Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00149 010992 7495878 na godz. na dobę w sumie
Efektywność funduszy inwestycyjnych w Polsce. Studium teoretyczno-empiryczne - ebook/pdf
Efektywność funduszy inwestycyjnych w Polsce. Studium teoretyczno-empiryczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 228
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-4390-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W prezentowanej publikacji Autorka dokonuje krytycznej oceny powszechnie stosowanych metod oceny efektywności zarządzania funduszami inwestycyjnymi. W ocenie tej stosuje klasyczne modele wyceny, wykorzystując stochastyczny czynnik dyskontujący, oraz przeprowadza egzemplifikację proponowanej metody. Dzięki wykorzystaniu w badaniach stochastycznego czynnika dyskontującego, Autorka udostępnia nowe narzędzie do pomiaru oceny umiejętności inwestycyjnych zarządzającego portfelem funduszu oraz pokazuje, że możliwe jest uzyskanie nadzwyczajnych stóp zwrotu przez inwestorów instytucjonalnych. Szeroki przegląd przytoczonej literatury rozważanych zagadnień (zarówno polskiej, jak i światowej), w tym przegląd badań, nadają szczególną wartość i powodują, że publikacja jest pierwszą na polskim rynku książką, która w tak nowoczesny i kompleksowy sposób przedstawia zagadnienia badania efektywności zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Książka będzie przydatna wykładowcom oraz studentom uczelni ekonomicznych do przedmiotów: rynki finansowe, zarządzanie portfelem inwestycji kapitalowych i pokrewnych, a także menedżerom portfeli inwestycyjnych w funduszach inwestycyjnych oraz w firmach zarządzających aktywami.

 

(…) kompleksowość i nowoczesność podejścia do badania efektywności działania funduszy inwestycyjnych wraz z wynikami przeprowadzonych badań jest niewątpliwym atutem tej książki i cechą odróżniającą ją od innych, które są dostępne na polskim rynku. Jej pozytywnym wyróżnikiem jest też zestawienie i przegląd dużej liczby światowej literatury odnoszącej się do tematyki funkcjonowania funduszy inwestycyjnych, a także innych problemów z tą tematyką związanych, np. wyceny aktywów kapitałowych. W tym sensie będzie stanowić wyśmienite kompendium wiedzy o problematyce efektywności działania funduszy inwestycyjnych.

Prof. dr hab. Wiesław Dębski

Wydział Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Anna Zamojska EfektywnoÊç funduszy inwestycyjnych w Polsce Studium teoretyczno-empiryczne E S N A N I F EfektywnoÊç funduszy inwestycyjnych w Polsce E S N A N I F Anna Zamojska EfektywnoÊç funduszy inwestycyjnych w Polsce Studium teoretyczno-empiryczne Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Bogumiła Walicka Recenzent: prof. dr hab. Wiesław Dębski Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Simon Smith/iStockphoto.com Seria: Finanse Publikacja dofinansowana przez BPS sp. z o.o. © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Studio Graficzne MIMO Michał Moczarski Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-4389-1 ISBN e-book 978-83-255-4390-7 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Fundusze inwestycyjne jako kategoria ekonomiczno-społeczna . . . . . . . . . . . 13 1.1. Istota funduszu inwestycyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2. Funkcje funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.3. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.4. Rozwój funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.5. Determinanty rozwoju funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 1.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2. Teoretyczne podstawy pomiaru efektywności funduszy inwestycyjnych . . . 44 2.1. Fundusz inwestycyjny jako portfel papierów wartościowych . . . . . . . . . . . . . 44 2.2. Wycena portfela za pomocą stochastycznego czynnika dyskontującego . . . . 47 2.2.1. Stochastyczny czynnik dyskontujący w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 2.2.2. Ryzyko w modelu wyceny aktywów opierającym się na konsumpcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.3. Równoważność teorii SDF i modeli czynnikowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 2.4. Podstawowe modele wyceny i ich własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.5. Sposoby estymacji i weryfikacji modeli wyceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Dodatek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3. Miary efektywności funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 3.1. Efektywność jako zdolność osiągania nadzwyczajnych stóp zwrotu . . . . . . . 81 3.2. Czynniki determinujące stopy zwrotu funduszu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3.2.1. Dekompozycja stopy zwrotu portfela wg E.F. Famy . . . . . . . . . . . . . . . . 85 3.2.2. Sektorowe czynniki stopy zwrotu portfela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 3.2.3. Behawioralne czynniki stopy zwrotu funduszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 3.3. Konstrukcja miary efektywności na podstawie stochastycznego czynnika dyskontującego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 3.4. Miary efektywności absolutnej i relatywnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.4.1. Bezwarunkowe miary efektywności absolutnej i relatywnej . . . . . . . . 96 3.4.2. Warunkowe miary efektywności absolutnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 5 Spis treści 3.4.3. Miary efektywności relatywnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 4. Pomiar efektywności funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.1. Etapy pomiaru efektywności funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.2. Sposoby odzwierciedlania stóp zwrotu w modelach wyceny . . . . . . . . . . . . . . 117 4.3. Prognozowanie stóp zwrotu w długim i krótkim okresie . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 4.4. Rozmiar i moc statystyk testowych stosowanych w badaniach nad efektywnością zarządzania portfelem inwestycyjnym . . . . . . . . . . . . . . . 129 4.5. Wykorzystanie miar efektywności do porządkowania funduszy . . . . . . . . . . . 133 4.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 5. Przegląd badań nad efektywnością funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . 139 5.1. Efektywność funduszy działających na rynkach dojrzałych i wschodzących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 5.2. Mikroekonomiczne czynniki efektywności funduszy inwestycyjnych . . . . . . 143 5.3. Czynniki efektywności przypisywane zarządzającym funduszami . . . . . . . . 149 5.4. Powtarzalność w długim i krótkim okresie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 5.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 6. Empiryczne badanie efektywności akcyjnych funduszy inwestycyjnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 6.1. Strategia badawcza i weryfikowane hipotezy badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 6.2. Dane o efektywności funduszy i ich charakterystykach . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 6.3. Wyniki estymacji modeli wyceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 6.4. Testowanie własności parametru alfa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 6.5. Prognozy stóp zwrotu funduszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 6.6. Ocena zgodności i powtarzalności rankingów efektywności funduszy . . . . . 192 6.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Dodatek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 Wstęp Proces inwestowania jest wyrzeczeniem się bieżącej konsumpcji na rzecz przy- szłych, lecz niepewnych zysków [Hirschleifer, 1965, s. 509]. W przytoczonej de- finicji pojawiają się określenia zysku i niepewności, które określają podstawowe charakterystyki każdej inwestycji: zysk to wysokość oczekiwanej nagrody za wyrzeczenie się konsumpcji, niepewność – ryzyko, że oczekiwany zysk nie zo- stanie zrealizowany. Zmieniać się może także okres, w którym zysk zostanie zrealizowany. Te trzy elementy: zysk, ryzyko i horyzont czasu stanowią podsta- wowe charakterystyki inwestycji, które jednocześnie umożliwiają porównanie i wybór inwestycji. Osoby wyrzekające się konsumpcji na rzecz przyszłych zysków są określane mianem inwestorów, którzy różnią się między sobą zarówno poziomem ocze- kiwanego zysku, jak i skłonnością do ryzyka. Dokładając kolejny element, ja- kim jest oczekiwany przez inwestora okres zrealizowania zysku, otrzymujemy ogromną liczbę kombinacji możliwości inwestycyjnych. Owa mnogość możli- wości stworzyła warunki do rozwoju rynku kapitałowego, na którym przed- miotem obrotu są właśnie różnego rodzaju produkty inwestycyjne stwarzające możliwość pomnożenia posiadanego kapitału. Podaż tworzą instytucje po- szukujące kapitału, a popyt – inwestorzy liczący, że dany podmiot za pomocą zainwestowanych środków zwiększy swój zysk i podzieli się nim z inwestorem w przyszłości. Ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia fundusze inwestycyjne od- grywają ważną rolę jako podmioty realizujące podstawowe funkcje rynku fi- nansowego: alokacji, wyceny i transformacji kapitału. To uzasadnia skupienie uwagi na wynikach inwestycyjnych funduszy, ponieważ z jednej strony ich po- 7 Wstęp tencjalni klienci poszukują metod, które właściwie wycenią usługi oferowane przez fundusze w  postaci profesjonalnego zarządzania. Z  drugiej natomiast strony zarządzający portfelami inwestycyjnymi funduszy chcą podkreślić waż- ność ich roli i wykazać przewagę aktywnej strategii względem strategii pasyw- nej w procesie zarządzania portfelem inwestycyjnym. Jako uzasadnienie wyboru podjętej tematyki efektywności funduszy inwe- stycyjnych można wskazać przesłanki teoretyczne, empiryczne i  użytkowe. Wśród przesłanek teoretycznych należy zwrócić uwagę na problematykę zwią- zaną z podejmowaniem decyzji w warunkach ryzyka i zachowań inwestorów na rynku kapitałowym. Istotne znaczenie ma kwestia zdefiniowania pojęcia efek- tywności funduszy inwestycyjnych. Jedną z ważnych przesłanek empirycznych jest identyfikacja czynników wpływających na ceny walorów, a  tym samym wartość jednostek rozrachunkowych funduszy oraz adekwatność wyboru me- tod i technik stosowanych w pomiarze wyniku rozumianego jako efektywność (performance measurement) funduszy inwestycyjnych. Jako przesłanki użytko- we należy wskazać użyteczność podjęcia tego tematu zarówno z punktu widze- nia indywidualnych inwestorów, jak i zarządzających funduszami. Konieczne jest dostarczenie narzędzi umożliwiających obiektywną ocenę efektywności zarządzania powierzonymi środkami finansowymi. Zasadniczym celem niniejszej pracy jest weryfikacja znanych metod i tech- nik oceny efektywności funduszy inwestycyjnych oraz propozycja alternatyw- nego podejścia do badania efektywności aktywnie zarządzanego portfela. Cel ten będzie zrealizowany przez: przegląd dotychczas stosowanych metod oceny wyników funduszy inwe- stycyjnych; przegląd wyników badań empirycznych w kraju i na świecie; prezentację teorii oceny efektywności zarządzania portfelem inwestycyj- nym stosującą stochastyczny czynnik dyskontujący; porównanie miar efektywności opierających się na teorii średniej warian- cji (mean-variance theory) z miarami efektywności stosującymi stochastyczny czynnik dyskontujący; estymację i weryfikację modeli wyceny stosujących stochastyczny czynnik dyskontujący; ocenę stosowanych metod wskaźnikowych w kontekście powtarzalności wyników; ustalenie, czy wyniki osiągane przez zarządzających portfelem inwesty- cyjnym są wynikiem ich nadzwyczajnych umiejętności inwestycyjnych. 8 Wstęp W  pracy są weryfikowane cztery hipotezy badawcze. Zgodnie z  pierwszą z postawionych hipotez walory i portfele są wyceniane przez czynniki zbywal- ne i  niezbywalne. Druga hipoteza to stwierdzenie, że nie istnieje możliwość osiągania nadzwyczajnych stóp zwrotu na skutek stosowania aktywnego za- rządzania portfelem. Zgodnie z trzecią hipotezą osiągnięcie najlepszych wyni- ków w danej grupie funduszy w okresie przeszłym nie gwarantuje osiągnięcia analogicznych wyników w przyszłości. Ostatnią z weryfikowanych hipotez jest teza, że wyniki osiągane przez zarządzających portfelem inwestycyjnym fun- duszu są efektem aktualnej sytuacji na rynku, a nie nadzwyczajnych zdolności zarządzających. Realizacja postawionych celów badawczych oraz weryfikacja hipotez wy- magała przyjęcia określonych metod badawczych. W rozprawie wykorzystano metody jakościowe i ilościowe. Jako metodą jakościową posłużono się krytycz- nym przeglądem literatury i za jej pomocą zidentyfikowano aktualny stan wie- dzy na temat badania efektywności funduszy inwestycyjnych. W zakresie ilościowej weryfikacji efektów aktywnego zarządzania porfelem funduszy wykorzystano wnioskowanie indukcyjne, które pozwoliło na sformu- łowanie i weryfikację hipotez badawczych. Szeroko wykorzystane zostały me- tody wnioskowania statystycznego oraz metody analizy wskaźnikowej służące ocenie efektywności portfela inwestycji. Kluczowym elementem, na którym opiera się teoretyczna konstrukcja rozprawy, jest zmienna losowa określana jako stochastyczny czynnik dyskontujący (stochastic discount factor, SDF). SDF jest zdefiniowany jako iloczyn subiektywnej oceny ryzyka inwestora (poziomu niecierpliwości) oraz zmian międzyokresowej substytucji konsumpcji. Przyjęto założenie, że SDF prawidłowo wycenia walory finansowe i dostarcza metod ba- dania efektywności funduszy umożliwiających testowanie zachowań inwesto- rów w świetle klasycznego paradygmatu teorii finansowej, gdzie zakłada się, że inwestorzy indywidualni podejmują racjonalne decyzje na relatywnie pozba- wionym restrykcji rynku i przy niskim koszcie pozyskania informacji. W efekcie prowadzi to do eliminacji produktów o niższej jakości i wzrostu liczby produk- tów o dobrej jakości. Elastyczność SDF jako narzędzia oceny efektywności oraz niewielka liczba ograniczeń, jakie muszą być spełnione, sprawia, że SDF jest niezwykle użytecznym narzędziem w procesie oceny efektywności portfeli in- westycyjnych. Treść opracowania została podzielona na sześć rozdziałów. W  pierwszym z  nich przedstawiono dynamikę rozwoju funduszy inwestycyjnych w  kraju i na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem determinant rozwoju funduszy. 9 Wstęp Przedstawiona została koncepcja funduszu inwestycyjnego jako instytucji zbio- rowego inwestowania oraz sposób, w jaki uczestniczy on w wypełnianiu funk- cji rynku finansowego. W tej części opracowania przedstawiono szczegółowe klasyfikacje funduszy. W  rozdziale drugim fundusz inwestycyjny jest traktowany jako klasycz- ny portfel papierów wartościowych. Przedstawiono tu podstawowe założe- nia i  konsekwencje wykorzystania stochastycznego czynnika dyskontującego w  procesie wyceny zarówno pojedynczych walorów, jak i  portfela. Istotnym elementem w proponowanym podejściu jest konstrukcja procesu generującego wartości szeregu stochastycznego czynnika dyskontującego. Omówiono sze- roko rodzaje modeli wyceny, metody ich estymacji i problemy, jakie wiążą się z szacowaniem parametrów strukturalnych w tych modelach oraz z identyfi- kacją ryzyka. Przedstawione w tym rozdziale podejście do wyceny walorów za pomocą stochastycznego czynnika dyskontującego opiera się na rozważaniach zaproponowanych przez Cochrane’a i przedstawionych w jego książce z 2005 r. pt. Asset Pricing. Revisited Edition. W rozdziale trzecim przedstawiono pojęcie efektów zarządzania portfelem oraz nadzwyczajnej stopy zwrotu (abnormal performance) funduszy inwesty- cyjnych. Omówiono czynniki kształtujące nadzwyczajne stopy zwrotu fundu- szy inwestycyjnych oraz teoretyczne podstawy pomiaru wyników osiąganych przez fundusze inwestycyjne w świetle modeli wyceny aktywów opierających się na stochastycznym czynniku dyskontującym. W ostatniej części rozdziału zaprezentowano miary efektywności absolutnej i relatywnej. W rozdziale czwartym przedstawiono podstawowe zagadnienia związane z ilościowym podejściem do pomiaru efektywności otwartych funduszy inwe- stycyjnych. W  pierwszej części, wprowadzającej szczegółowo omówiono po- szczególne etapy pomiaru wyniku osiągniętego przez portfel funduszu w celu oceny efektywności. W dalszej części jest omawiany problem prognozowania stóp zwrotu funduszy inwestycyjnych w długim i krótkim okresie. Jedną z pod- stawowych przesłanek przeprowadzania analizy wyników historycznych jest próba prognozowania przyszłych stóp zwrotu funduszy. Istotnym elementem tego procesu jest dobór właściwych miar ze statystyczno-ekonometrycznego punktu widzenia, co umożliwia zarówno trafne konstruowanie rankingów fun- duszy inwestycyjnych, jak i ocenę efektywności zarządzania portfelem fundu- szu w wybranym horyzoncie inwestycji. Rozdział piąty zawiera obszerny przegląd badań nad efektywnością fundu- szy inwestycyjnych, przede wszystkim na rynkach krajów rozwiniętych, takich 10 Wstęp jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania oraz wybrane kraje Europy Zachod- niej. W  pierwszej części przedstawiono wyniki badań empirycznych poświę- conych efektywności funduszy działających na rynkach dojrzałych i  wscho- dzących. Następnie dokonano prezentacji czynników determinujących poziom efektywności zarządzania portfelem inwestycyjnym w podziale na dwie grupy. Pierwszą grupę stanowią czynniki przypisywane specyfice funduszy, tzw. mi- kroczynniki, natomiast drugą –  czynniki efektywności przypisywane zarzą- dzającym portfelami funduszy. W ostatniej części rozdziału przedstawiono ob- szerny przegląd badań poświęconych kontynuacji wyników osiąganych przez fundusze inwestycyjne. Szósty rozdział obejmuje opis badania empirycznego, którego celem była ocena przydatności modeli wyceny i stochastycznego czynnika dyskontującego do oceny efektywności zarządzania portfelem inwestycyjnym. Przedmiotem analizy są wybrane fundusze inwestycyjne akcji rynku krajowego. W  zakończeniu zebrano najważniejsze wnioski wynikające z  poszczegól- nych rozdziałów oraz przedstawiono dalsze kierunki badań w kontekście okreś- lania standardów czytelnego i  rzetelnego przedstawiania wyników funduszy inwestycyjnych ich odbiorcom, czyli inwestorom. Unifikacja standardów umoż- liwia porównywanie wyników, co ma szczególne znaczenie dla efektywnej alo- kacji środków na rynku finansowym nie tylko w skali pojedynczych krajów, ale także w skali gospodarki globalnej. Pragnę serdecznie podziękować współpracownikom z  Katedry Ekonome- trii Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego: dr. hab. Pawłowi Miło- będzkiemu, dr. hab. Tadeuszowi Bołtowi, dr hab. Krystynie Strzale, dr. Lecho- wi Kujawskiemu i mgr Marii Blangiewicz za ogromne wsparcie merytoryczne i  dyskusje naukowe, które stanowiły inspirację do powstania tej rozprawy. Dziękuję również za wsparcie finansowe otrzymane od Uniwersytetu Gdań- skiego w ramach finansowania projektów badań własnych: BW 2330-5-0164-6 i BW 2330-5-0267-4. 1 Fundusze inwestycyjne jako kategoria ekonomiczno-społeczna 1.1. Istota funduszu inwestycyjnego Zarówno dynamiczny rozwój rynku finansowego w zakresie ilości instrumen- tów dostępnych dla uczestników tego rynku, jak i postęp technologiczny uła- twiający zawieranie transakcji sprawiły, że podjęcie decyzji o wyborze instru- mentów wchodzących w  skład portfela indywidualnego inwestora stało się niezwykle trudne. Trudność wynika przede wszystkim z ilości informacji nie- zbędnych, ale i dostępnych w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych. Kolejnym istotnym elementem są koszty związane z pozyskaniem i przetworze- niem informacji oraz dokonaniem transakcji kupna bądź sprzedaży wybranych instrumentów. W konsekwencji zbyt długi czas procesu decyzyjnego i wielkość kosztów ponoszonych na taki dobór instrumentów do portfela, który spełnia oczekiwania inwestora odnośnie do stopy zwrotu i  ryzyka, mogą znacznie zmniejszyć poziom dochodu z portfela. Rozwijający się rynek finansowy przy- czynił się do wzrostu zapotrzebowania na specjalistów w zakresie zarządzania inwestycjami finansowymi, co w konsekwencji doprowadziło do dynamicznego rozwoju instytucji zbiorowego inwestowania. Fundusz inwestycyjny umożliwia zatem inwestorom indywidualnym i instytucjonalnym pełniejsze wykorzysta- nie możliwości dostępnych na rynku finansowym. Koncepcja funduszu inwestycyjnego jako instytucji zbiorowego inwestowa- nia opiera się na łączeniu wielu małych kapitałów w jeden duży w celu wspólne- go ich inwestowania. Istotą funduszy inwestycyjnych jest zatem inwestowanie środków powierzonych przez inwestorów indywidualnych lub instytucjonal- nych [Lee, Lee, 2006, s. 186]. 13 1. Fundusze inwestycyjne jako kategoria ekonomiczno-społeczna W literaturze przedmiotu ściera się wiele definicji funduszy inwestycyjnych. Jedna z  nich określa fundusz inwestycyjny jako pulę środków finansowych wyodrębnionych w celu ich lokowania w sposób sformalizowany [Bojańczyk, 2005, s. 25]. W innych definicjach fundusz inwestycyjny to forma pośredniego uczestnictwa inwestorów w operacjach na rynku finansowym bądź też forma lokaty pieniężnej umożliwiająca udział w  majątku funduszu wraz ze wszyst- kimi korzyściami, jakie z  tego udziału wynikają [Kościelniak, 1998, s.  21]. Fundusz bywa określany jako całość majątku powstałego z wpłat pieniężnych udziałowców, pewna masa majątkowa o ściśle określonym sposobie tworzenia i  przeznaczeniu, zarządzana przez fundusz inwestycyjny w  rozumieniu pod- miotowym [Chróścicki, 1998, s. 18; Bojańczyk, 2005, s. 25; Dziawgo, Dziawgo, 1994, s. 15; Michalski, Sobolewski, 1999, s. 9]. Podstawą koncepcji funduszu inwestycyjnego jest połączenie środków finansowych inwestorów indywidual- nych w celu ich wspólnego inwestowania, a następnie dzielenie się osiągnięty- mi korzyściami bądź poniesionymi stratami [Dębski, 2010, s. 569]. Fundusz in- westycyjny jest wreszcie rozumiany jako pewien zespół zależności istniejących między różnymi podmiotami zaangażowanymi w  realizację idei zbiorowego inwestowania [Zawadzka, 2009, s. 115]. Należy także przytoczyć definicję funduszu inwestycyjnego z aktualnie obo- wiązującej Ustawy o funduszach inwestycyjnych z 27 maja 2004 r.: „Fundusz in- westycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w  drodze publicznego, a  w  przy- padkach określonych w  ustawie również niepublicznego, proponowania na- bycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w  określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe”1. Z przytoczonych powyżej definicji wynika kilka istotnych cech funduszy inwestycyjnych. Fundusze są jednym z podmiotów rynku finansowego, okreś- lanych także jako inwestorzy instytucjonalni, którzy pośredniczą w inwesto- waniu połączonych aktywów. Jako instytucje zbiorowego inwestowania po- szukują instrumentów o szerszym profilu ryzyko–dochód i większej płynności w imieniu indywidualnego inwestora przez wykorzystywanie efektu synergii połączonych aktywów, zwiększanie efektywności, szczególnie kosztów trans- akcyjnych i kosztów zarządzania, przy jednoczesnym minimalnym wkładzie 1 Ustawa z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych, art. 3 ust. 1 (Dz.U. z 2004 r., nr 146, poz. 1546 ze zmianami). 14 1.1. Istota funduszu inwestycyjnego własnym2. Podstawową przewagą funduszy inwestycyjnych jako inwestorów instytucjonalnych jest znacznie lepsza dywersyfikacja portfela walorów, niż ma to miejsce w przypadku indywidualnego inwestowania. Cechą niezwykle istotną z punktu widzenia funduszy inwestycyjnych jest płynność zapewniająca korzystanie z dużych i płynnych rynków kapitałowych, stosowanie standardów handlowych (trading standard) oraz komodyfikacja3 (commoditized instruments). Zakłada się, że zdolność absorpcji i  przetwarza- nia tych informacji przez zatrudnionych w  funduszach profesjonalistów jest znacznie lepsza, niż na poziomie inwestora indywidualnego [Davis, Steil, 2001, s. 13– 16]. Wynika to z obowiązku zarządzania portfelem inwestycyjnym fun- duszu przez specjalnie w tym celu zatrudnionych specjalistów w zakresie zarzą- dzania inwestycjami. Wielkość aktywów zarządzanych przez fundusz inwestycyjny jest bardzo duża, co umożliwia korzystanie z efektu skali (economies of scale) skutkującego niższymi średnimi kosztami ponoszonymi przez uczestników funduszu, któ- rzy – dzieląc między sobą koszty zarządzania – oszczędzają na wynagrodzeniu dla indywidualnego doradcy. Wielkość aktywów, którymi dysponuje fundusz, umożliwia także inwestowanie w  duże niepodzielne inwestycje lub inwesty- cje o  bardzo wysokiej cenie jednostkowej. Efekt skali związany z  wielkością zarządzanych przez fundusz aktywów ma także wpływ na redukcję kosztów transakcyjnych [Shy, Stenbacka, 2003, s.  608]. Dodatkowo, jako zaletę nale- ży wskazać ewidencjonowanie transakcji, co wynika z obowiązków formalno- -prawnych funduszy inwestycyjnych4. Wymienione powyżej cechy stanowią niewątpliwe zalety związane z inwe- stowaniem w fundusze inwestycyjne; zaletom towarzyszą jednak i wady. Naj- częściej przytacza się brak pewności co do wysokości stopy zwrotu z inwesty- cji, jaką uzyska fundusz w następnych okresach. Historyczne stopy zwrotu nie stanowią podstawy do prognozowania na analogicznym poziomie stóp zwrotu w  przyszłości. Kolejną, bardzo istotną wadą są koszty związane z  uczestnic- 2 Uczestnikami funduszu mogą być dowolni inwestorzy: osoby fizyczne, prawne czy instytucje nieposiadające osobowości prawnej. Uczestnicy funduszu zawierają adhezyjny kontrakt o treści wyni- kającej ze statutu funduszu i tym samym jego warunków nie można negocjować. Kontrakt o charakte- rze adhezyjnym można jedynie zawrzeć lub odrzucić [Bednarz, 2001, s. 155]. 3 Inaczej utowarowienie, czyli przekształcenie z wartości użytkowej w wartość wymienną. Przy- kładem może być wtórny rynek hipotek. 4 Rozporządzenie Ministra Finansów z 4 marca 2009 r. (Dz.U. z 20 marca 2009 r.), na podstawie art. 48 ust. 3 ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. z 2004 r., nr 146, poz. 1546 ze zmianami, art. 3). 15 1. Fundusze inwestycyjne jako kategoria ekonomiczno-społeczna twem w funduszu inwestycyjnym. Wysokość kosztów uczestnictwa w sposób istotny i ujemny wpływa na wysokość stopy zwrotu uczestnika funduszu, co oznacza, że wraz ze wzrostem kosztów funduszu zmniejsza się wysokość stopy zwrotu [Malhotra, Martin, Russel, 2007, s. 324]. Z punktu widzenia inwestora indywidualnego pewien dyskomfort może także powodować świadomość bra- ku bezpośredniego wpływu na środki zainwestowane w fundusz. Inwestor taki musi w pełni polegać na odpowiedzialności zawodowej, wiedzy i umiejętnoś- ciach menedżera zarządzającego portfelem funduszu. Menedżerowie są z ko- lei narażeni na ryzyko hazardu moralnego, czyli skłonności do akceptowania wyższego ryzyka niż jest to uzasadnione, oraz na ryzyko ulegania zachowa- niom stadnym (herding), czyli podążania za wzorem zachowań innych zarzą- dzających portfelem [Sias, 2004, s. 166]. Z punktu widzenia teorii agencji może wystąpić konflikt interesów między uczestnikiem funduszu a  zarządzającym portfelem funduszu. Konflikt interesów potencjalnie wynika z  rozbieżności celów, ponieważ inwestor oczekuje maksymalizacji dochodu z powierzonych funduszowi środków, zarządzający zaś dąży do maksymalizacji własnego wy- nagrodzenia, którego wysokość jest uzależniona od osiągniętych przez fundusz wyników [Mahoney, 2004, s. 173]. Można zauważyć, że fundusze inwestycyjne jako instytucja wspólnego in- westowania mogą stanowić atrakcyjną formę inwestycji zarówno dla inwesto- rów indywidualnych, jak i  innych inwestorów instytucjonalnych. Konieczne jest jednak uwzględnienie kosztów, jakie wiążą się z korzystaniem z takiej for- my usług finansowych. Istotnym aspektem determinującym wyniki funduszu są także ograniczenia wynikające z polityki inwestycyjnej funduszu oraz ram prawnych, w jakich zobowiązany jest prowadzić swoją działaność. 1.2. Funkcje funduszy inwestycyjnych Fundusze inwestycyjne są jednym z podmiotów tworzących rynek finansowy i  należą do grupy inwestorów instytucjonalnych5. Poziom sprawności i  efek- tywności funkcjonowania systemu finansowego wyznacza ramy i  warunki działania podmiotów funkcjonujących na tym rynku [Bojańczyk, 2007, s. 57]. Próbą wyjaśnienia i  zrozumienia przyczyn oraz skutków współczesnego rozwoju inwestorów instytucjonalnych, w  tym także funduszy inwestycyj- 5 Inwestorzy instytucjonalni to także towarzystwa ubezpieczeniowe oraz fundusze emerytalne. 16 1.2. Funkcje funduszy inwestycyjnych nych, może być funkcjonalne podejście6 do systemu finansowego, zapropono- wane przez Mertona i Bodie [Merton, Bodie, 1995, s. 4]. Celem tego podejścia było stworzenie jednolitych ram analitycznych, pozwalających na wyjaśnie- nie różnic w strukturze instytucjonalnej różnych systemów finansowych [Ma- tysek-Jędrych, 2007, s. 40]. Szczególną uwagę w tym podejściu zwraca się na funkcje, które system finansowy musi spełniać, niezależnie od formy instytu- cjonalnej. Podejście to definiuje zbiór stałych cech rozwoju w długim okresie oraz charakterystyki właściwe w krótkim okresie. Ewolucja form instytucjo- nalnych i struktury finansowej wynika z kolejnych form adaptacji inwestorów instytucjonalnych i w efekcie prowadzi do ulepszania sposobów wypełniania przez nich funkcji systemów finansowych w warunkach nasilającej się konku- rencji. Autorzy podejścia funkcjonalnego, Merton i Bodie, zdefiniowali zbiór funk- cji, jakie pełni system finansowy. Za najważniejszą z  nich uznali efektywną alokację zasobów. Podstawową funkcję systemu finansowego uzupełnia sześć funkcji kluczowych (core functions), które powinien spełniać każdy system fi- nansowy [Merton, Bodie, 1995, s. 24]. Funkcja alokacji zasobów ma na celu zapewnienie sposobów transferu zasobów ekonomicznych w  czasie i  przestrzeni (między różnymi regionami geograficznymi i  różnymi podmiotami gospodarczymi) oraz efektywnej ich alokacji. Funkcja ta pozwala takim podmiotom jak gospodarstwa domowe czy przedsiębiorstwa optymalizować proces alokacji zasobów między różnymi podmiotami instytucjonalnego inwestowania. Współcześnie szczególnego zna- czenia nabrał transfer środków w długim okresie, co wynika z konieczności in- dywidualnego, dodatkowego gromadzenia środków na emeryturę7. Fundusze inwestycyjne stanowią mechanizm umożliwiający wypełnianie funkcji aloko- wania posiadanych nadwyżek. Funkcja skutecznego zarządzania i  kontroli ryzyka jest realizowana w przypadku funduszy inwestycyjnych przez zabezpieczanie (hedge), dywersy- fikację i ubezpieczanie (insure). W celu realizacji tej funkcji fundusze inwestu- ją w różnego rodzaju instrumenty, co pozwala na konstrukcję odpowiedniego 6 Podejście funkcjonalne do systemu finansowego opiera się na dwóch zasadniczych przesłan- kach: funkcje systemu finansowego są bardziej stabilne niż instytucje finansowe oraz formy instytucjo- nalne są bezpośrednią konsekwencją funkcji wypełnianych przez system finansowy. 7 Ma to związek ze zjawiskiem demograficznego starzenia się społeczeństwa, co potencjalnie może spowodować zakłócenia w  wypłatach świadczeń emerytalnych przyszłym pokoleniom. Real- nym zagrożeniem jest niski poziom świadczeń emerytalnych, a nawet ich brak. 17 1. Fundusze inwestycyjne jako kategoria ekonomiczno-społeczna portfela. W zależności od polityki inwestycyjnej funduszu zmienia się poziom ekspozycji na ryzyko i  tym samym wraz ze wzrostem poziomu ryzyka poje- dynczych instrumentów rośnie znaczenie tej funkcji [Matysek-Jędrych, 2007, s. 45]. Funkcja tworzenia systemów rozliczania i dokonywania płatności jest związana z  wymianą dóbr, usług i  aktywów. Fundusze inwestycyjne wraz z rozwojem technologii i innowacji na rynku przyczyniły się do silnego rozwoju tej funkcji, co wynika z faktu pojawienia się możliwości dokonywania transak- cji w formie elektronicznej [Fabozzi, Modigliani, 2009, s. 27]. Funkcja łączenia zasobów inwestorów indywidualnych umożliwia inwe- stowanie na dużą skalę, przy jednoczesnym rozdzieleniu między inwestorów akcji przedsiębiorstw ułatwiającym dywersyfikację. Funkcja ta jest związana z  immanentną cechą inwestorów instytucjonalnych, przede wszystkim fun- duszy inwestycyjnych, tworzenia efektywnych mechanizmów gromadzenia środków drobnych inwestorów w celu ich alokacji z wykorzystaniem korzyści wynikających z efektu skali [Merton, Bodie, 1995, s. 8]. Funkcja dostarczania informacji o cenie pozwala na koordynowanie zde- centralizowanego procesu podejmowania decyzji w różnych sektorach gospo- darki. Rynki finansowe dostarczają nie tylko sposobów alokacji kapitału, ale także informacji, na podstawie których są podejmowane decyzje inwestycyjne. Funkcja ta w przypadku funduszy inwestycyjnych stanowi jeden z podstawo- wych elementów ich funkcjonowania. W procesie pozyskiwania i przetwarzania informacji fundusze kierują się kryterium minimalizacji kosztów pozyskiwania informacji [Diamond, 1984, s. 398] i w związku z tym istotne jest traktowanie informacji jako dobra publicznego [Levine, Loayza, Beck, 2000, s. 32]. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera rzetelność, wiarygodność i aktual- ność dostępnych publicznie informacji. Funkcja ochrony inwestorów polega na zapewnieniu sposobów pokony- wania problemu niedostatku motywacji (incentive problems) w sytuacji wystę- powania zjawiska asymetrii informacji [Mahoney, 2004, s. 169]. W  kontekście powyższych rozważań fundusze inwestycyjne w  istotnym zakresie realizują funkcje systemu finansowego. Szczególnie istotna jest ich rola w łączeniu i alokacji zasobów finansowych, zarówno w czasie, jak i prze- strzeni, oraz w skutecznym zarządzaniu i ograniczaniu ryzyka inwestycji fi- nansowych. 18 1.3. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych 1.3. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych Rosnąca liczba funduszy inwestycyjnych oraz coraz szerszy wachlarz oferowa- nych produktów powodują, że niezbędna staje się ich klasyfikacja. Celem kla- syfikowania funduszy jest wyodrębnienie grup jednorodnych pod względem wybranych charakterystyk funduszy istotnych z  punktu widzenia kryteriów podejmowania decyzji inwestycyjnych. Klasyfikacja pozwala zatem na upo- rządkowanie funduszy we wzajemnie rozłączne zbiory, umożliwiając porów- nywanie funduszy w obrębie pojedynczych grup oraz porównanie wyodrębnio- nych grup ze sobą. Z punktu widzenia inwestora istotnym kryterium klasyfikacji funduszy jest poziom ekspozycji na ryzyko funduszu inwestycyjnego, co pośrednio implikuje także oczekiwany poziom stopy zwrotu. Zatem dwie klasyczne charakterystyki portfela inwestycyjnego – stopa zwrotu i ryzyko – wyznaczają pierwszą z pro- ponowanych klasyfikacji funduszy. W jej ramach można wskazać wymienione niżej grupy funduszy [Banks, 2006, s. 137]. 1. Konwencjonalne (conventional) – fundusze inwestycyjne, których celem jest tworzenie zdywersyfikowanego portfela. Do tej grupy funduszy można tak- że zaliczyć innych inwestorów instytucjonalnych, takich jak fundusze emery- talne i towarzystwa ubezpieczeniowe. 2. Alternatywne (alternative) – grupa funduszy znacznie zwiększająca eks- pozycję na ryzyko w celu osiągnięcia jak najwyższych zysków. W tej grupie znaj- dują się takie podmioty, jak fundusze hedge, fundusze private equity, fundusze venture capital oraz państwowe fundusze majątkowe (sovereign wealth funds). 3. Indywidualne (private wealth) – grupa produktów inwestycyjnych dedyko- wanych indywidualnym, bardzo bogatym klientom. Fundusze tego typu są za- rządzane przez indywidualnych doradców lub prywatnych bankierów. Prywatne majątki inwestorów indywidualnych mogą być inwestowanie we wszelkiego ro- dzaju aktywa, takie jak konwencjonalne i alternatywne fundusze, a także fundu- sze nieruchomości (real estate) czy tzw. „aktywa twarde” (hard assets), takie jak ropa naftowa, złoto czy inne bogactwa naturalne o wyjątkowej wartości. W obrębie każdej z wymienionych grup można wyodrębnić pewne ogólne kategorie funduszy. Fundusze mogą inwestować w  bardzo wiele różnych in- strumentów finansowych i  stosować różnorodne techniki zarządzania port- felem, jednak działania funduszy muszą być zgodne z  deklarowaną polityką inwestycyjną. W  związku z  tym można wskazać podstawowe kategorie cha- 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Efektywność funduszy inwestycyjnych w Polsce. Studium teoretyczno-empiryczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: