Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00124 010476 10726499 na godz. na dobę w sumie
Ekonomia matematyczna. Materiały do ćwiczeń - ebook/pdf
Ekonomia matematyczna. Materiały do ćwiczeń - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 136
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1179-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Proponowana książka jest zbiorem zadań do przedmiotu ekonomia matematyczna. Przeznaczona jest przede wszystkim dla studentów kierunków ekonomicznych oraz matematycznych, gdzie realizowany jest przedmiot ekonomia matematyczna. Do omawianych zagadnień należą:

Struktura każdego rozdziału jest podobna. Na początku autorzy zamieścili zwięzłe wprowadzenia teoretyczne, korzystając przy ich przygotowaniu z dostępnych na naszym rynku podręczników Panka, Ostoi-Ostaszewskiego, Zawadzkiego, Mas-Colella i in., Chianga. Dalej rozwiązano najbardziej reprezentatywne przykładowe zadania i zaproponowano zadania do samodzielnego rozwiązania. Najtrudniejsze z nich, wymagające znajomości skomplikowanego aparatu matematycznego, oznaczone zostały gwiazdka. Niektóre zadania rozwiązane są metodami numerycznymi z wykorzystaniem procedur obliczeniowych Maple’a. Na końcu książki zamieszczono odpowiedzi do zadań.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ekonomia Ekonomia matematyczna matematyczna Materia∏y do çwiczeƒ Joanna Górka Witold Orzeszko Marcin Wata Ekonomia matematyczna Ekonomia matematyczna Materia∏y do çwiczeƒ Joanna Górka Witold Orzeszko Marcin Wata WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2009 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Urszula Cielniak Recenzent: prof. dr hab. Krzysztof Malaga Projekt okładki i stron tytułowych: Maryna Wiśniewska Ilustracja na okładce: c(cid:13) Mark Evans/iStockphoto.com Seria: Metody ilościowe Złożono programem TEX c(cid:13) Wydawnictwo C.H. Beck 2009 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H. Beck Druk i oprawa: Studio Spartan, Gdynia ISBN 978-83-255-1179-1 Spis treści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . Wykaz symboli matematycznych . . Rozdział 1. Teoria popytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Teoria produkcji . . 3.1. Funkcja produkcji . . 3.2. Teoria przedsiębiorstwa . . . Rozdział 2. Model rynku Arrowa–Hurwicza . . . . . . . . 2.1. Istota modelu . . 2.2. Przykłady z rozwiązaniami . 2.3. Zadania do samodzielnego rozwiązania . . . . . . . . . . . 1.1. Preferencje konsumenta . . . 1.2. Zbiór budżetowy i powierzchnia budżetowa . . 1.3. Funkcja użyteczności . 1.4. Funkcja popytu . . . . 1.5. Interpretacja pochodnych funkcji użyteczności . . 1.6. Przykłady z rozwiązaniami . 1.7. Zadania do samodzielnego rozwiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Przedsiębiorstwo w warunkach konkurencji doskonałej . 3.2.2. Przedsiębiorstwo w warunkach monopolu . . . . . Rozdział 4. Wybrane modele dynamiki ekonomicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.1. Podstawy teorii chaosu . . 4.5.2. Przykłady systemów chaotycznych . . . . . . . 4.6. Przykłady z rozwiązaniami 4.7. Zadania do samodzielnego rozwiązania . . . . . D.1. Wybrane definicje i twierdzenia 4.1. Systemy dynamiczne . . 4.2. Model pajęczynowy . 4.3. Model Samuelsona . . 4.4. Model Phillipsa . . . 4.5. Dynamika chaotyczna . 3.3. Przykłady z rozwiązaniami . 3.4. Zadania do samodzielnego rozwiązania Odpowiedzi do zadań . . Dodatek matematyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 10 10 13 13 16 18 20 39 44 44 49 57 61 61 63 64 69 72 81 85 85 86 88 89 90 90 91 93 . 108 . 111 . 122 . 122 5 Spis treści D.2. Równania różniczkowe liniowe . . D.3. Równania różnicowe liniowe . . . . . Bibliografia . Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 . 128 . 131 . 132 . . Wstęp Niniejszy skrypt przeznaczony jest przede wszystkim dla studentów kierunków ekonomicznych oraz matematycznych, gdzie realizowany jest przedmiot ekonomia matematyczna. Omawiane w książce zagadnienia oraz ich układ odpowiadają programowi zajęć z ekonomii matematycznej prowadzonych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zagadnienia te zostały podzielone na cztery podstawowe grupy tematyczne, którym odpowiadają poszczególne rozdziały niniejszego skryptu: 1) teoria popytu konsumenta, 2) model równowagi rynkowej Arrowa–Hurwicza, 3) funkcja produkcji wraz z teorią przedsiębiorstwa, 4) dynamiczne modele procesów ekonomicznych. Intencją autorów było stworzenie pomocy dydaktycznej do prowadzenia ćwi- czeń, stąd główny nacisk położony został na część praktyczną, czyli rozwiązywanie zadań. Niemniej jednak każdy rozdział rozpoczyna zwięzłe wprowadzenie teo- retyczne, którego celem jest zaprezentowanie podstawowych pojęć, twierdzeń i własności niezbędnych do zrozumienia danego zakresu materiału. Ambicją auto- rów nie było napisanie podręcznika z zakresu teorii, stąd w trakcie opracowywania tej części skryptu autorzy korzystali z pozycji książkowych dostępnych już na rynku wydawniczym. W zakresie pierwszych trzech rozdziałów szczególnie pomocne by- ły prace: E. Panek Ekonomia matematyczna oraz A. Mas-Colell, M.D. Whinston, J.R. Green Microeconomic Theory, natomiast w zakresie rozdziału czwartego – A.C. Chiang Podstawy ekonomii matematycznej, A. Ostoja-Ostaszewski Ma- tematyka w ekonomii, modele i metody oraz H. Zawadzki Chaotyczne systemy dynamiczne. W dalszej części każdego z rozdziałów prezentowane są przykładowe, naj- bardziej reprezentatywne zadania wraz z ich rozwiązaniami. Każdy rozdział zakończony jest zestawem zadań do samodzielnego rozwiązania, które pozwalają na lepsze zrozumienie oraz opanowanie materiału. Zadania, w których wykorzy- stano bardziej zaawansowany aparat matematyczny lub wymagana jest znajomość pakietu Maple, przeznaczone są głównie dla studentów matematyki i oznaczone zostały gwiazdką. W celu ułatwienia korzystania z niniejszej książki na jej końcu znajdują się odpowiedzi do zadań. 7 Wstęp Prezentowane zadania są oparte na pomysłach własnych autorów lub pochodzą z innych publikacji, np. E. Panek (red.) Podstawy ekonomii matematycznej oraz H. Zawadzki (red.) Zbiór zadań z ekonomii matematycznej. Autorzy książki przyjęli założenie, że czytelnikowi znane są podstawowe zagadnienia z zakresu analizy matematycznej i algebry liniowej. W przypadku, gdy korzysta się z bardziej zaawansowanego aparatu matematycznego, następuje odwołanie do właściwego materiału źródłowego. Do skryptu dołączono wykaz stosowanych symboli matematycznych, indeks pojęć oraz dodatek matematyczny. W pierwszej części dodatku matematycznego zawarto wykaz wybranych definicji i twierdzeń z zakresu matematyki wyższej. Z założenia nie jest to spójny wykład, lecz przypomnienie pojęć przydatnych do lepszego zrozumienia prezentowanego w skrypcie materiału. W dwóch kolejnych częściach dodatku przedstawiono liniowe równania różnicowe oraz różniczkowe, ze szczególnym naciskiem na metody ich rozwiązywania. Autorzy pragną serdecznie podziękować Prof. dr hab. Józefowi Stawickiemu za wydatną i życzliwą pomoc w napisaniu niniejszego skryptu oraz Dr hab. Krzysztofowi Maladze, prof. nadzw. UEP, za wnikliwą recenzję, która znacząco poprawiła jakość przygotowywanej publikacji. Autorzy wyrażają nadzieję, że prezentowany skrypt będzie stanowił przydatną pomoc dydaktyczną w nauczaniu ekonomii matematycznej. Wykaz symboli matematycznych ∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ ∀ ∃ ∃! A ⊂ B A ⊆ B A × B int A R R+ Rn koniunkcja logiczna alternatywa logiczna negacja logiczna implikacja równoważność kwantyfikator ogólny – „dla każdego” kwantyfikator szczegółowy – „istnieje” kwantyfikator – „istnieje dokładnie jeden” „A jest podzbiorem właściwym B” „A jest podzbiorem B” (A ⊂ B lub A = B) iloczyn kartezjański zbiorów A i B wnętrze zbioru A zbiór liczb rzeczywistych zbiór liczb rzeczywistych nieujemnych n-wymiarowa rzeczywista przestrzeń wektorowa x = [x1, x2, . . . , xn] n-wymiarowy wektor (x ∈ Rn) 0 Rn + [x, y] x ◦ y x y x y wektor [0, 0, . . . , 0] {x ∈ Rn : xi 0 dla i = 1, 2, . . . , n} uporządkowana para wektorów x i y iloczyn skalarny wektorów x i y częściowy porządek w Rn (xi yi dla i = 1, 2, . . . , n) ostry częściowy porządek w Rn (xi yi dla i = 1, 2, . . . , n) „x jest różne od y” (istnieje takie i, że xi 6= yi) relacja słabej preferencji relacja silnej preferencji relacja indyferencji x 6= y ≻ ∼ 9 Rozdział 1. Teoria popytu 1.1. Preferencje konsumenta Konsument wyraża swoje preferencje w wyniku porównania między sobą po- jedynczych towarów lub ich koszyków. Porównując dwa koszyki towarów, może stwierdzić, że są one jednakowo dobre lub też że jeden z nich jest lep- szy od drugiego. Koszyk towarów można opisać n-wymiarowym wektorem x = [x1, x2, . . . , xn], w którym liczby xi oznaczają ilość jednostek1 i-tego towaru (i = 1, . . . , n). Koszyki towarów tworzą przestrzeń towarów – zbiór X ⊂ Rn +, gdzie przez R+ rozumiemy zbiór liczb rzeczywistych nieujemnych. Do określenia relacji preferencji konsumenta używać będziemy symbolu „ ”, zapis x y będzie oznaczać, że koszyk towarów x jest nie gorszy niż koszyk y. Definicja 1.1. Relację „ ” określoną na przestrzeni towarów nazywamy relacją słabej preferencji, jeśli spełnia warunki: R(1) ∀x, y, z∈X (x y ∧ y z) ⇒ x z (przechodniość), R(2) ∀x, y∈X x y ∨ y x (zupełność). Zauważmy, że warunek zupełności daje konsumentowi możliwość porównania każdych dwóch koszyków towarów. Definicja 1.2. Parę hX, i, gdzie X ⊂ Rn + jest przestrzenią towarów, a „ ” relacją słabej preferencji konsumenta w X, nazywamy polem preferencji konsumenta. Na podstawie pojęcia słabej preferencji określmy relację indyferencji i silnej preferencji. Definicja 1.3. Koszyki towarów x, y nazywamy indyferentnymi (ozn. x ∼ y), jeśli x y i jednocześnie y x. 1 Wielkości te nie muszą być całkowite. 10 Indyferencja dwóch koszyków oznacza, że koszyki te są dla konsumenta 1.1. Preferencje konsumenta jednakowo dobre. Definicja 1.4. Niech x ∈ X. Zbiór Kx = {y : y ∈ X ∧ x ∼ y} (tzn. zbiór koszyków indyferentnych z koszykiem x) nazywamy obszarem (powierzchnią) obo- jętności w przestrzeni towarów2. Definicja 1.5. Koszyk x nazywamy silnie preferowanym nad koszyk y (ozn. x ≻ y), jeśli x y ∧ ¬(y x). Relacje słabej preferencji, indyferencji oraz silnej preferencji mają następujące własności: P(1) „∼” jest relacją równoważności3, P(2) ∀x,y,z∈X (x y ∧ y ≻ z) ⇒ x ≻ z, P(3) ∀x,y∈X x y ⇔ (x ≻ y ∨ x ∼ y), P(4) ∀x,y∈X x ≻ y ∨ y ≻ x ∨ x ∼ y. Relacje preferencji mogą również mieć dodatkowe własności. Spośród nich wyróżnijmy ciągłość i wypukłość. Definicja 1.6. Relację silnej preferencji nazywamy ciągłą na X, jeśli zbiór G = {[x, y] : x ≻ y} jest otwarty4 w X × X. Ciągłość relacji oznacza, że warunkiem koniecznym (choć niewystarczającym) do tego, aby konsument przestał uważać jeden koszyk za lepszy od drugiego, są „dostatecznie duże” zmiany zawartości tych koszyków. Definicja 1.7. Relację preferencji „ ” określoną na zbiorze wypukłym5 nazywamy wy- pukłą, jeśli dla dowolnych koszyków towarów x y i dowolnej liczby 0 6 λ 6 1 koszyk towarów z będący kombinacją liniową koszyków x i y (tzn. z = λx+(1−λ)y) jest co najmniej tak preferowany, jak koszyk y (tzn. z y). Pojęcie wypukłości relacji umożliwia zdefiniowanie pojęcia wypukłego pola preferencji. 2 W przypadku n = 2 zbiór Kx nazywamy krzywą obojętności. 3 Por. definicja 1 w dodatku matematycznym. 4 Por. definicja 6 w dodatku matematycznym. 5 Por. definicja 11 w dodatku matematycznym. 11 Rozdział 1. Teoria popytu Definicja 1.8. Pole preferencji hX, i nazywamy słabo wypukłym, jeżeli: – przestrzeń towarów X jest zbiorem wypukłym, – relacja preferencji „ ” jest wypukła. Definicja 1.9. Relację preferencji „ ” określoną na zbiorze wypukłym nazywamy silnie wypukłą, jeśli dla dowolnych koszyków towarów x y, x 6= y i dowolnej liczby 0 λ 1 koszyk z = λx + (1 − λ)y spełnia warunek z ≻ y. Oznacza to, że dla konsumenta kierującego się silnie wypukłą relacją prefe- rencji uznanie koszyka x za nie gorszy od innego koszyka y jest równoznaczne z tym, że każda kombinacja liniowa koszyków x i y jest lepsza od koszyka y. Definicja 1.10. Pole preferencji hX, i nazywamy silnie wypukłym, jeżeli: – przestrzeń towarów X jest zbiorem wypukłym, – relacja preferencji „ ” jest silnie wypukła. Każdy konsument, opierając się na relacji preferencji, podejmuje decyzje o zakupach w celu wyboru koszyka subiektywnie najlepszego (preferowanego). Aby formalnie zdefiniować pojęcie „koszyka preferowanego”, rozważmy dowolny niepusty podzbiór M przestrzeni towarów X. Definicja 1.11. Koszyk towarów x0 ∈ M nazywamy M -preferowanym, jeśli dla dowolnego x ∈ M zachodzi x0 x. Oznacza to, że M-preferowany koszyk x0 jest nie gorszy od dowolnego innego koszyka ze zbioru M. Z przedstawionej definicji nie wynika, czy koszyk x(0) istnieje oraz czy jest on jedyny. Kwestii tej poświęcone są następujące twierdzenia. Twierdzenie 1.1. Jeśli relacja preferencji „ ” jest ciągła w X i M ⊂ X jest niepustym zbiorem zwartym6, to istnieje co najmniej jeden M-preferowany koszyk towarów. Twierdzenie 1.2. Jeżeli pole preferencji jest silnie wypukłe, to w wypukłym zbiorze M istnieje nie więcej niż jeden M-preferowany koszyk towarów. Twierdzenia 1.1 i 1.2, choć stanowią kryteria istnienia jedynego M-pre- ferowanego koszyka towarów, to jednak nie dają wskazówki, jak go znaleźć. W podrozdziałach 1.1–1.4 zostanie wprowadzony aparat matematyczny służący do wyznaczania takiego koszyka w sytuacji, gdy M jest zbiorem szczególnej postaci – tzw. zbiorem budżetowym. 6 Por. definicja 10 w dodatku matematycznym. 12 1.2. Zbiór budżetowy i powierzchnia budżetowa 1.2. Zbiór budżetowy i powierzchnia budżetowa W rzeczywistości każdy konsument dysponuje pewnym dochodem I (gdzie I 0), który może wydać na zakup towarów. Niech pi 0 oznacza cenę jednostki i-tego towaru (i = 1, 2, . . . , n). Ceny pi tworzą wektor cen postaci p = [p1, p2, . . . , pn]. Wartością koszyka towarów x jest iloczyn skalarny wektorów p i x, tzn. liczba: p ◦ x df = p1x1 + p2x2 + ··· + pnxn = pixi. n Xi=1 Definicja 1.12. Zbiorem budżetowym nazywamy zbiór: Z(p, I) df = {x ∈ X : p ◦ x 6 I}. Zbiór budżetowy jest więc zbiorem koszyków towarów, których wartość nie przekracza dochodu konsumenta. Twierdzenie 1.3. Zbiór Z(p, I) jest ograniczony7, domknięty8 i wypukły. W zbiorze budżetowym wyróżnijmy podzbiór zawierający te koszyki, na zakup których konsument wyda cały swój dochód. Nazywamy go powierzchnią budżetową9 i definiujemy następująco: B(p, I) df = {x ∈ X : p ◦ x = I}. Jeżeli x ∈ B(p, I), to będziemy mówić, że „koszyk x leży na powierzchni budżetowej”. Definicja 1.13. Koszyk towarów x ∈ Z(p, I) nazywamy optymalnym w zbiorze Z(p, I), jeśli x y dla dowolnego koszyka y ∈ Z(p, I). Odnosząc się do definicji 1.11, możemy zatem powiedzieć, że koszyk opty- malny to koszyk Z(p, I)-preferowany. 1.3. Funkcja użyteczności Posługiwanie się relacją preferencji jest w wielu przypadkach (np. w za- daniu wyznaczania optymalnego koszyka) mało wygodne w zastosowaniu. 7 Zob. definicja 9 w dodatku matematycznym. 8 Zob. definicja 8 w dodatku matematycznym. 9 W przypadku, gdy n = 2, zbiór B(p, I) nazywamy linią budżetową. 13 Rozdział 1. Teoria popytu W takich sytuacjach dużo bardziej operatywnym narzędziem jest funkcja użyteczności. Definicja 1.14. Funkcją użyteczności nazywamy funkcję u : X → R taką, że relacja „ ” określona wzorem: ∀x,y∈X (x y df ⇔ u(x) u(y)) jest relacją słabej preferencji. Wartość funkcji użyteczności interpretuje się jako stopień zadowolenia kon- sumenta z nabycia określonego koszyka towarów. Jednakże wartość ta jest tylko wielkością względną, umożliwiającą jedynie porównanie koszyków towarów [zob. Panek (red.), 2005, s. 35]. Zauważmy, że z definicji 1.3, 1.5 i 1.14 wynika, że: x ∼ y ⇔ u(x) = u(y), x ≻ y ⇔ u(x) u(y). Oczywiście nie każda funkcja u : X → R jest funkcją użyteczności, gdyż relacja przez nią opisywana (w rozumieniu definicji 1.14) musi spełniać warunki R(1) i R(2) (patrz definicja 1.1). Zarazem jednak należy podkreślić, że dla danej relacji słabej preferencji może istnieć więcej niż jedna opisująca ją funkcja użyteczności. Definicja 1.15. Funkcje u1 : X → R oraz u2 : X → R są równoważne (inaczej: opisują tę samą relację preferencji), jeśli: ∀x, y∈X u1(x) u1(y) ⇔ u2(x) u2(y). Mówiąc w skrócie: funkcje użyteczności są równoważne, gdy prowadzą do wyborów tych samych koszyków towarów. W dalszych rozważaniach będziemy przyjmować, że przestrzenią towarów jest cały zbiór Rn +, czyli X = Rn +. Twierdzenie 1.4. – Jeżeli relacja preferencji „ ” jest ciągła na Rn + → R opisująca tę relację. użyteczności u : Rn – Jeżeli funkcja użyteczności u : Rn + → R jest ciągła, to opisywana przez nią relacja preferencji jest ciągła na Rn +. +, to istnieje ciągła funkcja 14 1.3. Funkcja użyteczności Definicja 1.16. Mówimy, że w polu preferencji hRn jeżeli: +, i obserwujemy zjawisko niedosytu, ∀x,y∈Rn + x y ∧ x 6= y ⇒ x ≻ y. Zjawisko niedosytu oznacza, że wzrost ilości któregokolwiek towaru w koszy- ku zwiększa użyteczność tego koszyka w oczach konsumenta. Mówiąc w skrócie: konsument woli więcej niż mniej. Twierdzenie 1.5. W polu preferencji hRn +, i obserwujemy zjawisko niedosytu wtedy i tylko wtedy, gdy każda funkcja użyteczności opisująca relację preferencji „ ” jest rosnąca10. Z twierdzenia 1.5 wynika, że dla różniczkowalnej funkcji użyteczności zjawi- sko niedosytu jest tożsame z warunkiem: ∀x∈Rn + ∀i=1, 2, ..., n ∂u(x) ∂xi 0. W dalszych rozważaniach ważną rolę pełnić będą wklęsłe funkcje użyteczno- ści11. Na mocy definicji, funkcja u : Rn + → R jest wklęsła, jeśli: ∀x,y∈Rn + ∀λ∈(0, 1) u(λx + (1 − λ)y) λu(x) + (1 − λ)u(y). Wklęsłość funkcji użyteczności oznacza, że konsument jest co najmniej tak zadowolony z posiadania koszyka towarów λx + (1 − λ)y, jak „średnia” jego zadowolenia (z wagami λ oraz (1 − λ)) z posiadania koszyków x oraz y. Następne twierdzenie wiąże ze sobą własności relacji preferencji oraz funkcji użyteczności. Twierdzenie 1.6. Jeśli funkcja użyteczności u jest funkcją wklęsłą (ściśle wklęsłą12), to relacja preferencji określona przez tę funkcję jest wypukła (silnie wypukła13). Badanie wklęsłości funkcji użyteczności na podstawie definicji jest mało wygodne. W praktyce wklęsłość funkcji bada się przez analizę określoności (zwaną macierzą macierzy pochodnych cząstkowych drugiego rzęduh ∂2u(x) ∂xi∂xjin×n Hessa lub inaczej hesjanem)14. Z przedstawionych twierdzeń wynika wniosek, że ciągła funkcja użyteczności klasy C2 opisuje ciągłą i wypukłą relację preferencji. 10 Zob. definicja 17 w dodatku matematycznym. 11 Zob. definicja 12 w dodatku matematycznym. 12 Zob. definicja 12 w dodatku matematycznym. 13 Twierdzenie odwrotne nie zachodzi, por. przykład 1.4. 14 Zob. twierdzenia 2 oraz 3 w dodatku matematycznym. 15 Rozdział 1. Teoria popytu Twierdzenie 1.7. Jeżeli funkcja u jest klasy C2 i macierzh ∂2u(x) ∂xi∂xjin×n ∀x∈Rn + ∀i=1, 2, ..., n ∂2u(x) ∂x2 i jest ujemnie określona, to: 0. (1.1) Warunek (1.1) znany jest jako pierwsze prawo Gossena. W interpretacji ekonomicznej warunek ten oznacza, że krańcowa użyteczność i-tego towaru15 (tzn. ∂u(x) ) maleje wraz ze wzrostem jego ilości w koszyku x (przy założeniu, że ∂xi ilości pozostałych towarów nie ulegają zmianie). Z twierdzeń 1.1–1.4 i twierdzenia 1.6 wynika następujące twierdzenie: Twierdzenie 1.8. Jeśli funkcja użyteczności u jest ciągła i ściśle wklęsła, to: ∀I 0 ∀p 0 ∃!x∈Z(p,I) ∀y∈Z(p,I), x6=y u(x) u(y). Twierdzenie 1.8 oznacza, że dla ciągłej i ściśle wklęsłej funkcji użyteczności istnieje dokładnie jeden koszyk optymalny. Problem znalezienia tego koszyka sprowadza się do rozwiązania zadania maksymalizacji funkcji użyteczności (tzw. zadania konsumenta16), które w istocie rozwiązuje każdy racjonalnie postępujący konsument: max x u(x) przy ograniczeniach: p ◦ x 6 I, x 0.   (1.2) 1.4. Funkcja popytu W podrozdziale 1.2 zostało zdefiniowane w języku relacji preferencji pojęcie koszyka optymalnego. Na wstępie przeformułujmy tę definicję, wykorzystując pojęcie funkcji użyteczności. Definicja 1.17. Koszyk towarów x ∈ Z(p, I) jest optymalny dla relacji preferencji opisy- wanej przez funkcję użyteczności u, jeśli: u(x) = max y∈Z(p,I) u(y). 15 Zob. definicja 1.20. 16 Zadanie to nazywane jest również „zadaniem maksymalizacji użyteczności konsumpcji” [zob. Panek (red.), 2005, s. 59]. 16 1.4. Funkcja popytu Poszukiwanie optymalnego koszyka towarów polega zatem na rozwiązaniu zadania wyznaczenia ekstremum warunkowego funkcji wielu zmiennych u z wa- runkami17 p ◦ x 6 I oraz x 0. s. 63] otrzymujemy następujące wnioski: Z twierdzenia Kuhna–Tuckera [zob. Panek, 2003, s. 777; Panek (red.), 2005, Wniosek 1.1. Zadanie jest równoważne zadaniu gdzie x 0. max x∈Z(p,I) u(x) max x∈B(p,I) u(x), (1.3) Oznacza to, że problem znalezienia optymalnego koszyka towarów jest równoważny poszukiwaniu ekstremum warunkowego funkcji u z warunkami p ◦ x = I oraz x 0. grange’a18, posłużyć się funkcją postaci: Do wyznaczenia ekstremum warunkowego możemy, zgodnie z metodą La- L(x, λ) = u(x) − λ(p ◦ x − I). W konsekwencji otrzymujemy następujący wniosek: Wniosek 1.2. Jeśli u jest klasy C2 oraz spełnione są warunki: U(1) ∀x∈Rn U(2) ∀x∈Rn to koszyk towarów x ∈ B(p, I) jest optymalny wtedy i tylko wtedy, gdy spełnia układ równań: + ∀i=1, 2, ..., n macierzh ∂2u(x) jest ujemnie określona, 0, + ∂u(x) ∂xi ∂u(x) ∂xi∂xjin×n   ∂xi p ◦ x = I. = λpi (i = 1, 2, . . . , n), (1.4) Warunek ∂u(x) ∂xi = λpi ma swoją interpretację ekonomiczną, gdyż oznacza, że krańcowa użyteczność każdego z towarów w koszyku jest wprost proporcjonalna do ceny tego towaru. Po uwzględnieniu twierdzenia 1.8 otrzymujemy dodatkowy wniosek: 17 Inaczej mówiąc, jest to zadanie programowania nieliniowego (lub w szczególnym przypadku – liniowego). 18 Zob. dodatek matematyczny D.1. 17 Rozdział 1. Teoria popytu Wniosek 1.3. Jeśli u jest rosnącą i ściśle wklęsłą funkcją różniczkowalną, to istnieje dokładnie jeden koszyk optymalny x0 ∈ B(p, I) spełniający układ (1.4). Wartość λ0 spełniającą warunki (1.4) (związaną z x0) nazywamy optymalnym mnożnikiem Lagrange’a. Przekształcając układ równań (1.4), można wykazać, że ∂u(x) ∂I interpretuje się jako krańcową użyteczność jednostki pieniężnej (tzn. przyrost użyteczności wynikający ze zwiększenia dochodu konsumenta o jednostkę) [zob. Panek (red.), 2005, s. 68]. (cid:12)(cid:12)x=x0 = λ0. Oznacza to zatem, że optymalny mnożnik Lagrange’a Definicja 1.18. Odwzorowanie ϕ : int Rn+1 + przyporządkowujące każdej parze (p, I) 0 jedyne rozwiązanie zadania konsumenta (1.2) (tzn. koszyk opty- malny x0) nazywamy funkcją popytu konsumenta. + → int Rn Twierdzenie 1.9. Jeżeli dwie funkcje użyteczności u1(x) i u2(x) opisują tę samą relację preferencji, to odpowiada im ta sama funkcja popytu ϕ(p, I). Twierdzenie 1.10. Funkcja popytu konsumenta jest jednorodna stopnia zero19, tzn. zachodzi: ∀p 0 ∀I 0 ∀λ 0 ϕ(λp, λI) = ϕ(p, I). Jednorodność funkcji popytu oznacza, że popyt konsumpcyjny zależy tylko od struktury cen i dochodu (p, I), a nie od ich bezwględnego poziomu. Definicja 1.19. Pośrednią funkcją użyteczności nazywamy odwzorowanie v : int Rn+1 + → R, które każdej parze (p, I) 0 przyporządkowuje użyteczność u(x0) optymalnego koszyka x0, będącego rozwiązaniem zadania konsumenta (1.2). Wartość pośredniej funkcji użyteczności jest zatem maksymalną użyteczno- ścią, którą może osiągnąć konsument dysponujący dochodem I przy cenach p [zob. Panek (red.), 2005, s. 73]. 1.5. Interpretacja pochodnych funkcji użyteczności Definicja 1.20. Krańcową użytecznością i-tego towaru (w koszyku x) nazywamy pochodną cząstkową pierwszego rzędu, tzn. ∂u(x) ∂xi . 19 Zob. definicja 16 w dodatku matematycznym. 18 1.5. Interpretacja pochodnych funkcji użyteczności Krańcowa użyteczność i-tego towaru informuje, o ile (w przybliżeniu) zmieni się użyteczność koszyka x, jeżeli ilość i-tego towaru wzrośnie o jednostkę, podczas gdy ilości pozostałych towarów nie ulegną zmianie. Definicja 1.21. Elastycznością użyteczności i-tego towaru nazywamy wyrażenie: Ei(x) = xi u(x) · ∂u(x) ∂xi . Elastyczność użyteczności i-tego towaru informuje, o ile procent (w przybli- żeniu) zmieni się użyteczność koszyka x, jeżeli ilość i-tego towaru wzrośnie o jeden procent, podczas gdy ilości pozostałych towarów nie ulegną zmianie. Definicja 1.22. Krańcową stopą substytucji i-tego towaru przez j-y towar (i 6= j) nazy- wamy wyrażenie: Rij(x) = ∂u(x) ∂xi : ∂u(x) ∂xj . Krańcowa stopa substytucji i-tego towaru przez j-y towar informuje, o ile (w przybliżeniu) należy zwiększyć w koszyku x ilość j-ego towaru przy zmniejszeniu ilości i-tego towaru o jednostkę, aby użyteczność koszyka nie uległa zmianie. Z układu (1.4) wynika, że dla koszyka optymalnego zachodzi: ∂u(x) ∂xi (cid:12)(cid:12)x=x0 = λ0pi oraz Dzieląc obie równości stronami, otrzymujemy: dla dowolnych i, j. ∂u(x) ∂xj (cid:12)(cid:12)x=x0 = λ0pj pi pj Rij(x0) = . (1.5) Równość (1.5) znana jest jako drugie prawo Gossena i oznacza, że w celu maksymalizacji funkcji użyteczności konsument wybiera taki koszyk towarów, w którym stosunki krańcowych użyteczności tych towarów są równe stosunkowi ich cen. Wynika stąd, że im wyższa jest cena towaru substytuowanego (pi), tym wyższa jest także krańcowa stopa substytucji (przy założeniu niezmienności ceny pj). Definicja 1.23. Elastycznością substytucji i-tego towaru przez j-y towar (i 6= j) nazywa- my wyrażenie Eij(x) = Ei(x) Ej(x) = ∂u(x) ∂xi : ∂u(x) ∂xj ! · xi xj . Elastyczność substytucji i-tego towaru przez j-y towar informuje, o ile procent (w przybliżeniu) należy zwiększyć w koszyku x ilość j-ego towaru przy zmniejszeniu ilości i-tego towaru o jeden procent, aby użyteczność tego koszyka nie uległa zmianie. 19 Rozdział 1. Teoria popytu 1.6. Przykłady z rozwiązaniami 1 + x2 2 y2 1 + y2 2, + oraz dwie relacje preferencji konsumenta Przykład 1.1. Dana jest przestrzeń towarów R2 zdefiniowane następująco: a) x y ⇔ x2 b) x y ⇔ p(x1 + 1)(x2 + 1) p(y1 + 1)(y2 + 1). Dla powyższych relacji narysować krzywe obojętności oraz wskazać koszyki M-preferowane w zbiorach: M1 = {x = [x1, x2] : 0 6 x1 6 A, 0 6 x2 6 B}, gdzie A i B są pewnymi stałymi, M2 = {x = [x1, x2] : x1, x2 0 ∧ p ◦ x 6 I}, gdzie p1 = 1, p2 = 2, I = 3. Rozwiązanie. Ustalmy koszyk xs = [xs 2], dla którego wyznaczymy przecho- dzącą przez niego krzywą (powierzchnię) obojętności. Dla relacji (a) przyjmijmy 2)2. Wówczas koszyki x = [x1, x2] i xs są indyferentne, jeśli c := (xs (x1)2 + (x2)2 = c. A zatem krzywą obojętności zawierającą koszyk xs jest okrąg o środku w punkcie [0, 0] i promieniu √c, ograniczony do pierwszej ćwiartki układu współrzędnych. Zmieniając początkowy koszyk xs (a więc i parametr c), otrzymujemy kolejne krzywe obojętności (zob. rys. 1.1a). 1)2 + (xs 1, xs Rysunek 1.1. Przykładowe krzywe obojętności Źródło: opracowanie własne. Podobnie wyznaczamy krzywe obojętności dla relacji (b), zauważając, że każdą z nich tworzą koszyki x = [x1, x2] spełniające równanie: q(x1 + 1)(x2 + 1) = c, gdzie c = q(xs W celu wyznaczenia koszyków M-preferowanych należy w układzie OX1X2 narysować zbiory M1 i M2, a następnie nanieść na nie wyznaczone uprzednio krzywe obojętności. Dla relacji (a) otrzymujemy rysunek 1.2. 1 + 1)(xs 2 + 1). 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ekonomia matematyczna. Materiały do ćwiczeń
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: