Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00515 007736 12239617 na godz. na dobę w sumie
Eda. Szkice o wyobraźni i poezji - ebook/pdf
Eda. Szkice o wyobraźni i poezji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 144
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2725-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Składająca się z pięciu rozdziałów rozprawa to poetycki zapis doświadczeń Edy Ostrowskiej włączony w dyskurs krytyczno- i historycznoliteracki.  Ich tytuły Outsiderka, Grafo-mania, Szpital, Ciało, Syn sygnalizują tematy istotne, wyłaniające się i zwracające na siebie uwagę już po pierwszym odczytaniu książek autorki Letycji u miecznika.

Pierwszy z artykułów stanowi niejako wprowadzenie. Pokazuje Edę Ostrowską jako autorkę osobną, nie przystającą do rzeczywistości. Poetkę, która nie odnajdując porozumienia pomiędzy sobą a światem, ucieka się do przestrzeni „narkotycznych”. Halucynacje, jakich doznaje po zażyciu różnorodnych substancji, zostają przez nią utrwalone w wierszu. Wyłania się z nich podmiot wędrujący, egzystujący na granicy, igrający z życiem i śmiercią. Taki obraz bohaterki lirycznej pojawia się przede wszystkim we wczesnej twórczości Ostrowskiej. Dlatego niejako kontynuacją pierwszego szkicu zdaje się być omówienie zawarte w drugiej części książki. Inspiracją stało się tu natomiast wydanie po raz drugi przez poetkę w 2013 roku dziennika, z którego zniknęło wiele fragmentów tekstu, zawartych w edycji z 1983 roku. Z lektury zapisków dwudziestolatki, ale także niektórych utworów z tomu Małmazja wyłoniła się kategoria grafomanii, ale rozumianej jako wspomniany już furor poeticus, niekontrolowana mania pisania, będąca dla Edy swoistą autoterapią, sposobem na przetrwanie, pokonanie wrogiej przestrzeni, w której żyje. O dzienniku jest także trzeci ze szkiców. Opisuje on z kolei szpital psychiatryczny jako przestrzeń wybraną przez Edę. Do analizy tego zagadnienia posłużyła propozycja Michela Foucaulta, który szpital psychiatryczny zaliczył do innych przestrzeni, nazywając go najpierw heterotopią kryzysu, następnie dewiacji. Szkic zatytułowany Ciało ukazuje z kolei poezję autorki Śmiechu i łaski jako sensualistyczną, zmysłową, tworzoną przez osobę uwikłaną w cielesność. Jest ono w wierszach Ostrowskiej umęczone i udręczone – przez mężczyznę, Boga, otaczającą rzeczywistość. Syn to wreszcie tytuł ostatniego z zawartych w książce omówień. Podejmuje temat macierzyństwa jako jednego z najboleśniejszych przeżyć Ostrowskiej, wyeksponowany także w ostatnich tomikach autorki Wierszownika

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Eda Szkice o wyobraźni i poezji NR 3380 Katarzyna Niesporek Eda Szkice o wyobraźni i poezji Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ● Katowice 2015 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Artur Żywiołek Nic bardziej nie mówi ponad to, co milczy — zdaje się przekonywać Eda Ostrowska. A my, dyletanci, z niezro- zumiałym uporem wczytujemy się w obciążone balastem zbędnych słów przydługie poematy Słowackiego, Norwi- da, Lechonia. Czytamy niekrótkie przypowieści z Ewan- gelii i ksiąg Starego Testamentu, wierząc w moc słowa, podczas gdy nawet haiku jest istoty rzeczy zaprzecze- niem, jest zwyczajnym przegadaniem. A czynimy to po- wodowani owym desiderium collium aeternorum (odwiecz- nym upragnieniem świata), z którym chcemy mieć lepszy kontakt, lepiej go rozumieć. To droga ignorantów. Wejdź- my na tę, na którą kieruje nas „Eda poetycka”, znajdziemy tam oświecenie. A stanie się dlatego, że „słowo poetyckie, którego istota została zawarta w inskrypcji dedykacyjnej, rozprzestrzenia się na rzeczywistość widzialną i niewi- dzialną”, kreuje pejzaż duchowy, w który zostaje wpisany także potencjalny czytelnik […]. Wiesław Setlak Autorka Letycji u Miecznika zachłystuje się słowami, mno- ży je z ogromną łatwością, niestety, coraz to popuszcza wędzidła rozbrykanej muzie. W końcu słowa samopas puszczone zaczynają poetce płatać figle. Powstają eroty- ki pozbawione wewnętrznej siły, raczej pastisze gatunku niż twórczość oryginalna. Nawet archaizacja języka wy- wołuje humorystyczny efekt […]. Ale przygodami Emelii ze staroświeckiej sielanki ro- dem zachwycać się nie umiem. Magii słów udających, że znaczą coś więcej, niż znaczą, też poddać się nie potrafię. Krzysztof Kuczkowski Doceniam swoistą maestrię językową, to, że słowa łączą się tu wedle pewnych zmiennych reguł, tworzą osobne, zamknięte poetyckie całości, swego rodzaju kryształy poetyckiego sensu, które można kontemplować, nad któ- rymi można się zadumać, w których podziwiać można skondensowane piękno — formalny kunszt, precyzję ję- zyka, wycyzelowaną wierszową frazę. Owe cząstki po- zwalają się niemal dotknąć — czuć wtedy ich fakturę, zewnętrzny kształt. Można ich doświadczać różnymi zmysłami — wzrokiem, smakiem, wystarczy wykazać się wrażliwością na drobiazgi, które pod piórem poetki nabierają cech niebanalnych. Michał Piętniewicz Nie odmawiam pewnej urody i błyskotliwości niektó- rym sformułowaniom. Zauważam ich ekspresjonizm i żarliwość. Ale czytając te fragmenciki, zastanawiam się, o czym one są? Schematyczność owych wersów stwarza wrażenie, że autorka mogłaby nieomal w nieskończo- ność wypisywać „dedykacje”. Edzie Ostrowskiej prędzej zabrakłoby adresatów niż pomysłów na kolejne wpisy. Rzucenie ważkim słówkiem lub słowem, zaczynającym się dużą literą, postawienie pytania, wyliczanka z równo- ważników zdania lub pojedynczych wyrazów nie wywo- łują metafizycznego zdziwienia czy zastanowienia. Zbigniew Chojnowski Wstęp Zdarzają się. Podzielone zdania, niejednoznaczne opi- nie, kontrowersyjne stanowiska. Odnoszą się do wszyst- kich, niezależnie od tego, czy jest się poetą, czy nie. Wy- wołują dyskusje, zmuszają do refleksji i zachęcają do nie- złomnej walki o swoje racje, przekonania. I to właśnie robi Eda Ostrowska. Stara się odpowiedzieć na każdy krytycz- ny głos na swój temat, znaleźć jeszcze tyle siły i odwagi, aby móc podjąć polemikę. A mówić o sobie i bronić siebie, kiedy obok nie ma nikogo, nie jest przecież łatwo. Nikt nie wie tego lepiej niż Ostrowska. Do podobnych do niej zwróciła się słowami Kazimierza Dąbrowskiego: „Bądźcie pozdrowieni Nadwrażliwi / za waszą boską moc niszczo- ną przez zwierzęcą siłę”1. Ale przytoczony wers to także fraza-przytyk, skierowana do wszystkich niewzruszo- nych, którzy nie rozumieją jej poezji, bo nie zmagają się ze znanym jej doświadczeniem i (prze)życiem. Słowa Dąbrowskiego umieszczone przez Edę w Ptaku w tak-taku można by uczynić mottem nie tylko jednego tomiku wierszy, lecz także całej jej poezji. Doprawdy, w całej historii literatury polskiej nie znajdziemy drugiej takiej jak autorka Małmazji. Poetki o tak nieposkromio- nej wyobraźni i takiej wrażliwości na świat. Wyrażają- cej w utworach wszystkie swoje wewnętrzne rozterki, 1 Motto, Pt, s. 13. Skróty, jakimi się posługuję, są zestawione w Wykazie skrótów — zob. s. 126. 8 Wstęp niepokoje, słabości. Do reszty obnażającej się przed czy- telnikiem, niczego nieskrywającej i usilnie eksponującej liryczne „ja”. Walczącej najpierw o siebie i swą najcenniej- szą cząstkę — syna Bazylego, a następnie o swoją poezję i całą otaczającą autorkę rzeczywistość. Twórczość Ostrowskiej od chwili jej debiutu w 1977 roku utworem Przechylę ciebie i wydania w 1981 roku pierwszej książki z wierszami i listami Ludzie, symbole i chore kwiaty przeszła niebywałą metamorfozę. Eda tak opisuje tę drogę: Wiersze długie, piosenki, misteria, psalmy pisałam w młodości. Rozbuchane, biologiczne, naelektryzowa- ne erotyką, rasowo kobiece, bez zaczepek filozoficz- nych i potyczek. Rozrzucałam wszelakie stylistyczne badziewie na cztery strony wiersza, pisałam w tran- sie, snując [się — K.N.] wraz z dymem po polach, śmietnikach, bocznicach. Rzucając się w rozcapierzo- ne zoomorficzne ramiona natchnienia. Wypożyczałam ciało i nie ucierpiało ani na jotę. Prorokowałam siebie, dobrze trafiłam, na właściwą osobę. Zakochałam się w sobie na zabój, w istocie kochałam i nienawidziłam na przemian Boga, ludzi, świat stworzony, Edkę-poet- kę. Wiersz i życie lały się przez ręce w gorączce. Przez trzydzieści lat rozkwitałam, doroślałam, mądrzałam. Skutkiem tego skurczył się wiersz, wers, metafora do krzyżyka na rzemyku wokół szyi2. Poetce od samego początku jej przygody twórczej towarzyszy furor poëticus. Eda bowiem nieustannie czu- je niepohamowaną potrzebę pisania. „Wiele cierpiałam, twórczy akt działał jak tracheotomia, dawał szansę na uj- ście emocji i przeżycie”3 — czytamy we wstępie do Edess. Uspokajając swoje pisarskie żądze, znane z wcześniej- szych tomików, poetka zaczęła ograniczać siebie, zamy- 2 Pełnia. Z Edą Ostrowską rozmawia Katarzyna Zdanowicz-Cy- ganiak. „Opcje” 2013, nr 4 (93), s. 157. 3 E. Ostrowska: Rzecz o Edessach, Ed, s. 8. Wstęp 9 kając myśli, natchnienia i olśnienia w gatunku literackim. Tak właśnie powstały jej limeryki, echolalie, edessy. Niełatwo pisać o tej twórczości, ale też nie można przejść obok niej obojętnie. Stąd tych kilka — układają- cych się w książkę — szkiców. Ich tytuły klucze: Outsi- derka, Grafo-mania, Szpital, Ciało, Syn, sygnalizują tematy istotne, wyłaniające się i zwracające na siebie uwagę już po pierwszej lekturze książek autorki Letycji u miecznika. Pierwszy z tekstów pokazuje Edę Ostrowską jako au- torkę osobną, nieprzystającą do rzeczywistości. Poetkę, która nie odnajdując porozumienia pomiędzy sobą i świa- tem, ucieka do przestrzeni „narkotycznych”. Halucynacje, jakich doznaje po zażyciu różnych substancji, utrwala w wierszach. Wyłania się z nich podmiot wędrujący, eg- zystujący na granicy, igrający z życiem i ze śmiercią. Taki obraz bohaterki lirycznej rysuje się przede wszystkim we wczesnej twórczości Ostrowskiej. Dlatego niejako konty- nuacją pierwszego szkicu zdaje się omówienie zawarte w następnym tekście książki. Inspiracją jego napisania stało się ponowne wydanie w 2013 roku dziennika poetki, z którego zniknęło wiele fragmentów tekstu, zawartych w edycji o trzydzieści lat wcześniej. Z lektury zapisków dwudziestolatki, lecz także niektórych utworów z tomu Małmazja wyłoniła się kategoria grafo-manii, ale rozu- mianej jako wspomniany już furor poëticus, niekontrolo- wana mania pisania, będąca dla Edy swoistą autoterapią, sposobem na przetrwanie, pokonanie wrogiej przestrze- ni, w której żyje. O dzienniku traktuje także trzeci szkic. Piszę w nim o szpitalu psychiatrycznym jako przestrzeni wybranej przez Edę. Do analizy tego zagadnienia po- służyła propozycja Michela Foucaulta, który szpital psy- chiatryczny zaliczył do innych przestrzeni, nazywając go najpierw heterotopią kryzysu, następnie dewiacji4. Roz- 4 M. Foucault: Inne przestrzenie. Przeł. A. Rejniak-Majewska. „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 120—121. 10 Wstęp dział zatytułowany Ciało ukazuje z kolei poezję autorki Śmiechu i łaski jako sensualistyczną, zmysłową, którą two- rzy osoba uwikłana w cielesność. Ciało jest w wierszach Ostrowskiej umęczone i udręczone — przez mężczyznę, Boga, otaczającą rzeczywistość. Syn to rozdział ostatni, w którym podejmuję problem macierzyństwa jako jedne- go z najboleśniejszych przeżyć Ostrowskiej. Przywołane wątki były dotąd jedynie sygnalizo- wane w recenzjach poszczególnych tomików wierszy. Oprócz krótkich, krytycznych omówień o twórczości Edy Ostrowskiej powstało zaledwie kilka większych szkiców. Najważniejszy napisała Edyta Sołtys-Lewandowska. Ba- daczka rozpatrzyła w nim zagadnienie religijności po- wracające w twórczości Ostrowskiej. Postawiła pytania o poruszane w tej poezji kwestie metafizyczne — wiarę, Boga, sens istnienia, śmierć i zbawienie. Zauważyła: W tej twórczości z olbrzymią łatwością przechodzi się od ekstremum do ekstremum. Nie ma w niej uładze- nia, spokoju, klarownych odpowiedzi. Deklaratyw- ność i kolejne postulaty najczęściej ujawniają włas- ną tymczasowość, przechodzą w sferę projektu, dla uważnych jej czytelników jasne jest bowiem, że żadna postawa nie wydaje się tu ostateczna i w każdej chwili może być poddana weryfikacji. Dotyczy to szczegól- nie kwestii religijności i wiary, do których poetka do- chodziła krętymi i wyboistymi drogami5. I dalej: Pytając o wiarę w poezji Ostrowskiej, mamy do czy- nienia z ryzykiem wielokrotnym: ryzykiem człowie- ka, który odważnie podejmuje odpowiedzi na dręczą- ce go pytania, zarówno te codzienne, pełne niepokoju o ziemskie bycie, jak i te metafizyczne […]. Poezja ta 5 E. Sołtys: Edy Ostrowskiej drogi do religijności. „Pamiętnik Lite- racki” 2010, z. 1, s. 97. Wstęp 11 […] odkrywa nie tylko nieoczywistość w świecie real- nym i transcendentnym, jest również ryzykiem szu- kania na granicy: między tym, co zrozumiałe, a tym, co niepojęte, między dozwolonym a zabronionym, świętym a bluźnierczym6. Pisząc o autorce Baranka zabitego, nie sposób nie wspo- mnieć także o szkicach Józefa Ferta, nauczyciela Ostrow- skiej, obecnego przy niej od początku jej drogi twórczej7. Dziesięć lat po książkowym debiucie Edy pytał: Czy więc mamy do czynienia ze zmierzchem talen- tu, który zdolny był realizować się jedynie w skraj- 6 Ibidem, s. 98. 7 Józef Fert wspominał: „[Eda — K.N.] już jako piętnastoletni pod- lotek zwróciła się z grubym kajetem poezyj — no cóż, do kogo to dziecko miało się z tym udać — do swojego pana od polskiego, który prócz tego, że był normalnym (czyli okropnym) belfrem, to prowadził jakieś tajemnicze kółko literackie czy coś w tym stylu, no i z niejakim nabożeństwem celebrował lekcje o poetach, których lubił”. Badacz dalej pisał: „Eda przynosiła coraz grubsze kajety i na serio szykowała się do wspinaczki na Parnas. I cóż miał z tym począć uciemiężony klasówkami »pan od polskiego«, który na domiar nieszczęść kończył wówczas rozprawę doktorską o Norwidzie? W przypływie irytacji czy przewrotnego humoru postawił przed nastolatką zadanie — jak mu się zdawało — nie do wykonania: […] skoro już tak daleko rze- czy zaszły, skoro bez poezji żyć nie możesz, a ja obowiązkowo mam uczestniczyć w rozmowach o kwiatach Twego talentu, to proszę bardzo, zgoda na to, ale pod warunkiem, że Twoje wiersze zosta- ną wydrukowane w »Twórczości«; wtedy — tak, pogadamy, a teraz, naprawdę, dajmy temu pokój. […] Mijały miesiące, Edę widywałem coraz rzadziej, nawet w szkole, a zresztą wkrótce podjęła studia w Lublinie, zdaje się polonistyczne czy bibliotekoznawcze, od czasu do czasu wpadał do mnie wspólny znajomy, Krzysio, rówieśnik Edy, i opowiadał to i owo również o niej. Jakieś zawikłane historie. Lecz oto któregoś grudniowego dnia roku 1979 przyszła również Eda. Po- czątkowo chciałem jej przypomnieć umowę… ale zanim cokolwiek powiedziałem, zobaczyłem w jej ręku numer »Twórczości« z jej wier- szami”. Zob. J. Fert: My poeci — my głupcy. (Nad wyborem poezji Edy Ostrowskiej). „Akcent” 2004, nr 1—2, s. 189. 12 Wstęp nościach? Jeśli fantazja — to jako zmysłowy znak mitu; jeśli miłość — to w wymiarach panseksualizmu i nimfomanii; jeśli religijność — to w postaci żarliwe- go neofityzmu, który na rogatkach świata wznosi ręce ku niebu i żąda natychmiastowego zbawienia! A może jednak wyrasta w naszej kulturze praw- dziwy „bicz boży”, choć swą walkę z całym światem zaczyna za pomocą babiego lata w poezji?8. Tak się złożyło, że Eda nie osiadła na laurach. Po po- nad dwudziestu latach napisała w Echolaliach: „Ja się po to / narodziłam / żeby rosnąć w siłę”9. Poetka stara się do- trzymać powziętego postanowienia, wydając rok w rok nową książkę. Przez wszystkie lata swej twórczości wy- pracowała natomiast własny niepowtarzalny styl poetyc- ki. Komunikuje się w nim z Bogiem, rzadziej z ludźmi. Prowadzi grę ze światem, który nie zawsze rozumie wy- bitne osobowości. O takich czytamy w przesłaniu Kazi- mierza Dąbrowskiego: Bądźcie pozdrowieni za waszą twórczość i ekstazę za nieprzystosowanie do tego, co jest, a przystosowanie do tego, co być powinno10.  8 J. Fert: Bez cenzury. (O poezji Edy Ostrowskiej). „Akcent” 2004, nr 1/2, s. 111.  9 E, s. 16. 10 K. Dąbrowski: Posłanie do nadwrażliwych. „Poezja” 1985, nr 11, 1. strona okładki. Wykaz skrótów W książce przyjęto następujące skróty: B — Baranek zabity. Dedykacje. Lublin 2006. D — Dojrzałość piersi i pieśni. Lublin 2011. D1 — Oto stoję przed tobą w deszczu ciała. Warszawa 1983. D2 — Oto stoję w deszczu ciała [dziennik studentki]. War- szawa 2013. E — Echolalie. Lublin 2012. Ed — Edessy [poemat sowizdrzalski]. Lublin 2014. K — Krew proroków (na twoich rękach). Lublin 1994. L — Letycja u miecznika. Rzeszów 1990. Lsc — Ludzie, symbole i chore kwiaty. Lublin 1981. M — Małmazja. Katowice 1988. N — Nie znałam Chrysta. Wybór poezji. Lublin 2003. P — Psalmy. Lublin 1990. Pn — Parszywe nasienie Abrahama. Lublin 1996. Pt — Ptak w tak-taku [widowisko poetycko-muzyczne]. Ka- towice 2013. S — Smugi pieprzu. Warszawa 1983. Ś — Światłem być. Lublin 2000. Śł — Śmiech i łaska. Warszawa 2010. T — Tajemnica I bolesna. Warszawa 1987. W — Wierszownik. Kraków 2007. Nota bibliograficzna Niektóre szkice wchodzące w skład niniejszej książki były już publikowane. Przeformułowane i uzupełnione, nabrały nowego kształtu. Podaję miejsca pierwodruków i ówczesne tytuły: Stany graniczne „ja” w poezji Edy Ostrowskiej. W: Transgresywne mon- strum. Red. D. Bastek, M. Fołta. Katowice 2014, s. 175—196. Grafo-mania w psychozie. O wczesnej twórczości Edy Ostrowskiej. W: Gra- fomania. Red. M. Tramer, J. Zając. Katowice 2015, s. 127—143. Przestrzeń wybrana. Szpital psychiatryczny w dzienniku Edy Ostrowskiej. W: Strychy/piwnice. Inne przestrzenie. Red. A. Świeściak, S. Trela. Katowice 2015, s. 153—168. Indeks osobowy Babuchowski Szymon 21, 127 Bachelard Gaston 55, 56, 127 Bachtin Michaił 84, 87, 92, 128 Bakke Monika 77, 82, 83, 85, 86, 87, 88, 128 Bastek Dorota 131 Bauman Zygmunt 83, 128 Bereza Henryk 16 Błaut Sławomir 35, 128 Błoński Jan 56, 128 Borkowska Grażyna 78, 89, 128 Brach-Czaina Jolanta 76 Brzozowski Jacek F. (pseud.) zob. Fert Józef Chojnowski Zbigniew 6, 128 Chudak Henryk 56, 127, 128 Czaplejewicz Eugeniusz 84, 128 Czapliński Przemysław 36 Dąbrowski Kazimierz 7, 12 Drwięga Marek 81, 128 Dybel Paweł 88, 128 Dziadek Adam 73, 128 Dziekanowski Czesław 15, 128 Foucault Michel 9, 13, 15, 56, 58, 60, 68, 128 Fert Józef 11, 12, 14, 30, 34, 41, 55, 57, 82, 93, 97, 128, 115, 128 Fołta Martyna 131 Giedrys Grzegorz 36, 128 Hilsbecher Walter 35, 128 Janion Maria 15, 128 Jentys Maria 41, 42, 59, 70, 71, 128 Jezus Chrystus 21, 26, 76, 78, 89, 109, 110, 121, 125, 127, 128 Kasperski Edward 84, 128 Kisiel Marian 16, 17, 128 Komendant Tadeusz 13, 128 Kopaliński Władysław 115, 128 Kowalczyk Andrzej 41 Kuczkowski Krzysztof 5, 129 Kuncewicz Piotr 14, 129 Lachman Magdalena 36, 40, 54, 129 Lechoń Jan 5 Lichański Stefan 35, 128 Lisowski Krzysztof 13, 14, 129 Ławrynowicz Marek 31, 129 Łopatowska Maria 14 Malinowski Kazimierz Bolesław Markowski Michał Paweł 13, 58, 59, 129 128 134 Indeks osobowy Merton Robert King 17, 129 Morawska Elżbieta 17, 129 Norwid Cyprian Kamil 5, 11 Pawlak Krzysztof 15, 128 Piętniewicz Michał 6, 122, 123, 129 Rejniak-Majewska Agnieszka 9, 56, 128 Rosiek Stanisław 15, 128 129 Szpakowska Małgorzata 83, 128 Śnieżko Dariusz 54 Świeściak Alina 131 Tatarkiewicz Anna 56, 128 Traczewska Maria 17 Tramer Maciej 131 Trela Sandra 131 Wertenstein-Żuławski Jerzy 17, Wilson Colin 16, 17, 129 Witkowski Michał 35, 129 Zając Jan 131 Zdanowicz-Cyganiak Katarzyna 8, 41, 129 Zimand Roman 36 Żółciński Tadeusz J. 25, 74, 90, 99, 129 Setlak Wiesław 5, 129 Słowacki Juliusz 5 Sołtys Edyta zob. Sołtys-Lewan- dowska Edyta Sołtys-Lewandowska Edyta 10, 14, 15, 18, 23, 28, 73, 74, 75, 76, 85, 88, 91, 94, 96, 102, 103,108, 109,129 Szewczyk Katarzyna 37, 129 Katarzyna Niesporek Eda Sketches on imagination and poetry Summary The dissertation, which consists of five chapters, is a poetic record of Eda Ostrowska’s experiences, incorporated into the critical, as well as the historical and literary discourse. Titles of the chapters: The Outsider, The early works, The psychiatric hospital, The body, The son, indicate significant, themes which strike the reader upon his or her first reading of the books by the author of Letycja u miecznika. The first of the texts constitutes a sui generis introduction. It presents Eda Ostrowska as a detached author, one who is beyond her reality. The poet seeks refuge in ‘narcotic’ spheres because she is unable to establish an un- derstanding between herself and the world. In her poems she preservers the hallucinations that she experiences after the intake of various substances. From her works emerges a vagabond lyrical I, existing at the edge, dicing with death. Such an image of the lyrical protagonist characterises above all the early works of Ostrowska. Therefore it seems that a continuation of the first text is the discussion featured in the second part of the book. However, the inspiration for this book is drawn from the diary, which was published for the second time by the poet in 2013. Many fragments of the texts, which were contained in the 1983 edition, are missing from the afore- mentioned edition. The reading of the notes by a 20-year-old woman, as well as of some of the works from the Małmazja volume of poetry, produces a sense of graphomania, but one that is construed as the furor poëticus men- tioned before – an uncontrollable cacoethes scribendi, which constitutes for Eda certain self-therapy, a means of survival, of overcoming a hostile space which she inhabits. The third part also discusses the diary. It describes the psychiatric hospital as a space which is chosen by Eda. In order to analyse this problem, the author of the present book employs hospital as a different space, referring to it first as a heterotopy of crisis, and then as a perversion. The chapter entitled presents the poetry of the author of Śmiech i łaska as sensualistic, sensual poetry written by a person who is entangled in carnal- 136 Summary ity. In Ostrowska’s works the body is tormented and worn out by the male, God and the surrounding reality. The son is the title of the final discussion which is contained in the book. It engages the theme of motherhood as one of the most painful od Ostrowska’s experiences, which is also brought to light in the last volumes of poetry by the author of Wierszownik. Катажина Неcпорек Наброски о воображении и поэзии Эда Резюме Состоящая из пяти глав книга является поэтической записью опыта Эды Островской, включенной в критическо- и историко- -литературный дискурс. Их заглавия: Отверженная, Раннее творче- ство, Психиатрическая больница, Тело, Сын, сигнализируют суще- ственные, обращающие на себя внимание темы уже после первого прочтения произведений автора Летиции и меченосца. Первый из текстов представляет собой своего рода введение. Он показывает Эду Островскую как иного автора, не вписываю- щегося в действительностью, а также как поэтессу, которая, не находя примирения себя с миром, убегает в «наркотическое» пространство. Галлюцинации, которые она видит после употре- бления разных веществ, запечатлены в ее стихотворениях. Из них вырисовывается странствующий субъект, существующий на границе, играющий с жизнью и смертью. Такой образ лириче- ской героини характерен прежде всего для раннего творчества Островской. В связи с этим своего рода продолжением первого наброска можно считать описание во второй части книги. Толч- ком к ее появлению послужил выход в свет в 2013 году дневника, из которого исчезли многие фрагменты текста, изданного в 1983 году. После прочтения записей двадцатилетней девушки, а также некоторых произведений из сборника Мальвазия, выявилась ка- тегория графомании, понимаемой однако как furor poeticus. Эта неконтролируемая мания писать, являвшейся для Эды своеобраз- ной автотерапией, способом выживания, победы над зловещим пространством, в котором она живет. О дневнике говорится также в третьем из текстов. В свою очередь, здесь описывается пси- хиатрическая больница как пространство, выбранное Эдой. Для анализа этого вопроса послужило предложение Мишеля Фуко, считавшего психиатрическую больницу другим пространством, 138 Резюме называя ее сначала гетеротопией кризиса, а затем девиации. На- бросок, озаглавленный Тело, показывает поэзию автора Смеха и благодати как сенсуальную, чувственную, создаваемую лицом, погруженным в телесность. Тело в стихотворениях Островской проступает измученным и изможденным — мужчиной, Богом, окружающей действительностью. Сын — это заглавие последней части книги. В ней поднимается тема материнства как одного из самых болезненных переживаний Островской, представленного также в последних ее сборниках стихов. Spis treści Wstęp 7 Outsiderka 13 Grafo-mania 35 Szpital 55 Ciało 73 Syn 101 Wykaz skrótów 125 Bibliografia 127 140 Spis treści Nota bibliograficzna 131 Indeks osobowy 133 Summary 135 Резюме 137 Redaktor Małgorzata Pogłódek Projektant okładki Zenon Dyrszka Fotografia Autorki Karolina Jędrych Korektor Jadwiga Gaździcka Redaktor techniczny Barbara Arenhövel Łamanie Grażyna Szewczyk Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-724-1 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-725-8 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 9,0. Ark. wyd. 7,0. Papier Alto 100 g, vol. 1,5 Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa EXPOL P. Rybiński, J. Dąbek Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Eda. Szkice o wyobraźni i poezji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: