Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00356 006566 11243463 na godz. na dobę w sumie
Egipt - ebook/pdf
Egipt - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 262
Wydawca: Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk Język publikacji: polski
ISBN: 9788364091827 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> historia, militaria, wojskowość
Porównaj ceny (książka, ebook (-50%), audiobook).

Autorzy książki „Egipt. Niespełniona rewolucja” opisują wydarzenia w Egipcie, które zapoczątkowały przemiany w krajach arabskich. Miały też znaczny wpływ na sytuację w innych krajach muzułmańskich, pogłębiając istniejące tam już wewnętrzne powody do przyłączenia się do Arabskiej Wiosny. Wszędzie sprowadzały się one do nierespektowania przez władze podstawowych praw człowieka i obywatela, niskiego poziomu życia szerokich rzesz ludności, a w większości krajów także wieloletniego utrzymywania się dyktatur funkcjonujących w oparciu o armię i policję.

Bunty i rewolucje zapoczątkowane w 2011 roku w krajach arabskich odegrały istotną rolę w dalszych wydarzeniach na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej. Były one jednakże tylko kolejnym etapem przemian w społeczeństwach islamu. Arabska Wiosna została zrodzona z niepokojów o konfliktów o różnym podłożu, rozdzierających świat arabski. Jednym z nich jest bomba demograficzna, która tyka w większości przeludnionych krajów.

Problemy demograficzna implikują inne nierozwiązane kwestie. zaopatrzenia w wodę, żywność, wysokość dochodu narodowego. Poza krajami arabskimi eksportującymi ropę i gaz istnieją też kraje ubogie, często uzależnione od bogatych braci arabskich. Postępująca globalizacja gospodarek świata pozostawia część regionu Bliskiego Wschodu z nierozwiązanymi kwestiami społecznymi, religijnymi, narażeniem na wewnętrzne i zewnętrzne konflikty społeczne.

Tak zwaną Arabską Wiosnę zastąpiła Arabska Jesień, terminem tym określa się czas drugiej połowy 2011 roku, gdy panujące rządy monarchii i republik arabskich zaczęły walczyć z buntami i demonstracjami. Ale i w następnych latach transformacja polityczna odwróciła uwagę od reform strukturalnych, pozostał klientelizm, biurokracja i korupcja.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wstęp / 9 Rozdział 1. Przemiany świadomości / 19 Rozdział 2. Sytuacja społeczna i ekonomiczna / 41 Rozdział 3. Dzień Gniewu / 61 Rozdział 4. Władza generałów Rozdział 5. Kampanie wyborcze / 91 / 115 Rozdział 6. Nowy prezydent / 131 Rozdział 7. Upadek rządów / 155 Braci Muzułmanów Rozdział 8. Egipt w świecie arabskim / 185 Rozdział 9. Termidorianie arabskiej rewolucji. As-Sisi / 199 Zakończenie. Co poszło nie tak? / 223 Chronologia Bibliografi a / 235 / 241 / 255 Summary Indeks osób / 259 Egipt.indb 7 Egipt.indb 7 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 Wstęp Trudno przewidzieć czas wybuchu niezadowolenia społecz- nego i nie wiadomo, kiedy stanie się on rewolucją. Niejed- nokrotnie zapowiedzi wskazują, że jest ona blisko. Iskra zapalna wydaje się być błaha, a jej zasięg wywołuje ogromne skutki. Samospalenie młodego Tunezyjczyka poprzedzało kilka takich wypadków w Egipcie, pozostały niemal niezau- ważone, w Tunezji było inaczej. Nie do  przewidzenia są perturbacje globalnej gospo- darki, w  niej tkwią również zagrożenia naruszenia równo- wagi społecznej i politycznej w różnych regionach. Tak było ze światem arabskim Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Z  opublikowanego raportu Organizacji Narodów Zjed- noczonych (ONZ) w końcu 2008 roku wynikało, że średnie ceny żywności na całym świecie są wyższe niż były w lecie, kiedy szok cenowy wywołał rozruchy w niektórych częściach świata i rządy starały się im przeciwstawić. Choć zamieszki i demonstracje wybuchające na Bliskim Wschodzie nie były bezpośrednio inspirowane przez rosnące ceny żywności, to był to jeden z czynników, który wywołał gniew skierowany Egipt.indb 9 Egipt.indb 9 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 10 Egipt. Niespełniona rewolucja przeciwko rządom w regionie. Egipt był jednym z kilkuna- stu krajów, które doświadczyły zamieszek w 2008 roku. Po wyjątkowo suchym lecie 2010 roku i pożarach w Au- stralii gwałtownie wzrosły ceny zboża na  rynkach świato- wych. W  grudniu 2010  roku Światowa Organizacja Na- rodów Zjednoczonych ds.  Wyżywienia i  Rolnictwa (FAO) w  swoim comiesięcznym raporcie podawała średnią cenę koszyka podstawowych produktów w  poszczególnych kra- jach. Z danych tych wynikało, że na Bliskim Wschodzie ceny artykułów spożywczych wzrastały niespodziewanie szybko. Ceny żywności były tylko jednym z  wielu czynników, przyczyniających się do  radykalnego zaostrzenia sytuacji w Egipcie, Tunezji, Algierii, Jordanii, Libii, Maroku i Jeme- nie, ale ich wzrost pomógł rozniecić iskrę ostatnich niepo- kojów w regionie. Władcy z wielu powodów nie byli w stanie utrzymać stabilnych cen żywności. To właśnie mieszanka biedy i  niesprawiedliwości stawia pod znakiem zapytania stabilność i globalne ryzyko konfl iktu1. Wskutek nieurodzajów i  suszy w  2010  roku ceny euro- pejskiej pszenicy się podwoiły w porównaniu do 2004 roku, w USA o 50 procent zdrożała kukurydza. Wraz ze wzrostem cen pszenicy, głównego artykułu żywnościowego impor- tu egipskiego, zmieniło się zaopatrzenie w  subsydiowany przez państwo chleb dla ubogich warstw społeczeństwa. Inne artykuły, jak ryż, cukier, olej, kawa, także zdrożały, ra- dykalnie zwiększając niezadowolenie społeczne2. 1 N.  Gronewold, Food Prices Hit Record High, Spurring Worries about Global Unrest, http://www.nytimes.com/gwire/2011/03/03/03greenwire- -food-prices-hit-record-high-spurring-worries-a-91940.html, dostęp: maj 2015. 2 J. M. Roney, China Leads World to Solar Power Record in 2013, http:// www.earth-policy.org/indicators/c54, dostęp: maj 2015. Egipt.indb 10 Egipt.indb 10 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 Wstęp 11 Wydarzenia w  Egipcie i  Tunezji zapoczątkowały prze- miany w  krajach arabskich. Miały także znaczny wpływ na sytuację w innych krajach muzułmańskich, pogłębiając istniejące tam już wewnętrzne powody do przyłączenia się do Arabskiej Wiosny. Wszędzie sprowadzały się one do nie- respektowania przez władze podstawowych praw człowieka i obywatela, niskiego poziomu życia szerokich rzesz ludno- ści, a  w  większości krajów także wieloletniego utrzymywa- nia się dyktatur funkcjonujących w oparciu o armię i policję. Do  sukcesu rewolucji, a  właściwie zwycięstwa przeciw- ników dyktatury Mu’ammara al-Kadafi ego doszło w  Libii. Wydarzenia rozpoczęły się 15 lutego 2011  roku w  części państwa graniczącej z  Egiptem, Cyrenajce. Brutalna roz- prawa z demonstracjami w Bengazi, zastrzelenie przez po- licję kilkudziesięciu uczestników, doprowadziło do eskalacji. Protesty przekształciły się w powstanie i wojnę domową. Wydarzenia nabrały dynamiki. Po początkowych sukce- sach powstańców na początku marca armia podjęła kontr- ofensywę, wspartą przez lotnictwo. O  specyfi ce wydarzeń libijskich przesądzało to, że tylko w  tym kraju rebelianci otrzymali bezpośrednią pomoc zbrojną poprzez prowadzo- ne od  drugiej połowy marca akcje sił lotniczych, najpierw francuskich i  amerykańskich, później koordynowanych przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO). Jednocześnie zakazano działań lotnictwu Kadafi ego. W następnych tygodniach niektóre państwa zachodnie rozpoczęły dostawy broni dla powstańców oraz przysłały wojskowych doradców. W znacznej mierze przyczyniło się to do  obalenia dyktatury. Zapoczątkowana w  końcu mar- ca ofensywa powstańców doprowadziła w  końcu czerwca do  opanowania stolicy kraju, Trypolisu. Za  datę zakończe- nia konfl iktu czy też zwycięstwa rewolucji przyjąć można śmierć dyktatora 20 października tego samego roku, choć Egipt.indb 11 Egipt.indb 11 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 12 Egipt. Niespełniona rewolucja przez krótki czas trwały jeszcze walki w różnych regionach. Obie strony wojny domowej miały podstawy do  oskarżeń o pogwałcanie praw człowieka. Wydarzenia w Libii znacznie odbiegały od doświadczeń egipskich. Po  obaleniu dyktatury losy Libii układały się inaczej niż Egiptu. W  powołanej podczas powstania tym- czasowej radzie narodowej dominowali rzecznicy świeckie- go państwa. Zdobyli oni większość w  przeprowadzonych w  czerwcu 2012  roku wyborach parlamentarnych. Nadal dochodziło do zbrojnych starć, z jednej strony prowokowa- nych przez zwolenników nieżyjącego już dyktatora, z  dru- giej inicjowanych przez powstałe podczas wojny domowej i słabo kontrolowane przez nowe władze oddziały powstań- czych milicji. We wschodniej części kraju, Cyrenajce, z naj- bogatszymi zasobami złóż ropy naftowej, pojawiało się żą- danie autonomii. Bliskie wojnie domowej były rewolucyjne akcje w Jeme- nie, zapoczątkowane w znacznej mierze pod wpływem wie- ści dochodzących z Egiptu. Protesty rozpoczęły się w końcu stycznia 2011 roku, najpierw pod hasłami ekonomicznymi. Szybko jednak pojawiło się żądanie, aby ustąpił rządzący od 32 lat prezydent Ali Abd Allah Saleh. W lutym demon- strowały już w Sanie, stolicy kraju, dziesiątki tysięcy ludzi, a  do  ich żądań przyłączali się mieszkańcy innych miast. 18 marca podczas manifestacji w Sanie doszło do masakry, śmierć poniosło wiele osób. Na  początku czerwca dyktator został ciężko ranny pod- czas ataku na pałac prezydencki. Opuścił kraj, aby się leczyć, ale zapowiadał powrót i dalsze sprawowanie władzy. Dopiero na początku następnego roku, pod wpływem nasilających się protestów, Saleh ustąpił, ale rządy przekazał wiceprezyden- towi Abd Rabbuh Mansur Hadiemu. W istocie rzeczy rewolu- cyjne działania zakończyły się fi askiem. Personalny manewr Egipt.indb 12 Egipt.indb 12 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 Wstęp 13 doprowadził do osłabienia protestów, a dalekie od respekto- wania zasad demokracji wybory, w grudniu 2012 roku ofi cjal- nie przyniosły nowemu władcy 99,8 procent poparcia. Nie bez wpływu wydarzeń egipskich doszło też do  za- początkowania wojny domowej w  Syrii. Pierwsze protesty nastąpiły tam w połowie marca 2011 roku, a represje istnie- jącego od 1971 roku dyktatorskiego reżimu, najpierw prezy- denta Hafi za al-Asada, a od 2000 roku jego syna prezydenta Baszszara al-Asada, doprowadziły do  eskalacji. Wojna do- mowa w Syrii trwa już ponad sześć lat i trudno przewidzieć, kiedy i czym się skończy. Bardziej zbliżone charakterem do  wydarzeń egipskich były przemiany w Maroku. Po protestach w pierwszej poło- wie 2011 roku, w których domagano się demokratycznych zmian w konstytucji, król Muhammad VI obiecał realizację reform. W referendum przeprowadzonym 1 lipca 2011 roku głosujący opowiedzieli się za  parlamentarnym systemem rządów, z  zachowaniem jednak zwierzchniej władzy kró- la. W  końcu listopada tego  roku przeprowadzono wybory, w których wygrała Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (Ḥizb al-Adala wa-at-Tanmijja). Zorganizowali ją marokańscy Bracia Muzułmanie, którzy sami siebie określali jako umiar- kowani islamiści. Polscy arabiści słusznie stwierdzają: „wiara w to, że oba- lenie rządów autorytarnych czy dyktatur jest zakończeniem rewolucji i  bezpośrednio przełoży się na  demokratyzację rządów w państwach arabskich, jest naiwna i nie ma uzasad- nienia historycznego”3. Dyrektor biblioteki aleksandryjskiej 3 A.  Kubicka, M.  Kubicki, Arabska Wiosna Ludów  –  demokratyzacja, permanentna rewolucja czy fundamentalizm?, w: K. Górak-Sosnowska, K. Pachniak (red.), Bunt czy rewolucja? Przemiany na Bliskim Wscho- dzie po 2010 roku, Wydawnictwo Ibidem, Łódź 2012, s. 55−65. Egipt.indb 13 Egipt.indb 13 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 14 Egipt. Niespełniona rewolucja Ismail Serageldin wyliczał w  swoim tekście sześć powo- dów do  optymizmu: „zasadniczo pozbawiona gwałtowno- ści natura narodu egipskiego, […] zgoda co do idei prawa i władzy sędziów, […] swoboda wypowiedzi i różnorodność wyrażanych opinii, […] głosowania, a nie kule, […] bezpre- cedensowy poziom udziału w życiu publicznym, […] głębo- ko podzielony kraj”4. Chociaż autor jest doświadczonym i  znającym realia badaczem, niektóre z  jego argumentów wydają się wątpliwe, a ostatni mógłby być wręcz odwrotnie interpretowany. Zresztą sam Serageldin wkrótce stracił optymizm. Przedstawiając kolejną ocenę wydarzeń, pisał w  końcu stycznia 2014 roku: „obchodzimy dziś trzecią rocznicę egip- skiej rewolucji. Kamień milowy, który wzywa do refl eksji nad tymi trzema latami chaotycznych akcji, wielkich chwil, zni- weczonych nadziei, wielkich osiągnięć, poświęceń i  zdrad. Wszystko to są elementy dramatu ludzkiego najwyższego rzędu. Czasy burzliwe, historyczne godziny, wielkość osią- gnięta, potem utracona, odzyskana i znów utracona w mgle niepewności jak nieuchwytny sen o  budowie naszej nowej republiki, z  udziałem społeczeństwa, z  systemem prawa. Wydaje się to być obciążone wojną przeciw terrorowi”5. Z ambiwalencją ocenia perspektywy Moataz-Bellah Ab- del-Fattah, profesor politologii na Central Michigan Univer- sity i Uniwersytecie Kairskim: „[…] na przykład Egipcjanie ogólnikowo akceptują demokrację i deklarują ją, ale nie są 4 I.  Serageldin, Are There Grounds for Optimism in Egypt?, http:// estudies.alarabiya.net/content/are-there-grounds-optimism-egypt, dostęp: 10 grudnia 2012, cytaty pochodzące z opracowań wydanych w  językach w obcych, nieoznaczone inaczej, w  tłumaczeniu autorów. 5 I.  Serageldin, Refl ections on the Third Anniversary of the Egyptian Revolution: Historic Hours and Tumultuous Times, http://www.sera- geldin.com/refl ection/details.aspx?id=1015, dostęp: 10 grudnia 2015. Egipt.indb 14 Egipt.indb 14 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 Wstęp 15 gotowi się dla niej poświęcać. Jeżeli jednak polityczna elita zdecyduje się kroczyć ku państwu rzeczywiście liberalnemu, Egipcjanie nie sprzeciwią się, […] możemy podsumować, że muzułmanie nie są gorąco i irracjonalnie antydemokratycz- ni, jak często twierdzą popularne media i niektórzy badacze na Zachodzie, lecz są raczej skłonni spoglądać na demokra- cję z pozytywnymi oczekiwaniami albo sceptycyzmem”6. Ostrożnie i  alternatywnie formułuje pogląd na  przy- szłość Egiptu i całego świata arabskiego amerykański polito- log Earl Sullivan: „Jeśli Egipt stanie się zamożną i sprawną demokracją, posłuży jako wzór tego, co możliwe w kontek- ście arabskim czy islamskim. Podobnie jednak, jeżeli Egipt wróci do autokracji i państwa policyjnego albo ulegnie teo- kracji, będzie to także miało wpływ na  świat arabski, tym razem fatalny […]. Obecnie jest jeszcze za  wcześnie, aby orzec, jakiego rodzaju porządek polityczny ostatecznie wy- łoni się w Egipcie, ale jasne jest, że wydarzenia w nim będą obserwowane w świecie arabskim z ogromnym niepokojem i ostrożnym entuzjazmem”7. Sceptycyzm wyziera z  poglądów politologa. Egipt i wszystkie inne kraje arabskie stoją na rozstajnych drogach. Albo rozstrzygnięcie padnie na prawdziwą demokrację i tym samym na równouprawnienie mężczyzny i kobiety, chrześci- jan, muzułmanów, bahaitów, alawitów, Kurdów i  niereligij- nych, albo ta demokracja przegra, bo nie będzie mogła pozo- stawić za sobą przeszłości. Modernizacja w świecie arabskim przegrywała na  dwóch wysokich kulturze murach  –  6 In spite of Islam, Al-Abraham, weekly.ahram.org.eg/Archive/2009/963/ intrvw.htm; dostęp: 22 marca 2015. 7 E. Sullivan, Youth Power and the Revolution, w: D. Tschirgi, W. Kazziha, S. F. McMahon (red.), Egypt’s Tahrir Revolution, Lynne Rienner Publi- shers, Boulder, CO 2013, s. 84. Egipt.indb 15 Egipt.indb 15 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 16 Egipt. Niespełniona rewolucja plemiennej i  religii. Oba mury były najlepszą ochroną dla dyktatorów. Narody arabskie muszą obalić oba mury albo co najmniej otworzyć kilka przejść”8. Inny badacz, Joshua Stacher, jest jeszcze bardziej scep- tyczny: „przede wszystkim, skoro badamy zmiany, to struk- tury klas społecznych w Tunezji i Egipcie nie tylko pozostały bez szwanku, ale odnowiły się z  minimalnymi zmianami. Usunięcie prezydentów okazało się w tych państwach łatwym zadaniem w  porównaniu z  rewolucjonizowaniem poważniej- szych społecznych różnic i konfl iktów. Tak było także dlatego, że współpracownicy poprzedniego reżimu byli odpowiedzial- ni za usunięcie prezydentów i tworzenie rządzących koalicji. W rzeczywistości w Tunezji i Egipcie nie nastąpiły całkowite zmiany reżimu. Po tych regionalnych powstaniach więcej było kontynuacji niż przemian. Bez wątpienia nastąpiły struktural- ne przeobrażenia w  rządzących koalicjach, ale te problema- tyczne procesy pokazują, że elity usiłują się rekonstruować”9. Raz jeszcze sięgając do  wywodów Serageldina: „Nie- zależnie od  tego, czy ci, którzy mają pod kontrolą władzę polityczną, tego chcą, czy nie chcą, znajdują się teraz przy sterze wzmacniającego się autokratycznego i represyjnego reżimu. To toruje drogę do dyktatury. Dyktatorzy twierdzą czasami, że są oświeconymi despotami, ale według mnie ak- cent pada na słowo despota”10. Dla przyszłości Egiptu być może jeszcze istotniejsze są problemy ekonomiczne i  demografi czne. Obecnie jest to 18 H. Abdel-Samad, Krieg oder Frieden. Die arabische Revolution und die Zukunft des Westens, Knaur eBook, München 2011, s. 176−177. 19 J.  Stacher, Adaptable Autocrats. Regime Power in Egypt and Syria, Stanford University Press, Stanford 2012, s. 3. 10 I.  Serageldin, Refl ections on the Third Anniversary of the Egyptian Revolution, s. 3. Egipt.indb 16 Egipt.indb 16 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52 Wstęp 17 kraj o  najwyższym w  świecie wskaźniku bezrobocia. Sza- cuje się, że liczebność jego ludności, około 85 milionów, pod koniec trzeciej dekady XXI  wieku zbliżać się będzie do 120 milionów. Ponieważ w znacznie wolniejszym tempie przybywa miejsc pracy, bezrobocie dotknie jeszcze więcej ludzi, zwłaszcza młodych, wkraczających w okres aktywno- ści zawodowej. Pisaliśmy z Mężem tę książkę niemal od początku wyda- rzeń, mając nadzieję, że tytuł pracy będzie głosił zwycięstwo „zbuntowanych”, że praca będzie jasnym i prostym opisem postępujących zmian na Bliskim Wschodzie. Wraz z rozwo- jem wypadków optymizm stawał się intelektualnym luksu- sem bez podstaw – nie zawsze w historii spełniają się nasze życzenia. Wspominając starania o  wydanie pracy, chcę podzię- kować za  życzliwość profesorom Januszowi Daneckiemu, Ewie Nalewajko, Stanisławowi Mockowi i Grzegorzowi Mo- tyce. Wdzięczna jestem Funduszowi Popierania Twórczości ZAiKS za  wsparcie przy odbywaniu kwerend w  zagranicz- nych bibliotekach. Barbara Stępniewska-Holzer Warszawa, grudzień 2016 Egipt.indb 17 Egipt.indb 17 2017-03-04 13:14:52 2017-03-04 13:14:52
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: