesława płockiego o Kraków (365). – 22. Wojna Henryka IV z Łokietkiem o Kraków (366). – 23. Starania Henryka IV o koronę królewską (366). – 24. Testament Henryka IV i jego plany odbudowania Polski (367). – 25. Stosunki na Śląsku po śmierci Henryka IV (368). – 26. Panowanie Przemysła w Małopolsce (369). – 27. Łokietek w Ma­ łopolsce (369). – 28. Wystąpienie Wacława czeskiego z pretensjami do Małopolski (369). – 29. Wojna Wacława z Łokietkiem w r. 1291–1292 (371). – 30. Początki Przemysła II (372). – 31. Przyłączenie Pomorza do Polski (373). – 32. Koronacja Przemysła II (373). – 33. Śmierć Prze­ mysła II (374). – 34. Charakterystyka Przemysła II (375). – 35. Łokie­ tek w Wielkopolsce. Jego walki z Henrykiem głogowskim (1296–1300) (375). – 36. Panowanie Władysława Łokietka (377). – 37. Wacław zdo­ bywa Wielkopolskę (1300) (377). – 38. Charakterystyka rządów cze­ skich (378). – 39. Łokietek na wygnaniu (379). – 40. Powrót Łokietka (380). – 41. Odzyskanie ziemi krakowskiej i Pomorza (380). – 42. Pa­ nowanie Henryka głogowskiego i jego synów w Wielkopolsce (381). – 43. Panowanie Łokietka w Małopolsce. Spory z biskupem Muskatą (382). – 44. Bunt mieszczan niemieckich przeciw Łokietkowi 1311– 1312 (383). – 45. Sytuacja na Pomorzu w latach 1306–1307 (385). – 46. Zdrada Święców (1307–1308) (385). – 47. Zajęcie Pomorza przez Krzyżaków (1308) (386). – 48. Zajęcie Wielkopolski (1314) (387). – 49. Dzielnice w omawianym okresie (389). – 50. Śląsk. Podziały (389). – 51. Polityka wewnętrzna Śląska (390). – 52. Polityka zewnętrzna Ślą­ ska (391). – 53. Charakterystyki niektórych książąt (391). – 54. Kujawy (392). – 55. Mazowsze (393). treść 15 Rozdział XI. Utwierdzenie i obrona jedności państwowej . . . . . . 395 władysław łokIETEk 1. Charakterystyka okresu (395). – 2. Idea narodowa w państwie Ło­ kietka (397). – 3. Wojny z Brandenburgią (397). – 4. Polska a Krzyżacy przed procesem (1309–1320) (398). – 5. Zakon wobec Inflant (399). – 6. Stanowisko Litwy wobec Zakonu i arcybiskupów ryskich (400). – 7. Procesy arcybiskupów ryskich z Zakonem (401). – 8. Stanowisko Polski wobec państw sąsiednich (401). – 9. Plany koronacji i wstępne układy (402). –10. Sprawa koronacji w Kurii (403). – 11. Koronacja Łokietka i jej znaczenie (405). – 12. Skutki koronacji (406). – 13. Pro­ ces Polski z Zakonem (407). –14. Krzyżacy wobec Polski po r. 1320 (407). – 15. Plany nowego poselstwa do awinionu (408). – 16. Położe­ nie Łokietka. Rozejm z r. 1324 (409). –17. Gedyminowe zamiary chrztu Litwy (409). – 18. Przymierze Łokietka z Gedyminem (410). – 19. So­ jusze krzyżackie (411). – 20. Polska wobec Rusi (411). – 21. Sprawa brandenburska w r. 1323. Sytuacja polityczna Polski (411). – 22. Wojna Łokietka z Brandenburgią i Krzyżakami (1326–1327) (412). – 23. Inter­ wencja Jana Luksemburskiego. Zhołdowanie Śląska (413). – 24. Wy­ prawa Jana na Żmudź i Polskę. Wojna w r. 1329 (414). – 25. Pokój z Brandenburgią (1329) (415). – 26. Traktat landsberski (treść i ocena) (416). – 27. Wojna polsko­krzyżacka w r. 1330 (417). – 28. Liga anty­ luksemburska (417). – 29. Przygotowania Łokietka do wojny czeskiej (418) – 30 «Wielka wojna» w r. 1331 (418). – 31. Obrona Polski i bitwa pod Płowcami (419). – 32. Wyprawa Jana Luksemburskiego na Polskę (420) – 33. Wojna polsko­krzyżacka z r. 1332 (33). – 34. Interwencja papieska. Pokój z Zakonem (421). – 35. Stosunki wewnętrzne za pano­ wania Łokietka (422). – 36. Dzielnice na Śląsku (423). – 37. Polityczne położenie książąt śląskich (423). – 38. Wpływy polityczne Czech i Pol­ ski na Śląsku przed r. 1327 (424). – 39. Zhołdowanie Śląska przez Cze­ chy (425). – 40. Przyczyny odpadnięcia Śląska (426). – 41. Stosunek Kujaw do Łokietka (426). – 42. Stosunek Mazowsza do Łokietka (427). – 43. Charakterystyka Władysława Łokietka (428). – 44. Charakterysty­ ka panowania Łokietka. Rzut oka w przyszłość (429). Wybrane pozycje nowszej literatury uzupełniającej do Dziejów Polski średniowiecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 16 treść Dzieje POLSKI Œredniowiecznej OD roku 1333 do 1506 2 Dzieje Polski od r. 1333 do r. 1506 napisa³ Jan D¹browski kazIMIERz wIElkI (1333–1370) Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 Rozdział XII. likwidacja zatargów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 1. Wstąpienie Kazimierza na tron polski (441). – 2. Stan państwa (442). – 3. Polska wobec sytuacji międzynarodowej (443). – 4. Przedłużenie zawieszenia broni z Krzyżakami (444). – 5. Zbliżenie do Wittelsbachów (445). – 6. Korzystna zmiana sytuacji zewnętrznej (446). – 7. Prelimi­ naria pokoju z Czechami (446). – 8. Kongres w Wiszegradzie 1335 r. (448). – 9. Śląsk i tytuł królewski (448). – 10. Wyrok w sprawie Pomo­ rza i Kujaw (449). – 11. Ruś Halicka i sukcesja andegaweńska (450). – 12. Rezultaty kongresu wiszegradzkiego (450). – 13. Program poli­ tyki zewnętrznej początków panowania Kazimierza (451). – 14. Wy­ konywanie umów (452). – 15. Pozyskanie Kurii papieskiej (453). – 16. Interwencja czeska (453). – 17. Skarga przeciw Krzyżakom (454). – 18. Zrzeczenie się Śląska w 1339 r. (455). – 19. Drugi proces przeciw Krzyżakom 1339 r. (457). – 20. Wyrok warszawski i jego znaczenie (458). – 21. Geneza sukcesji andegaweńskiej (459). – 22. Układ wisze­ gradzki o sukcesję z r. 1339 i jego znaczenie (461). – 23. Sprawa ruska przed r. 1340 (463). – 24. Pierwsze walki o Ruś (464). – 25. Polityczne skutki walk o Ruś (464). – 26. Porozumienie z Luksemburgami (465). – 27. Układ praski i małżeństwo heskie (465). – 28. Pośrednictwo luk­ semburskie w sprawie pomorskiej (467). – 29. Odsunięcie się od Lu­ ksemburgów. Sprawy śląskie (467). – 30. Ostatnie wysiłki w sprawie Pomorza (468). – 31. Przygotowania do kompromisu z Zakonem (469). – 32. Pokój kaliski 1343 r. (470). – 33. Znaczenie pokoju kaliskiego (472). – 34. Charakterystyka zewnętrznej polityki Kazimierza w tym okresie (472). – 35. Polityka Węgier i Czech wobec Polski 1333–1343 (474) treść 17 Rozdział XIII. wzrost potęgi państwa polskiego . . . . . . . . . . . . . . 477 1. Następstwa pokoju kaliskiego (477). – 2. Litwa po śmierci Gedy­ mina (477). – 3. Nowe walki o Ruś i ugoda z Lubartem 1345 r. (478). – 4. Powody naprężenia stosunków z Czechami (478). – 5. Polska w obozie cesarskim (479). – 6. Wojna z Czechami o Śląsk (480). – 7. Pol­ ska wobec walki o tron cesarski (481). – 8. Pokój namysłowski 1348 r. (483). – 9. Znaczenie pokoju namysłowskiego (484). – 10. Polska wo­ bec Litwy i Rusi Halickiej w latach 1348/9 (485). – 11. Opanowanie Rusi 1349 r. (486). – 12. Układ z Ludwikiem węgierskim o Ruś z r. 1350 (487). – 13. Walka z Litwą o Ruś 1350–1352 r. (487). – 14. Utrwalenie się Polski na Rusi Halickiej (489). – 15. Stosunek Polski do Mazowsza w związku ze sprawą ruską (490). – 16. Rokowania z Luksemburgami o Śląsk i Mazowsze (492). – 17. Utwierdzenie sukcesji andegaweń­ skiej. Ugoda obozowa 1351 r. (495). – 18. Pakt budziński 1355 r. (496). – 19. Znaczenie przywileju budzińskiego (498). – 20. Próba koalicji w sprawie wschodniej (499). – 21. Porozumienie z Karolem IV. Przy­ mierze praskie 1356 r. (500). – 22. Próba chrystianizacji Litwy z opar­ ciem o cesarza 1358 r. (501). – 23. Polityka Polski wobec Litwy i Zakonu 1357–1360 (502). – 24. Wyprawa mołdawska 1359 r. (503). – 25. Zatarg węgiersko–austriacko–czeski i jego przyczyny (504). – 26. Rola Polski w zatargu 1362/3 r. (505). – 27. Rezultaty polityki Kazimierza z lat 1343–1363 i ich następstwa (506). – 28. akcja w Kurii papieskiej (507). – 29. Suplika z 20 kwietnia 1364 r. i jej znaczenie (509). – 30. Kon­ gres krakowski 1364 r. (509). – 31. Ubezpieczenie Polski na północnym zachodzie (510). – 32. Litwa w czasach Olgierda (512). – 33. Zdobycie części Wołynia i ziem nadbużańskich (513). – 34. Stosunek do Krzyża­ ków (514). – 35. Zwrot przeciw Luksemburgom (514). – 36. akcja Ka­ zimierza Wielkiego w sprawie Marchii (515). – 37. Zatarg śląski (516). – 38. adopcja Kazimierza szczecińskiego (518). – 39. Luksemburskie projekty sukcesyjne i ich upadek (520). – 40. Czeskie przygotowania wojenne (521). – 41. Śmierć Kazimierza Wielkiego (523). – 42. Testa­ ment Kazimierza Wielkiego (523) Rozdział XIV. Polska kazimierza wielkiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525 1. Stan wewnętrzny (525). – 2. Dzielnice (525). – 3. Małopolska (526). – 4. Wielkopolska (527). 5 – Dzielnica kujawska (527). – 6. Ruś pod pa­ nowaniem Kazimierza Wielkiego (528). – 7. Mazowsze (530). – 8. Po­ morze pod panowaniem Krzyżaków (531). – 9. Śląsk pod panowaniem czeskim. Zdobycze Luksemburgów (533). – 10. Książęta śląscy i ich dzielnice (534). – 11. Polskość i niemczyzna na Śląsku (536). – 12. Króle­ stwo polskie (537). – 13. Tytuł królewski (538). – 14. Królestwo polskie w opinii swoich i obcych (538). – 15. Program państwowo–polityczny 1 treść króla (540). – 16. Władza królewska (542). – 17. Wiece (543). – 18. Ustawodawstwo Kazimierza Wielkiego. Statuty (543). – 19. admini­ stracja i sądownictwo (545). – 20. Organizacja wojska i obrony kraju (546). – 21. Skarbowość. Dobra królewskie, cła, żupy (549). – 22. Mo­ neta (551). – 23. Kościół i państwo polskie (551). – 24. Episkopat. arcy­ biskup Jarosław ze Skotnik (552). – 25. Synod kaliski (553). – 26. Wy­ kształcanie się stanów. Duchowieństwo (554). – 27. Szlachta i rycerstwo (554). – 28. Polityka Kazimierza Wielkiego wobec rodów rycerskich (555). – 29. Obóz królewski (556). – 30. Różnicowanie się obozu kró­ lewskiego (558). – 31. Opozycja wielkopolska (559). – 32 Konfederacja Maćka Borkowica (560). – 33. Miasta i handel (562). – 34. Polityka handlowa i miejska Kazimierza Wielkiego (563). – 35. Charakter miast i mieszczaństwa (564). – 36. Chłopi (565). – 37. Kolonizacja na prawie niemieckim (566). – 38. Żydzi (567). – 39. Kultura umysłowa (568). – 40. Założenie Uniwersytetu w Krakowie 1364 r. (569). – 41. Rozwój sztuki. architektura, malarstwo i rzeźba (572). – 42. Charakterystyka Kazimierza Wielkiego (573) Rozdział XV. Czasy andegaweńskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 a. lUdwIk andEgawEńskI (1370–1382) 1. Objęcie rządów przez Ludwika (577). – 2. Wykonanie testamentu Kazimierza Wielkiego (578). – 3. Koronacja Ludwika (579). – 4. Kró­ lowa regentka (579). – 5. Stan kraju (580). – 6. Panowie krakowscy (580). – 7. Charakterystyka Zawiszy z Kurozwęk (582). – 8. Polityka Małopolan (582). – 9. Legitymiści (583). – 10. Opozycja wielkopol­ ska (583). – 11. Pierwsze wystąpienie Władysława Białego (584). – 12. Sprawa Janka z Czarnkowa (584). – 13. Próby pacyfikacji Wielkopol­ ski (586). – 14. Sprawa sukcesji po Ludwiku (586). – 15. akcja sukce­ syjna w Polsce. Sprawa restytucji (587). – 16. Polityka miejska (588). – 17. Pierwszy zjazd w Koszycach (589). – 18. Zamach Władysława Białego (590). – 19. Pakt koszycki (592). – 20. Wyjazd królowej Elżbie­ ty i rządy starostów (593).– 21. Ponowny zamach Władysława Białego (593). – 22. Powrót królowej Elżbiety (595). – 23. Ruś Czerwona do r. 1372 (593). – 24. Rządy Władysława opolskiego na Rusi (596). – 25. Napad Litwinów w 1376 r. (597). – 26. Wyprawa polsko­węgierska na Ruś w r. 1377 (597). – 27. Ponowne złożenie rządów przez Elżbietę (598). – 28. Nowa sytuacja w Wielkopolsce (599). – 29. Rządy Wła­ dysława opolskiego w Polsce (600). – 30. Stanowisko Mazowsza wo­ bec Polski (600). – 31. Zamiana Rusi na Dobrzyń i akcja mazowiecka Opolczyka (601). – 32. Zamieszki na pograniczu pomorsko–branden­ burskim (602). – 33. Układy o małżeństwa córek królewskich (603). – 34. Ludwik i Polska wobec początków wielkiej schizmy (603). – 35. treść 19 Trzeci zjazd w Koszycach i wyznaczenie Marii na tron polski (604). – 36. Kwestia władzy w Polsce (605). – 37. Rządy Zawiszy z Kurozwęk i czterech wielkorządców (605). – 38. Ugoda z klerem (606). – 39. Wal­ ka z Bartoszem z Odolanowa (606). – 40. Obsada stolic biskupich (607). – 41. Przybycie Zygmunta do Polski i śmierć Ludwika (607). – 42. Cha­ rakterystyka Ludwika (608). – 43. Wpływ rządów Ludwika na rozwój Polski (609) B. BEzkRólEwIE (1382–1384) 44. Po śmierci Ludwika (610). – 45. Zabiegi Zygmunta Luksemburskie­ go (611). – 46. Zjazdy w Radomsku i Wiślicy (611). – 47. Wojna domo­ wa w Wielkopolsce (612). – 48. Pierwszy zjazd w Sieradzu i pacyfikacja Wielkopolski (613). – 49. Drugi zjazd w Sieradzu (614). – 50. Usiłowa­ ny zamach Ziemowita i ugoda koszycka (615). – 51. Wojna z Ziemo­ witem (615). – 52. Zatarg z królową Elżbietą (618). – 53. Drugi zjazd w Radomsku (619). – 54. Rokowania z Zygmuntem (620) C. JadwIga (1384–1386) 55. Przybycie Jadwigi do Polski (620). – 56. Litwa po śmierci Olgierda (621). – 57. Witold i Jagiełło (622). 58. Powody unii (623). – 59. Po­ selstwo Jadwigi i układ w Krewie (625). – 60. Przybycie Wilhelma au­ striackiego do Krakowa (627). – 61. akt wołkowyski (627). – 62. Przy­ bycie Jagiełły do Polski. Chrzest, ślub z Jadwigą i koronacja (628) V. OKRES JAGIELLOñSKI władysław JagIEłło (1386–1434) Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 633 Rozdział XVI. Rządy Jadwigi i Jagiełły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 637 1. Władza Jadwigi i Jagiełły (637). – 2. Rada królewska i jej znaczenie (638). – 3. Chrzest Litwy (639). – 4. Nowa organizacja Litwy i stosu­ nek jej do Polski (639). – 5. Odzyskanie Rusi Czerwonej i zhołdowanie Mołdawii (640). – 6. Porozumienie z Mazowszem (641). – 7. Pierwsze rezultaty związku Polski z Litwą (642). – 8. Europa wobec chrztu Litwy 20 treść (642). – 9. Zakon wobec Polski i Litwy (643). – 10. akcja dyplomatycz­ na Zakonu (644). – 11. Zdrada Witolda (645). – 12. Wojna z Zakonem 1390–1392 r. (646). – 13. Ugoda z Witoldem w Ostrowie (647). – 14. Za­ staw Dobrzynia i plany Opolczyka (648). – 15. Porozumienie z Cze­ chami i Węgrami (648). – 16. Sprawa inflancka (650). – 17. Wyprawa przeciw Opolczykowi i układy Jadwigi z Zakonem (651). – 18. Pokój Witolda z Zakonem w 1398 r. (652). – 19. Wschodnia polityka Witolda (653). – 20. Polska wobec polityki Witolda. Stosunek wzajemny Jagieł­ ły i Jadwigi (654). – 21. Bitwa nad Worsklą 1399 r. (656). – 22. Śmierć Jadwigi. Charakterystyka królowej (656). – 23. Odnowienie Uniwer­ sytetu krakowskiego (657). – 24. Utrwalenie rządów Jagiełły (658). – 25. Unia Litwy z Polską (658). – 26. Unia wileńsko­radomska 1401 r. (659). – 27. Rezultaty unii wileńsko­radomskiej (660) Rozdział XVII. Czasy walk z zakonem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 663 1. Tendencje polityki polskiej i litewskiej (663). – 2. Różnice między Zakonem a Witoldem. Pierwsze powstanie na Żmudzi (663). – 3. Woj­ na Zakonu z Litwą 1401–1403 (664). – 4. Rokowania polsko­litewskie z Zakonem (665). – 5. Pokój raciąski 1404 r. (666). – 6. Sprawa podol­ ska. Witold na Wschodzie (667). – 7. Wojna Witolda z Moskwą (668). – 8. Sprawa Nowej Marchii i Drezdenka (669). – 9. Zwrot w polityce Zakonu (670). – 10. Wzajemny stosunek Polski i Litwy przed wielką wojną (671). – 11. Drugie powstanie na Żmudzi (672). – 12. Wybuch wielkiej wojny polsko­krzyżackiej 1409/1411 r. (673). – 13. Zewnętrzne położenie Polski i Zakonu (674). – 14. Mazowsze wobec Polski i Zako­ nu (676). – 15. Śląsk a Polska (677). – 16. Wyrok Wacława czeskiego i akcja Zygmunta węgierskiego (677). – 17. Wyprawa przeciw Krzy­ żakom 1410 r. (679). – 18. Bitwa pod Grunwaldem, 15 lipca 1410 r. (680). – 19. Opanowanie i utrata Pomorza (681). – 20. Pokój toruński (683). – 21. Układy z Zygmuntem Luksemburskim, pokój lubowelski i zastaw Spisza 1412 r. (684). – 22. Nowe zatargi z Zakonem i misja Makraya (686). – 23. Wzrost wpływów Witolda (687). – 24. Unia ho­ rodelska 1413 r. (688). – 25. Chrystianizacja i zorganizowanie Żmudzi (691). – 26. Wojna głodowa 1414 r. (692). – 27. Sobór w Konstancji. Stosunek Polski do rozłamu w Kościele (693). – 28. Polacy na sobo­ rze (694). – 29. Spór polsko­krzyżacki przed soborem. Traktaty Pawła Włodkowica (695). – 30. Wyniki soboru w Konstancji w stosunku do Polski (696). – 31. Rokowania z Krzyżakami. Wyrok wrocławski Zyg­ munta Luksemburskiego (698). – 32. Przenikanie husytyzmu do Pol­ ski. Statuty Mikołaja Trąby (699). – 33. Zjazd łęczycki. akcja przeciw kanclerzowi (701). – 34. Korona czeska. Stanowisko Witolda (702). – 35. Zjazd lubelski. Rokowania z Zygmuntem (703). – 36. Czwarte małżeństwo Jagiełły. Zwycięstwo polityki Witolda (704). – 37. Wypra­ treść 21 wa Zygmunta Korybutowica do Czech 1422 r. (705). – 38. Przymierze z Brandenburgią i zerwanie z Zakonem (705). – 39. Wojna gołubska i pokój melneński 1422 r. (707) Rozdział XVIII. wzrost wpływów możnowładztwa . . . . . . . . . . . 709 1. Przełom w polityce polskiej. Upadek przewagi Witolda (709). – 2. Zjazd w Kieżmarku 1423 r. Ugoda z Zygmuntem Luksemburskim (711).– 3. Możnowładcy małopolscy i ich program (711). – 4. Zwrot an­ tyhusycki w Polsce. Edykt wieluński 1424 r. (713). – 5. Walka o przywi­ leje (714). – 6. Sprawa następstwa po Jagielle (715). – 7. Walka o przy­ wilej brzeski (716). – 8. Zatarg z książętami mazowieckimi (718). – 9. Polityka Witolda po r. 1423 (719). – 10. akcja Witolda na Wschodzie (719). – 11. Plany Zygmunta Luksemburskiego (720). – 12. Zjazd łucki 1429 r. Sprawa korony litewskiej (720). – 13. Przywilej jedlneński 1430 r. (722). – 14. Śmierć Witolda. Jego charakterystyka (723). – 15. Świ­ drygiełło wielkim księciem. Zatarg polsko–litewski (724). – 16. Bunt Świdrygiełly. Wojna z Krzyżakami (725). – 17. Strącenie Świdrygiełly na rzecz Zygmunta Kiejstutowica (726). – 18. Unia grodzieńska 1432 r. Sprawa równouprawnienia schizmatyków na Litwie (727). – 19. Przy­ gotowania w Koronie (729). – 20. Śląsk a husytyzm. Wzrost wpływów polskich na Śląsku (729). – 21. Wyprawa przeciw Krzyżakom i rozejm łęczycki 1433 r. (730). – 22. Polska wobec soboru bazylejskiego (731). – 23. Charakterystyka Władysława Jagiełły. Król i naród (732) Rozdział XIX. Rządy możnowładztwa za panowania władysława III (1434–1444) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 735 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 735 1. Walka o władzę w czasie małoletności króla (736). – 2. Opozycja i jej geneza (736). – 3. Koronacja Władysława III (738). – 4. Pokonanie Świdrygiełly i pokój brzeski (740). – 5. Program porozumienia z Zyg­ muntem Luksemburskim (742). – 6. Rokowania o małżeństwo Wła­ dysława III. Sprawa mołdawska. Wpływy polskie na Węgrzech (743). – 7. Wzrost wpływów opozycji. Husytyzm w Polsce (744). – 8. Różnice w stronnictwie rządzącym (746). – 9. Przyjęcie korony czeskiej dla Ka­ zimierza Jagiellończyka (746). – 10. Konfederacja korczyńska (747). – 11. Wyprawa do Czech (748). – 12. Wyprawa śląska Władysława III. Śląsk a Polska (748). – 13. Likwidacja zatargu z albrechtem. Pełnolet­ ność króla (749). – 14. Konfederacja Spytka z Melsztyna. Zwycięstwo Oleśnickiego w polityce wewnętrznej i zewnętrznej (751). – 15. Polska wobec walki soboru z Eugeniuszem IV. Program Oleśnickiego (752). – 16. Władysław III na tronie węgierskim (753). – 17. Śmierć Zygmunta 22 treść Kiejstutowica i wyniesienie Kazimierza Jagiellończyka na Litwie (755). – 18. Władysław III w walce z Habsburgami (756). – 19. Pośrednictwo papieskie i ugoda z Habsburgami (757). – 20. Pierwsza wyprawa prze­ ciw Turkom 1443 r. (759). – 21. Polska w czasie nieobecności króla (760). – 22. Zatargi polsko­śląskie. Kupno Siewierza (761). – 23. Litwa i jej spór z Mazowszem (761). – 24. Stosunek do soboru i Eugeniusza IV (762). – 25. Wezwanie króla do powrotu z Węgier (763). – 26. Pokój w Szegedynie (764). – 27. Druga wyprawa turecka. Bitwa pod Warną 1444 r. (764). – 28. Charakterystyka Władysława III (766) kazIMIERz JagIEllońCzyk (1447–1492) Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 769 Rozdział XX. złamanie przewagi możnowładztwa i odzyskanie ujść wisły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 771 1. Bezkrólewie. Zjazd sieradzki (771). – 2. Rokowania z Kazimierzem (772). – 3. Zjazd brzesko­parczewski (774). – 4. Stosunki wewnętrzne na Litwie i przywilej wileński 1447 r. (775). – 5. Koronacja Kazimierza. Sprawa ziem spornych i potwierdzenia przywilejów (776). – 6. Uzna­ nie Mikołaja V przez Kazimierza. Stanowisko Oleśnickiego (777). – 7. Zaostrzenie sporu o Wołyń i Podole (778). – 8. Walka Oleśnickiego o pierwszeństwo w Kościele i polityce (779). – 9. Przygaśnięcie sporu o Wołyń i Podole (780). – 10. Przegrana opozycji małopolskiej (782). – 11. Śmierć Zbigniewa Oleśnickiego. Jego charakterystyka (782). – 12. Polityka zagraniczna Kazimierza Jagiellończyka. Zawieszenie walki z Moskwą (783). – 13. Sprawa mołdawska. Stosunek do Węgier (784). – 14. Stosunek Polski do Śląska. Nabycie Oświęcimia i Zatora (785). – 15. Stosunek Polski do Zakonu po pokoju brzeskim (786). – 16. Po­ wstanie pruskie. Wojna trzynastoletnia z Zakonem (787). – 17. Król i społeczeństwo polskie wobec wojny z Zakonem (788). – 18. Pierwsze działania wojenne i przywileje nieszawskie 1454 r. (789). – 19. Wojna pruska od bitwy chojnickiej do wzięcia Malborka (791). – 20. Walka o wzmocnienie władzy królewskiej (792). – 21. Stanowisko Litwy wo­ bec wojny pruskiej. Wcielenie ziemi bełskiej i części Mazowsza do Pol­ ski (795). – 22. Próby pośrednictwa między Polską a Zakonem. Zjazd w Głogowie (796). – 23. – Ostatnie lata wojny pruskiej (798). 24. Pokój toruński 1466 r. Odzyskanie ujść Wisły (799). – 25. Wyniki pierwszego okresu rządów Kazimierza Jagiellończyka 1447–1466 (801) treść 23 Rozdział XXI. Rozwój dynastycznej polityki Jagiellonów . . . . . 803 1. Podstawy polityki dynastycznej Kazimierza Jagiellończyka wobec Czech i Węgier (803). – 2. Paweł II i sprawa czeska. Sytuacja na Ślą­ sku (804). – 3. Stanowisko Kazimierza Jagiellończyka wobec sprawy czeskiej (805). – 4. Bezowocne pośrednictwo polskie w Czechach (806). – 5. Rokowania z Maciejem Korwinem (807). – 6. Władysław Jagiellończyk następcą Jerzego (808). – 7. Starania w Kurii papieskiej (809). – 8. Władysław Jagiellończyk na tronie czeskim 1471 r. (809). – 9. Wojna z Maciejem Korwinem. Wyprawa królewicza Kazimierza na Węgry (810). – 10. Rokowania z Maciejem i pośrednictwo papieskie (812). – 11. Zatarg warmiński (813). – 12. Walki na pograniczu polsko­ ­węgierskim. Rozejm z Maciejem (814). – 13. Przymierze z cesarzem (815). – 14. Wyprawa na Śląsk 1474 r. (816). – 15. Schyłek wojny cze­ skiej. Zawikłania pruskie (817). – 16. Koniec walk o Czechy. Zjazd w Ołomuńcu 1479 r. (818). – 17. Wyniki walk o Czechy i Węgry (819). – 18. Wzrost potęgi Moskwy (820). – 19. Projekty wojny z Moskwą (821). – 20. Spisek kniaziów ruskich 1481 r. (821). – 21. Polityka Ka­ zimierza Jagiellończyka wobec Moskwy w ostatnich latach rządów (822). – 22. Postępy Turków nad Morzem Czarnym (822). – 23. Hołd Stefana. Walki z Tatarami (823). – 24. Plany dynastyczne Kazimierza. Drugi zatarg o Warmię (824). – 25. Walka o koronę węgierską między Władysławem czeskim a Janem Olbrachtem (825). – 26. Charaktery­ styka Kazimierza Jagiellończyka (826). – 27. Zmiany społeczne i go­ spodarcze w Polsce XV wieku (827). – 28. Zmiany w ustroju rolnym (828). – 29. Miasta i handel (829). – 30. Stosunki finansowe i docho­ dy państwa (830). – 31. Wojsko (831). – 32. Stan kultury umysłowej (832). – 33. Uniwersytet jagielloński (833). – 34. Jan Długosz (834). – 35. Nowe prądy. Jan Ostroróg (835). – 36. Początki humanizmu. Grze­ gorz z Sanoka i Kallimach (837) Jan olBRaChT (1492–1501) alEksandER (1501–1506) Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 839 Rozdział XXII. zwycięstwo demokracji szlacheckiej . . . . . . . . . . 841 1. Wybór aleksandra i Jana Olbrachta (841). – 2. Program Jana Olbra­ chta w sprawie tureckiej (842). – 3. Zjazd Jagiellonów w Lewoczy 1494 r. (842). – 4. Sprawy pruskie. Przyłączenie Płocka do Korony 1495 r. (844). – 5. Sejm i sejmiki (844). – 6. Sejm piotrkowski 1496. Naruszenie równowagi stanów (846). – 7. Rokowania z Litwą. Sprawa zaopatrzenia Zygmunta i wyprawy tureckiej (848). – 8. Wyprawa turecka 1497 r. (848). – 9. Najazdy Turków i Tatarów (851). – 10. Rządy aleksandra 24 treść na Litwie. Tzw. unia wileńska 1499 r. (851). – 11. Pokój z Turkami (853). – 12. Zatarg z Krzyżakami i śmierć króla (854). – 13. Charak­ terystyka Jana Olbrachta (855). – 14. Wybór aleksandra na tron polski i tzw. unia mielnicka (855). – 15. Przywilej mielnicki i rządy senatu (856). – 16. Wojna litewsko­moskiewska (857). – 17. Projekty dyna­ styczne i zerwanie unii mielnickiej (858). – 18. Upadek rządów senatu (860). – 19. Konstytucja «Nihil novi» 1505 r. Zwycięstwo parlamenta­ ryzmu i demokracji szlacheckiej (861). – 20. Śmierć aleksandra. Jego charakterystyka (863) Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 865 Indeks nazw geograficznych i etnicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 891 Od Wydawców Trafia do rąk Państwa dzieło szczególne. Bez wątpienia należy ono do najbardziej klasycznych pozycji polskiej historiografii. „Dzie­ je Polski średniowiecznej”, opublikowane w Krakowie w roku 1926 i ochrzczone przez studentów pieszczotliwym mianem „trojaczków”, przez kilkadziesiąt lat służyły młodym pokoleniom za jedno z podsta­ wowych źródeł wiedzy o początkach polskiej państwowości. Chociaż współczesne badania nad polskim średniowieczem są daleko bardziej zaawansowane niż w latach dwudziestych, to jednak krakowskie „tro­ jaczki” w sposób znakomity spełniają nadal funkcję nowoczesnej syn­ tezy historycznej, niepoddającej się łatwo erozji czasu. Być może dzie­ je się tak dlatego, że jest to dzieło w pełni oryginalne, oparte wprost na źródłach, nie zaś na znanej autorom literaturze przedmiotu. Chcieliby­ śmy w tym miejscu złożyć gorące podziękowania Profesorowi Jerzemu Wyrozumskiemu, który zechciał podjąć trud naukowego opracowania, koniecznego z punktu widzenia współczesnej wiedzy o polskim śred­ niowieczu. Daje nam to głębokie przekonanie, że trzymacie Państwo w ręku dzieło spełniające wymogi, jakie obecnie stawia się przed tego rodzaju wznowieniami. Bezpośrednim powodem ponownej publikacji „Dziejów Polski śred­ niowiecznej” jest fakt praktycznej niedostępności tej fundamentalnej, nie tylko dla historyków, pozycji. Niewielki nakład przedwojennego wydania został niemal „zaczytany” przez kolejne pokolenia uczniów, studentów, nauczycieli i tzw. normalnych miłośników wiedzy o naj­ dawniejszych wiekach Polski. Wydawało nam się, że w sytuacji, kiedy tylko kilkanaście bibliotek w Polsce dysponuje egzemplarzami pierwo­ druku, nie tylko warto, ale i trzeba nasze krakowskie „trojaczki” przy­ wrócić współczesności. Wszak bez wątpienia przetrwały próbę czasu. Jako wydawcy czujemy satysfakcję, że to nam dane jest wznowić książkę, która tak znakomicie służyła przez dziesięciolecia i która – mamy nadzieję – nadal świadczyć będzie dobrze o dorobku krakow­ skiej szkoły historycznej. Andrzej Nowakowski Przedmowa Dzieje Polski średniowiecznej Romana Grodeckiego, Stanisława Zachorowskiego i Jana Dąbrowskiego zostają wznowione po blisko 70 latach od daty ich ukazania się. Minęła cala epoka nacechowana zarówno twórczym wysiłkiem na wielu polach, jak też działaniami godzącymi w naszą polską tradycję i w naszą narodową świadomość. Okupacja hitlerowska niszczyła ludzką i materialną substancję naszej nauki i kultury, a Polska Ludowa, szczególnie w latach sprzed paź­ dziernikowego przełomu, nachalną ideologią łamała jej ducha. I jed­ no, i drugie pokazało się bezskuteczne. Dobrze ukorzeniona i mająca silną naukową podbudowę polska tradycja nie poddawała się ani prze­ mocy, ani ideologicznym manipulacjom. Nie skutkowało zalecanie studentom w pierwszych latach „budowy socjalizmu” Dziejów Polski w zarysie Michała Bobrzyńskiego, które w swojej pesymistycznej wi­ zji polskiego procesu dziejowego mogły kryć jakiś zarodek siły zohy­ dzającej narodową przeszłość. Nie odniosła żadnego sukcesu synteza dziejów Polski opracowana przez historyków radzieckich (1954), nie pomogły rodzime próby nasycania ideologią obrazu naszej przeszło­ ści. Płaszczyzną odniesienia pozostały dla młodzieży studiującej i dla tych, którzy się historią interesowali, akademickie podręczniki po­ wstałe w dwudziestoleciu międzywojennym. Do nich należały przede wszystkim wznawiane właśnie krakowskie „trojaczki”. Ich nieliczne egzemplarze, znajdujące się w bibliotekach, były szybko zaczytywane 2 jerzy wyrozumski i stawały się coraz mniej dostępne. Do dziś są przez studentów poszu­ kiwane, choć nie brak innych opracowań. Dzieje Polski średniowiecznej były bardzo istotnym elementem budowy nauki w Polsce Odrodzonej, budowy świadomości Polaków w oparciu o rzetelne badania, wolne od nacisków ideologicznych i zgodne z sumieniem poszczególnych badaczy. Taką ideę wcielała już przed pierwszą wojną światową akademia Umiejętności, podejmując wydanie Encyklopedii polskiej. W 19 działach zamierzano przedstawić całość kultury polskiej w formie gruntownych syntetycznych opraco­ wań. Pierwsze tomy tego wielkiego zamierzenia ukazały się w 1912 r., natomiast w r. 1920 została ogłoszona Historia polityczna Polski. Wieki średnie – jako część pierwsza piątego tomu Encyklopedii. W przedsię­ wzięciu uczestniczyło sześciu autorów: Stanisław Zakrzewski, Stani­ sław Zachorowski, Oskar Halecki, Jan Dąbrowski, Stanisław Smolka i Fryderyk Papée. Z tego samego ideowego posiewu powstały krakow­ skie „trojaczki”, adresowane już z całą pewnością do młodzieży studiu­ jącej, choć nigdzie tego wyraźnie nie powiedziano. Łączy je z tamtym przedsięwzięciem nie tylko środowisko, w którym akademia Umiejęt­ ności (od r. 1919 Polska akademia Umiejętności) i Uniwersytet Jagiel­ loński silnie ze sobą współdziałały, ale wprost nazwiska autorów. Dwaj spośród trzech, spod których pióra wyszły „trojaczki”, uczestniczyli w opracowaniu tomu V–l Encyklopedii polskiej. Nowym autorem Dziejów Polski średniowiecznej był Roman Gro­ decki. Tekst Stanisława Zachorowskiego został w całości i bez zmian przejęty z Encyklopedii. autor bowiem zmarł w r. 1918 i już PaU dru­ kowała jego tekst pośmiertnie. W „trojaczkach” współautorzy opa­ trzyli go jedynie tu i ówdzie przypisami, aktualizującymi stan wiedzy o przedmiocie. Jan Dąbrowski, który był autorem II tomu „trojaczków”, przejął cały swój tekst z Encyklopedii; dotyczył on czasów andegaweń­ skich. Rozwinął tylko trochę ustępy wprowadzające w zagadnienie unii Polski z Litwą. Całkowicie nowym i oryginalnym jego opracowaniem są czasy jagiellońskie (1386–1506). Dzieje Polski średniowiecznej, od dawna nazywane przez studentów „trojaczkami”, zostały napisane przez autorów młodych. Roman Grode­ cki miał w chwili ich ukazania się lat 37, Stanisław Zachorowski zmarł w wieku lat 33, a Jan Dąbrowski liczył lat 36. Grodecki i Dąbrowski byli mocno zaangażowani w ruchu niepodległościowym. Wszyscy trzej wnieśli świeżość spojrzenia na dzieje Polski i dążność do zrozumienia przedmowa 29 zawiłego splotu czynników subiektywnych i obiektywnych, które te dzieje kształtowały. Ta postawa badawcza udziela się także czytelniko­ wi i pozwala mu te dzieje i poznać, i zrozumieć. ambicją autorów było przedstawić dzieje polskiego średniowiecza według aktualnego stanu wiedzy; stąd pewna aktualizacja tekstu Stani­ sława Zachorowskiego (sprzed 1918 r.). U każdego widoczne jest silne znamię badań źródłowych własnych lub przynajmniej weryfikowania poglądów przejmowanych od innych autorów. Trzej wybitni przedsta­ wiciele polskiej historiografii dali więc dzieło oryginalne, wewnętrznie spójne, mimo nieuniknionych różnic ujęcia, niezwykle bogate w treść, choć druga połowa XV i początek XVI w. zostały w nim opracowane bardziej skrótowo niż stulecia poprzednie. „Trojaczki” są w zasadzie polityczną historią polskiego średniowie­ cza, a w każdym razie historia polityczna zdecydowanie w nich prze­ waża. Wszyscy jednak autorzy poświęcili po parę ustępów problema­ tyce gospodarczo­społecznej, ustrojowej i kulturalnej. Nie jest to za­ pewne wystarczające w ramach kursu średniowiecznej Polski w świetle dzisiejszych potrzeb adepta historii. Trzeba jednak podkreślić wysoką kompetencję wszystkich trzech autorów także w tym zakresie. Roman Grodecki był bowiem profesorem historii gospodarczej i społecznej. Stanisław Zachorowski, jako prawnik, specjalizował się w zakresie ustroju i ustawodawstwa Kościoła w Polsce i miał być następcą Bo­ lesława Ulanowskiego na katedrze prawa kanonicznego. Wreszcie Jan Dąbrowski miał zawsze duże zrozumienie dla problematyki dziejów wewnętrznych Polski i chętnie poświęcał im uwagę. Dokonując dziś reedycji dzieła trzech krakowskich historyków sprzed blisko 70 lat, mamy na uwadze to, że jest ono wciąż przez stu­ dentów poszukiwane, a zatem potrzebne. Będzie nadal dostarczać bo­ gatej informacji o średniowieczu polskim, a w każdym razie stanie się na pewno źródłem inspiracji intelektualnej. Swoim bogactwem zachęci do pogłębienia studiów poprzez nowszą literaturę. Jego niedostępność tworzy istotną lukę w spojrzeniu na dorobek polskiej historiografii u progu naszej niepodległości. Mając na uwadze to, że „trojaczki” należą do klasyki naszej pod­ ręcznikowej literatury historycznej, nie ingerowano w tekst, nawet tam, gdzie dziś mamy na pewne sprawy inne niż autorzy poglądy. Postą­ piono podobnie, jak niegdyś przy pośmiertnej edycji w „trojaczkach” tekstu Stanisława Zachorowskiego, a mianowicie opatrzono go tu i ów­ 30 jerzy wyrozumski dzie przypisami. W obecnej reedycji Czytelnik znajdzie również sze­ reg przypisów; dla odróżnienia opatrzono je gwiazdką. Dotyczą one co prawda na pewno tylko części tych spraw, które po blisko siedemdzie­ sięciu latach wymagały zasygnalizowania jako inaczej dziś postrzega­ ne. Nie chodziło bowiem o skomentowanie całej bogatej treści dzieła, bo to byłoby niemożliwe i pewnie niecelowe. Poprawiono w paru miejscach ewidentne błędy, prawdopodobnie drukarskie, takie jak „stolica” zamiast „okolica” czy „przeciwnika” zamiast „poprzednika”. Takie błędy zdarzały się nieraz, gdy zecerzy robili skład z rękopisu, a nie z maszynopisu. Korekta też nie mogła wszystkiego wychwycić. Korzystając z egzemplarza „trojaczków” Ro­ mana Grodeckiego, mogłem w paru miejscach uwzględnić poprawki dokonane jego własną ręką. Tego rodzaju korektur nie uwzględniałem oczywiście w przypisach. W całym tekście książki dokonano natomiast modernizacji pisow­ ni według obowiązujących dziś zasad. Jest to wymóg edytorski doty­ czący tekstów nowożytnych. Nie ingerowano w styl, mimo iż ręka re­ daktorska mogła niejedną myśl uczynić czytelniejszą. Pozostały więc pewne powtórzenia, na które my dziś jesteśmy wyczuleni bardziej niż dawni autorzy. Pozostawiono też archaiczny niekiedy szyk zdań, bo on jest jednak cechą poszczególnych autorów. Tu i ówdzie poprawio­ no interpunkcję, ale tylko o tyle, o ile usuwa ona pewną niejasność myśli. Osobną sprawą są nazwy miejscowe na obszarach, które odpad­ ły od państwa polskiego w okresie piastowskim, a po drugiej wojnie światowej powróciły do macierzy. Nazwy te miały bądź brzmienie niemieckie, bądź w wersji spolszczonej w niektórych wypadkach od­ biegały od nazw dzisiejszych. Starano się tę sprawę uporządkować w ten sposób, że albo przywracano pierwotne nazwy polskie w przy­ jętym dziś brzmieniu, albo tam, gdzie nazw polskich dawniej nie było, przytaczano nazwę niemiecką, a w nawiasie podawano jej dzisiejszy odpowiednik polski. Pozostawiono bez zmian w poszczególnych partiach książki omó­ wienia bibliograficzne, bo one informują Czytelnika o jej bazie erudy­ cyjnej. Wszelkie uzupełnianie tych omówień byłoby także niedopusz­ czalną i wręcz mylącą ingerencją. Do nowszej literatury odsyłano za­ zwyczaj w przypisach do tekstu, a nadto na końcu I tomu zamieszczono złożoną z kilkudziesięciu nowszych pozycji książkowych bibliografię, przedmowa 31 która może posłużyć bardziej wnikliwemu Czytelnikowi jako wska­ zówka do dalszych studiów. Nie jest to w żadnym wypadku bibliografia wyczerpująca. Niech ta reedycja, służąc dzisiejszemu Czytelnikowi, będzie zara­ zem hołdem dla trójki świetnych badaczy polskiego średniowiecza. Jerzy Wyrozumski Wstęp Ujęcie dziejów Polski w wiekach średnich, jako zwartej całości, ma wystarczające uzasadnienie w stosowanym zazwyczaj podziale dzie­ jów powszechnych, w obrębie których pod koniec XV wieku dostrze­ gamy wieloraki przełom w stosunkach; symbolem tego przełomu jest rok 1492 i fakt odkrycia ameryki, – w dziejach Polski przesuwa się zwykle tę datę do roku 1506. Jeśli się jednak rozpatruje dzieje Polski same dla siebie, to choć r. 1492, względnie 1506, zatrzymuje pełne zna­ czenie daty rozgraniczającej, przecież chętniej używamy podziału na epokę piastowską, następnie zaś jagiellońską, która przeciąga się daleko poza koniec wieków średnich i wkracza głęboko w czasy nowożytne. W niniejszym opracowaniu, jakkolwiek przyjęto ramy chronologiczne średniowiecza, to jednak uczyniono to bez zamiaru odmawiania uzasad­ nienia podziałowi na epokę Piastów i Jagiellonów, a owszem z pełnym uznaniem dla racjonalności tego właśnie podziału. Okres piastowski jest niewątpliwie zwartą całością w obrębie na­ szych d z i e j ó w p o l i t y c z n y c h; jeśliby chodziło o uchwycenie zasadniczych cech, wyróżniających go od okresu następnego i charakte­ ryzujących jako odrębną całość, to należałoby się ich dopatrywać w e t­ n o g r a f i c z n o ­ n a r o d o w y m charakterze państwa Piastów, podczas gdy następnie, wskutek unii z Litwą, olbrzymie obszary litewsko­ruskie z takąż dwunarodową ludnością wpłynęły na przekształcenie jednolite­ go dotąd etnograficznie charakteru królestwa polskiego, a wzmógłszy w gwałtowny sposób jego potęgę militarną i gospodarczą, zapewniły Pol­ sce jagiellońskiej pod względem politycznym m o c a r s t w o w e stano­ wisko w Europie, zaś bezwzględną przewagę w Europie wschodniej. Zaranie dziejów zastaje już właściwie całą Polskę etnograficzną zjed­ noczoną pod pierwszą narodową dynastią. Cały ogrom pracy nad tym zjednoczeniem wykonany został w okresie wcześniejszym przez książąt, 34 jan dąbrowski, roman grodecki po których nagie tylko zostały imiona. Pierwsi historyczni władcy Pol­ ski umacniają tylko odziedziczoną po przodkach całość w ustawicznej walce z zagrażającymi niepodległości narodowej sąsiadami. Jeśli dobę piastowską podzielimy na mniejsze okresy, to o k r e s b o l e s ł a w o w­ s k i (do r. 1138) istotnie odcina się silnie od następnego. Gdy bowiem w rozbiciu dzielnicowym, jakie było następstwem statutu państwowego z r. 1138, na pierwszy plan wysunęło się wewnętrzne zadanie utrzy­ mania wspólności i jedności drobnych i coraz drobniejszych księstw, przy czym dynastia i Kościół odegrały ważną rolę czynników jedno­ czących, to w okresie bolesławowskim okazuje Polska jeszcze dużo zdolności do ekspansji, usiłując, po części skutecznie, przyłączyć do państwa oporniejsze dotąd wobec hasła unifikacji narodowej terytoria plemienne, jak Pomorze, lub przygarnąć krainy kresowe o ludności mie­ szanej wskutek zbiegającego się z dwóch stron osadnictwa (tzw. Grody Czerwieńskie), i w ten sposób ostatecznie skonsolidować państwo w jak najszerszych, najprzestronniejszych granicach etnograficznych. Okres rozbicia politycznego, zwany też dzielnicowym, ma w pierwszej swej połowie (do r. 1194 względnie 1211) pewien ośrodek koncentracyjny w postaci zasady senioratu i związanej z nim zwierzchności politycznej nad całą Polską; około niego obracają się dążenia wszystkich – tak po­ zytywne, celem podtrzymania tej zasady, jak i negatywne, pragnące ją obalić czy zmienić. Druga połowa tego okresu, pozbawiona takiej osi, jest okresem najsilniejszego rozbicia, wśród którego jednak wytwarzają się nowe podstawy odrodzenia politycznego. Dokonywa się ono pod postacią k r ó l e s t w a; jakkolwiek próby jego wskrzeszenia datują już ze schyłku XIII w., to jednak dokonane ono zostało właściwie – jeśli się weźmie pod uwagę i stosunek do świata zewnętrznego, i ogrom pracy nad zjednoczeniem wewnętrznym – przez Łokietka i Kazimierza Wiel­ kiego, których rządy królewskie stanowią łącznie ostatnią część okresu piastowskiego. Zaproszeni przez Krakowską Spółkę Wydawniczą do napisania dzie­ jów Polski w wiekach średnich, postanowiliśmy włączyć do naszego opracowania w. XIII i panowanie Władysława Łokietka w ujęciu do­ konanym przez nieodżałowanej pamięci naszego przyjaciela i kolegę Stanisława Zachorowskiego, a ogłoszonym w wyczerpanej obecnie Hi- storii politycznej Polski (Polska akademia Umiejętności r. 1919), które pod każdym względem odpowiadało założeniom, jakie wytknęliśmy so­ bie w naszej pracy. Za zgodą więc Rodziny śp. Zmarłego oraz Zarządu Polskiej akademii Umiejętności przedrukowane ono zostało w całości wstęp 35 w tomie pierwszym. Drobne poprawki w bibliografii tego opracowania, pochodzące od nas, ujęte zostały dla odróżnienia w klamry; uwagi na­ sze, dotyczące tekstu, zostały umieszczone w przypiskach. Staraniem naszym było przedstawić dzieje Polski w wiekach śred­ nich wedle dzisiejszego stanu nauki; w wielu jednak punktach uzupeł­ niać je musieliśmy badaniami własnymi, które w szczupłych ramach zarysu, podanego bez aparatu naukowego, nie zawsze można było na­ leżycie rozwinąć. Z konieczności główny nacisk paść musiał na stronę polityczną dziejów, acz staraliśmy się skreślić, chociażby w skromnych zarysach, także ewolucję gospodarczą i kulturalną średniowiecznej Pol­ ski, poświęcając jej bądź to odpowiednie ustępy w ciągu opowiadania, bądź nawet osobne rozdziały. W wykazach literatury podawaliśmy tylko rzeczy najważniejsze, po­ trzebne dla zorientowania czytelnika, nie kusząc się o zestawienie kom­ pletnej bibliografii, wprowadzającej w studia specjalne. Kraków, w maju 1926 r. Jan Dąbrowski, Roman Grodecki Dzieje Polski do roku 1194 NapiSa£ ROMaN GRODECKi Literatura przedmiotu W poniższym wykazie podaję jedynie najważniejsze prace i studia, w których czytelnik może znaleźć dokładniejsze, źródłowe uzasadnienie zapatrywań, przyjętych w niniejszym opracowaniu, albo też zapozna się z poglądami odmiennymi, które uznałem za właściwe odrzucić po dokład­ nej kontroli źródłowej. Wykaz ogranicza się do prac przeważnie najnow­ szych w tym sensie, że mimo niejednokrotnie dość dawnej daty wydania są one ostatnim głosem
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dzieje Polski średniowiecznej
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: