Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00309 005879 12210284 na godz. na dobę w sumie
Egzekucja obowiązków szkolnego i nauki - ebook/pdf
Egzekucja obowiązków szkolnego i nauki - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0946-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja Egzekucja obowiązków szkolnego i nauki zawiera kompleksowe opracowanie kwestii odpowiedzialności za realizację obowiązków edukacyjnych: obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki oraz kontroli i egzekucji ich spełniania. W książce wiele uwagi poświęcono także edukacji domowej. Opracowanie zawiera wnikliwą analizę przepisów, orzecznictwa i doktryny. Jego praktyczne zastosowanie ułatwia wyciąg przepisów, ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzanych od 2009 r. zmian związanych z obniżaniem tzw. wieku szkolnego oraz propozycję procedury egzekucyjnej dla wydziałów edukacji oraz dyrektorów szkół wraz formularzami pism stosowanych w egzekucji. Książka stanowi kompendium wiedzy o egzekucji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, które przydatne będzie praktykom oraz wszystkim zainteresowanym prawem oświatowym.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ...............................................................................................................11 Wstęp ..............................................................................................................................13 Rozdział 1 Pojęcie i istota obowiązku szkolnego i obowiązku nauki – zagadnienia wstępne ....15 Podsumowanie .................................................................................................26 Rozdział 2 Prawo do nauki i obowiązek szkolny – źródła prawa ................................................28 2.1. Miejsce obowiązku szkolnego w systemie prawa krajowego ...............28 2.2. Prawo do nauki i obowiązek szkolny w prawie Unii Europejskiej .....29 2.3. Prawo do nauki i obowiązek szkolny w prawie międzynarodowym ....35 2.3.1. Klasyfikacja praw człowieka .......................................................36 2.3.2. Koncepcja prawa do nauki i obowiązku szkolnego w prawie międzynarodowym ......................................................39 2.3.2.1. Prawo do nauki sensu stricto – wskazania dotyczące jego realizacji ................................................ 41 2.3.2.2. Prawo do nauki a poszanowanie praw rodziców ......... 44 2.3.2.3. Cele prawa do nauki ...................................................... 45 2.3.2.4. Umocowanie edukacji domowej w prawie międzynarodowym ......................................................... 48 2.4. Prawo do nauki i obowiązek szkolny w europejskim systemie ochrony praw człowieka ..........................................................50 2.5. Prawo do nauki i obowiązek szkolny w polskim porządku prawnym ...51 2.5.1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. ......................51 2.5.2. Ustawa o systemie oświaty z 1991 r. ..........................................53 2.5.3. Akty wykonawcze do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. ......53 6 SPIS TREŚCI Rozdział 3 Obowiązki: rocznego przygotowania przedszkolnego, szkolny i nauki – etapy, formy (w tym miejsce) ich spełniania ............................................................57 3.1. Poszczególne etapy obowiązku edukacyjnego zgodnie z ustawą… o systemie oświaty....................................................................58 3.1.1. Etap pierwszy – wychowanie przedszkolne...............................58 3.1.1.1. Wcześniejsze rozpoczęcie wychowania przedszkolnego ............................................................... 61 3.1.1.2. Wydłużenie okresu wychowania przedszkolnego........ 62 3.1.1.3. Obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne .... 62 3.1.2. Etap drugi – obowiązek szkolny właściwy .................................64 3.1.2.1. Wcześniejsze rozpoczęcie realizacji obowiązku szkolnego ........................................................................ 66 3.1.2.2. Odroczenie momentu rozpoczęcia obowiązku szkolnego ........................................................................ 68 3.1.2.3. Etapy realizacji „właściwego” obowiązku szkolnego .... 69 3.1.3. Etap trzeci – obowiązek nauki ...................................................69 3.1.4. Indywidualny program lub tok nauki ........................................71 3.2. Spełnianie obowiązku edukacyjnego poza szkołą ................................73 3.2.1. Indywidualne obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne i indywidualne nauczanie ....................................73 3.2.2. Edukacja domowa .......................................................................76 3.2.2.1. Jak rozpocząć edukację domową? ................................ 80 3.2.2.2. Zezwolenie ..................................................................... 86 3.2.2.3. Sytuacja prawna ucznia spełniającego obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza przedszkolem lub szkołą ................................................. 88 3.3. Systematyka szkół w systemie oświaty ...................................................93 3.4. Podsumowanie ......................................................................................100 Rozdział 4 Odpowiedzialność za realizację obowiązku edukacyjnego oraz kontrola jego spełniania .............................................................................................................101 4.1. Odpowiedzialność za realizację obowiązku edukacyjnego ...............101 4.2. Obowiązki osób objętych obowiązkiem edukacyjnym oraz ich rodziców ...........................................................................................102 4.2.1. Obowiązki ucznia ......................................................................102 4.2.2. Obowiązki rodziców ..................................................................102 SPIS TREŚCI 7 4.2.2.1. Prawne formy opieki nad dzieckiem a obowiązek edukacyjny .............................................. 102 4.2.2.2. Obowiązki rodziców wynikające z obowiązku edukacyjnego dzieci i młodzieży ................................. 104 4.2.2.2.1. Obowiązki z zakresu prawa administra- cyjnego, których niespełnienie niesie konsekwencje administracyjnoprawne ......... 106 4.2.2.2.2. Obowiązki o charakterze społecznym, których niespełnienie może być przed- miotem postępowania sądu rodzinnego ...... 106 4.3. Kontrola spełniania obowiązku edukacyjnego przez organy administracji publicznej ........................................................................107 4.3.1. Pojęcie kontroli a kontrola spełniania obowiązku szkolnego i nauki .......................................................................107 4.3.2. Podmioty obowiązane do kontroli spełniania obowiązku edukacyjnego ..........................................................108 4.3.3. Formy kontroli spełniania obowiązków szkolnego i nauki ....109 4.3.4. Zasięg terytorialny kontroli spełniania obowiązku edukacyjnego .............................................................................110 4.3.5. Obowiązki dyrektora szkoły publicznej o określonym obwodzie ....................................................................................112 4.3.6. Obowiązki dyrektorów szkół innych niż publiczne prowadzone przez jednostkę samorządu terytorialnego .......113 4.3.7. Obowiązki organu prowadzącego szkołę ................................114 4.3.8. Rola poradni psychologiczno-pedagogicznych w zakresie kontroli ....................................................................117 4.3.9. Procedura kontroli obowiązku edukacyjnego ........................117 4.3.10. Rola kuratora oświaty ...............................................................118 4.3.11. Podsumowanie...........................................................................119 Rozdział 5 Egzekucja obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki...................................................................124 5.1. Uwagi ogólne .........................................................................................124 5.2. Kiedy obowiązek edukacyjny podlega egzekucji administracyjnej? ....124 5.3. Charakter prawny obowiązku edukacyjnego w egzekucji administracyjnej ....................................................................................127 5.4. Postępowanie egzekucyjne zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ...............................................................129 8 SPIS TREŚCI 5.4.1. Podmioty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ....130 5.4.1.1. Organ egzekucyjny ....................................................... 130 5.4.1.2. Wierzyciel ..................................................................... 131 5.4.1.3. Zobowiązany ................................................................ 132 5.4.1.4. Inne podmioty uczestniczące w postępowaniu egzekucyjnym ............................................................... 133 5.4.1.5. Organy pomocnicze ..................................................... 134 5.4.2. Zasady postępowania egzekucyjnego ......................................136 5.4.2.1. Zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji .... 136 5.4.2.2. Zasada zagrożenia ....................................................... 137 5.4.2.3. Zasada poszanowania praworządności ...................... 137 5.4.2.4. Zasada stosowania najmniej uciążliwych środków ..... 138 5.4.2.5. Zasada prawdy obiektywnej ........................................ 139 5.4.2.6. Zasada niezbędności .................................................... 140 5.4.2.7. Zasada niezależności postępowania egzekucyjnego ... 141 5.4.2.8. Zasada stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego ................................ 142 5.5. Procedura egzekucji rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki ...............................................142 5.5.1. Uwagi ogólne .............................................................................142 5.5.2. Organy kompetentne w procedurze egzekucji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki .....................................................143 5.5.3. Etapy procedury egzekucji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki .....................................................................144 5.5.4. Środki egzekucyjne ...................................................................150 5.5.4.1. Grzywna jako środek egzekucji obowiązku edukacyjnego ................................................................ 151 5.5.4.2. Przymus bezpośredni jako środek egzekucji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki ........................................................ 156 5.6. Egzekucja obowiązku edukacyjnego uczniów, którzy wyjechali za granicę ................................................................................................160 5.7. Egzekucja obowiązku edukacyjnego osób pełnoletnich, które nie ukończyły 18. roku życia ..................................................................163 5.8. Egzekucja obowiązku edukacyjnego cudzoziemców mieszkających w Polsce.........................................................................164 SPIS TREŚCI 9 5.9. Zagadnienia techniczno-procesowe w egzekucji obowiązku edukacyjnego .........................................................................................167 5.9.1. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych ...................................167 5.9.2. Odstąpienie od czynności egzekucyjnych i egzekucji .............167 5.9.3. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji ....168 5.9.4. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji ....169 5.9.5. Środki prawne (zaskarżenia) w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ..................................................170 5.9.6. Koszty postępowania egzekucyjnego w administracji ............176 5.10. Inne działania w zakresie egzekucji obowiązku szkolnego… i obowiązku nauki .................................................................................177 5.11. Podsumowanie ......................................................................................178 5.12. Propozycje procedury egzekucji obowiązku edukacyjnego ...............180 5.12.1. Propozycja procedury w zakresie egzekucji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego dla dyrektorów publicznych szkół obwodowych .....180 5.12.2. Propozycja procedury egzekucji obowiązków rocznego przygotowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego dla organu egzekucyjnego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) ....................................................................184 5.12.3. Propozycja procedury w zakresie egzekucji obowiązku nauki dla wójta, burmistrza, prezydenta miasta .....................186 Załączniki ....................................................................................................................187 Bibliografia ..................................................................................................................203 Orzecznictwo................................................................................................................207 10 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WYKAZ SKRÓTÓW k.c. Konstytucja RP k.p.a. k.r.o. r.o.k.p.u. r.ś.d.d. TFUE TUE u.p.e.a. u.s.o. – – – – – – – – – – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opie- kuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oce- niania, klasyfikowania i promowania uczniów i słu- chaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzami- nów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2010 r. w sprawie świadectw, dyplomów pań- stwowych i innych druków szkolnych (Dz. U. Nr 97, poz. 624) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 115 z 09.05.2008, s. 47) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 115 z 09.05.2008, s. 13) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egze- kucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświa- ty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) 12 WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP 13 WSTĘP Obowiązki szkolny i nauki należą do klasycznych kwestii materialnego prawa administracyjnego. Przez długie lata wydawało się, że są to klasyczne, niewzruszone, niepodatne na zmiany instytucje, które po starannym dog- matycznym omówieniu zostawiają stosunkowo mało miejsca na pogłębione rozważania. Jednakże wraz ze zmieniającym się ustrojem, przywróceniem samorządu terytorialnego, nowym podejściem do praw człowieka – w tym do praw osób niepełnosprawnych – ujawniło się wiele problemów, najpierw praktycznych, a potem teoretycznych, które nie znajdują wciąż właściwego odzwierciedlenia w nauce prawa administracyjnego. Niniejsza monografia stanowi nie tylko przydatne dla praktyków za- rządzania oświatą kompendium wiedzy, ale również ukazuje podstawowe współczesne dylematy związane z obowiązkiem szkolnym. Sam obowiązek rozumiany jako konkretyzacja konstytucyjnego prawa do nauki bywa obec- nie kwestionowany w swojej podstawowej postaci i zastępowany edukacją domową, która po kilku dekadach nieobecności w polskim systemie praw- nym powróciła w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Autorki ukazały dwa interesujące, pozornie sprzeczne trendy, w oby- dwu przypadkach wspierane przez rodziców. Z jednej strony jest to dąże- nie do włączenia dzieci niepełnosprawnych i chorych do systemu szkolne- go, a z drugiej wyłączenie zdrowych dzieci z tego systemu. Już nie tylko wyłączenie z powszechnego systemu szkolnego ale w ogóle ze zbiorowego kształcenia. Rodzi to pytania teoretyczne o zakres władztwa publicznego, legitymację ustawową obowiązku szkolnego i jego granice, prawa rodziców i prawa dzieci, których adwokatem w coraz większym stopniu staje się pań- stwo, również przez szczególnie do tego powołane organy, takie jak Rzecz- nik Praw Dziecka. Jest rzeczą ważną, że autorki nie ograniczyły się do klasyfikacji form spełniania obowiązku szkolnego, ale dążyły do teoretycznych rozważań na temat istoty tego obowiązku. Edukacja domowa, dopuszczona przez pań- stwo, jest przez autorki potraktowana rzetelnie, co powoduje, że publikacja 14 WSTĘP ta może być praktyczną pomocą zarówno dla rodziców, jak i dla administra- cji oświatowej stającej wobec nieznanego wcześniej zjawiska. Ważny atut tej książki stanowi obszerna analiza odpowiedzialności za realizację obowiązku szkolnego, w literaturze brakuje bowiem rzetelnego opracowania tego zagad- nienia. Egzekucja obowiązku szkolnego i nauki, której poświęcono niniejsze opracowanie, nabiera szczególnego znaczenia w dobie przemian społecz- nych i kulturowych, którym podlegają zarówno obywatele polscy (w kraju, ale również, co istotne, za granicą), jak i cudzoziemcy mieszkający w Pol- sce. W związku z globalizacją i jej skutkami w postaci imigracji i emigracji administracja publiczna stawiana jest przed zadaniami niewystępującymi poprzednio w takiej skali. Emigracja obywateli polskich, oświata polonij- na, kształcenie dzieci cudzoziemców są obecnie głównymi z tych wyzwań. Przedstawiana czytelnikom praca stanowi przewodnik dla tych, którzy zawiłe problemy społeczne i prawne muszą rozwiązywać w realiach polskiej szkoły, samorządu terytorialnego czy administracji rządowej nadzorującej oświatę. Obok rozważań teoretycznych autorki prezentują istotne dla prak- tyków przykładowe procedury egzekucji obowiązku szkolnego, wykazy i ze- stawienia obowiązujących przepisów prawnych opatrzonych komentarzem. Cieszę się, że opracowanie powstało w Katedrze Prawa Administra- cyjnego i Samorządu Terytorialnego Uniwersytetu Kard. S. Wyszyńskiego w Warszawie, której współpracowniczkami są autorki. Nauka prawa admi- nistracyjnego powinna bowiem zajmować się także aktualnymi problemami społecznymi, czemu niniejsza monografia wychodzi naprzeciw. Dr hab. Irena Lipowicz, prof. UKSW ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… 15 Rozdział 1 POJĘCIE I ISTOTA OBOWIĄZKU SZKOLNEGO I OBOWIĄZKU NAUKI – ZAGADNIENIA WSTĘPNE Pojęcia „obowiązek szkolny” i „obowiązek nauki” na gruncie aktów prawnych regulujących tę materię są bardzo niejasne, doktryna również nie podaje satysfakcjonujących definicji. Można stwierdzić, że taki stan rzeczy wynika z niedoskonałości języka polskiego, w którym „szkoła”, „edukacja” czy „nauka” to wyrazy bliskoznaczne, oraz z pewnych uwa- runkowań społecznych, gdzie uczęszczanie do szkoły, tożsame ze zdoby- ciem określonego wykształcenia, stało się moralnym obowiązkiem, spo- łecznym przymusem. Podstawowym problemem przy definiowaniu obowiązku szkolnego jest kwestia, czy „szkolny” oznacza uczęszczanie do szkoły i realizowa- nie prawa do nauki w tej zorganizowanej, nadzorowanej przez państwo strukturze, czy też „szkolny” odnosi się do zdobywania wiedzy, osiąga- nia kolejnych poziomów wykształcenia (wtedy słowo „szkolny” można rozumieć szeroko, a jego użycie w zaistniałej sytuacji tłumaczyć tym, że zdecydowana większość społeczeństwa zdobywa wiedzę w szkołach, stąd też „szkolny’ używany w języku potocznym może być rozumiany jako „edukacyjny”). Art. 70 ust. 1 Konstytucji RP: Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonania obowiązku szkolnego określa ustawa. Z przytoczonego przepisu nie wynika bezpośrednio, czy Konstytucja RP nakłada obowiązek nauki, czy obowiązek szkolny. Także wśród przedstawi- cieli doktryny prawa konstytucyjnego nie ma zgody co do tej kwestii. L. Gar- licki prezentuje pogląd, że art. 70 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP wpro- wadza obowiązek szkolny, zaś zdanie trzecie omawianego przepisu wskazuje 16 ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… na konieczność jego uszczegółowienia w ustawie1. b. banaszak wywodzi na- tomiast z powyższego przepisu obowiązek nauki, którego treścią jest uczest- niczenie każdego podlegającego prawu polskiemu w zajęciach szkolnych w zakresie i w czasie przewidzianych prawem. Konstytucyjny obowiązek na- uki trwa do 18. roku życia2. W zaistniałej sytuacji można jedynie domniemywać, że ów „obowiązek szkolny”, pojawiający się w art. 70 ust. 1 zdanie trzecie, oznacza obowiązko- wą naukę do 18. roku życia, o której mowa w zdaniu drugim. Zdanie trzecie zawiera bowiem stwierdzenie dotyczące sposobu wykonywania obowiązku szkolnego, z czego można wywnioskować, że o samym obowiązku szkolnym była mowa wcześniej, tj. w zdaniu drugim. Konstytucyjna definicja obowiąz- ku szkolnego kształtuje się zatem następująco: Obowiązek szkolny to obowiązkowa nauka do 18. roku życia. Należy wskazać, że na poziomie konstytucyjnym nie została określona dolna granica obowiązku szkolnego, a więc wiek dziecka rozpoczynającego naukę. Oznacza to, że kwestia rozpoczęcia obowiązku szkolnego należy do sposobu wykonania obowiązku szkolnego i musi zostać uregulowana przez prawodawcę w ustawie. Obowiązek szkolny, o którym mowa w Konstytucji RP, pojawia się w roz- dziale 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) zatytułowanym „Wychowa- nie przedszkolne, obowiązek szkolny i obowiązek nauki”. Artykuł 15 u.s.o. powtarza konstytucyjne sformułowanie, wprowadzając jednak modyfikację: „Nauka jest obowiązkowa do ukończenia [podkr. – autor] 18 roku życia”. Ta, wydawałoby się, niepozorna zmiana rodzi pytanie, kiedy właściwie wygasa obowiązek szkolny. Czy jest to dzień 18. urodzin, czy też rok kalendarzowy, w którym uczeń osiąga wiek 18 lat? Problem powstaje w sytuacji, gdy uczeń ukończył 18. rok życia, natomiast nie ukończył jeszcze nauki w gimnazjum, która jest elementem obowiązku szkolnego. Dotyczy on uczniów urodzonych w pierwszej połowie roku kalenda- rzowego, gdyż osiągają oni pełnoletniość przed zakończeniem roku szkolnego. Ustawa nie rozstrzyga wprost, czy wygaśnięcie obowiązku szkolnego na skutek ukończenia przez ucznia 18. roku życia (a przed zakończeniem roku 1 L. Garlicki, komentarz do art. 70 Konstytucji RP (w:) K. Działocha [et al.], Konstytucja Rzeczypospo- litej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. IV, Warszawa 2005, s. 4. 2 b. banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 358. ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… 17 szkolnego) powoduje obligatoryjność skreślenia ucznia z listy uczniów gim- nazjum. Możliwe są dwie sytuacje: 1. Obowiązek szkolny wygasa wraz z dniem ukończenia 18. roku życia, na- tomiast uczeń, jeżeli chce, może kontynuować naukę aż do ukończenia szkoły – taki pogląd uzasadniany jest konstytucyjnie gwarantowanym prawem do nauki. Skoro każdy ma prawo do nauki, to, a contrario, niko- mu nie można tego prawa odmówić, uniemożliwić korzystania z systemu edukacji. 2. Uczeń, ze względu na osiągnięty wiek, nie może kontynuować nauki w szkole, gdyż z chwilą ukończenia 18. roku życia wygasa wobec niego obowiązek szkolny. Jeżeli taki uczeń chciałby kontynuować naukę, po- winien skorzystać ze szkolnictwa dla dorosłych3. Autor niniejszej publikacji przychyla się do pierwszego poglądu, nie tyl- ko ze względu na konstytucyjnie zagwarantowane prawo do nauki, ale także ze względu na treść art. 70 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP oraz art. 15 ust. 1 u.s.o. Skoro Konstytucja RP stanowi, że nauka jest obowiązkowa do 18. roku życia, fakt ukończenia 18. roku życia, o którym mowa w ustawie, moż- na rozumieć szeroko, jako rok, w którym zostaje ukończony 18. rok życia. W ustawie o systemie oświaty również nie została zawarta definicja obo- wiązku szkolnego. Artykuł 15 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy określa je- dynie ramy czasowe tego obowiązku: Art. 15 u.s.o. 1. Nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia. 2. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkol- nego [art. 63 u.s.o. – dnia 1 września danego roku – przyp. red.] w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Zaś art. 16 ust. 5 u.s.o. określa miejsce jego spełniania: Art. 16 ust. 5 u.s.o. Obowiązek szkolny spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podsta- wowej i gimnazjum, publicznych albo niepublicznych. 3 M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Warszawa 2008, s. 186–187. 18 ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… Typowy uczeń kończy gimnazjum w wieku 16 lat, więc obowiązek szkol- ny zostaje zrealizowany wcześniej niż jego konstytucyjnie wskazane ramy (art. 70 Konstytucji RP stanowi, że nauka jest obowiązkowa do 18. roku życia). Pozostają zatem dwa lata, gdy państwo powinno wymagać od absol- wenta gimnazjum dalszej edukacji, aż do ukończenia 18. roku życia, jedno- cześnie zapewniając możliwość kontynuowania nauki. Dlatego też wprowa- dzono obowiązek nauki, również nie podając jego definicji legalnej. Artykuł 16 ust. 5a u.s.o. stanowi: Art. 16 ust. 5a u.s.o. Po ukończeniu gimnazjum obowiązek nauki spełnia się: 1) przez uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponad- gimnazjalnej; 2) przez uczęszczanie na zajęcia realizowane w formach pozaszkolnych w placówkach publicznych i niepublicznych posiadających akredy- tację, o której mowa w art. 68b; 3) przez uczęszczanie na zajęcia realizowane w ramach działalności oświatowej prowadzonej przez osoby prawne lub fizyczne na pod- stawie art. 83a ust. 2, dla której osoby te uzyskały akredytację, o której mowa w art. 68b; 4) przez realizowanie, zgodnie z odrębnymi przepisami, przygotowa- nia zawodowego u pracodawcy. Obowiązek nauki można także spełniać przez uczęszczanie do szkoły wyższej. Art. 16 ust. 5c u.s.o. Uczeń, który ukończył szkołę ponadgimnazjalną przed ukończeniem 18 roku życia, może również spełniać obowiązek nauki przez uczęsz- czanie do szkoły wyższej. Ustawodawca wprowadził pojęcie obowiązku nauki jako kolejnego eta- pu po etapie obowiązku szkolnego ukończonego przed osiągnięciem przez ucznia 18. roku życia. Zawarte w ustawie o systemie oświaty przepisy, podobnie jak te z Konsty- tucji RP, nie zawierają definicji legalnej obowiązków szkolnego i nauki, okre- ślają jedynie pewne niezbędne elementy obu tych obowiązków. W literaturze podejmowane są próby wypracowania definicji oraz określenia ich zakresów. ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… 19 Autor komentarza do ustawy o systemie oświaty, M. Pilich, wyraża po- gląd, że obowiązek nauki jest pojęciem szerszym niż obowiązek szkolny, gdyż ten pierwszy niejako konsumuje pojęcie obowiązku szkolnego. Potwierdze- niem tej tezy ma być4: – znaczenie etniczne słowa „nauka” w j. polskim – synonim kształcenia, uczenia się, edukacji; – regulacja ustawowa miejsca realizacji omawianych obowiązków – obo- wiązek szkolny jest możliwy do realizacji tylko w szkole podstawowej i gimnazjum, obowiązek nauki – także w formach pozaszkolnych (art. 16 ust. 5 i 5a u.s.o.). Obowiązek szkolny jest przez wyżej wymienionego autora postrzegany jako element obowiązku nauki sensu largo, natomiast wyróżnienie obu tych obowiązków należy traktować jako swoisty skrót myślowy i „techniczno- -prawne uproszczenie”. Pogląd ten podzielają A. Król, P. Kuzior i M. łyszczarz, podając jako jeden z argumentów fakt, że obowiązek nauki na gruncie u.s.o. odrywa się niejako od samej szkoły – możliwość realizacji obowiązku nauki także w for- mach pozaszkolnych ma być potwierdzeniem szerszego zakresu obowiązku nauki w stosunku do obowiązku szkolnego5. Natomiast autor niniejszej publikacji prezentuje pogląd, że zakresy po- jęciowe obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, o których mowa w usta- wie o systemie oświaty, są dokładnie odwrotne, tzn. obowiązek szkolny jest pojęciem szerszym, zaś obowiązek nauki mieści się w pojęciu obowiązku szkolnego, jest jego uzupełnieniem. Przewidziany ustawą o systemie oświa- ty obowiązek nauki występuje tylko wtedy, gdy uczeń ukończy gimnazjum przed osiągnięciem 18. roku życia. Większość uczniów kończy naukę w gim- nazjum w 16. roku życia6, natomiast nie można wykluczyć sytuacji, w której wobec ucznia zastosowano odroczenie rozpoczęcia obowiązku szkolnego lub uczeń z przyczyn zdrowotnych czy też losowych nie otrzymuje promocji do następnej klasy. W takich sytuacjach wydłuża się wiek zakończenia na- uki w gimnazjum właśnie do osiągnięcia owej granicy 18 lat. Nie są to czę- 4 M. Pilich, Ustawa..., s. 184. 5 A. Król, P. Kuzior, M. łyszczarz, Prawo oświatowe. Komentarz do ustawy o systemie oświaty, Warsza- wa–bielsko-biała 2009, s. 160–163. 6 Należy wziąć pod uwagę, że dzieci sześcioletnie, które – zgodnie z nowelą marcową – rozpoczną na- ukę w klasie pierwszej szkoły podstawowej, ukończą gimnazjum – przy założeniu corocznego promowania do następnej klasy – w wieku 15 lat. 20 ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… ste przypadki w praktyce oświatowej, niemniej mają one miejsce, dlatego też ustawodawca, realizując postanowienia aktów prawa międzynarodowe- go o obowiązkowości wykształcenia podstawowego, musiał wprowadzić ta- kie rozwiązanie, aby stworzyć warunki, w których każdy będzie miał możli- wość uzyskania obowiązkowego wykształcenia na poziomie podstawowym. Artykuł 15 ust. 2 u.s.o. wyraźnie mówi o trwaniu obowiązku szkolnego do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Obowiązek szkolny składa się zatem z dwóch przesłanek: – ukończenia gimnazjum, – ukończenia 18. roku życia. Obowiązek nauki natomiast, zgodnie z art. 16 ust. 5a u.s.o., pojawia się po ukończeniu gimnazjum, o ile oczywiście uczeń nie osiągnął wieku 18 lat. Obowiązek nauki jest więc obligatoryjny tylko dla tych, którzy ukończyli gimnazjum przed osiągnięciem 18. roku życia. Powyższe argumenty dowo- dzą słuszności twierdzenia, że na gruncie aktualnie obowiązującej u.s.o. obowiązek nauki jest uzupełnieniem obowiązku szkolnego. Wykres ilustrujący zakres obowiązku szkolnego obowiązek szkolny a b c x d a – roczne przygotowanie przedszkolne b – szkoła podstawowa c – gimnazjum d – obowiązek nauki x – ukończenie gimnazjum przed ukończeniem 18. roku życia Źródło: opracowanie własne. Przy omawianiu kwestii ram czasowych obowiązku szkolnego nie można zapomnieć o etapie obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolne- go, o którym mówi art. 14 ust. 3 u.s.o. Służy ono realizacji obowiązku szkol- nego, chociaż z treści ustawy nie wynika, aby nim było. Ustawa stanowi, że ROZDZIAł 1. POJĘCIE I ISTOTA ObOWIąZKU SZKOLNEGO I ObOWIąZKU… 21 obowiązek szkolny rozpoczyna się w roku kalendarzowym, w którym dzie- cko kończy 7 lat7, Konstytucja nie określa w ogóle dolnej granicy obowiązku szkolnego, czyli wieku rozpoczęcia nauki, pozostawiając tę kwestię ustawie. Obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne w myśl ustawy jest rea- lizowane przez dzieci sześcioletnie. Jeszcze niedawno roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne (tzw. zerówki) były fakultatywne. Artykuł 14 ust. 3 u.s.o.8 w pierwotnym brzmieniu gwarantował dzieciom sześcioletnim prawo do odbycia rocznego przygotowania przedszkolnego, tzw. roku zero- wego. Dopiero ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 137, poz. 1304) wprowadziła obowiązek uczęszczania do tzw. zerówki. W tym miejscu na- suwa się pytanie, czy obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne jest elementem obowiązku szkolnego, owej wyrażonej w Konstytucji obowiązko- wej nauki do 18. roku życia. Wprowadzenie przez ustawodawcę przymiotu obowiązkowości rocznego przygotowania przedszkolnego poprzedzającego rozpoczęcie nauki w pierwszej klasie szkoły podstawowej świadczy o ści- słym związku tego etapu z realizacją obowiązku szkolnego; czyni z niego element obowiązku szkolnego, bez którego ów obowiązek nie mógłby być wykonywany9. Obowiązek szkolny (a także obowiązek nauki i obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego) jest „obowiązkiem administracyjnopraw- nym o charakterze ciągłym10”. Spełnianie obowiązku szkolnego odbywa się w sposób trwały – po stronie organów państwa zobowiązanych do zapew- nienia odpowiednich warunków implikuje to ciągłe działanie służące po- prawie funkcjonowania oświaty, zaś po stronie podmiotu uprawnionego (ale też obowiązanego, bo objętego obowiązkiem szkolnym) ciągłość obowiązku wyraża się w uczęszczaniu na zajęcia w szkole określonego typu, w zdoby- waniu kolejnych poziomów wykształcenia11. W kontekście rozważań nad istotą obowiązku szkolnego na uwagę za- sługuje jedna z form spełniania obowiązku szkolnego – tzw. edukacja do- 7 Od dnia 1 września 2011 r. obowiązkiem rocznego przygotowania przedszkolnego zostaną objęte dzieci pięcioletnie. Zob. szerzej uwagi dotyczące noweli marcowej w przypisie nr 4. 8 Tekst pierwotny ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty został opublikowany w Dz. U. Nr 95, poz. 425. 9 Wyjątek przewiduje jedynie art. 16 ust. 2 u.o.s. – dziecko wcześniej przyjęte do szkoły podstawowej nie musi odbywać rocznego przygotowania przedszkolnego. 10 M. Pilich, Ustawa…, s. 184. 11 Tamże.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Egzekucja obowiązków szkolnego i nauki
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: