Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00274 004278 12920186 na godz. na dobę w sumie
Egzekucja z nieruchomości - ebook/pdf
Egzekucja z nieruchomości - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-250-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Piotr Borkowski sędzia, prezes Sądu Rejonowego w Limanowej; wykładowca w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz Wyższej Szkole Biznesu National Louis University w Nowym Sączu; specjalizuje się w szeroko pojętym prawie cywilnym materialnym i procesowym; autor wielu opracowań poświęconych tej dziedzinie, a także tematyce obrotu nieruchomościami.
Olga Leśniak referendarz w Wydziale IV Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie; ukończyła aplikację komorniczą i aplikację sądową; od kilku lat prowadzi zajęcia dla aplikantów komorniczych; współautorka komentarza Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne (Warszawa 2013).

Publikacja stanowi kompleksowe omówienie wszystkich zagadnień dotyczących egzekucji z nieruchomości, z uwzględnieniem nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego z dnia 10 lipca 2015 r., która wprowadziła szereg zmian w postępowaniu egzekucyjnym.
W opracowaniu w sposób całościowy przedstawione zostały zasady egzekucji z nieruchomości będącej najbardziej skomplikowanym sposobem egzekucji sądowej. Dla pełnego zobrazowania tego tematu autorzy poruszają również problematykę egzekucji sądowej w ogólności. Znajomość prezentowanych zagadnień jest istotna nie tylko dla sądów i kancelarii komorniczych. Efektywność postępowań egzekucyjnych w dużej mierze zależy także od prawidłowo przygotowanego wniosku o wszczęcie egzekucji czy też dalszej aktywności wierzyciela, najczęściej reprezentowanego w sprawach o większej wadze przez podmiot świadczący profesjonalnie pomoc prawną.
Książka jest skierowana do wszystkich osób mających zawodowo styczność z egzekucją sądową, a więc w szczególności do sędziów, komorników, adwokatów i radców prawnych. Może stanowić pomoc dla aplikantów wszystkich rodzajów aplikacji jako kompendium wiedzy z omawianego zakresu.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

egzekucja z nieruchomości Piotr Borkowski, Olga Leśniak BIBLIOTEKA SĄDOWA WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 stycznia 2016 r. Uwzględnia zmiany wprowadzone przez ustawę z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311 z późn. zm.) wchodzące w życie z dniem 8 września 2016 r. Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Joanna Ośka Łamanie Wolters Kluwer Autorzy poszczególnych części: Piotr Borkowski – wstęp, rozdziały I–V Olga Leśniak – rozdziały VI–XII Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9457-4 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ........................................................................................................................ 13 Wstęp ......................................................................................................................................... 17 Rozdział I Wszczęcie egzekucji z nieruchomości ................................................................................ 19 1. Właściwość komornika ..................................................................................................... 19 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji ...................................................................................... 21 2.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 21 2.2. Obowiązek wyboru najmniej uciążliwego sposobu egzekucji ........................ 23 2.2.1. Badanie wniosku pod kątem uciążliwości wybranego sposobu egzekucji ........................................................................................................ 23 2.2.2. Zakres kognicji sądu rozpoznającego skargę na czynność komornika ..................................................................................................... 24 2.2.3. Możliwości podjęcia przez dłużnika obrony przeciwko uciążliwemu sposobowi egzekucji .................................................................................... 25 2.2.4. Zaspokojenie wierzyciela z części majątku dłużnika ............................. 26 2.2.5. Podjęcie postępowania zawieszonego na podstawie art. 799 § 2 k.p.c. ............................................................................................................... 26 3. Forma wniosku o wszczęcie egzekucji .......................................................................... 27 3.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 27 3.2. Wniosek na podstawie art. 797 § 2 k.p.c. ............................................................. 29 3.3. Wniosek w formie ustnej ....................................................................................... 29 3.4. Wniosek w formie faksu ......................................................................................... 30 4. Uczestnicy postępowania ................................................................................................ 31 4.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 31 4.2. Wierzyciel i podmioty działające na jego rzecz .................................................. 33 4.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 33 4.2.2. Przyłączenie się kolejnego wierzyciela ..................................................... 33 4.2.3. Zakres skuteczności zajęcia na rzecz pierwszego wierzyciela ............. 34 4.2.4. Zmiana wierzyciela ...................................................................................... 36 4.3. Dłużnik ...................................................................................................................... 37 4.3.1. Dłużnik osobisty i rzeczowy ...................................................................... 37 4.3.2. Śmierć dłużnika ............................................................................................ 38 5 Spis treści 4.4. Właściciel nieruchomości, w stosunku do którego uwzględniono skargę pauliańską wierzyciela ............................................................................................ 39 4.5. Małżonek dłużnika .................................................................................................. 41 4.6. Kurator ...................................................................................................................... 42 4.6.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 42 4.6.2. Kurator dla dłużnika ................................................................................... 43 4.6.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 43 4.6.2.2. Kurator ustanawiany z urzędu ................................................... 47 4.6.2.3. Kurator ustanawiany na podstawie art. 818 § 1 k.p.c. ............. 48 4.6.2.4. Kurator spadkobierców dłużnika ............................................... 49 4.6.3. Kurator ustanowiony na podstawie art. 928 k.p.c. ................................. 51 4.6.4. Koszty ustanowienia kuratora ................................................................... 53 4.7. Osoby, którym przysługują prawa zabezpieczone na nieruchomości ........... 55 4.8. Inni uczestnicy ......................................................................................................... 57 4.8.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 57 4.8.2. Nabywca nieruchomości ............................................................................. 58 4.8.3. Współwłaściciel ............................................................................................ 60 4.8.4. Osoby wymienione w art. 1036 k.p.c. ....................................................... 61 4.8.4.1. Wierzyciele składający tytuł wykonawczy ................................ 61 4.8.4.2. Wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa ...... 62 4.8.4.3. Osoby, które przed zajęciem uzyskały prawa na nieruchomości ........................................................................... 64 4.8.4.4. Pracownicy co do stwierdzonych należności za pracę ............ 67 4.8.5. Organy skarbowe i organy samorządu terytorialnego .......................... 68 4.8.6. Uczestniczący w przetargu i nabywca licytacyjny ................................. 69 5. Przedmiot egzekucji z nieruchomości ........................................................................... 70 5.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 70 5.2. Nieruchomość .......................................................................................................... 71 5.2.1. Nieruchomość gruntowa ............................................................................ 71 5.2.1.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 71 5.2.1.2. Definicja nieruchomości gruntowej ........................................... 72 5.2.1.3. Część nieruchomości ..................................................................... 72 5.2.1.4. Nieruchomość rolna i gospodarstwo rolne ............................... 77 5.2.2. Części składowe ........................................................................................... 78 5.2.2.1. Definicja części składowej ............................................................ 78 5.2.2.2. Budynek wzniesiony z przekroczeniem granicy ..................... 80 5.2.3. Przynależności .............................................................................................. 82 5.2.4. Ułamkowa część nieruchomości ................................................................ 84 5.3. Użytkowanie wieczyste .......................................................................................... 86 5.4. Lokal stanowiący odrębną własność .................................................................... 90 5.5. Ograniczone prawa rzeczowe ............................................................................... 91 Rozdział II Zajęcie nieruchomości ........................................................................................................... 97 1. Uwagi ogólne ..................................................................................................................... 97 6 Spis treści 2. Sposób zajęcia nieruchomości ......................................................................................... 98 3. Moment zajęcia nieruchomości ...................................................................................... 102 3.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 102 3.2. Powzięcie wiadomości o wszczęciu egzekucji ................................................... 103 3.3. Doręczenie dłużnikowi wezwania ....................................................................... 109 3.4. Dokonanie wpisu w księdze wieczystej .............................................................. 113 4. Przedmiotowy zakres zajęcia nieruchomości ............................................................... 117 4.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 117 4.2. Nieruchomość .......................................................................................................... 118 4.3. Części składowe ....................................................................................................... 119 4.4. Przynależności ......................................................................................................... 121 4.5. Pożytki ....................................................................................................................... 122 4.5.1. Pożytki naturalne ......................................................................................... 122 4.5.2. Pożytki cywilne ............................................................................................ 124 4.6. Prawa wynikające z umów ubezpieczenia ......................................................... 127 5. Podmiotowy zakres zajęcia ............................................................................................. 130 5.1. Skuteczność zajęcia wobec kolejnych wierzycieli .............................................. 130 5.2. Wpis do księgi wieczystej kolejnego wierzyciela ............................................... 131 6. Skutki prawne zajęcia ....................................................................................................... 136 6.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 136 6.2. Rozporządzenie nieruchomością po zajęciu ....................................................... 137 6.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 137 6.2.2. Zmiana własności zajętej nieruchomości na skutek orzeczenia sądu . 140 6.2.2.1. Zniesienie współwłasności ........................................................... 140 6.2.2.2. Roszczenie z art. 231 k.c. ................................................................ 146 6.2.2.3. Odwołanie darowizny .................................................................. 148 6.2.2.4. Zasiedzenie ..................................................................................... 150 6.2.2.5. Uwagi końcowe ............................................................................. 154 6.3. Rozporządzenie przedmiotami podlegającymi zajęciu z nieruchomością .... 155 6.4. Rozporządzenia zarządcy nieruchomości ........................................................... 158 6.5. Obciążenie zajętej nieruchomości ........................................................................ 159 6.6. Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym po zajęciu ................ 162 6.7. Oddanie zajętej nieruchomości w użyczenie, leasing, najem lub dzierżawę .................................................................................................................. 166 7. Zajęcie nieruchomości wchodzącej w skład wspólności małżeńskiej ...................... 169 Rozdział III Zarząd zajętą nieruchomością .............................................................................................. 173 1. Powstanie zarządu ............................................................................................................ 173 2. Zmiana zarządcy ............................................................................................................... 174 2.1. Odjęcie dłużnikowi zarządu ................................................................................. 174 2.2. Zmiana zarządcy na rzecz licytanta ..................................................................... 178 2.2.1. Zmiana zarządcy przed wydaniem postanowienia o przybiciu .......... 178 2.2.2. Zmiana zarządcy po wydaniu postanowienia o przybiciu ................... 181 2.2.2.1. Zmiana na rzecz nabywcy ............................................................ 181 7 Spis treści 2.2.2.2. Zmiana na rzecz innego uczestnika ........................................... 182 2.2.2.3. Zmiana zarządcy po wygaśnięciu skutków przybicia ............. 182 2.3. Wprowadzenie w zarząd ....................................................................................... 184 3. Prawa i obowiązki zarządcy ............................................................................................ 185 3.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 185 3.2. Nadzór sądu nad sprawowaniem zarządu ......................................................... 190 3.3. Wynagrodzenie zarządcy ...................................................................................... 192 3.3.1. Wynagrodzenie zarządcy niebędącego dłużnikiem .............................. 192 3.3.2. Wynagrodzenie zarządcy w osobie dłużnika ......................................... 193 3.3.3. Tryb dochodzenia roszczeń związanych z zarządem ........................... 196 3.4. Odpowiedzialność cywilnoprawna zarządcy .................................................... 197 3.5. Podział dochodów uzyskanych przez zarządcę ................................................ 199 Rozdział IV Opis i oszacowanie ................................................................................................................. 204 1. Uwagi ogólne ..................................................................................................................... 204 2. Wniosek o dokonanie opisu i oszacowania .................................................................. 207 3. Zawiadomienie uczestników o terminie opisu i oszacowania .................................. 210 4. Wydzielenie części zajętej nieruchomości na licytację ............................................... 211 5. Ustalenie wartości zajętej nieruchomości ..................................................................... 215 6. Protokół opisu i oszacowania .......................................................................................... 219 7. Dodatkowy opis i dodatkowe oszacowanie ................................................................. 223 Rozdział V Licytacja .................................................................................................................................... 227 1. Obwieszczenie o licytacji ................................................................................................. 227 1.1. Termin licytacji ......................................................................................................... 227 1.2. Miejsce przeprowadzenia licytacji ........................................................................ 229 1.3. Sposób obwieszczenia o licytacji ........................................................................... 230 1.4. Treść obwieszczenia o licytacji .............................................................................. 233 1.4.1. Opis nieruchomości ..................................................................................... 233 1.4.2. Czas i miejsce licytacji ................................................................................. 233 1.4.3. Suma oszacowania i cena wywołania ....................................................... 234 1.4.4. Wysokość rękojmi ........................................................................................ 234 1.4.4.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 234 1.4.4.2. Uchybienie terminowi do uiszczenia rękojmi .......................... 235 1.4.5. Czas na oglądanie nieruchomości i przeglądanie akt ............................ 237 1.4.6. Wzmianka o prawach osób trzecich ......................................................... 238 1.5. Zawiadomienie o licytacji podmiotów publicznoprawnych ........................... 239 1.6. Termin doręczenia zawiadomienia o licytacji .................................................... 241 2. Prawo przejęcia na własność nieruchomości rolnej przed licytacją ......................... 242 2.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 242 2.2. Wymogi formalne wniosku o przejęcie ............................................................... 245 2.3. Termin do złożenia wniosku o przejęcie ............................................................. 247 2.4. Złożenie wniosku o przejęcie przez kilku współwłaścicieli ............................. 250 8 Spis treści 2.5. Sposób rozpoznania wniosku ............................................................................... 251 3. Warunki licytacyjne .......................................................................................................... 253 3.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 253 3.2. Osoby wyłączone z przetargu ............................................................................... 254 3.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 254 3.2.2. Udział cudzoziemca w przetargu .............................................................. 258 3.2.2.1. Konieczność uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości ................................................................................ 258 3.2.2.2. Konsekwencje udzielenia przybicia na rzecz osoby niemającej zezwolenia na nabycie .............................................. 262 3.3. Uiszczenie rękojmi .................................................................................................. 264 3.3.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 264 3.3.2. Termin do złożenia rękojmi ....................................................................... 266 3.3.3. Osoby zwolnione z obowiązku uiszczania rękojmi ............................... 267 3.4. Uiszczenie ceny nabycia ......................................................................................... 270 3.4.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 270 3.4.2. Pomniejszenie ceny nabycia ...................................................................... 273 3.4.2.1. Potrącenie rękojmi złożonej w gotówce .................................... 273 3.4.2.2. Zaliczenie wierzytelności nabywcy na poczet ceny nabycia .. 273 3.4.3. Powiększenie ceny nabycia o sumę przypadającą z ubezpieczenia ... 278 4. Licytacja .............................................................................................................................. 281 4.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 281 4.2. Nadzór sędziego ...................................................................................................... 282 4.3. Przebieg licytacji ...................................................................................................... 283 4.4. Ponowna licytacja .................................................................................................... 287 5. Niewykonanie warunków licytacyjnych ...................................................................... 289 6. Prawo przejęcia nieruchomości na własność po licytacji ........................................... 291 6.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 291 6.2. Przejęcie po pierwszej licytacji .............................................................................. 291 6.3. Przejęcie po drugiej licytacji .................................................................................. 297 Rozdział VI Przybicie ................................................................................................................................... 299 1. Przesłanki wydania postanowienia w przedmiocie przybicia .................................. 299 1.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 299 1.2. Odroczenie ogłoszenia postanowienia o przybiciu ........................................... 299 1.3. Wstrzymanie wydania postanowienia o przybiciu ........................................... 300 1.4. Wysłuchanie nabywcy nieruchomości ................................................................ 300 1.5. Nabycie nieruchomości przez spółki kapitałowe ............................................... 301 1.6. Nabycie nieruchomości przez osobę pozostającą w związku małżeńskim ... 301 1.7. Nabycie nieruchomości przez cudzoziemców ................................................... 304 1.8. Przejęcie nieruchomości na własność .................................................................. 304 1.9. Treść postanowienia o udzieleniu przybicia ....................................................... 305 2. Odmowa udzielenia przybicia ........................................................................................ 306 Istotne naruszenie przepisów ............................................................................... 307 2.1. 9 Spis treści 2.2. Zawieszenie lub umorzenie postępowania ........................................................ 307 2.3. Brak zawiadomienia uczestnika o terminie licytacji .......................................... 308 3. Ponowna licytacja ............................................................................................................. 309 4. Zmiana zarządcy po udzieleniu przybicia .................................................................... 309 5. Doręczenie postanowienia w przedmiocie przybicia ................................................. 310 6. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie przybicia ............................................... 311 6.1. Legitymacja do wniesienia zażalenia ................................................................... 311 6.2. Podstawy wniesienia zażalenia ............................................................................. 311 Rozdział VII Przysądzenie własności ......................................................................................................... 313 1. Przesłanki wydania postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości ..... 313 1.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 313 1.2. Nabycie nieruchomości przez spółki kapitałowe ............................................... 313 1.3. Zapłata ceny ............................................................................................................. 314 2. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie przysądzenia ....................................... 315 3. Skutki śmierci nabywcy nieruchomości ........................................................................ 316 4. Skutki przysądzenia własności ....................................................................................... 317 4.1. Przejście własności – charakter prawny nabycia własności ............................. 317 4.2. Wprowadzenie nabywcy w posiadanie nieruchomości ................................... 318 4.3. Prawo najmu i dzierżawy ...................................................................................... 321 4.4. Pożytki i ciężary ....................................................................................................... 322 4.5. Wykreślenie wpisów w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów .......... 323 4.6. Hipoteki .................................................................................................................... 325 4.7. Pozostałe prawa i roszczenia ................................................................................. 326 4.8. Skutki wpisu ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu ........................................................................................................... 329 4.9. Prawa pozostające w mocy .................................................................................... 331 Rozdział VIII Podział sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości ................................................... 333 1. Przesłanki sporządzenia projektu planu podziału ...................................................... 333 2. Uczestnicy planu podziału .............................................................................................. 334 2.1. Wierzyciele ............................................................................................................... 334 2.2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ........................................................................ 335 2.3. Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego ................................ 335 2.4. Osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły na niej prawa stwierdzone w opisie i oszacowaniu lub zgłoszone i udowodnione najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu ........... 336 2.5. Pracownicy ............................................................................................................... 336 3. Kolejność zaspokojenia .................................................................................................... 337 3.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 337 3.2. Kategoria pierwsza .................................................................................................. 338 3.3. Kategoria druga ....................................................................................................... 339 10 Spis treści 3.4. Kategoria trzecia ...................................................................................................... 339 3.5. Kategoria czwarta .................................................................................................... 340 3.6. Kategoria piąta ......................................................................................................... 342 3.7. Kategoria szósta ....................................................................................................... 346 3.8. Kategoria siódma ..................................................................................................... 347 3.9. Kategoria ósma ........................................................................................................ 348 3.10. Kategoria dziewiąta ................................................................................................. 348 3.11. Kategoria dziesiąta .................................................................................................. 348 3.12. Kolejność zaspokojenia należności zaliczonych do tej samej kategorii ......... 349 4. Pozycja wierzyciela egzekwującego na podstawie wyroku uwzględniającego powództwo z art. 527 k.c. ................................................................................................ 351 5. Rozporządzenie nieruchomością po zajęciu a podział sumy uzyskanej z egzekucji .......................................................................................................................... 352 6. Postępowanie w przedmiocie zatwierdzenia projektu planu podziału .................. 352 7. Zaskarżenie planu podziału ............................................................................................ 353 8. Wykonanie planu podziału ............................................................................................. 354 Rozdział IX Koszty postępowania egzekucyjnego z nieruchomości .................................................. 355 1. Zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych ............................................................... 355 1.1. Opłata za poszukiwanie majątku dłużnika ........................................................ 356 1.2. Wydatki gotówkowe ............................................................................................... 356 1.3. Opłaty egzekucyjne ................................................................................................ 357 1.3.1. Opłata stosunkowa ...................................................................................... 357 1.3.2. Opłaty stałe ................................................................................................... 358 1.3.3. Opłaty sądowe .............................................................................................. 358 2. Zwolnienie od kosztów postępowania ......................................................................... 359 2.1. Zagadnienia ogólne ................................................................................................ 359 2.2. Skutki zwolnienia wierzyciela od kosztów sądowych ...................................... 359 2.3. Skutki zwolnienia dłużnika od kosztów sądowych .......................................... 360 3. Tryb pobierania kosztów egzekucyjnych ..................................................................... 360 Rozdział X Egzekucja należności niepieniężnych ................................................................................ 364 1. Egzekucja wyroku o ochronę posiadania ..................................................................... 364 2. Wprowadzenie nabywcy w posiadanie nabytej nieruchomości .............................. 367 3. Egzekucja orzeczeń dotyczących rozgraniczenia nieruchomości ............................ 367 4. Egzekucja wydania nieruchomości ................................................................................ 370 4.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 370 4.2. Opróżnienie lokalu lub pomieszczenia, które nie służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika ...................................................................... 372 4.3. Opróżnienie lokalu lub pomieszczenia, które służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika ..................................................................................... 373 5. Egzekucja w celu zniesienia współwłasności ............................................................... 378 11 Spis treści Rozdział XI Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości ................................................................. 381 1. Przedmiot postępowania ................................................................................................. 381 2. Uprawnienia współwłaścicieli nieruchomości ............................................................. 382 3. Zarządca ............................................................................................................................. 383 4. Opis i oszacowanie ........................................................................................................... 383 5. Obciążenia udziału w nieruchomości ............................................................................ 384 Rozdział XII Egzekucja z użytkowania wieczystego .............................................................................. 386 1. Przedmiot postępowania ................................................................................................. 386 2. Uczestnicy postępowania ................................................................................................ 387 3. Zakres zajęcia ..................................................................................................................... 388 4. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 1008 k.p.c. .......................................... 389 5. Wygaśnięcie praw obciążających nieruchomość oraz użytkowanie wieczyste ..... 391 Literatura .................................................................................................................................. 393 12 k.c. k.k. Konstytucja k.m. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. p.g.k. pr. not. pr. pras. pr. spółdz. p.u.n. r. cz. kom. r. egz. grz. WYKAZ SKRÓTÓW Źródła prawa – – – – – – – – – – – – – – – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 758 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 520 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 164 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1443 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 233 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie egzekucji grzywien, kar pieniężnych, opłat sądowych i ko- sztów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 42, poz. 288) 13 Wykaz skrótów r.r.u.s.p. u.g.n. u.k.s.c. u.k.s.e. u.k.w.h. u.n.n.c. u.o.d.o. u.o.p.l. u.p.e.a. u.p.t.u. u.s.m. u.w.l. Biul. SN GSP Prz. Orz. KPP LEX OSNC OSNCP OSP PiP PS PE PES PPC PPE Pr. Bank. 14 – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 czerwca 2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 925) ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cy- wilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 790 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1380 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135) ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, miesz- kaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 150 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w ad- ministracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1222 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1892) Czasopisma i zbiory orzeczeń Biuletyn Sądu Najwyższego Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa Kwartalnik Prawa Prywatnego System Informacji Prawnej LEX Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądów Polskich Państwo i Prawo Przegląd Sądowy Problemy Egzekucji (1999–2002) Problemy Egzekucji Sądowej Polski Proces Cywilny Przegląd Prawa Egzekucyjnego Prawo Bankowe Prok. i Pr. Pr. Sp. R.Pr. M.Praw. NSA WSA SO SA SN – – – – – – – – – Prokuratura i Prawo Prawo Spółek Radca Prawny Monitor Prawniczy Organy Naczelny Sąd Administracyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny Sąd Okręgowy Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Wykaz skrótów 15 WSTĘP Zwiększające się zainteresowanie egzekucją sądową, w szczególności egzekucją z nie- ruchomości, jest wynikiem zmian społeczno-gospodarczych, jakie zaszły i nadal zacho- dzą w Polsce w ostatnich kilkunastu latach. Spośród wszystkich sposobów egzekucji są- dowej egzekucja z nieruchomości niewątpliwie jest najbardziej skomplikowanym i zło- żonym. Składa się ona z wielu etapów, krzyżują się w niej zadania sądu i komornika. Konsekwencją rozwoju gospodarczego i rosnących inwestycji jest wzrastająca liczba kre- dytów hipotecznych. To z kolei wprost przekłada się na zwiększanie liczby egzekucji z nieruchomości. Przez lata stanowiła ona słaby punkt sądowego postępowania egzeku- cyjnego. Trwające nierzadko wiele lat postępowania egzekucyjne nie zawsze doprowa- dzały do zaspokojenia wierzyciela. Stan taki sprawił, że w ostatniej dekadzie przepisy normujące to postępowanie przeszły liczne nowelizacje. Pociąga to za sobą potrzebę usystematyzowania wiedzy w tym zakresie. Publikacja kierowana jest do wszystkich osób mających zawodowo styczność z egze- kucją sądową, a więc w szczególności do sędziów, komorników, prawników świadczą- cych pomoc prawną. Może także stanowić pomoc dla aplikantów wszystkich rodzajów aplikacji jako kompendium wiedzy w zakresie egzekucji sądowej. Znajomość zagadnień dotyczących egzekucji ważna jest nie tylko dla sądów i kancelarii komorniczych. Efek- tywność postępowań egzekucyjnych w dużej mierze zależy także od prawidłowo przy- gotowanego wniosku o wszczęcie egzekucji czy też dalszej aktywności wierzyciela, naj- częściej w sprawach o większym kalibrze, reprezentowanych przez podmiot świadczący profesjonalnie pomoc prawną. Niniejsza praca nie jest opracowaniem naukowym. Nie zastępuje komentarza do przepisów, których funkcjonowanie w praktyce jest jej głównym przedmiotem, nie za- wiera także pełnego przeglądu orzecznictwa. Jej główny trzon stanowi omówienie są- dowego postępowania egzekucyjnego w zakresie egzekucji z nieruchomości. Dla pełnego jego przedstawienia należało jednak także poruszyć zagadnienia wychodzące poza ten zakres, a dotyczące egzekucji sądowej w ogóle. 17 Rozdział I WSZCZĘCIE EGZEKUCJI Z NIERUCHOMOŚCI 1. Właściwość komornika Zgodnie z art. 921 § 1 i 2 k.p.c. egzekucja z nieruchomości należy do komornika dzia- łającego przy sądzie, w którego okręgu nieruchomość jest położona. Jeżeli nieruchomość jest położona w okręgu kilku sądów, wybór należy do wierzyciela. Jednakże z postępo- waniem wszczętym na wniosek jednego wierzyciela połączone będą postępowania wszczęte na wniosek innych wierzycieli. W tej sytuacji komornik, który rozpoczął egze- kucję, o wszczęciu, a następnie o ukończeniu egzekucji zawiadomi komornika, do którego mogłaby należeć egzekucja. Właściwość do prowadzenia egzekucji z nieruchomości ko- mornika działającego przy sądzie, w okręgu którego położona jest nieruchomość, jest wyłączna. Co do zasady wierzyciel ma prawo wyboru komornika na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, nie dotyczy to jednak spraw o egzekucję z nieruchomości oraz spraw, do których stosuje się odpowiednio przepisy o tym rodzaju egzekucji1. Przemienna właściwość komornika w sprawach o egzekucję z nieruchomości dotyczy wyłącznie sytuacji, w których nieruchomość jest położona w okręgu kilku sądów2. W ta- kiej sytuacji wybór między komornikami właściwymi należy do wierzyciela. Nie jest to jednak wybór warunkowany stanem zaległości spraw u danego komornika, o czym mo- wa w art. 8 ust. 8 u.k.s.e. Właściwość przemienna komornika uregulowana w art. 921 k.p.c. nie jest prawem wyboru komornika uregulowanym w art. 8 u.k.s.e. Tak więc wybrany w trybie art. 921 k.p.c. przez wierzyciela komornik nie może odmówić prowadzenia egzekucji z nieruchomości położonej w okręgu kilku sądów z powodu zaległości w pro- wadzonych przez niego sprawach. Rewirem komorniczym jest zgodnie z art. 7 ust. 1 u.k.s.e. obszar właściwości sądu rejonowego, przy którym działa komornik W ramach tego rewiru może działać kilku komorników. Każdy z nich jest właściwy do prowadzenia egzekucji z nieruchomości położonej w obszarze tego rewiru. Wierzyciel może więc zwrócić się do dowolnie przez siebie wybranego komornika, który będzie wówczas wyłącznie właściwy do prowadzenia 1 Tak art. 8 ust. 5 u.k.s.e. 2 Zgodnie z art. 46 k.c. nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności, jak również budynki trwale z gruntem związane lub części tych budynków, jeżeli z mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Nie wchodząc w szczegółowe rozważania na temat definicji nieruchomości, które wykraczają poza ramy niniejszej pracy, należy wskazać, że nieruchomość gruntowa to działki ewidencyjne objęte jedną księgą wieczystą, nawet jeżeli nie są położone w bezpośrednim sąsiedztwie. 19 Rozdział I. Wszczęcie egzekucji z nieruchomości egzekucji z nieruchomości. Zasadą jest, że do jednej nieruchomości można prowadzić tylko jedno postępowanie egzekucyjne. Jeżeli więc do danej nieruchomości egzekucję skierowało kilku wierzycieli, wierzyciel, który skierował wniosek po zajęciu nierucho- mości na rzecz innego wierzyciela, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej i nie może żądać powtórzenia czynności już dokonanych, poza tym ma te same prawa co pierwszy wierzyciel (art. 927 k.p.c.). Skierowanie egzekucji do nieruchomości przez kolejnego wierzyciela, o czym mowa w art. 927 k.p.c., jest w rzeczywistości złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji. Jeżeli inni wierzyciele złożą wnioski o wszczęcie egzekucji z nieruchomości do innego komornika działającego na terenie tego samego rewiru, na którym działa komornik, który już prowadzi egzekucję do tej nieruchomości, zachodzi zbieg, o którym mowa w art. 7731 k.p.c. Komornik, do którego kolejny wierzyciel skierował wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości, niezwłocznie przekaże sprawę komor- nikowi, który pierwszy wszczął egzekucję, i zawiadomi o tym wierzyciela. Jeżeli wniosek o wszczęcie egzekucji złożono do komornika niewłaściwego, ten sto- sownie do art. 7731 § 4 k.p.c. postanowieniem przekaże sprawę komornikowi właściwemu ze względu na położenie nieruchomości. Jeżeli w rewirze, w którym położona jest nie- ruchomość, działa kilku komorników, komornik przekazujący sprawę, doręczając odpis postanowienia stwierdzającego niewłaściwość, jednocześnie wzywa wierzyciela, aby w terminie 7 dni od doręczenia wezwania wskazał komornika, któremu sprawa ma zostać przekazana. Jeżeli wierzyciel w powyższym terminie nie dokona wyboru lub wskaże komornika, który nie jest właściwy, komornik przekaże sprawę według własnego wy- boru. Powyższe nie dotyczy jednak sytuacji, gdy jeden z komorników właściwych wszczął już egzekucję z tej samej nieruchomości. W takiej sytuacji komornik niewłaściwy zobowiązany jest przekazać sprawę temu komornikowi. W takiej sytuacji zastosowanie znajdzie art. 927 k.p.c. W przypadku złożenia przez wierzyciela wniosku o egzekucję do organu niewłaści- wego, czyli do sądu, wniosek ten powinien zostać przekazany właściwemu miejscowo komornikowi. Sporne jest, czy przekazanie to ma przybrać postać postanowienia wyda- nego na podstawie art. 200 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., czy też sąd przekaże wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie art. 800 k.p.c. W uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r., III CZP 185/95, OSNC 1996, nr 4, poz. 54, Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 200 k.p.c. nie ma zastosowania w sytuacji, gdy wniosek w postępowaniu egzekucyjnym skierowany został do sądu zamiast do komornika. W ocenie tego sądu chociaż komornik jest organem sądowym3, brak podstaw, by traktować komornika jako sąd w rozumieniu art. 200 k.p.c. Nie ma też możliwości traktowania komornika jako „wydziału” sądu. Tak więc w ocenie Sądu Najwyższego do przekazania takiego wniosku komornikowi zastosowanie znajdzie art. 800 k.p.c., według którego w razie połączenia wniosków kierowanych do komornika i sądu, sąd rozpoznaje wniosek w zakresie swej właściwości, w pozostałej części przekaże go właściwemu organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel w wyznaczonym terminie przedstawi odpis wniosku. Taki pogląd został zakwestionowany w doktrynie. G. Julke4 słusznie wskazał, że art. 800 k.p.c. dotyczy sytuacji niedopuszczalnego połączenia wnios- 3 To z kolei powoduje, w ocenie Sądu Najwyższego, że brak jakiejkolwiek możliwości odrzucenia takiego wniosku 4 Zob. G. Julke (w:) G. Julke, Z. Knypl, M. Koenner, G. Sikorski, Z. Szczurek (red.), J. Świeczkowski, Egzekucja sądowa z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. w Polsce, Sopot 2007, s. 573. 20 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji ków skierowanych do sądu z wnioskami kierowanymi do komornika oraz postępowania w razie takiego połączenia. Nie reguluje natomiast sytuacji, gdy wniosek w całości został skierowany do organu niewłaściwego. W takim przypadku, zdaniem powołanego autora, organ, do którego niewłaściwie złożono wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości, przekaże go organowi właściwemu na podstawie art. 200 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Nie można bowiem zakładać, że przepisy szczególne, w tym przypadku art. 800 k.p.c., wyłączają odpowiednie zastosowanie art. 200 k.p.c., normującego sytuację niewłaści- wości organu. Sąd Najwyższy w późniejszym czasie podtrzymał w omawianej kwestii stanowisko przedstawione w uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r. W postanowieniu z dnia 21 maja 2010 r., III CZP 28/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 10, wskazał, że art. 200 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. nie ma zastosowania w razie złożenia do komornika wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub innego pisma, dla rozpoznania których właściwy jest sąd jako organ egzekucyjny, i w takim przypadku komornik powinien przesłać wniosek (pismo) do sądu właściwego. Co prawda stan faktyczny rozpoznawanej sprawy był inny, Sąd Najwyższy wyraził całkowitą aprobatę dla argumentacji przedstawionej w uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r. Przedstawione zagadnienie nie ma dużego znaczenia praktycz- nego. O ile bowiem np. przy wniesieniu skargi na czynność komornika do niewłaściwego organu (komornika czy niewłaściwego sądu) ma znaczenie ocena charakteru takiej czyn- ności z uwagi na ewentualny skutek w postaci uchybienia terminowi do złożenia takiego środka, o tyle przy wniosku o wszczęcie egzekucji taka sytuacja nie zachodzi, a błędnie złożony do sądu wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości, przekazany następnie właściwemu komornikowi, wywoła taki sam skutek bez względu na podstawę i formę jego przekazania. 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji 2.1. Uwagi ogólne Egzekucję z nieruchomości komornik wszczyna na wniosek. Dotyczy to także tych rodzajów egzekucji, w których egzekucja jest wszczynana na polecenie sądu, oraz egze- kucji alimentów, w której wierzyciel nie ma obowiązku wskazywać sposobów egzekucji. Zgodnie z § 4 r. egz. grz. niezwłocznie po otrzymaniu polecenia wszczęcia egzekucji wraz z tytułem wykonawczym, komornik z urzędu dokonuje wszelkich czynności przewi- dzianych prawem koniecznych do wyegzekwowania należności, chociażby przepis szczególny uzależniał podjęcie tych czynności od wniosku wierzyciela. Jednakże wszczę- cie egzekucji z nieruchomości wymaga wyraźnego wniosku wierzyciela. Podobna regu- lacja funkcjonuje w egzekucji alimentów. Tam, zgodnie z art. 1081 § 1 k.p.c., jeżeli egze- kucja dotyczy alimentów lub renty mającej charakter alimentów, wierzyciel, kierując wniosek o wszczęcie egzekucji, nie ma obowiązku wskazywać sposobu egzekucji ani majątku dłużnika, z którego ma być prowadzona. W takim wypadku uważa się, że wnio- sek dotyczy wszystkich dopuszczalnych sposobów egzekucji, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Tu konieczny jest wyraźny wniosek wierzyciela, bez niego komornik nie może wszcząć egzekucji z nieruchomości dłużnika. 21 Rozdział I. Wszczęcie egzekucji z nieruchomości W przypadku należności alimentacyjnych egzekucja może być wszczęta również na żądanie sądu pierwszej instancji, który rozpoznawał sprawę (art. 1085 k.p.c.). Żądanie takie kieruje on do właściwego komornika. Artykuł 1085 k.p.c. nie daje odpowiedzi, czy sądowi, który zażądał wszczęcia egzekucji alimentów, przysługuje uprawnienie do żą- dania wszczęcia egzekucji z nieruchomości. Na pytanie takie należy odpowiedzieć ne- gatywnie. Możliwość prowadzenia egzekucji alimentów na żądanie sądu stanowi wyją- tek od zasady dyspozycyjności. Co do zasady bowiem to wierzyciel decyduje, czy chce w postępowaniu egzekucyjnym dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności. Zgodnie z regułą interpretacyjną exceptiones non sunt extendae instytucji uregulowanej w art. 1085 k.p.c. nie należy interpretować rozszerzająco. Tak więc skoro przepis ten przyznaje są- dowi, który rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji, prawo do żądania wszczęcia egzekucji, to znaczy, że jego uprawnienia kończą się na tym, co wyraźnie wskazują prze- pisy. Tak więc sąd ten może żądać wszczęcia egzekucji (art. 1085 k.p.c.), jego zgoda jest także wymagana do umorzenia postępowania, gdy zażąda tego wierzyciel (art. 825 pkt 1 k.p.c.). Na tym kończą się jego uprawnienia w egzekucji. Komornik zobowiązany jest do prowadzenia egzekucji z alimentów wszystkimi sposobami, chociażby nie były one wskazane we wniosku, za wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Można by bronić tezy, że taki sposób egzekucji może wskazać także sąd pierwszej instancji, o którym mowa w art. 1085 k.p.c. Taki wniosek byłby jednak sprzeczny z art. 1081 § 1 k.p.c. Podmiotem pierwszego zdania tego przepisu jest wierzyciel, to on nie ma obowiązku wskazywania we wniosku sposobów egzekucji. W drugim zdaniu jako wyjątek wskazano egzekucję z nieruchomości. Oczywiste jest, że oba zdania, pierwsze, stanowiące zasadę, i drugie – wyjątek od niej, należy odczytywać wspólnie. Oba zadania odnoszą się do wierzyciela. To on, zgodnie z zasadą wyrażoną w pierwszym zdaniu omawianego przepisu, nie musi wskazywać sposobów egzekucji, on także (zgodnie z treścią zdania drugiego) jest upraw- niony do złożenia wniosku o egzekucję z nieruchomości. Tak więc interpretacja art. 1081 § 1 i art. 1085 k.p.c. łącznie daje postawę do wniosku, że sąd pierwszej instancji nie jest uprawniony do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości celem wyegze- kwowania należności alimentacyjnych. Sytuacja ulega zmianie od dnia 8 września 2016 r. Ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311 z późn. zm.) zmieniona zostaje treść art. 1081 § 1 k.p.c. przez usunięcie regulacji co do obowiązku wskazania egzekucji z nieruchomości jako sposobu egzekucji. Jednocześnie jednak w zmienionym tą samą ustawą art. 799 § 1 k.p.c. wyraźnie wskazano, że żądanie prze- prowadzenia egzekucji z urzędu umożliwia prowadzenie egzekucji według wszystkich dopuszczalnych sposobów, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, a skierowanie egze- kucji do nieruchomości jest możliwe tylko na wniosek wierzyciela. Nowy stan prawny daje więc wprost odpowiedź na postawione wyżej pytanie. 22 2.2. Obowiązek wyboru najmniej uciążliwego sposobu egzekucji 2.2.1. Badanie wniosku pod kątem uciążliwości wybranego sposobu egzekucji 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji W jednym wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel może wskazać kilka sposobów egzekucji. W stanie prawnym obowiązującym przed 8 września 2016 r. prawo zobowią- zuje go, by spośród nich zastosował najmniej uciążliwy dla dłużnika (art. 799 § 1 k.p.c.). Komornik nie jest uprawniony do badania, czy wierzyciel, który miał możliwość wy- egzekwowania wierzytelności kilkoma sposobami, wybierając egzekucję z nieruchomoś- ci, wskazał egzekucję najmniej uciążliwą dla dłużnika. Komornik w tym zakresie jest związany wnioskiem wierzyciela. Nie jest organem uprawnionym do badania tej kwestii, podobnie jak nie do niego należy ocena zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Nie jest więc możliwe jednoznaczne rozgraniczenie, kiedy wie- rzyciel, wskazując kilka sposobów egzekucji czy też od razu egzekucję z nieruchomości, a więc co do zasady najbardziej uciążliwą dla dłużnika, dąży do szybkiego zaspokojenia wierzytelności, a kiedy kieruje się chęcią szykany bądź największego dokuczenia dłuż- nikowi. Nie wydaje się, by taka ocena obiektywnie była w ogóle możliwa. Przykładowo wierzyciel posiada względem dłużnika wierzytelność pieniężną w kwocie 10 000 zł. Po- zostają mu w konkretnym stanie faktycznym do wyboru trzy sposoby egzekucji: z ru- chomości, świadczenia emerytalno-rentowego i nieruchomości. Ten pierwszy sposób, biorąc pod uwagę charakter i stan ruchomości, prawdopodobnie nie będzie skuteczny. Przewidywana wysokość miesięcznego zajęcia emerytury dłużnika to 500 zł. Oczywiście, że po pewnym czasie wierzyciel w ten sposób zaspokoi wierzytelność. Ma on jednak prawo do zaspokojenia wierzytelności w inny sposób, w krótszym czasie. Nie musi także ponosić ryzyka np. utraty przez dłużnika prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecz- nego. W takiej sytuacji brak podstaw do zakwestionowania celowości skierowania egze- kucji do nieruchomości dłużnika, nawet gdy jej wartość znacznie przekracza wysokość egzekwowanej wierzytelności. Przedstawiony tylko przykładowo stan faktyczny można modyfikować na wiele sposobów, co tylko pokazuje, iż brak obiektywnych kryteriów do wskazania, kiedy zastosowany przez wierzyciela środek egzekucyjny mieści się w ramach jego prawa do zaspokojenia wierzytelności i jest najmniej uciążliwy, a kiedy granicę tę przekracza. Jak już wskazano, ocena tego nie należy de lege lata w żadnym przypadku do komornika. Ten nigdy nie może odmówić wszczęcia egzekucji, uzasadniając taką swoją decyzję oceną, iż sposób ten jest dla dłużnika zbyt uciążliwy5. Sytuacja ulega zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r., którą to nowelizacją § 1 art. 799 k.p.c. nadano nowe brzmienie: „Wniosek o wszczęcie egzekucji lub żądanie przeprowadzenia egzekucji z urzędu umożliwia prowadzenie egzekucji według wszystkich dopuszczalnych sposo- bów, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Skierowanie egzekucji do nieruchomości dłużnika oraz składników jego majątku, do których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio, jest możliwe tylko na wniosek wierzyciela. Wierzyciel może wskazać wybrane przez siebie sposób albo sposoby egzekucji. Organ egzekucyjny stosuje sposób egzekucji najmniej uciążliwy dla dłużnika”. Zmiana przytoczonego przepisu pro- 5 Tak przykładowo W. Siedlecki (w:) B. Dobrzański, M. Lisiewski, Z. Resich, W. Siedlecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część druga. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, t. II, Warszawa 1976, s. 1134. 23 Rozdział I. Wszczęcie egzekucji z nieruchomości wadzi do przeniesienia uprawnienia do decydowania o stopniu uciążliwości wybranego sposobu lub sposobów egzekucji z wierzyciela na komornika. De lege lata to wierzyciel jest zobowiązany do zastosowania takiego sposobu egzekucji, który jest najmniej uciąż- liwy dla dłużnika, a w związku z tym, to wierzyciel ponosił odpowiedzialność wobec dłużnika za zastosowanie nieadekwatnego pod względem uciążliwości sposobu egze- kucji w relacji do wysokości egzekwowanej kwoty. Takie rozwiązanie było krytykowane na etapie procesu legislacyjnego, w trakcie którego zarzucono, że zbyt daleko wzmacnia ono pozycję i uznaniowość komornika, a z drugiej strony, ogranicza uprawnienia wie- rzyciela egzekwującego6. Uwaga taka nie została jednakże uwzględniona przy wskazaniu na celowość takiego rozwiązania. W ocenie ustawodawcy „dotychczasowa regulacja jest martwa, a organ egzekucyjny, poza wypadkami wymienionymi w art. 770 k.p.c. nie dys- ponuje instrumentami, które pozwalałyby mu kontrolować decyzje wierzyciela”7. Tak więc w nowym stanie prawnym to do komornika należeć będzie decyzja, czy z kilku wskazanych przez wierzyciela sposobów egzekucji wybierze egzekucję z nieruchomości. Intencja ustawodawcy jest jasna. Nawet w przypadku gdy wierzyciel wskaże tylko jeden sposób egzekucji – egzekucję z nieruchomości, to do komornika należeć będzie decyzja, czy zastosuje ten środek czy inny – niewymieniony we wniosku, a mniej uciążliwy dla dłużnika. Wierzyciel taką decyzję komornika będzie mógł kwestionować w drodze skargi na czynność komornika. Taka sama droga przysługiwać będzie dłużnikowi, jeżeli jego zdaniem nie zastosowano najmniej uciążliwego środka egzekucji. 2.2.2. Zakres kognicji sądu rozpoznającego skargę na czynność komornika Wątpliwa jest także rola sądu rozpoznającego skargę dłużnika na czynność komor- nika, której podstawą jest zarzut zastosowania sposobu egzekucji zbyt uciążliwego dla dłużnika. De lege lata komornik nie dokonuje takiej oceny. Po zmianie treści art. 799 § 1 k.p.c. to jego będzie obciążała ocena, który ze sposobów egzekucji jest najmniej uciążliwy dla dłużnika. Ocena takiej decyzji komornika, zakwestionowanej w drodze skargi na czynność komornika, będzie trudna, a przede wszystkim uznaniowa. Sąd rozpoznający skargę na czynność komornika ocenia prawidłowość jego działania pod względem for- malnym, to jest czy podejmowane przez niego działania mieszczą się w ramach przepi- sów normujących postępowanie egzekucyjne. Nawet gdyby dłużnik wykazał, że zasto- sowanie wobec niego egzekucji z nieruchomości jest szczególnie uciążliwe, nie ma pod- staw do odmowy wszczęcia egzekucji czy skutecznego zakwestionowania takiej czyn- ności w drodze skargi na czynność komornika8. Co do zasady bowiem egzekucja jest dolegliwa dla dłużnika, jej celem jest zaspokojenie wierzyciela. Na etapie wszczęcia egze- kucji nie można przewidzieć, czy istnieje wybór między rożnymi sposobami egzekucji. Ponadto nie wszystkie stany faktyczne będą się sprowadzać tylko do oceny samej uciąż- liwości sposobu egzekucji. Jak już wskazano tytułem przykładu w poprzednim podroz- 6 Proponowano przy tym, by nowe rozwiązanie dotyczyło tylko tych przypadków, w których wierzyciel nie wskazał żadnego ze sposobów prowadzenia egzekucji, a w innych przypadkach, by nadal to wierzyciel był zobowiązany do zastosowania najmniej uciążliwego sposobu egzekucji (według dotychczasowych zasad). 7 Z uzasadnienia projektu ustawy. 8 Tak G. Julke (w:) Z. Szczurek (red.), Egzekucja sądowa..., s. 574. 24 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji dziale, w niektórych sytuacjach dojdzie do konieczności wyboru między dwoma sposo- bami egzekucji, w których oba doprowadzą do zaspokojenia wierzyciela, lecz w przy- padku jednego z nich efekt zostanie odsunięty w czasie (np. konieczność dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę przez pewien okres). Oczywiste jest, że zajęcie wy- nagrodzenia za pracę jest sposobem egzekucji mniej uciążliwym dla dłużnika niż egze- kucja wynagrodzenia za pracę. Jednakże taki sposób egzekucji może narażać wierzyciela na oczekiwanie, a to nie on powinien ponosić konsekwencje niewykonania przez dłuż- nika obowiązku płynącego z tytułu wykonawczego w terminie. Wydaje się więc, że obo- wiązek wyboru sposobu egzekucji mniej uciążliwego dla dłużnika komornik powinien ograniczyć do sytuacji, w których dwa różne sposoby doprowadziłyby do zaspokojenia wierzyciela w podobnym czasie. Gdyby porównanie to doprowadziło do oceny, że wska- zywana przez wierzyciela egzekucja z nieruchomości z sposób szybszy czy też pewniejszy realizuje prawo wierzyciela (czyli zaspokojenie egzekwowanej wierzytelności), komornik powinien wybrać sposób wskazywany przez wierzyciela. 2.2.3. Możliwości podjęcia przez dłużnika obrony przeciwko uciążliwemu sposobowi egzekucji Wobec powyższego dłużnikowi pozostają inne sposoby obrony przed zbytecznym wszczęciem przez wierzyciela egzekucji z nieruchomości. Dłużnik może zawsze wystąpić przeciwko wierzycielowi z roszczeniem odszkodowawczym, jeżeli na skutek zastosowa- nia przez wierzyciela nieproporcjonalnego sposobu egzekucji poniósł szkodę9. To jednak możliwe będzie dopiero po jej poniesieniu, co wiadome jest ostatecznie po zakończeniu egzekucji. W jej trakcie zaś dłużnik może wystąpić o zawieszenie postępowania egzeku- cyjnego na podstawie art. 799 § 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli egzekucja z jednej części majątku dłużnika oczywiście wystarcza na zaspokojenie wierzyciela, dłużnik może żądać zawieszenia egzekucji z pozostałej części majątku. Na podstawie tego przepisu dłużnik może wystąpić do komornika z wnioskiem o zawieszenie nie całej egzekucji, lecz postępowania dotyczącego konkretnego sposobu egzekucji (tu egzekucji z nierucho- mo
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Egzekucja z nieruchomości
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: