Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00311 007921 11008032 na godz. na dobę w sumie
ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I - książka
ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I - książka
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0626-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> podstawy komputera >> podstawy obsługi komputera
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jeśli i Ty chcesz się legitymować certyfikatem potwierdzającym Twoje umiejętności, musisz przejść przez trudny egzamin. Książka 'ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik' będzie dla Ciebie nieocenioną pomocą. W dwutomowym poradniku znajdziesz wszystkie informacje potrzebne do zdania egzaminu ECDL. Materiał podzielony tu został na moduły obejmujące taki zakres wiadomości, jaki jest wymagany przez odpowiadające im pytania egzaminacyjne. Czytając tom I, poznasz budowę komputera, a także zasady korzystania z systemu operacyjnego i sieci komputerowych. Dowiesz się, z jakich elementów składa się typowy zestaw komputerowy, do czego można zastosować komputer osobisty i jakie możliwości oferuje Ci internet.

ECDL (skrót od ang. European Computer Driving License), czyli Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych, jest dokumentem potwierdzającym, że jego posiadacz zdobył i potrafi wykorzystać wiedzę oraz praktyczne umiejętności w zakresie:

Co daje ECDL
Certyfikat ECDL w obiektywny sposób zaświadcza o posiadaniu wiedzy i umiejętności komputerowych niezbędnych do codziennego używania komputera do pracy oraz w życiu codziennym.

Dla kogo jest ECDL
Dla pracodawcy: jest obiektywnym źródłem informacji na temat rzeczywistych umiejętności w zakresie obsługi komputerów przyszłego lub obecnego pracownika. Otrzymanie certyfikatu ECDL może też służyć podniesieniu kwalifikacji zawodowych pracowników i doskonaleniu ich umiejętności.
Dla pracownika: jest poświadczeniem określonego i uznawanego w Europie oraz poza nią poziomu wiedzy i umiejętności w zakresie obsługi komputera. Może być przepustką do awansu.
Dla poszukującego pracy: jest dokumentem mogącym pomóc w znalezieniu pracy, szczególnie w dobie powszechnego wykorzystywania komputerów oraz budowy społeczeństwa informacyjnego.
Dla ucznia i studenta: jest dobrym wyznacznikiem, ile trzeba umieć w zakresie obsługi komputera, żeby poradzić sobie w przyszłości na rynku pracy.

Certyfikat ECDL w Polsce jest wydawany i nadzorowany wyłącznie przez Polskie Towarzystwo Informatyczne (PTI).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ECDL. Europejski Certyfikat Umiejêtnoœci Komputerowych. Przewodnik. Tom I Autor: Leszek Litwin ISBN: 978-83-246-0626-9 Format: 158235, stron: 208 Jeœli i Ty chcesz siê legitymowaæ certyfikatem potwierdzaj¹cym Twoje umiejêtnoœci, musisz przejœæ przez trudny egzamin. Ksi¹¿ka „ECDL. Europejski Certyfikat Umiejêtnoœci Komputerowych. Przewodnik” bêdzie dla Ciebie nieocenion¹ pomoc¹. W dwutomowym poradniku znajdziesz wszystkie informacje potrzebne do zdania egzaminu ECDL. Materia³ podzielony tu zosta³ na modu³y obejmuj¹ce taki zakres wiadomoœci, jaki jest wymagany przez odpowiadaj¹ce im pytania egzaminacyjne. Czytaj¹c tom I, poznasz budowê komputera, a tak¿e zasady korzystania z systemu operacyjnego i sieci komputerowych. Dowiesz siê, z jakich elementów sk³ada siê typowy zestaw komputerowy, do czego mo¿na zastosowaæ komputer osobisty i jakie mo¿liwoœci oferuje Ci internet. ECDL (skrót od ang. European Computer Driving License), czyli Europejski Certyfikat Umiejêtnoœci Komputerowych, jest dokumentem potwierdzaj¹cym, ¿e jego posiadacz zdoby³ i potrafi wykorzystaæ wiedzê oraz praktyczne umiejêtnoœci w zakresie: • obs³ugi komputera • u¿ytkowania popularnych programów (edytorów tekstu, arkuszy kalkulacyjnych i innych) • przygotowania prezentacji • swobodnego korzystania z internetu Co daje ECDL Certyfikat ECDL w obiektywny sposób zaœwiadcza o posiadaniu wiedzy i umiejêtnoœci komputerowych niezbêdnych do codziennego u¿ywania komputera do pracy oraz w ¿yciu codziennym. Dla kogo jest ECDL Dla pracodawcy: jest obiektywnym Ÿród³em informacji na temat rzeczywistych umiejêtnoœci w zakresie obs³ugi komputerów przysz³ego lub obecnego pracownika. Otrzymanie certyfikatu ECDL mo¿e te¿ s³u¿yæ podniesieniu kwalifikacji zawodowych pracowników i doskonaleniu ich umiejêtnoœci. Dla pracownika: jest poœwiadczeniem okreœlonego i uznawanego w Europie oraz poza ni¹ poziomu wiedzy i umiejêtnoœci w zakresie obs³ugi komputera. Mo¿e byæ przepustk¹ do awansu. Dla poszukuj¹cego pracy: jest dokumentem mog¹cym pomóc w znalezieniu pracy, szczególnie w dobie powszechnego wykorzystywania komputerów oraz budowy spo³eczeñstwa informacyjnego. Dla ucznia i studenta: jest dobrym wyznacznikiem, ile trzeba umieæ w zakresie obs³ugi komputera, ¿eby poradziæ sobie w przysz³oœci na rynku pracy. Certyfikat ECDL w Polsce jest wydawany i nadzorowany wy³¹cznie przez Polskie Towarzystwo Informatyczne (PTI) Spis treści Wstęp — od autora .......................................................................... 7 Rozdział 1. Moduł 1. Podstawy technik informatycznych ................................... 13 Wstęp .............................................................................................................................. 13 Podstawowe pojęcia ....................................................................................................... 13 Co to jest technologia informacyjna? ............................................................................. 14 Co to jest komputer? ....................................................................................................... 14 Typy komputerów .......................................................................................................... 14 Podział komputerów ze względu na szybkość pracy i wydajność .................................. 16 Podział komputerów ze względu na koszt ...................................................................... 18 Podział komputerów według użytkowników .................................................................. 18 Jak zbudowany jest komputer PC ................................................................................... 19 Parametry i konfiguracja PC .................................................................................... 20 Sieci komputerowe ................................................................................................... 65 Sieci telekomunikacyjne ........................................................................................... 76 Do czego może być przydatny komputer w życiu codziennym? .............................. 78 Bezpieczeństwo danych ........................................................................................... 96 Wybrane zagadnienia prawne ................................................................................. 101 Komputer i środowisko .......................................................................................... 102 Rozdział 2. Moduł 2. Użytkowanie komputerów .............................................. 105 Wstęp ............................................................................................................................ 105 Podstawy pracy z komputerem ..................................................................................... 105 Włączanie i wyłączanie komputera ........................................................................ 106 Podstawowe informacje ......................................................................................... 107 Edycja tekstu .......................................................................................................... 114 Pulpit ............................................................................................................................ 118 Praca z ikonami w systemie operacyjnym .............................................................. 118 Praca z oknami ....................................................................................................... 121 Zarządzanie plikami i folderami ................................................................................... 126 Foldery (katalogi) ................................................................................................... 126 Praca z plikami ....................................................................................................... 130 Usuwanie i odzyskiwanie plików ........................................................................... 137 Szukanie plików i folderów .................................................................................... 140 Lista ostatnio używanych plików ........................................................................... 141 Kompresja plików .................................................................................................. 142 6 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Wirusy .......................................................................................................................... 144 Drukowanie .................................................................................................................. 145 Instalacja drukarki .................................................................................................. 146 Konfiguracja drukarek ............................................................................................ 146 Rozdział 3. Moduł 7. Usługi w sieciach informatycznych ................................. 151 Wstęp ............................................................................................................................ 151 Internet i WWW ........................................................................................................... 152 Podstawowe pojęcia ............................................................................................... 152 Struktura adresu WWW ......................................................................................... 154 Przeglądarka stron WWW ............................................................................................ 154 Wyszukiwarka internetowa .......................................................................................... 154 Bezpieczeństwo korzystania z Internetu ....................................................................... 156 Bezpieczna strona WWW — autoryzacja dostępu ................................................. 158 Certyfikat elektroniczny ......................................................................................... 158 Szyfrowanie ............................................................................................................ 159 Bezpieczeństwo w sieci — wirusy komputerowe .................................................. 159 Bezpieczeństwo w sieci — karty płatnicze w Internecie ........................................ 160 Bezpieczeństwo w sieci — zapora sieciowa ........................................................... 161 Przeglądarka WWW — podstawy pracy ...................................................................... 161 Zakładki — ulubione strony ................................................................................... 165 Wyszukiwanie informacji w Internecie ........................................................................ 167 Wybór wyszukiwarki ............................................................................................. 167 Drukowanie ............................................................................................................ 174 Poczta elektroniczna ..................................................................................................... 177 Bezpieczeństwo korzystania z poczty elektronicznej ............................................. 178 Podpis elektroniczny .............................................................................................. 178 Program pocztowy — klient poczty elektronicznej ................................................ 179 Ustawienia programu pocztowego — konfiguracja konta ...................................... 180 Listy elektroniczne ................................................................................................. 185 Odpowiadanie na listy ............................................................................................ 187 Wysyłanie listów e-mail ......................................................................................... 189 Drukowanie ............................................................................................................ 196 Skorowidz .................................................................................... 199 Rozdział 1. Moduł 1. Podstawy technik informatycznych Wstęp Biegłe posługiwanie się komputerem w charakterze narzędzia przydatnego w codzien- nej pracy wymaga posiadania podstawowej wiedzy z zakresu technologii (technik) in- formatycznych (ang. Information Technology — IT). Zaznajomienie się z nimi, wbrew częstemu przekonaniu, nie jest stratą czasu nawet dla osób, które używają komputera tylko w charakterze maszyny do pisania, korzystając w tym celu z jednego czy kilku programów. Niezwykle rozległa wiedza z dziedziny IT została wyselekcjonowana i ogra- niczona do zakresu podstaw technik informatycznych, którego opanowanie jest niezbęd- ne dla każdego użytkownika komputerów. Uporządkowaniu i przyswojeniu tej wiedzy dedykowany jest pierwszy moduł ECDL — „Podstawy technik informatycznych”. Podstawowe pojęcia Każda dziedzina wiedzy posiada swój charakterystyczny język, pochodzący od niego żargon oraz podstawowy zakres pojęciowy. Od ich przyswojenia zależy, czy nauczy- my się obsługiwać komputer i zdobędziemy w tym biegłość, nawet jeśli będzie on służył tylko jako maszyna do pisania. Wszyscy już wiemy, że komputer PC to „komp”, „pecet” itd. W tym rozdziale przytoczone zostaną podstawowe pojęcia z zakresu technik informatycznych, które są wymagane do zdania egzaminu z pierwszego modułu ECDL. 14 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Co to jest technologia informacyjna? Technologia informacyjna (IT) to dziedzina wiedzy obejmująca zagadnienia z zakresu informatyki, sprzętu komputerowego, oprogramowania oraz sieci komputerowych (te- lekomunikacyjnych) i szeroko pojętych technologii związanych z informacją (takich jak dane, metody ich przetwarzania, pozyskiwania, analizowania, zarządzania, przesyłania itd.). Technologia informacyjna dostarcza narzędzi niezbędnych do pracy z danymi. Według publikowanych raportów IT należy, obok medycyny, do najszybciej rozwi- jających się współcześnie dziedzin wiedzy. Ponadto rozwój IT i komputerów często stoi za dynamicznym rozwojem i postępem w innych dziedzinach nauki i techniki. Co to jest komputer? Komputer to urządzanie przetwarzające dane, którego działanie oparte jest na nastę- pującej zasadzie: pobranie danych zewnętrznych (wejściowych) → przetworzenie da- nych → udostępnienie danych wyjściowych. Przetwarzanie danych odbywa się zgodnie z odpowiednimi instrukcjami. Komputer wraz z wyposażeniem to sprzęt, czyli hardware, a instrukcje do przetwarzania danych to oprogramowanie, czyli software. Typy komputerów PC (ang. Personal Computer — komputer osobisty) — pecet jest najbardziej popu- larnym i rozpowszechnionym typem komputera przeznaczonym dla masowego użyt- kownika i o wszechstronnym zastosowaniu, zatem powszechnie spotykany jest tam, gdzie tylko można wykorzystać komputer (zarówno w pracy, jak i w domu). Kom- puter PC jest z założenia komputerem stacjonarnym (typu desktop), inaczej mówiąc — biurkowym. Określenie „desktop” jest używane na przykład do wyróżnienia typu obudów kom- puterowych czy też typu oprogramowania. Komputery PC pojawiły się w II połowie lat 70. ubiegłego stulecia w Stanach Zjed- noczonych, od razu zyskując popularność jako komputery służące między innymi do zastosowań domowych. Od tego czasu komputery PC stale ewoluują, osiągając coraz lepsze parametry, charakteryzujące wydajność komputera i szybkość jego pracy. Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 15 Laptop (ang. lap — kolana; top — na wierzchu) — mały, lekki, samowystarczalny i przenośny komputer o cechach komputera osobistego i charakterystycznej zamyka- nej obudowie, której górna część stanowi jednocześnie ekran komputera. Laptop po- siada własne (akumulatorowe) źródło zasilania, które pozwala na ograniczoną czasowo pracę bez dostępu do zasilania z sieci. Notebook — określenie stosowane zamiennie z „laptopem”. Dawniej notebookiem określano komputery mniejsze i lżejsze od laptopów. Aktualnie dzięki postępowi tech- niki i miniaturyzacji w budowie komputerów wielkość i waga nie są już podstawą po- działu komputerów na laptopy i notebooki. Współczesne technologie produkcji podzespołów do komputerów przenośnych, np. Intel Centrino Duo, pozwalają na zaoszczędzenie energii, przez co czas pracy przy zasilaniu z akumulatorów sukcesywnie się zwiększa. W roku 2005 w USA sprzedaż komputerów przenośnych (zarówno laptopów, jak i notebooków) po raz pierwszy przewyższyła sprzedaż klasycznych pecetów. Stacja robocza (ang. workstation) — komputer osobisty (PC), który charakteryzuje się bardzo wysoką wydajnością. Stacje robocze służą zazwyczaj do konkretnych zasto- sowań, na przykład inżynierskich, wspomagania projektowania (ang. Computer Aided Design — CAD), GIS (ang. Geographical Information System), geodezyjnych i wielu innych. Często na stacjach roboczych zainstalowane jest jedno oprogramowanie na- rzędziowe przeznaczone do wykonywania konkretnej pracy. Różnice pomiędzy stacją roboczą a zwykłym komputerem PC mogą polegać na za- stosowaniu w stacjach roboczych procesorów o innej architekturze (np. RISC) oraz różnych systemów operacyjnych, np. UNIX. Aktualnie jednak komputery PC wypo- sażone w najnowsze wersje procesorów Pentium oraz systemu operacyjnego Win- dows coraz częściej oferują porównywalną lub większą wydajność. Stacja graficzna (ang. graphic station) — komputer przeznaczony do tworzenia lub zaawansowanego przetwarzania grafiki. Ze stacji graficznych korzystają zazwyczaj pro- fesjonaliści, na przykład twórcy animacji filmowych, graficy komputerowi itd. Mainframe — komputer (komputery) o wydajności nieporównywalnie większej niż komputery domowe i dużych możliwościach przetwarzania danych. Cechę charakte- rystyczną stanowi fakt, że nie posiadają one dużej mocy obliczeniowej w porównaniu z superkomputerami, ale niezwykle wydajnie realizują operacje wejścia-wyjścia (ang. Input/Output — I/O). Komputery mainframe wykorzystywane są do świadczenia usług dużej liczbie użytkowników, do obsługi rozbudowanych baz danych, systemów kor- poracyjnych itd. Z uwagi na ich zastosowania określane są często jako komputery przemysłowe. Superkomputer — najszybszy i najbardziej wydajny spośród znanych obecnie kom- puterów. Wykorzystywany do niezwykle złożonych procesów obliczeniowych i symu- lacji. Superkomputery zazwyczaj pracują w klastrach, czyli odpowiednich układach połączonych za pomocą sieci o niezwykle dużych przepustowościach. 16 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Obecnie najszybszym superkomputerem jest BlueGene/L, który zawiera 131 072 procesory. Lista najszybszych superkomputerów na świecie, uaktualniana dwa razy w roku, jest publikowana pod adresem http://www.top500.org/. Palmtop — znacznie mniejszy od laptopa przenośny komputer, który można trzymać w jednej ręce, z wbudowaną klawiaturą. PDA (ang. Personal Digital Assistant) — komputer przenośny (palmtop), który mie- ści się w dłoni i ze względu na dostępne funkcje pełni rolę elektronicznego organizera. Do obsługi urządzenia i nawigacji po menu służy dołączony rysik. Urządzenia tej klasy posiadają ograniczone zasoby sprzętowe (pamięci RAM), co w oczywisty sposób wpły- wa na możliwości wykorzystania tego typu urządzeń (nazwa urządzania świetnie od- daje główny obszar zastosowań). MDA (ang. Mobile Digital Assistant) — komputer PDA posiadający funkcje telefonu komórkowego (ma wbudowany moduł GSM). iPhone — nowa jakość na rynku PDA/MDA. Urządzenie produkowane przez Apple Inc., które łączy w sobie funkcje telefonu komórkowego, odtwarzacza MP3 oraz komu- nikatora internetowego. Obsługiwane jest wyłącznie za pomocą ekranu dotykowego. Premiera iPhona miała miejsce pod koniec czerwca 2007 roku. Urządzenie to od razu wzbudziło duże emocje wśród kupujących, a pierwsi klienci stali w kolejce do kupna około 100 godzin. Aktualne informacje o iPhonie dostępne są pod adresem http://www.apple.com/iphone/. Warto pamiętać, że to właśnie firma Apple wypu- ściła na rynek pierwsze urządzenie PDA o nazwie Newton. Podział komputerów ze względu na szybkość pracy i wydajność Szybkość pracy i wydajność komputera to pojęcia, które są ze sobą powiązane. O szyb- kości i wydajności pracy komputera decyduje wiele czynników, które umownie moż- na podzielić na dwie grupy: czynniki związane z parametrami sprzętu komputerowego oraz czynniki związane z warunkami pracy (wykorzystaniem) sprzętu komputerowego. Do pierwszej grupy należą między innymi parametry poszczególnych podzespołów, z których zbudowany jest komputer. Parametry te mogą być podawane w odpowied- nich jednostkach, charakterystycznych dla każdej części składowej — dla procesora (jed- nostki centralnej, CPU) będzie to np. częstotliwość pracy podawana w MHz lub GHz. Druga grupa to czynniki zazwyczaj trudno policzalne i niedające się sparametryzować, które są bezpośrednio związane z wykorzystaniem sprzętu komputerowego. Zaliczają się do nich na przykład: liczba programów uruchomionych równolegle na kompute- rze, częstotliwość instalowania (odinstalowywania) programów, czas pracy systemu Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 17 operacyjnego bez jego reinstalacji (konserwacji). Do tej grupy zalicza się również za- sobochłonność programów zainstalowanych na komputerze oraz wielkość i rodzaje (typy) plików, z którymi pracujemy. O ile czynniki z pierwszej grupy decydują o szybkości i wydajności komputera w sposób niezmienny, o tyle wpływ czynników z grupy drugiej może się zmieniać w czasie (np. komputer o tych samych parametrach sprzętowych będzie pracował znacznie szybciej podczas edytowania tekstu niż w trakcie obróbki graficznej obrazu lub pliku wideo). Możemy się o tym łatwo przekonać, włączając Menedżer zadań Windows i wybierając zakładkę Wydajność (rysunek 1.1) — dzięki temu mamy możliwość obserwowania wskazań podczas pracy z różnymi programami i typami plików. Rysunek 1.1. Menedżer zadań Windows umożliwia podgląd parametrów związanych z wydajnością pracy komputera Przyjęty powyżej podział nie obejmuje superkomputerów oraz komputerów mainframe, przede wszystkim z uwagi na charakter ich zastosowań. Szybkość pracy i wydajność powinny zatem zostać uwzględnione przy wyborze kom- putera do realizacji konkretnych zadań, na przykład projektowania, tworzenia zaawan- sowanej grafiki, rozrywki czy też zwykłego pisania. Współczesne komputery oferowane w sklepach wystarczają do realizacji większości codziennych zadań domowych, biuro- wych czy też do pracy w Internecie, co minimalizuje prawdopodobieństwo nieprawi- dłowego wyboru sprzętu do wspomnianych zastosowań. Dotyczy to szczególnie kom- puterów PC oraz laptopów, ponieważ urządzenia PDA i MDA z założenia służą do realizacji znacznie prostszych zadań. 18 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Pomiędzy oprogramowaniem a wydajnością komputera istnieje związek polegający na wymuszaniu szybkości pracy i wydajności sprzętu przez nowe oprogramowanie. Jednak nowe wersje oprogramowania przygotowywane są tak, żeby maksymalnie wykorzystać zasoby sprzętowe. Zatem relacje te wpływają na postęp zarówno w dziedzinie sprzętu komputerowego, jak i oprogramowania. Parametry części składowych (podzespołów) komputera PC zostaną bardziej szcze- gółowo omówione w dalszych częściach rozdziału. Podział komputerów ze względu na koszt Ceny sprzętu komputerowego klasy PC oraz jego dedykowanych wersji (stacji robo- czych) podlegają dobrze znanej zasadzie: lepszy (nowszy) komputer jest droższy od starszego (czytaj „gorszego”). Tempo postępu technologicznego w dziedzinie sprzętu komputerowego powoduje stale postępujący spadek cen. Sprzęt komputerowy poja- wiający się dzisiaj jako nowość za kilka czy kilkanaście miesięcy będzie tańszy być może nawet o 50 lub więcej. Dodatkowo na proces obniżania cen znaczny wpływ ma ciągle duży popyt i konkurencja na rynku. Laptopy o parametrach odpowiadających komputerowi PC są zazwyczaj znacznie droż- sze. Chociaż ich ceny są uzależnione od tych samych czynników co ceny pecetów, to jednak maleją zazwyczaj znacznie wolniej. Ceny urządzeń PDA i MDA są dosyć wy- sokie, biorąc pod uwagę ich możliwości w porównaniu z komputerami PC lub laptopami, ale tu wpływ na cenę ma technologia (miniaturyzacja) oraz mniejsza popularność, spo- wodowana ograniczonymi możliwościami zastosowań. Najdroższe komputery to oczywiście superkomputery oraz mainframe. Podział komputerów według użytkowników Przyjmując kryterium podziału komputerów według użytkowników, sprzęt kompute- rowy można podzielić na przykład w następujący sposób: (cid:141) PDA/MDA — dla użytkowników, którym w pełni wystarczają możliwości urządzeń mobilnych, czyli np. organizacja czasu, zarządzanie podstawowymi danymi (jak choćby teleadresowymi). Użytkownicy tych urządzeń często korzystają z aplikacji, takich jak mapa samochodowa, oraz urządzeń dodatkowych, np. odbiorników GPS wbudowanych lub podłączonych do PDA i MDA. Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 19 (cid:141) Do zastosowań domowych — dla użytkowników o różnym stopniu zaawansowania, którzy korzystają nieraz z bardzo różnego oprogramowania (programy biurowe, gry, obróbka grafiki, wideo itd.) oraz z Internetu; ta grupa użytkowników jest często znacznie bardziej zaawansowana niż kolejna, zatem wybiera bardziej wydajny i szybszy sprzęt komputerowy. Na drugim biegunie znajdują się użytkownicy Internetu, którzy stronią od wykorzystywania komputera do innych celów. (cid:141) Do zastosowań biurowych — dla użytkowników o różnym stopniu zaawansowania, którzy często wykorzystują jeden typ oprogramowania (na przykład edytory tekstów) niezbędnego do wykonywania swojej pracy i obowiązkowo korzystają z Internetu; użytkownicy ci często posiadają małą wiedzę o samym sprzęcie, za to z dużą wprawą wykorzystują go jako narzędzie pracy. (cid:141) Do zastosowań profesjonalnych — dla profesjonalistów, wysoko wyspecjalizowanych zazwyczaj w jednej dziedzinie zastosowań (lub kilku pokrewnych); użytkownicy ci wykorzystują zazwyczaj dedykowane komputery PC (oraz stacje robocze lub graficzne), których części składowe są dobrane pod kątem wykonywanej pracy, na przykład projektowania CAD i CAM, GIS, tworzenia grafiki, animacji, filmów, prac wydawniczych i edycyjnych lub też obsługi konkretnego sprzętu. Ta grupa użytkowników (w przeciwieństwie do poprzednich) zazwyczaj nie wykorzystuje laptopów z uwagi na możliwości sprzętowe i ceny; w tej grupie można dodatkowo wyróżnić programistów, którzy do pracy wykorzystują sprzęt w specyficzny sposób. (cid:141) Do zastosowań biznesowych — dla użytkowników, zazwyczaj instytucjonalnych, świadczących usługi dużej grupie odbiorców; znajdują tu zastosowanie zazwyczaj komputery mainframe. (cid:141) Do zastosowań wysoko specjalizowanych — dla użytkowników ze świata nowych technologii, nauki itd. Ta grupa użytkowników wykorzystuje na przykład superkomputery lub grupy komputerów (tzw. farmy) do realizacji wysoko specjalizowanych zadań. Powyższy podział w nieco intuicyjny sposób odzwierciedla podział sprzętu kompute- rowego pod kątem różnych grup użytkowników. Bez wątpienia można go rozszerzyć. Jak zbudowany jest komputer PC „Jak zbudowany jest komputer, każdy widzi”. Ale teraz „każdy” przystępujący do eg- zaminu ECDL powinien potrafić rozpoznać i nazwać to, co widzi, spoglądając na kom- puter klasy PC i — przy pewnej dozie wyobraźni — na laptop, ponieważ urządzenie to jest znacznie trudniej „rozbieralne”, przez co trudniej zajrzeć do jego wnętrza. 20 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Parametry i konfiguracja PC Komputery różnią się parametrami części składowych (podzespołów), z których są zło- żone (skonfigurowane). Parametry części składowych komputera wpływają na jego wy- dajność i szybkość, a zatem powinny być brane pod uwagę przy wyborze komputera PC. Budowę i funkcjonowanie komputera PC należy rozpatrywać, jak już wspomniano przy okazji definicji komputera, z punktu widzenia współistnienia sprzętu (ang. hardware) oraz oprogramowania (ang. software). Sprzęt (hardware) Istnieje wiele podejść do zagadnienia podziału budowy komputera, które współfunk- cjonują i najczęściej wzajemnie się uzupełniają. Według najbardziej klasycznej (ency- klopedycznej) definicji komputer składa się z jednostki centralnej (CPU), powszechnie zwanej procesorem, zegara taktującego oraz pamięci RAM. Według tej samej defini- cji jako system komputerowy należy rozumieć jednostkę centralną oraz moduły sterują- ce, urządzenia wejścia-wyjścia, pamięć masową (np. dyski twarde) i program nazywany systemem operacyjnym. Biorąc za podstawę klasyczną definicję oraz przyjmując pewne konieczne uproszcze- nia, współczesny sprzęt komputerowy możemy podzielić na: komputer, czyli znajdujące się w obudowie podzespoły (nazywane potocznie i czasem również handlowo jednostką centralną lub jednostką systemową), oraz urządzenia zewnętrzne (peryferyjne, wejścia- -wyjścia), które są do komputera (obudowy, jednostki centralnej) podłączane z zewnątrz w celu realizacji różnych funkcji i wzajemnego komunikowania się pomiędzy kom- puterem i jego użytkownikiem. Przyjęty podział pozwoli usystematyzować zarówno dotychczasową wiedzę, jak i oczywiste spostrzeżenia użytkowników komputerów PC. Obudowa komputera PC Elementy składowe (podzespoły) komputera PC znajdujące się w obudowie możemy umownie podzielić na: (cid:141) płytę główną wraz z podzespołami zainstalowanymi na niej na stałe oraz zainstalowanymi w odpowiednich gniazdach (grupa I), (cid:141) podzespoły podłączone do płyty głównej, ale umieszczone poza nią (grupa II), (cid:141) obudowę komputera z zasilaczem i wentylatorem (grupa III; tutaj nie będzie szerzej omawiana). Poniżej zostaną omówione najważniejsze podzespoły należące do grupy I i II z powy- żej zdefiniowanych, dobrane pod kątem wiedzy wymaganej od kandydata ubiegającego się o zdobycie Certyfikatu ECDL. Grupa I Płyta główna (ang. motherboard) — płyta z obwodami drukowanymi (łączami), na któ- rej w specjalnych gniazdach zamontowane są główne komponenty komputera. Należą do nich: procesor, BIOS, gniazda pamięci RAM, magistrale (np. AGP, PCI, ISA) Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 21 przeznaczone do instalacji różnych rozszerzeń w postaci tzw. kart (np. graficznych czy muzycznych), kontrolery (np. SCSI, myszy, klawiatury, twardych dysków, napędów CD/DVD, dyskietek) oraz kontrolery portów szeregowych i równoległych, służących do podłączania różnych urządzeń zewnętrznych do komputera. Płyty główne mogą mieć różną architekturę (układ rozmieszczonych elementów) (rysunek 1.2). Rysunek 1.2. Płyta główna komputera z rozmieszczeniem podstawowych elementów Płyty główne mogą się różnić architekturą, która wpływa na rozmieszczenie poszcze- gólnych elementów na płycie, a także na wydajność komputera. Procesor (ang. Central Processing Unit — CPU) — w dosłownym tłumaczeniu „cen- tralna jednostka obliczeniowa” lub krócej „jednostka centralna”. (Potocznie pojęciem „jednostka centralna” określa się podzespoły komputera znajdujące się obudowie). Ina- czej mówiąc — mózg komputera. Procesor w niezwykle szybkim tempie wykonuje proste operacje, czyli rozkazy, do których zalicza się: działania na danych (np. kopio- wanie z rejestru do pamięci), obliczenia arytmetyczne na liczbach (np. dodawanie, odej- mowanie itd.), operacje logiczne (np. AND, OR itd.) oraz tzw. skoki. Jednym z pod- stawowych parametrów różnicujących procesory jest częstotliwość pracy (liczba operacji wykonywanych w ciągu sekundy) wyrażona w megahercach (MHz) lub gigahercach (GHz), która podawana jest przez zegar sterujący (taktujący). Ponadto procesory mogą 22 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I różnić się między sobą na przykład technologią wykonania (np. CISC, RISC), generacją, tzw. długością słowa — mówi się o procesorach np. 32- lub 64-bitowych, oraz innymi parametrami, które są już mniej istotne z punktu widzenia użytkownika (rysunek 1.3). Rysunek 1.3. Widok procesora Pentium firmy Intel (od spodu) Do najpopularniejszych na rynku procesorów stosowanych w komputerach PC należą produkowane przez firmę Intel, np. Celeron w różnych odmianach, Pentium różnych generacji (np. P5, P6), Core Duo oraz Core 2 Duo i Quadro (procesory dwu- i czte- rordzeniowe), M (dedykowane do laptopów) lub Xeon (dedykowane do serwerów). Do najbardziej rozpoznawalnych na rynku należą również procesory firmy AMD, np.: Duron, Athlon czy Sepron. Technologia budowy procesorów postępuje niezwykle szybko, zatem niektóre z wymienionych modeli procesorów mogą być już niedostęp- ne (a co najmniej rzadko spotykane) w sklepach. BIOS (ang. Basic Input/Output System) — podstawowy system wejścia-wyjścia. Zbiór procedur w komputerze PC, który zapewnia połączenie (interfejs) pomiędzy systemem operacyjnym a sprzętem komputerowym. W czasie uruchamiania komputera i systemu operacyjnego BIOS przeprowadza test sprzętu i systemu operacyjnego oraz odpowiada za przygotowanie komputera do działania. Z uwagi na postęp technologiczny w bu- dowie sprzętu komputerowego BIOS powinien być co jakiś czas aktualizowany. ROM (ang. Read-Only Memory) — pamięć tylko do odczytu. Układ pamięci do trwa- łego przechowywania danych i instrukcji dla procesora. Zawartość pamięci ROM jest zapisywana fabrycznie i standardowo nie może być zmieniona. Układy pamięci ROM mogą służyć do przechowywania procedur sterujących komputerami PC (np. ROM BIOS). ROM zalicza się do tzw. pamięci wewnętrznej komputera. RAM (ang. Random Access Memory) — pamięć o dostępie swobodnym. Pamięć ope- racyjna komputera, stanowiąca główną przestrzeń roboczą komputera. W pamięci RAM wykonywane są wszystkie programy oraz odbywa się wymiana i przetwarzanie danych (czyli ich obliczanie, porównywanie i kopiowanie, a zatem główne operacje wykony- wane przez komputer). W pamięci RAM umieszczane są dane wprowadzone za po- mocą klawiatury lub z dysku twardego (innego nośnika danych), które po przetworzeniu przesyłane są w postaci wyników na dysk, ekran lub do drukarki itd. Rozmiar pamięci RAM determinuje wielkość oraz liczbę programów, które mogą być jednocześnie uru- chomione (wykonywane) na komputerze. Z uwagi na rolę pamięci RAM jej pojem- ność mierzona w megabajtach (MB) bądź gigabajtach (GB) jest jednym z najważniej- szych parametrów określających wydajność komputera PC. Innym istotnym parametrem jest częstotliwość wyrażana w megahercach (MHz). Pamięć RAM zalicza się do tzw. Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 23 pamięci wewnętrznej komputera. RAM występuje w postaci układów (modułów) pa- mięci (rysunek 1.4), które montowane są w odpowiednich gniazdach (slotach) na pły- cie głównej. Pamięć RAM wykorzystywana jest również w kartach graficznych czy dźwiękowych. Istnieją różne typy układów pamięci RAM, na przykład DDR SDRAM (ang. Double Data Rate Synchronous Dynamic Random Access Memory). Rysunek 1.4. Moduł pamięci RAM Dane w pamięci RAM zapisane są nietrwale — „znikają” po wyłączeniu komputera. RAM jest pamięcią tymczasową (ulotną). Zwiększenie pojemności pamięci RAM pozwala na poprawę wydajności komputera. Jeżeli komputer zaczyna pracować wolniej lub nie możemy uruchomić kilku pro- gramów naraz, to znak, że warto rozszerzyć pamięć RAM. Pamięć cache (ang. cache memory) — pamięć buforowa wykorzystywana do przy- spieszenia przesyłu danych; występuje jako pamięć trwała i nietrwała (tymczasowa). Na płycie głównej znajduje się układ pamięci cache (tzw. podręcznej) procesora, która pośredniczy między głównym obszarem pamięci a procesorem. Pamięć cache (buforowa, bufory pamięci) spotykana jest również w innych urzą- dzeniach, jak na przykład twardy dysk, a także w niektórych programach (np. cache przeglądarki internetowej). Magistrala (ang. bus) — kanał łączący różne urządzenia. Na płycie głównej znajduje się wiele magistrali, np. wewnętrzna (procesora) zapewniająca równoległy przesył da- nych pomiędzy procesorem a pamięcią RAM oraz do tzw. magistral peryferyjnych. W komputerach PC stosowane są różne magistrale służące do przesyłu danych. Historycznie rzecz ujmując, najwcześniej pojawiły się ISA (ang. Industry Standard Architecture), a następnie EISA (ang. Extended ISA). Współcześnie wykorzystywa- na jest szybsza magistrala PCI (ang. Peripheral Component Interconnect). Magi- stralą opracowaną do przyspieszania grafiki komputera jest AGP (ang. Accelerated Graphics Port), do której złącza podłączana jest wyłącznie karta graficzna. Obecnie standardem stała się magistrala PCI Express, która zastąpiła PCI oraz AGP. Port równoległy (ang. parallel port) — gniazdo, za pomocą którego podłącza się do komputera różne urządzania zewnętrzne, na przykład drukarkę, inny komputer itd. Do podłączenia urządzeń stosowane są różne typy przewodów, które zazwyczaj po obu stronach mają zamontowane na stałe odpowiednie wtyczki. 24 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Port szeregowy (ang. serial port) — gniazdo, za pomocą którego podłącza się do komputera różne urządzenia zewnętrzne, na przykład modem czy też urządzenia ko- rzystające z interfejsu szeregowego. Porty szeregowe oznaczane są jako COM (np. COM 1, COM 2). Przewody do podłączania urządzeń do portu równoległego również posiadają odpowiednie końcówki. Port USB (ang. Universal Serial Bus) — gniazdo, za pomocą którego można podłą- czyć większość urządzeń zewnętrznych, na przykład klawiaturę, mysz, drukarkę, skaner, aparat fotograficzny, zewnętrzny dysk twardy, modem, telefon komórkowy, pendrive itd. Obecnie praktycznie każde urządzanie zewnętrzne (z wyjątkiem np. monitora) może zostać podłączone do komputera za pomocą portów USB. Jeżeli brakuje stan- dardowo zainstalowanych łączy portów USB, ich liczbę można zwiększyć za pomocą tzw. koncentratora. Karta graficzna — układ elektroniczny (na płytce drukowanej) instalowany w gnieź- dzie na płycie głównej komputera (lub zintegrowany z nią). Zadaniem karty graficznej jest zamiana obrazów generowanych przez komputer na sygnały elektryczne, które są wizualizowane w postaci obrazu na monitorze (podłączonego bezpośrednio do tej karty za pomocą odpowiedniego złącza) (rysunek 1.5). Rysunek 1.5. Karta graficzna Najważniejszymi parametrami różnicującymi karty graficzne są chipset (w skrócie: układ elektroniczny), pojemność i parametry pamięci zainstalowanej na karcie, typ złącza i magistrali, za pomocą którego karta jest instalowana na płycie głównej (np. AGPx8, PCI, PCI Express), obsługiwane standardy w zakresie grafiki i ich wersje (np. Open GL 2.0, Direct X 9), typy wyjść, które określają możliwości podłączenia do karty różnych urządzeń, oraz technologie zastosowane przy produkcji danego modelu karty. Karty graficzne należy dobierać pod kątem zastosowań, np. do ob- sługi współczesnych gier wymagane są wysokie parametry karty graficznej. Na kartach graficznych znajdują się również złącza TV, za pomocą których można z zewnątrz podłączyć źródło sygnału TV, na przykład tuner satelitarny. Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 25 Karta wideo — układ elektroniczny (na płycie drukowanej), instalowany do gniazda na płycie głównej lub za pomocą portu USB komputera. Karta wideo umożliwia podłą- czenie urządzania zewnętrznego generującego sygnał wideo (np. magnetowidu, kame- ry cyfrowej, kamery analogowej, aparatu fotograficznego nagrywającego obraz wideo itd.). Za pomocą karty można wprowadzić sygnał wideo do komputera, poddać go ob- róbce, używając odpowiedniego oprogramowania, i wysłać z powrotem do urządzania, które może go zapisać (np. magnetowid). Karty wideo zazwyczaj sprzedawane są w komplecie z oprogramowaniem służącym do obróbki sygnału wideo. Karta muzyczna — układ elektroniczny (na płytce drukowanej), instalowany do gniaz- da na płycie głównej komputera (lub zintegrowany z nią), który rejestruje i odtwarza dźwięk. Karta dźwiękowa umożliwia podłączenie do komputera zewnętrznego źródła dźwięku (np. mikrofonu), głośników, wzmacniacza oraz słuchawek (rysunek 1.6). Rysunek 1.6. Karta muzyczna Standardem, który przyjął się dla kart dźwiękowych stosowanych w komputerach PC, jest Sound Blaster firmy Creative Labs, dlatego też często można spotkać określe- nie „kompatybilna (zgodna) z Sound Blaster” w odniesieniu do kart dźwiękowych innych producentów. Karta sieciowa — układ elektroniczny (na płytce drukowanej) instalowany w gnieź- dzie na płycie głównej lub zintegrowany z nią. Karta sieciowa umożliwia podłączenie komputera do sieci lokalnej (lub innego typu) oraz korzystanie z Internetu. W prakty- ce spotykane są również następujące określenia karty sieciowej: karta do Ethernetu, karta ethernetowa itd. Odnoszą się one do karty sieciowej służącej do podłączenia kom- putera do sieci lokalnej w standardzie Ethernet. 26 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Modem — układ elektroniczny (na płytce drukowanej) instalowany w gnieździe na płycie głównej lub zintegrowany z nią. Umożliwia on podłączenie komputera do sieci telefonicznej i za jej pośrednictwem na przykład korzystanie z Internetu (rysunek 1.7). Rysunek 1.7. Modem Obecnie modemy są często podłączane do komputera z zewnątrz, na przykład przez port USB (jak w przypadku modemów obsługujących dostęp do usługi Neostrada TP). Tym samym modemy wewnętrzne wychodzą z użycia. Grupa II Dysk twardy (ang. Hard Disc Drive — HDD) — podstawowy nośnik pamięci ma- sowej komputera, montowany na stałe w obudowie. Zbudowany jest z jednego lub kilku talerzy (aluminiowych lub szklanych), które pokryte są substancją o właściwościach magnetycznych. Na dyskach twardych przechowywane są dane użytkownika komputera w postaci plików. W systemie operacyjnym Windows dysk lub dyski twarde oznaczane są przez system operacyjny komputera kolejnymi literami alfabetu, począwszy od C, zarezerwowanej dla dysku, na którym zainstalowany jest system operacyjny. Dyski twarde mogą być podzielone na dwie lub więcej partycji logicznych. Każda partycja logiczna jest oznaczana — podobnie jak dysk twardy zainstalowany fizycznie w kom- puterze — kolejną literą alfabetu (rysunek 1.8). Rysunek 1.8. Twardy dysk Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 27 Podstawowymi parametrami różnicującymi dyski twarde są: pojemność (wyrażana w gigabajtach — GB), prędkość obrotowa talerzy (wyrażana w obrotach na minutę — RPM), średni czas dostępu (wyrażany w milisekundach — ms), szybkość transfe- ru danych (w megabajtach na sekundę — MB/s), MTBF (ang. Mean Time Between Failure), czyli parametr wyrażający tzw. średni czas bezawaryjny (podawany w go- dzinach), oraz rozmiar bufora pamięci (ang. cache). Poza nimi istnieje jeszcze wiele innych parametrów różnicujących twarde dyski. Mogą one zależeć od technologii za- stosowanej przy ich produkcji, więc ich porównanie nie jest możliwe. Napęd dyskietek 3,5 cala (ang. Floppy Disc Drive — FDD) — urządzenie umożli- wiające zapis i odczyt zewnętrznych nośników pamięci w postaci dyskietek 3,5 cala o pojemności 1,44 MB. Aktualnie napędy tego rodzaju są coraz rzadziej używane. Napęd CD/DVD — urządzenie służące do odczytu i zapisu (również wielokrotne- go) nośników pamięci masowej: dysków CD (ang. Comapct Disc) o pojemności od 640 MB i DVD (ang. Digital Versatile Disc) o znacznie większej pojemności (stan- dardowo 4,7 GB). Urządzenia te spotykane są jeszcze we wcześniejszych technologicznie odmianach, np. CD-ROM (tylko do odczytu) lub CD-RW (do odczytu i zapisu). Obecnie jednak obowiązują napędy DVD (odpowiednio DVD-R i DVD-RW), które umożliwiają odczy- tywanie i zapisywanie płyt CD. Dla DVD funkcjonuje równolegle standard oznaczany jako DVD+R i DVD+RW. Napęd combo (od ang. combined) — napęd łączący w sobie funkcje nagrywania i od- twarzania płyt CD (CD-RW) oraz odtwarzania płyt DVD. Napędy CD-RW oraz DVD-RW wraz z nośnikami nadają się świetnie do archiwizowania ważnych danych, na przykład wprost z komputera PC lub serwera sieciowego. Wyko- nanie takiej archiwizacji jest proste i nie zajmuje dużo czasu, a dzięki niej można się ustrzec przed utratą danych. Urządzenia wejścia-wyjścia Urządzenia wejścia-wyjścia (peryferyjne, peryferia) służą do komunikacji pomiędzy komputerem a jego użytkownikiem i są kontrolowane przez komputer, który teore- tycznie jest w stanie funkcjonować i wykonywać zadania bez tych urządzeń, jednak w praktyce nie sposób się bez nich obejść. Za pomocą urządzeń wejścia-wyjścia użyt- kownik komputera wprowadza dane, inicjuje zadanie, a po jego wykonaniu przez kom- puter za ich pośrednictwem otrzymuje i odbiera wyniki zrealizowanego zadania. A zatem urządzenia te, fizycznie umieszczone poza obudową, decydują o praktycznej przydatno- ści komputera PC dla człowieka. Urządzenia wejścia-wyjścia to wszystkie urządzenia zewnętrzne znajdujące się poza jednostką centralną (CPU). 28 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Kierując się po raz kolejny koniecznymi uproszczeniami oraz tym, co widzi użytkownik komputera (oczywiście nie zapominając przy tym o definicji komputera i systemu kom- puterowego), do urządzeń wejścia-wyjścia zaliczone zostaną te, które znajdują się poza obudową komputera i są niezbędne lub tylko przydatne do pracy z komputerem. Klawiatura (ang. keyboard) — jedno z podstawowych urządzeń wejścia, służących do komunikacji z komputerem i wprowadzania danych. Klawiatura składa się z klawiszy, które podzielone są na kilka grup (np. klawisze alfanumeryczne, numeryczne oraz funkcyjne, oznaczone jako F1, F2 itd.). Istnieje wiele modeli klawiatur komputero- wych, zróżnicowanych pod względem budowy, ergonomii pracy czy też umieszczenia niektórych (również podstawowych) klawiszy. Podział dostępnych obecnie klawiatur, ich klasyfikacja oraz pojęcia z nimi związane zajmują kilka ładnych stron w różnych encyklopedycznych wydaniach na temat kom- puterów, co komplikuje dość prosty w praktyce opis klawiatury do komputera PC. Mysz (ang. mouse) — urządzenie wejścia, służące do obsługi interfejsu graficznego i wspomagające komunikację z komputerem. Mysz odczytuje zmiany swojego położe- nia względem podłoża, które w postaci impulsu przekazywane są do komputera. Bez myszy trudno obsługiwać większość powszechnie wykorzystywanych współczesnych programów komputerowych, np. biurowych czy graficznych (część programów kompu- terowych nie udostępnia możliwości realizacji niektórych funkcji bez użycia myszy). Istnieją różne odmiany myszy komputerowych, które zróżnicowane są z uwagi na sposób śledzenia zmian położenia myszy względem podłoża. Najwcześniej powsta- ła mysz mechaniczna, która wyposażona jest w mechanizm złożony z kulki mającej kontakt z podłożem i dwóch prostopadłych rolek. Nowszym rozwiązaniem jest mysz optyczna, gdzie do śledzenia zmiany położenia wykorzystany został układ złożony z diod elektroluminescencyjnych, specjalnej soczewki ogniskującej, światłoczułej ma- trycy CCD (ang. Charge Coupled Device) oraz procesora (zazwyczaj zintegrowanego z matrycą), który służy do analizy względnych zmian położenia. Kolejnym rozwiąza- niem jest mysz laserowa, w której zamiast diod termoluminescencyjnych zastoso- wano promień lasera, dzięki czemu uzyskano większą rozdzielczość, a zatem i więk- szą precyzję rejestrowania zmian położenia myszy. Mysz laserowa może pracować na praktycznie każdym typie powierzchni, w tym na szkle. Oprócz budowy układu rejestrującego zmiany położenia myszy różnią się też liczbą przycisków i rolek do przewijania oraz sposobem podłączenia ich do komputera. Obok myszy podłączanych przez przewód do odpowiedniego portu w komputerze coraz częściej spotykane są myszy bezprzewodowe, podłączane za pomocą łączą Bluetooth (w tym przypadku do portu USB włączany jest specjalny odbiornik). Brak elementów mechanicznych, które ulegały zanieczyszczeniu, jest kolejną zaletą myszy optycznych i laserowych. Mysz laserowa z dużą liczbą przycisków i kółek do przewijania często wykorzysty- wana jest przez graczy komputerowych zamiast dżojstika. Dżojstik (ang. joystick) — urządzenie służące do precyzyjnego sterowania obiektami lub przesuwania ich w programach komputerowych. Składa się z ruchomej pionowej dźwigni (również z przyciskami), zamontowanej na specjalnej podstawie. Największą popularnością cieszy się wśród użytkowników gier komputerowych, ale dżojstiki są Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 29 również stosowane w systemach sterowania, symulatorach lub też w pracy z opro- gramowaniem wspomagającym projektowanie (ang. Computer Aided Design — CAD) (rysunek 1.9). Rysunek 1.9. Dżojstiki Tablet — urządzenie służące do wprowadzania danych do komputera, składające się z elektronicznej tabliczki (o różnych wymiarach), po której użytkownik rysuje za po- mocą specjalnego pisaka (rysika). Na tabliczce często znajduje się wyrysowany układ współrzędnych w postaci siatki, ułatwiający pozycjonowanie wprowadzanych danych. Urządzenie jest popularne wśród grafików, również filmowych i przygotowujących gry komputerowe, którzy dzięki niemu mogą wprowadzać do komputera niezwykle pre- cyzyjne rysunki, również 3D (trójwymiarowe) (rysunek 1.10). Rysunek 1.10. Tablet (digitizer) Odmianą tabletu jest digitizer, urządzenie pozwalające na precyzyjne wprowadza- nie do komputera na przykład rysunku poziomic z mapy czy też projektów opraco- wanych za pomocą klasycznej deski kreślarskiej. We współczesnym digitizerze rysik zastępuje podobne do myszki urządzenie z celownikiem pozwalającym precyzyjnie odczytywać położenie punktu i innych obiektów z rysunku papierowego (np. mapy). Skaner (ang. scanner) — urządzenie elektroniczne służące do rejestrowania (sczyty- wania) obrazu wydrukowanego na papierze bądź papierze fotograficznym czy też zdjęć i zamiany go na obraz elektroniczny przesyłany do komputera w celu jego dalszego opracowania, wizualizacji itd. W skanerze obraz jest rejestrowany optycznie za po- mocą czytnika CCD (ang. Charge Coupled Device). W praktyce funkcjonuje wiele ty- pów skanerów, które mają różne zastosowania. Najpopularniejsze są skanery płaskie. Profesjonaliści korzystają ze skanerów bębnowych, wielkoformatowych lub przeznaczo- nych do skanowania slajdów dających obraz o bardzo wysokiej jakości (rysunek 1.11). 30 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Rysunek 1.11. Skaner płaski do popularnych zastosowań Istotnym parametrem różnicującym skanery jest rozdzielczość wyrażana w punk- tach na cal (ang. Dots Per Inch — DPI), która może być rzeczywista lub interpolo- wana. Istotny jest również parametr określający sposób próbkowania barwy, wyraża- ny w bitach danych (np. 24 bity, 32 bity lub 48 bitów), staje się on jednak istotny dopiero przy profesjonalnych zastosowaniach (np. w kolorowych pismach czy w przy- padku druku wysokorozdzielczego itd.). Zeskanowany tekst wprowadzony za pomocą skanera może zostać rozpoznany przy użyciu systemu rozpoznawania znaków OCR (ang. Optical Character Recognition) i po odpowiednim przetworzeniu edytowany. Monitor komputerowy — urządzenie elektroniczne służące do wyświetlania obrazów generowanych przez komputer. Monitory komputerowe występują w różnych odmianach, na przykład analogowe, cyfrowe, ciekłokrystaliczne (ang. Liquid Cristal Display — LCD) oraz plazmowe. Monitory LCD, zwane popularnie płaskimi, stają się stan- dardowymi monitorami dołączanymi powszechnie do komputerów PC. Są one znacz- nie mniejsze (i lżejsze) od tradycyjnych monitorów oraz oferują lepsze parametry obrazu. Są również mniej szkodliwe dla oczu. Monitory komputerowe różnią się pomiędzy sobą rozmiarami ekranów kineskopów lub wyświetlaczy (matryc) oraz parametrami jakościowymi. Rozmiar pola obrazowego (ekranu) podawany jest za pomocą długości jego przekątnej w calach (np. 17 lub 19 cali). Do najważniejszych parametrów wpły- wających na jakość widzenia obrazu należą: wielkość plamki i częstotliwość odświe- żania oraz — dla monitorów LCD — kontrast, jasność oraz czas reakcji. Podział mo- nitorów LCD można rozpatrywać jeszcze z punktu widzenia zastosowanej matrycy (aktywne i pasywne) oraz innych parametrów. Bezpieczeństwo pracy z monitorem określają odpowiednie normy, na przykład MPR II lub TCO, wskazujące dopuszczalny poziom promieniowania elektromagnetycznego. Częstotliwość odświeżania podawana jest w hercach (Hz); powinna ona wynosić co najmniej 75 Hz lub więcej. Im wyższa częstotliwość odświeżania, tym obraz jest wyraźniejszy (mniej migocze) i mniej męczy wzrok. Rzutnik komputerowy (projektor) — urządzenie służące do prezentowania powięk- szonego znacznie w odniesieniu do monitora komputerowego obrazu generowanego przez komputer na przykład na specjalnie przygotowanym do tego celu ekranie (po- dobnym jak w przypadku klasycznego rzutnika do slajdów). Powiększenie obrazu po- woduje obniżenie jego jakości w odniesieniu do klasycznego monitora, tak więc rzutni- ki komputerowe stosowane są na przykład do celów prezentacyjnych z udziałem dużej liczby osób (rysunek 1.12). Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 31 Rysunek 1.12. Projektor komputerowy Obecnie dostępne są (choć jeszcze mało rozpowszechnione) projektory rzutujące obraz wprost „w powietrze” oraz specjalne monitory LCD, dzięki którym oglądający mogą widzieć obraz trójwymiarowy (3D) nawet bez specjalnych okularów. Drukarka (ang. printer) — urządzenie służące do drukowania plików wygenerowa- nych przez komputer na różnych nośnikach, np. papierze, folii, papierze fotograficz- nym itd. Drukarki komputerowe są zróżnicowane według technologii wydruku, liczby drukowanych kolorów (kolorowe, czarno-białe), formatu wydruku (np. drukarki wiel- koformatowe) czy też charakteru pracy drukarki (np. drukarka sieciowa) i innych. Istotnym parametrem różnicującym drukarki jest jakość (rozdzielczość) wydruku — w powszechnym użyciu są już drukarki o możliwościach drukowania obrazów w fotograficznej jakości. Ze względu na zastosowaną technologię druku popularne drukarki komputerowe dzielą się na: (cid:141) laserowe — do drukowania wykorzystywane są specjalne tonery (kolorowe lub czarno-białe) umieszczane w drukarce w pojemnikach nazywanych kartridżami, cząstki tonera umieszczane są na papierze (innym medium) i następnie utrwalane; (cid:141) atramentowe — do drukowania wykorzystywany jest specjalny szybkoschnący atrament (również w kartridżach), który jest umieszczany na papierze (lub innym medium) w postaci bardzo małych kropli; (cid:141) termiczne — drukowanie odbywa się na specjalnym papierze termicznym, który pod wpływem ciepła ciemnieje (zdarza się, że po określonym czasie wydruk może zanikać); tego typu drukarki spotykane są na przykład w kasach fiskalnych; (cid:141) igłowe — do drukowania wykorzystywana jest taśma barwiąca; ten typ drukarek jest często spotykany na przykład w systemach wspomagających sprzedaż. Ploter (ang. plotter) — urządzenie służące do wydruków wielkoformatowych na róż- nych materiałach (papierze, folii, folii reklamowej, do reklam zewnętrznych itd.). Plotery mogą drukować obraz za pomocą pisaków napełnionych tuszem (głównie grafi- ka wektorowa, np. projekty CAD) lub z wykorzystaniem innych technologii, na przy- kład wydruku atramentowego. Plotery wykorzystywane są głównie do profesjonalnych zastosowań. 32 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Głośnik (ang. speaker, PC speaker) — urządzenie elektryczne służące do zamiany sy- gnału elektronicznego w fale dźwiękowe (akustyczne). Dzięki głośnikom podłączonym do karty muzycznej słyszymy dźwięki generowane przez komputer lub odtwarzane z plików muzycznych czy też płyt CD. UPS (ang. Uninterruptible Power Supply) — zapasowy zasilacz do komputera, używa- ny w przypadku zaniku napięcia zasilającego w sieci lub jego spadku. UPS podtrzy- muje napięcie przez kilka minut niezbędnych do prawidłowego wyłączenia komputera. UPS może automatycznie — za pośrednictwem odpowiedniego oprogramowania — wy- łączyć komputer, bez potrzeby ingerowania ze strony użytkownika komputera. Urzą- dzenie jest też często stosowane w serwerach sieciowych. Urządzenia wejścia-wyjścia w jednym Z punktu widzenia współczesnej technologii oprócz osobno rozpatrywanych urządzeń wejścia i urządzeń wyjścia funkcjonują urządzenia spełniające jednocześnie funkcje urządzeń wejścia i wyjścia. Przykładem takiego urządzenia jest ekran dotykowy. Ekran dotykowy (ang. touch screen) — ekran, który reaguje na dotyk palca, specjal- nego rysika albo też po prostu odpowiednio ostro zakończonego narzędzia. Urządzenie spełnia jednocześnie funkcję standardowego monitora oraz klawiatury i myszy, pozwala zatem na dwustronne komunikowanie się z komputerem. Obsługa ekranu dotykowego wymaga zastosowania specjalnego oprogramowania. Ekrany tego rodzaju są powszechnie stosowane na przykład w bankomatach, tzw. kioskach informatycznych (infokioskach, infomatach) oraz komputerach przenośnych PDA/MDA. Pamięci masowe W komputerze występuje wiele rodzajów pamięci. Omówione już zostały pamięci ROM (tylko do odczytu) i RAM, stanowiąca główną przestrzeń roboczą komputera, wspo- mniana też została pamięć buforowa (cache), która wykorzystywana jest w różny spo- sób w sprzęcie i oprogramowaniu komputerowym. Kolejnym pojęciem związanym z komputerami i technologią informatyczną jest pa- mięć masowa (ang. mass memory). Jest to pamięć stała, przeznaczona do długotrwałego przechowywania różnego typu danych, również o dużej objętości, na przykład rzędu gigabajtów (GB). Za pomocą tego typu pamięci zapisywane są zarówno dane, które zostaną wprowa- dzone do komputera, jak i dane, które powstały w wyniku wykorzystania komputera i które na powrót mogą stać się danymi wejściowymi i ulec kolejnemu przetworzeniu. Nośniki pamięci masowej stanowią pamięć zewnętrzną komputera, tzn. taką, która nie jest dostępna dla procesora (w odróżnieniu od pamięci wewnętrznych, np. ROM i RAM). Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 33 Formatowanie nośników pamięci Urządzenia i nośniki pamięci masowej należy przed pierwszym użyciem sformatować (o ile uprzednio nie zostały fabrycznie sformatowane). Formatowanie to czynność, w wyniku której nośnik danych (twardy dysk, dyskietka itd.) zostaje przygotowany do zapisu danych i tym samym do pracy. W następstwie formatowania na nośniku danych tworzona jest odpowiednia struktura oraz nanoszone są informacje niezbędne do zapisu danych, jak i do ich późniejszego odnalezienia (np. przez system operacyjny) — tworzone są sektory i ścieżki dostępu do danych. Podczas formatowania dane znajdujące się na dysku mogą zostać utracone. W rze- czywistości nie są one usuwane; usuwana jest informacja o tym, gdzie się znajdują, przez co dla użytkownika stają się niewidoczne. Istnieją programy, które potrafią od- zyskiwać te informacje, jednak zazwyczaj nie w stu procentach. Proces odzyskiwa- nia danych jest zazwyczaj bardzo kosztowny i wykonywany przez profesjonalne firmy. Zatem do formatowania nośników danych, szczególnie dysku twardego, należy pod- chodzić z dużą ostrożnością. Rodzaje pamięci masowej Pamięć masowa występuje w różnych postaciach, a czynnikiem różnicującym może być na przykład technologia zastosowana do wykonania nośników pamięci. Według tego kryterium pamięci można podzielić na przykład na magnetyczne, optyczne oraz typu Flash (oparte na półprzewodnikach). Pamięć magnetyczna Dysk twardy — omówione już wcześniej urządzenie (nośnik) do magazynowania da- nych, stanowi najbardziej podstawowy typ pamięci masowej. W praktyce bez dysku twardego praca z komputerem PC nie jest możliwa. Dyski twarde mogą być zainstalo- wane na stałe w komputerze (i tak jest najbezpieczniej z nich korzystać) lub mogą być czasowo podłączane jako urządzania zewnętrzne, na przykład przez port USB. Podłączo- ne z zewnątrz pracują zdecydowanie wolniej. Parametry wpływające na pracę dysków twardych (m.in. na szybkość pracy) również zostały opisane powyżej. Dyskietki 3,5 cala (ang. floppy disc) — nośnik pamięci o standardowej pojemności około 1,44 MB i średnicy dysku 3,5 cala (stąd nazwa) z możliwością wielokrotnego za- pisu. Aktualnie coraz rzadziej stosowany, chociaż jeszcze spotykane są montowane fabrycznie napędy dyskietek 3,5”. Dyskietki to nośnik pamięci o najmniejszej pojem- ności i stosunkowo łatwy do uszkodzenia. W razie potrzeby dyskietkę można mecha- nicznie (poprzez przesunięcie odpowiedniej zakładki) zabezpieczyć czasowo przed po- nownym zapisem — wtedy możliwy będzie wyłącznie odczyt danych. Dyski przenośne ZIP — dyski przenośne o standardowych pojemnościach 100 i 250 MB z możliwością wielokrotnego zapisu. Dyski ZIP obsługiwane są przez dedykowane napędy ZIP (ang. ZIP drive), które są najczęściej podłączane jako urządzenia zewnętrz- ne. Dyski ZIP należą do coraz rzadziej stosowanych nośników pamięci masowej (ry- sunek 1.13). 34 ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I Rysunek 1.13. Dysk przenośny ZIP Pocket ZIP — odmiana dysków przenośnych ZIP o znacznie mniejszych rozmiarach i pojemności 40 MB. Mogą być umieszczone w specjalnych kartridżach. Napędy do ich obsługi podłączane są do komputera za pomocą portu USB. Dyski te znane są pod han- dlową nazwą Clik!. Taśmy magnetyczne — nośnik danych w postaci taśmy z tworzywa sztucznego, po- kryty materiałem o właściwościach magnetycznych. Taśmy magnetyczne wykorzysty- wane są w streamerach (rysunek 1.14) (gdzie są nawinięte na szpulę) oraz w urządzeniach służących do magazynowania danych, które często stosowane są w serwerach danych do nagrywania i przechowywania kopii bezpieczeństwa danych. Rysunek 1.14. Streamer Pamięć optyczna Płyta CD (ang. Compact Disc) — nośnik danych w postaci dysku o średnicy 12 cm (lub 8 cm), zbudowany z poliwęglanu. Płyty te odczytywane i zapisywane są za pomocą lasera o długości fali około 780 nanometrów (nm). Płyty CD mogą być zapisywane jedno- lub wielokrotnie (wtedy znajduje się na nich symbol RW; od ang. ReWritable) i odczytywane dowolną ilość razy (pod warunkiem że nie zostaną mechanicznie uszko- dzone). Aktualnie szeroko rozpowszechnione są dyski CD o pojemnościach 650, 700 (standard) oraz 800 MB. Do odczytu i zapisu płyty CD służy opisany już napęd CD (DVD) w różnych odmianach. Płyty CD występują również w odmianach o większej pojemności, na przykład 870 MB (99 minut muzyki), jednak są one rzadziej spotykane i najczęściej pozwalają na jed- nokrotny zapis. Rozdział 1. ♦ Moduł 1. Podstawy technik informatycznych 35 Płyta DVD (ang. Digital Versatile Disc) — nośnik danych w postaci dysku o średnicy 12 cm (lub 8 cm), czyli identycznej jak CD, ale o większej gęstości zapisu możliwej dzięki zastosowaniu do odczytu danych wiązki lasera o krótszej długości fali. W konse- kwencji płyty DVD mogą pomieścić standardowo 4,7 GB danych. Istnieją różne typy płyt DVD, na przykład tylko do odczytu lub do odczytu i zapisu — DVD-RW (ang. DVD Read Write). Do odczytu i zapisu płyt DVD służą opisane już napędy DVD. W przeciwieństwie do CD płyty DVD mogą być dwustronne. Płyty DVD występują też w odmianie dwustronnej lub dwuwarstwowej, z możliwo- ścią zapisu do około 17 GB danych. Format DVD ma już swojego oficjalnego na- stępcę: HD DVD (ang. High Definition DVD), dzięki któremu możliwe jest pomiesz- czenie na dysku o tych samych wymiarach około 60 GB danych. Dyski z danymi zapisanymi w formacie HD DVD częściowo mogą być odczytywane w standardowych napędach DVD. Konkurencyjnym dla formatu HD DVD jest format zapisu optycznego o nazwie Blue-ray, który umożliwia zapisanie 25 GB danych na jednowarstwowym nośniku danych. Funk- cjonują również nośniki dwuwarstwowe, z możliwością zapisu 50 GB danych, a do- stępne będą również nośniki 4- i 8-warstwowe (z możliwością zapisu odpowiednio 100 i 200 GB danych). Pamięć Flash Rodzaj pamięci masowej, oparty na półprzewodnikach, która może być wielokrotnie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

ECDL. Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Przewodnik. Tom I
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: