Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00084 008716 14651601 na godz. na dobę w sumie
Dziki ojciec. Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu - ebook/pdf
Dziki ojciec. Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 369
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7033-886-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Dziki ojciec to nie jest książka dla ojców. Nie tylko. To książka dla rodziców, małżeństw i narzeczonych, którzy chcą rozwijać swój pomysł na rodzinę, na wychowanie. Rytuały inicjacyjne zawsze pełniły ważną rolę w życiu ludzi i społeczeństw. W inicjacjach jest moc, którą można wykorzystać, by wychować dzieci w duchu wyznawanych wartości. Dzieci potrzebują, by stawiać im progi rozwojowe, wtajemniczać w nowe obszary życia, pozwalać na nowe obowiązki, dawać nowe przywileje. Jeśli ze strony rodziców i wychowawców zabraknie świadomej, pozytywnej strategii inicjacyjnej dla dzieci, bardzo prawdopodobne, że ich postawy i system wartości kształtować będą jedynie popkultura i rówieśnicy. Ale wtedy przeżycia inicjacyjne – takie jak pierwszy papieros, pierwsze piwo w tajemnicy przed rodzicami, pierwsze kontakty seksualne - poprowadzą je w zupełnie inną stronę.

Przedstawiając strategię pozytywnych inicjacji autor łączy w jedną całość psychologiczne i duchowe aspekty wychowania, a poprzez przykłady z życia wzbogacone zdjęciami sprowadza przekaz książki na poziom konkretu.

Książka może być cenną inspiracją dla psychologów, pedagogów i duszpasterzy, którzy zajmują się sprawami wychowania i wspierania rodzin.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

© Copyright by Szymon Grzelak 2009 Copyright © for this edition Wydawnictwo W drodze 2009 Redaktor Lidia Kozłowska Redaktor techniczny Justyna Nowaczyk Projekt okładki i stron tytułowych Piotr Łysakowski ISBN 978-83-7033-686-8 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze 2011 ul. Kościuszki 99, 60–920 Poznań tel. 061 852 39 62, faks 061 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl Druk i oprawa: UNI-DRUK, Luboń Wstęp Książkę tę dedykuję trzem ważnym dla mnie ojcom: – mojemu ojcu, Januszowi, któremu jako syn i jako chrześcija- nin zawdzięczam więcej, niż on sam przypuszcza (tak, Tato!); – ojcu mojego ojca, Czesławowi, który niedawno odszedł, pozo- stawiając niezatarty ślad wielkiej pogody ducha i życzliwości dla innych w następnych pokoleniach; – ojcu mojej mamy, Henrykowi, żołnierzowi powstania wielko- polskiego, który zginął w czasie II wojny światowej. 5 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu 6 Podziękowania S zczególne wyrazy wdzięczności kieruję do dr. Krzysztofa Woj- cieszka, który jako redaktor naczelny czasopisma „Świat Prob- lemów” zamieszczał kolejne artykuły dotyczące s t r a t e g i i p o z y- t y w n y c h i n i c j a c j i. Bez jego przekonania, że warto te treści publikować (nawet wbrew głosom przeciwnym), nie byłoby ani cyklu artykułów, ani, w konsekwencji, tej książki. Włożyłem wie- le pracy w pisanie nowych rozdziałów i znaczne rozbudowywanie oryginalnych artykułów, jednak nie znalazłbym czasu na rozpoczy- nanie pracy nad książką od zera. Dziękuję Basi i Władkowi Dąbrowskim, Magdzie i Antkowi Gugulskim, Teresie i Wiesławowi Łosiom oraz Kasi i Krzysztofowi Wojcieszkom za to, że zgodzili się na zamieszczenie krótkich opi- sów swoich pomysłów inicjacyjnych. Dziękuję mojej żonie, Agnieszce – pierwszej recenzentce tej książki – która trzeźwym spojrzeniem żony, matki i pisarki pomo- gła mi dokonać niezbędnych zmian i poprawek. Dziękuję córkom, Basi, Zosi, Janeczce i Róży, za to, że są takie, jakie są. Być Waszym ojcem to piękna przygoda. 7 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu 8 Wstęp D laczego „Dziki ojciec”? Dziki, bo ma Dzikie Serce. Bo odkrył je w sobie, oswoił i czer- pie z niego siłę. Tym czytelnikom, którzy nie wiedzą, o co chodzi, polecam książki Johna Eldredge’a*. Przedmiotem tej książki jest moc inicjacji w wychowaniu. Roz- maite ryty inicjacyjne opisuje się najczęściej u tzw. „dzikich”. To tam występuje całe ich bogactwo. Tymczasem „cywilizowani” za- tracają zdolność do myślenia w kategoriach przemyślanych progów i wyzwań stawianych nowemu pokoleniu. Pod tym względem bliżej mi sercem do „dzikich”. Dziki to także pełen pasji, a zarazem niekonwencjonalny. Stając się dzikim ojcem, dajemy sobie prawo do… dzikości! Co za ulga! Nie trzeba się przejmować taką czy inną poprawnością. A dlaczego ojciec? Bo w tej książce chcę się dzielić swoim do- świadczeniem. Zawsze jest ze mną moja żona. Razem myślimy * Dzikie serce. Tęsknoty męskiej duszy, przeł. J. Grzegorczyk, W drodze, Poznań 2003. 9 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu o wychowaniu, wspieramy się nawzajem. Jednak inicjacje to bar- dziej mój pomysł. To ja wnoszę dzikość w naszą rodzinę. Agnieszka wnosi inne rzeczy. Piękno, pełną spokoju siłę, kobiece nastroje… Po co jest ta książka? Po co komu refl eksja nad wychowaniem i nad ojcostwem pisana przez innego ojca? A do tego jeszcze liczne przykłady z jego własnej rodziny? Otóż nie po to, żebyś cokolwiek naśladował, przyszły lub obecny ojcze. Ani nie po to, byś terroryzowała jej treścią swojego męża, przyszła lub obecna żono i matko. Jest to tylko i n s p i r a c j a. Inspiracja do stworzenia własnej strategii pozytywnych inicjacji dostosowanej do własnego charakteru, stylu, do Waszych indywidu- alnych i małżeńskich pragnień i upodobań, do Waszych możliwości i ograniczeń. Nawiązuję do swoich doświadczeń z dzieciństwa i młodości. Po- daję przykłady pomysłów na progi i ryty inicjacyjne wymyślone dla moich dzieci i ożywiam to wszystko zdjęciami. Liczę, że to pomoże Ci zagłębić się we własne inicjacyjne wspomnienia. Te dobre i te złe. I obmyślić taką strategię pozytywnych inicjacji, która będzie w najlepszy sposób wprowadzała dziecko w wartości, zasady i na- wyki, które Ty uważasz za ważne i zechcesz mu przekazać. Zapraszam Cię do dzikiej konsumpcji tej książki. Na zasadzie szwedzkiego stołu. Bierz, ile chcesz z dowolnego rozdziału. Nie musisz czytać od początku, nie musisz po kolei. Jeśli książka nie 10 Wstęp ma być wzorem, a inspiracją, to także w sposobie sięgania do niej można kierować się impulsem i zdobyć na spontaniczność. W tej książce koncentruję się na wychowaniu dziecka do dwuna- stego roku życia. Wykorzystanie inicjacji w wychowaniu dojrzewa- jącego nastolatka to osobny, szeroki temat. Nadaje się na oddzielną pozycję. Chciałbym kiedyś ją napisać. I na koniec ostrzeżenie. Gdybyś poczuł, że pomysły inicjacyjne zawarte w tej książce, zamiast inspirować, przytłaczają Cię, proszę, przeczytaj wtedy pierwsze dwa akapity zakończenia. 11 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu 12 1 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu O co w tym chodzi? Stoję urzeczony nieprawdopodobnym widokiem. O krok przede mną skąpany w promieniach zachodzącego słońca Wielki Kanion Kolorado. Moje serce – chłopaka od małego prowadzonego na ta- trzańskie szlaki – otwiera się i chłonie majestat ciągnących się po horyzont rudopomarańczowych urwisk. Nie widać rzeki Kolorado. Tylko ostre cienie spadających w dół wąwozów. Mój ojciec też tam patrzy. Z błyskiem w oku zwraca się do mamy i do mnie: – „Zbie- gamy?”. Nie mogłem uwierzyć w swoje szczęście. O tej porze? Tuż przed zmierzchem? Tak bez żadnych plecaków? Przecież mieliśmy tylko spojrzeć na kanion i szukać kempingu, by rozbić namiot przed nocą. Chwilę później pędzimy w dół jak szaleni. Kilometr w pionie. Aż do płaszczyzn skalnych znaczących połowę wysokości kanionu. 13 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu W szalonym stanie uniesienia i radości patrzymy na wstęgę rzeki wijącą się kolejny kilometr niżej. Robimy zdjęcia, łapiąc ostatnie promienie słońca. Nieubłaganie dociera do nas świadomość, że za chwilę będzie noc, że nie mamy ze sobą ani namiotu, ani śpiwo- rów i że nie ma najmniejszych szans na to, by po ciemku wspiąć się z powrotem. Docieramy do niedużego kempingu Indian Gardens położonego w głębi kanionu. Obsługa stwierdza, że nasze problemy z noclegiem to nie ich biznes. Niczego nam nie pożyczą. Kładziemy się spać na gołej ziemi. Rodzice po bokach, ja w środku. W ten spo- sób próbują mnie chronić przed zagrożeniem ze strony skorpionów i grzechotników. Tak wygląda pierwszy obraz, który mi przychodzi do głowy, gdy w wyszukiwarce moich wspomnień kliknę hasła „dziki ojciec” i „ini- cjacje”. Był czerwiec 1978 roku. Głęboki PRL. Miałem jedenaście lat. W chwili, gdy zbiegałem do kanionu, moi koledzy z klasy jeszcze siedzieli w szkolnych ławkach. Ojciec był w Stanach na rocznym kontrakcie jako wykładowca. Większość jego zarobku poszła na kilkumiesięczny rodzinny wyjazd do USA. Rzecz nie do pomyślenia w tamtych czasach. Przecież w Polsce za te pieniądze można by się naprawdę dobrze urządzić. Mój ojciec tak nie myślał. Nie my- ślał również tak, jak jego amerykańscy znajomi z uniwersytetu. Gdy mówił, że wybieramy się na dwumiesięczną podróż dookoła USA starym garbuskiem, ludzie nie wierzyli. Po powrocie okazało się, że widzieliśmy więcej Ameryki niż ktokolwiek z nich. To jest właśnie dziki ojciec. I to jest moc inicjacji. Nie musi być egzotycznej scenerii. Ale musi być mocne przeżycie. Przeżycie nowe. I kochający ojciec, kochająca matka, którzy w to nowe wprowadza- ją. I którzy tym nowym sami żyją. 14 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu Mój ojciec nie planował żadnej inicjacji. Po prostu był sobą i robił to, co dyktowało mu serce. Dostarczył mi jednak przeżyć, z którymi nie mogły się równać potajemne przygody z kolegami. I dał lekcję odwagi i fantazji, której konsekwencje okazały się trwałe. Owocują teraz w moim ojcostwie. S trategia pozytywnych inicjacji to pomysł na wychowanie i pro- fi laktykę, który się zrodził na pograniczu moich doświadczeń zawodowych i osobistych. Kolejne elementy strategii opracowywa- łem jako ojciec, czyniąc to na potrzeby wychowania czterech córek. Ponieważ jestem psychologiem od lat zaangażowanym w sprawy wychowania i profi laktyki, tworzyłem strategię, posiadając zasób przemyśleń dotyczących szans i zagrożeń związanych z rozwojem dzieci i młodzieży. Każdy krok omawiałem z moją żoną, Agnieszką, autorką bajek profi laktycznych dla dzieci, powieści dla młodzieży, a także realizatorką warsztatów dla rodziców i wychowawców. Przy- świecał nam taki cel: wychować silne i odporne dzieci. Przygotować je do stawienia czoła światu i jego zagrożeniom. Wiedzieliśmy, że to zadanie, w którym nikt nas nie zastąpi. Po kilku latach widać było wyraźnie, że koncepcja się sprawdza, a nam wciąż przychodzą do głowy nowe pomysły na pozytywne ini- cjacje. Zacząłem więc prezentować strategię pozytywnych inicjacji na szkoleniach dla nauczycieli, konferencjach dla rodziców, spotka- niach przygotowawczych dla narzeczonych, zajęciach dla studen- tów, warsztatach dla licealistów. Zainteresowanie było bardzo żywe. 15 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu Od entuzjazmu poprzez zaciekawienie aż do szoku (sporadycz- nie z domieszką oburzenia). Nie dało się ukryć faktu, że strategia i n s p i r u j e. Pytano mnie, gdzie o tym można przeczytać. Ta książ- ka ma odpowiedzieć na powstałe zapotrzebowanie. Wyjaśnijmy kluczowe pojęcia. Strategia to – według słownika Kopalińskiego – „t e o r i a i p r a k- t y k a p r z y g o t o w a n i a i p r o w a d z e n i a w i e l k i c h o p e r a- c j i i k a m p a n i i w o j e n n y c h”. Wychowanie to niewątpliwie wielka operacja. Profi laktyka problemów dzieci i młodzieży też. Prowadzi ją i wspomaga armia rodziców, wychowawców, pedago- gów, psychologów, duchownych i samorządowców. To w skali ma- kro. W skali odpowiedzialności za rozwój pojedynczego człowieka wielkość operacji może być mierzona długimi latami wysiłków ro- dziców i wszystkich, którzy ich wspierają. Dobra strategia, zgodnie z defi nicją, musi być oparta na dobrej teorii, musi być dobrze przy- gotowana i musi przynosić oczekiwane owoce. Użycie słowa „stra- tegia” w kontekście wychowania z pewnością nie jest nadużyciem. Drugi termin kluczowy to i n i c j a c j a. Oznacza ona „wtajemni- czenie” (łac. initiatio) lub „początek” (łac. initium). Wprowadzenie nazwy „strategia pozytywnych inicjacji” jest przemyślane. Chodzi o całościowy pomysł opierający wychowanie na dobranych do etapu rozwojowego „dobrych wtajemniczeniach” czy „dobrych początkach”. Dobre początki, wtajemniczenia, w któ- re bezpiecznie wprowadza znaczący dla dziecka dorosły, zostają ułożone w całościowy system, który wspiera rozwój dziecka od lat przedszkolnych, aż po próg dorosłości. 16 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu Negatywne inicjacje Gdy w gronie ludzi zajmujących się zawodowo wychowaniem lub profi laktyką problemów dzieci i młodzieży pytam o skojarze- nia ze słowem „inicjacja”, szybko pojawia się cała lista. Większość z nich odnosi się do zachowań ryzykownych lub problemowych młodzieży: inicjacja nikotynowa, alkoholowa, narkotykowa, seksu- alna… Oto kontekst wtajemniczeń i początków, w które wchodzi znaczna część młodych ludzi. Dlaczego? Odpowiadam przewrotnie: Bo takie są prawa rozwoju. Bo młodzież ma aspiracje. Młodzi lu- dzie chcą być dorośli, chcą, by tak ich postrzegano, chcą być trakto- wani poważnie, chcą doznać wtajemniczenia, chcą odkrywać nowe horyzonty, chcą doświadczać życia, chcą podejmować wyzwania. Podejmowanie inicjacji jest wyrazem naturalnych potrzeb. To nie determinuje jednak ani kierunku, ani rodzaju podejmowanych wy- zwań. Tu stawiam ważną tezę: Jaka kultura – takie wtajemniczenia. Jakie społeczeństwo – takie inicjacje. W dobie kryzysu rodziny przed dużą częścią młodego pokolenia nikt nie stawia pozytywnych wyzwań, do których młodzi pragnęliby dorastać. A jeśli wyzwania są stawiane, to często brakuje wsparcia w ich podej- mowaniu. Brak pozytywnych wyzwań i brak wsparcia wynikają z problemów świata dorosłych, którym w codziennym zabieganiu trudno jest znaleźć czas na coś więcej niż podstawową opiekę nad dzieckiem. Aby stawiać wyzwania dorasta- jącemu dziecku, trzeba być dla niego pozytywnym i bliskim autory- tetem. Z biegiem lat, gdy dziecko jest starsze, staje się to coraz trud- Jaka kultura – takie wtajem- niczenia. Jakie społeczeństwo – takie inicjacje. 17 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu niejsze dla rodziców. Wiek dojrzewania wiąże się ze zwiększonym krytycyzmem wobec autorytetów, rodzice i wychowawcy są spraw- dzani i testowani przez dziecko pod kątem autentyczności i wiary- godności. Dorosły, który stawia wyzwania, musi być wiarygodny. Musi żyć w zgodzie z tym, co mówi. Musi sam być wtajemniczony w to, w co wtajemnicza. Ponadto musi umieć wspierać młodszego w przekraczaniu progu, no i znaleźć na to czas. W praktyce więc często zdarza się, że rozwojowe potrzeby młodych ludzi popychają ich w stronę tych wtajemniczeń, które akurat są pod ręką. Przekra- czają nowe progi samopas. Rówieśnicy lub parę lat starsi koledzy odgrywają rolę wprowadzających i stawiają wyzwania. Paradok- salnie, wspierają także młodszych w podejmowaniu tych wyzwań. Pierwszy papieros pod okiem kolegów, pierwsze piwo. Pierwsze upojenie alkoholem i odurzenie różnymi narkotykami. Ostre fi lmy porno i nauka masturbacji. Pierwsza kradzież, pierwsza prawdziwa bójka w wojnie podwórkowych gangów. Mnóstwo cennej adrenali- ny. Awans społeczny. Młody człowiek jest wtajemniczony i zaczyna wtajemniczać następnych, którzy patrzą w niego jak w obrazek, bo nie miał im kto postawić pozytywnych wyzwań. Na podobnej zasa- dzie rozwija się mechanizm fali w wojsku, niektórych internatach czy szkołach. Są to zwyrodniałe formy inicjacji. Problem gangster- skich inicjacji w wojsku dotyka także armię USA. Jedna z nich to tzw. „jump-in” – inicjacja, której doświadczył kilka lat temu sierżant Johnson, gdy w parku nieopodal bazy w Niemczech wyskoczyło na niego ośmiu jego kolegów z gangu i pobiło go. Niestety, Johnson tego gangowego wtajemniczenia nie przeżył. Jednym słowem, inicjacje odbywają się, czy tego chcemy, czy nie. A inicjacje negatywne mają zasadniczą przewagę nad pozytyw- nymi. Są łatwe. Nie trzeba do nich ani specjalnej wiedzy, ani siły 18 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu charakteru, ani silnego kręgosłupa moralnego. Inicjacje negatywne idealnie pasują do klimatu społeczeństwa konsumpcyjnego, gdzie po iluzję szczęścia sięga się bez wysiłku. Ot, batonik, który cię uszczę- śliwi! Jeszcze więcej darmowych impulsów, a będziesz miał wokół siebie krąg przyjaciół! Wypij nasze piwko, a uzyskasz moc poskra- miania żywiołów!... W łatwą inicjację łatwo jest też wprowadzać. Autorytet, który wprowadza, jest w pełni wiarygodny. Też wypił. Też wypalił skręta. Też pobił. Poza tym autorytet ten udziela wspar- cia. Zwyrodniałą formą wsparcia jest tu presja rówieśnicza, presja grupy. Negatywne inicjacje w połączeniu z klimatem atrakcyjności, jaki daje robienie rzeczy zabronionych, oraz z presją grupy, mogą odgrywać bardzo istotną rolę w gubieniu się przez młodzież na tak zwanych ścieżkach ryzyka. O tym, że w obecnym pokoleniu zapotrzebowanie na inicjacje jest żywe, świadczyć też mogą moje obserwacje z podróży inter- netowych. Gdy wyszukiwałem strony pod kątem hasła „inicjacja”, znalazłem szereg gier komputerowych, których ważnym aspektem jest poddawanie wirtualnych bohaterów obrzędom inicjacyjnym. A więc wirtualne inicjacje wirtualnych postaci. Ta forma wtajem- niczeń nie może być zaliczana do negatywnych (z wyjątkiem osób uzależnionych od gier), natomiast niewątpliwie wirtualne przekra- czanie progów przez fi kcyjnych bohaterów jest nieprzydatne pod względem rozwojowym. Kogoś, kto żyje kontaktem z komputerem, ekranowe inicjacje mogą zepchnąć na jałowy bieg, dając złudze- nie podejmowania wyzwań, które w świecie realnym na nic się nie przekładają. 19 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu Co robić? Jeśli my, dorośli, nie dostarczymy dzieciom i młodzieży inicja- cji pozytywnych, jeśli niczego nie zaproponujemy, możemy być pewni, że wielu młodych sięgnie po inicjacje negatywne. W dobie zalewu popkultury oraz kryzysu tradycyjnej religijności i rodziny nie wystarczy biernie zdać się na to, co jest. Dotyczy to zwłaszcza nas, rodziców. Jednym z rozwiązań jest opracowanie własnej strate- gii pozytywnych inicjacji. Takiego sposobu wprowadzania dziecka w świat, który w pełni wykorzysta progi inicjacyjne obecne w na- szej kulturze czy wierze. Warto także tworzyć nowe progi i nowe ryty inicjacyjne. To ostatnie wydaje się konieczną odpowiedzią na obumieranie rytów tradycyjnych. Żyjemy w czasach pluralizmu i in- dywidualizmu. Dziś każdy ma prawo do wyrażania swojego zdania czy poglądu bez obawy o sankcje prawne. Cenimy sobie indywi- dualną wolność i nasze prawa. Kreu- jemy własny styl życia. Możemy też stworzyć swój styl wychowania. Ktoś może się wzburzyć: „To nie wystarczy po prostu dobrze wycho- wywać dziecko? Kochać je, poświę- cać mu czas, wprowadzać w świat wartości?”. Tak, to może wystarczyć. Ale... Mój wzrok skierował się na skraj biurka, przy którym piszę. Sięgnąłem po pożółkłą kartkę pocztową. Osiemnaście lat temu na wyprawie rowerowej z przy- jacielem zatrzymaliśmy się w wiosce u podnóża Pirenejów, gdzie urodził się św. Wincenty à Paulo. Spojrzałem na tę kartkę i po pro- Jeśli my, dorośli, nie dostarczy- my dzieciom i młodzieży inicja- cji pozytywnych, jeśli niczego nie zaproponujemy, możemy być pewni, że wielu młodych sięgnie po inicjacje negatywne. 20 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu stu musiałem ją kupić. Widnieje na niej napis: l’amour est inven- tif jusqu’a l’infi ni – „miłość jest twórcza aż do nieskończoności”. Tw or z e n i e może być pasją kochającego rodzica, kochającego wychowawcy, specjalisty od profi laktyki, duchownego. Tworzenie strategii pozytywnych inicjacji, dostosowanej do własnych doświad- czeń i przekonań oraz do własnej roli i kontekstu (inaczej rodzic, inaczej wychowawca, inaczej lider grupy młodzieżowej), może być fascynującym zadaniem, które zwiększy satysfakcję z wysiłków wychowawczych. A im bliższa, głębsza i trwalsza więź, tym więk- sze możliwości wtajemniczania. Największe możliwości mają więc rodzice. Rzut oka na istniejące inicjacje Ideą inicjacji jest wprowadzanie młodszych przez starszych, nie- doświadczonych przez doświadczonych, niewtajemniczonych przez wtajemniczonych. Inicjacje określone są przez społeczeństwo – w tym szczegól- nie przez świat dorosłych. Sytuują się w kontekście określonej kultury, trady- cji, religii. W każdej religii znajdziemy ryty inicjacyjne. Chrzest, pierwsza spo- wiedź, Pierwsza Komunia i bierzmowa- nie u katolików, bar micwa u żydów, amrit sanskar u sikhów czy rozciągające się aż na 17 etapów (od poczęcia po kremację) rytuały samskara u hinduistów. W kulturach pierwotnych obecne są róż- ne ryty inicjacyjne wprowadzające w dorosłość, a za archetypiczny Zdrowa kultura, mocno zako- rzeniona tradycja, żywa reli- gia – wszystkie one mogą być źródłem inicjacji, które mają ogromne znaczenie dla dzieci i młodzieży. 21 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu przykład służyć mogą różne formy prób i rytuałów związanych z pa- sowaniem na wojownika. Inicjacja ma sens, jeśli wią- że się z wtajemniczeniem, wprowadzeniem w coś, co jest autentycznie uważane za ważne przez rodziców i inne autorytety. Zdrowa kultura, mocno zakorzeniona tradycja, żywa religia – wszy- stkie one mogą być źródłem inicjacji, które mają ogromne znaczenie dla dzieci i młodzieży. Inicjacja ma sens, jeśli wiąże się z wtajemniczeniem, wpro- wadzeniem w coś, co jest autentycznie uważane za istotne przez rodziców i inne autorytety. Jeśli wtajemniczenie przemienia się w martwą tradycję, w nieznaczącą for- mę obyczajową pozbawioną treści – traci swoją wychowawczą moc. Obecnie w wielu wypadkach tradycyjne inicjacje przemieniają się w taki właśnie pusty rytuał. Współczesna kultura nie potrafi często dostrzec ich głębi. A religiom zawsze gro- zi rytualizacja, jeśli tylko zabraknie żywego doświadczenia sacrum – przenikającego serce, osobistego spotkania z Bogiem. Współczesna kultura masowa nie dostarcza pozytywnych wzorców inicjacji. Wręcz przeciwnie. Wykorzystuje niespełnione pragnienie wtajemniczeń w ce- lach komercyjnych. Natomiast moc wychowawcza religii słabnie, jeśli dorośli, z którymi dziecko jest związane, traktują jej przesłanie z przy- mrużeniem oka. Znaczenie inicjacji religijnych dla rozwoju dziecka w dużej mierze uzależnione jest od tego, czy dorośli swoim własnym życiem i przykładem pokazują dziecku, jak ważne są wartości, w któ- re te inicjacje wprowadzają. Jakim inicjacjom poddane jest przeciętne polskie dziecko? Gdy pytam rodziców, nauczycieli lub studentów o inicjacje obecne we współczesnej polskiej kulturze, wymieniają zwykle Pierwszą Ko- 22 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu munię i bierzmowanie. Po chwili refl eksji dodają moment pójścia do przedszkola, pójścia do szkoły i osiemnaste urodziny. I to by było na tyle. Czasem ktoś wspomni maturę. Pierwsza Komunia i bierzmowanie to wciąż powszechne u nas inicjacje religijne. W poszczególnych rodzinach wtajemniczenia te mogą bardzo dobrze spełniać swoją funkcję. Kondycja Pierwszej Komunii jako inicjacji ma się na pewno znacznie lepiej niż bierzmo- wania, które złośliwi z pewną przesadą nazywają sakramentem po- żegnania z Kościołem. Pierwsza Komunia to wielkie przeżycie dla dziecka, dla rodziców, dla społeczności parafi alnej. Dziecko zostaje dopuszczone do pełnego uczestnictwa we Mszy Świętej, co ma wymiar za- równo religijny, jak i społeczny. Twier- dzę jednak, że potencjał inicjacyjny Pierwszej Komunii pozostaje najczęś- ciej w znacznej mierze niewykorzysta- ny. A tym bardziej bierzmowania, które przez część młodzieży nie jest postrze- gane jako istotny próg inicjacyjny. W budowaniu rodzinnej strate- gii pozytywnych inicjacji powinno się wykorzystywać i podkreślać inicjacje religijne, odwoływać się do tradycji wyznania, w którym dziecko jest wychowywane. Dobrze przeprowadzone inicja- cje religijne mogą mieć bardzo znaczący wpływ na rozwój dzie- cka, a potem młodego człowieka, gdyż integrują wszystkie aspek- ty bycia człowiekiem: cielesny, emocjonalny, rozumowy, ducho- wy i społeczny. Inicjacje typu religijnego w założeniu mają bardzo głęboki charak- ter. Jest to wieloaspektowe wprowadzanie w pewną postawę wobec życia, sposób odniesienia do sacrum, do samego siebie, do innych lu- dzi. Religie spajają społeczności i wzmacniają rodziny. Nie na darmo w opracowaniach naukowych więź z rodziną i religijność zaliczane są do podstawowych czynników chroniących młodzież przed podejmo- 23 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu waniem zachowań ryzykownych i problemowych. Dobrze przepro- wadzone inicjacje religijne mogą mieć bardzo znaczący wpływ na rozwój dziecka, a potem młodego człowieka, gdyż integrują wszyst- kie aspekty bycia człowiekiem: cielesny, emocjonalny, rozumowy, duchowy i społeczny. Rzecz w tym, by rzucały wyzwanie na miarę wieku i dojrzałości, a nie poniżej. Pozostałe progi inicjacyjne powszechne w polskiej kulturze nie są aż tak wieloaspektowe, jak inicjacje religijne. Koncentrują się na aspekcie poznawczym lub społecznym, albo na obu jednocześnie. W maturze więcej jest pierwiastka poznawczego, w osiemnastce więcej społecznego (zmiana statusu wobec prawa), a moment pój- ścia do przedszkola i szkoły łączy oba te pierwiastki. Nie chcę teraz nawiązywać do każdej z tych inicjacji. Wrócę do nich w kolejnych rozdziałach. Wolę skupić uwagę na tym po- czątku, który w warunkach polskich łączy w sobie dwie cechy: jest powszechnie obecny i, na swoją miarę (ograniczoną do wymiaru po- znawczego i społecznego), jest chyba najlepiej wykorzystany przez dorosłych do wprowadzania dzieci w n o w e. Mam na myśli ini- cjację szkolną. Krótki komentarz do tej inicjacji pozwoli nam doj- rzeć w powiększeniu niektóre ważne aspekty znaczącego wtajem- niczenia. Pierwszy dzień w szkole i wszystko, co się z tym wiąże, to wielkie wydarzenie. Dzieci się przejmują, rodzice też. Początek prawdzi- wej nauki to ważny próg rozwoju poznawczego. Bycie uczniem to zupełnie nowa rola społeczna, którą dziecko będzie nosić od tego momentu przez wiele kolejnych lat. Przejście tej inicjacji może się wiązać ze zdobyciem nowej tożsamości, wzrostem samodzielności i odpowiedzialności, a w konsekwencji zdrowego poczucia własnej wartości. To, jak dziecko przeżyje inicjację szkolną, zależy od ro- 24 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu Autorytety powinny współ- pracować i wzajemnie się umacniać w przeprowadza- niu dziecka przez progi ży- ciowych wtajemniczeń. dziców i nauczycieli. Rodzice przeżywają pójście przez dziecko do szkoły, kupując z nim razem piórnik, zeszyty i podręczniki. Szko- ły wzmacniają często znaczenie inicjacji szkolnej, organizując ślu- bowania, a niektórzy duszpasterze pod- kreślają ten moment poprzez uroczyste święcenie tornistrów i przyborów szkol- nych. W parafi i Świętego Kazimierza w Kobyłce, w której mieszkam, niedawno odbywało się takie święcenie. W czasie całej Mszy wszystkie tornistry pierwszaków leżały na stopniu oł- tarza, co samo w sobie przemawiało do zgromadzonych. W czasie kazania ksiądz rozmawiał z dziećmi, które radośnie pokazywały na jego prośbę zawartość plecaków. Mówiąc o szkole i znaczeniu na- uki, duszpasterz płynnie dołączył do inicjacji szkolnej aspekt du- chowy. I słusznie. Autorytety powinny współpracować i wzajemnie się umacniać w przeprowadzaniu dziecka przez progi życiowych wtajemniczeń. Generalnie, gdy dziecko idzie do szkoły, dorośli dają mu kilka jasnych sygnałów. Jesteś starszy. Wchodzisz w nowy etap. Czekają cię nowe wyzwania. Jesteśmy z tobą i przeżywamy to z tobą. Rów- nież dla nas ma to znaczenie. Szkoła jest ważna. Nauka jest ważna. Wierzymy, że dasz sobie radę. Chyba niewiele jest dzieci, które tę inicjację przegrywa. Ale zda- rza się. Na przykład, gdy tata jest pijany i nie wie nawet, że dzie- cko idzie do szkoły. Albo gdy dziecko przeżywa początki szkoły w atmosferze krytyki, porównań ze zdolniejszym rodzeństwem i bez odpowiedniego wsparcia emocjonalnego czy należnej uwagi dorosłych. 25 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu Zaproszenie Skoro inicjacje pozytywne w naszej kulturze mają charakter szczątkowy, a inicjacje negatywne się mnożą i są łatwo dostępne, nie może na tym polu zabraknąć inicjatywy rodziców i innych waż- nych dla dziecka dorosłych. Przed nami – rodzicami, wychowawcami, specjalistami od pro- fi laktyki, duszpasterzami, liderami grup – otwiera się możliwość włączenia się w tworzenie nowej kultury wychowania. Takiej, któ- ra odwołuje się do istniejących wtajemniczeń i nadaje im właściwe znaczenie i która dzięki naszemu twórczemu wysiłkowi wzbogaci się o nowe progi i rytuały inicjacyjne dostosowane do dzisiejszych czasów. Strategii, etapów, progów i rytów może i powinno być tak wiele, jak bardzo my, dorośli, jesteśmy różnorodni. W kolejnych rozdzia- łach tej książki zamierzam pokazać kluczowe cechy dobrych ini- cjacji, posługując się przede wszystkim przykładem strategii wpro- wadzanej przeze mnie i moją żonę w naszej rodzinie. Wychowanie naszych dzieci nie dobiegło jeszcze końca. Nie znamy jego osta- tecznych rezultatów. Mogę się jednak posłużyć tylko takimi przy- kładami, jakie dobrze znam. Liczę na to, że z czasem, wśród czytel- ników tej książki i uczestników warsztatów o strategii pozytywnych inicjacji, pojawią się tacy, którzy swoimi pomysłami i doświadcze- niami wzbogacą mnie i innych. Może następną książkę napiszemy wspólnie? Starałem się o to, by połączyć konkretne przykłady z życia z re- fl eksją psychologiczną i duchową. Wykorzystanie mocy inicjacji 26 Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu w wychowaniu jest możliwe tylko przy integracji tych trzech wy- miarów. Nie da się jednak tworzyć dobrych pomysłów inicjacyjnych wyłącznie w odniesieniu do cudzych doświadczeń. Trzeba także przywołać te własne. Właśnie ze względu na cenną różnorodność osobistych doświadczeń, nie możemy zmierzać ku jednej strategii pozytywnych inicjacji. Żeby ta książka mogła lepiej spełnić swoją funkcję, postanowi- łem zamieścić w wybranych miejscach ramki, pomocne w przypo- mnieniu sobie własnych doświadczeń inicjacyjnych. Zachęcam, byś poświęcił(a) trochę czasu i uwagi postawionym tu pytaniom. Zaan- gażuj swoją pamięć, dobre i złe wspomnienia. Przywołaj związane z nimi uczucia. Jeśli to zrobisz, lektura tej książki może być dla Cie- bie nie tylko przeżyciem intelektualnym, ale konkretnym krokiem na Twojej drodze rodzica, wychowawcy, psychologa, duszpasterza. 27 Dziki ojciec – Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu Zanim przejdziesz do dalszej lektury, postaw sobie w głębi serca pytania: Jakiego człowieka chcę wychować? Ku czemu wychowuję moje dziecko? Jaki widzę przed sobą cel wychowa- nia? Jaki ma być jego owoc? (Nie daj się zwieść myśli, że za- równo pytania, jak odpowiedzi są oczywiste i nie warto się nimi zajmować). Zapisz poniżej odpowiedzi na te pytania swoimi słowami: (cid:2) Po wykonaniu tej pracy, wciągnij w nią swojego współmał- żonka. Poproś go (ją) o samodzielne sformułowanie celu wy- chowania Waszego dziecka, własnej listy cech człowieka, które- go chce ukształtować. Na koniec porozmawiajcie o tym. Zastanówcie się, które rze- czy są dla Was najważniejsze, a które drugoplanowe. Zaznaczcie te najważniejsze. To Wasz azymut. Trzeba go mieć przed ocza- mi. Trzeba widzieć cel, by szukać najlepszych sposobów do jego osiągnięcia. 28 Spis treści Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. Strategia pozytywnych inicjacji w wychowaniu. . . . . . . 13 2. Pozytywne inicjacje małego dziecka . . . . . . . . . . . . 29 3. Od Pierwszej Komunii do fi niszu dzieciństwa . . . . . . . 69 4. Poczęcie, narodziny i postrzyżyny – rola ojca w kluczo- wych momentach rozwoju dziecka . . . . . . . . . . . . . 97 5. Rytuały cykliczne w strategii pozytywnych inicjacji . . . . 123 6. Inicjacje tematyczne w strategii pozytywnych inicjacji – przeżywanie bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 7. Wtajemniczenie w sprawy seksualności . . . . . . . . . . 175 8. Prowadzenie ku spotkaniu z Bogiem . . . . . . . . . . . . 227 9. Rozwój małego dziecka a wychowanie . . . . . . . . . . . 265 10. Metody wychowawcze hamujące i wspomagające roz- wój dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 11. To, co się nie zmieściło w poprzednich rozdziałach . . . . . 307 367 Spis treści Dodatek 1. Akademia Przedszkolna – pomysł do wykorzystania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 Dodatek 2. Poród domowy – intymna inicjacja z dyskretnym towarzyszeniem położnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 Dodatek 3. Seksualizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 368
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dziki ojciec. Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: