Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00447 007884 15700020 na godz. na dobę w sumie
Ekonomika integracji europejskiej - ebook/pdf
Ekonomika integracji europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 138
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-698-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Struktura publikacji jest bardzo interesująca, podchodzi bowiem kompleksowo do problemu Unii Gospodarczej i Walutowej biorąc pod uwagę proces tworzenia UGiW, warunki tego, uczestniczące w tym kraje oraz wymóg tworzenia określonych rozwiązań instytucjonalnych i prawnych, poszerzenie unii walutowej. Poza tym w pracy zostały omówione wpływ tworzenia UGiW na stosowane w UE polityki, a także co nie zawsze jest zauważane na konkurencyjność czy procesy koncentracji kapitału. Wiedza nasza (przeciętnego obywatela) na temat euro jest tak ograniczona, ze z wielkim zadowoleniem należy przyjąć każdą próbędoinformowania naszego społeczeństwa o zasadach, jakie towarzysza wprowadzeniu wspólnej waluty i jej działaniu w praktyce. Książka napisana jest dobrym prostym i zrozumiałym językiem. Ma dobra strukturę, nie ograniczająca sie wyłącznie do samej wąsko pojętej UGiW, ale umieszcza całość w szerzej obudowie instytucjonalnej i międzynarodowej. Ze względu na przyszłość ewolucji światowego systemu walutowego publikacje na temat integracji walutowej wydaja sie być ważne i potrzebne. Ta spełnia warunki informacyjne. Jest wyważona pod względem formowania ocen, co oznacza, ze jej dobra stroną jest przedstawianie faktów, a nie ich ocena. Opracowanie jest spójne, logiczne i kompleksowe.


Z recenzji Prof. dr hab. Katarzyna Żukrowska

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

E k o n o m i k a i n t e g r a c j i e u r o p e j s k i e j Jacek Piszewski Ekonomika integracji europejskiej © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Recenzent: prof. dr hab. Katarzyna Żukrowska Korekta: Zespół Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Publikacja wydana na zlecenie autora ISBN 978-83-7587-698-7 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2011 J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Spis treści Wprowadzenie Od idei do pełnej integracji ......................................................................... 7 Rozdział 1 Warunki tworzenia integracji gospodarczej ................................................. 13 Rozdział 2 Polityka pieniężna UGW. Euro .................................................................. 21 Europejski System Banków Centralnych ............................................... 27 Rozdział 3 Polityka fi skalna UGW ............................................................................... 41 Pakt Stabilności i Wzrostu ..................................................................... 42 Rozdział 4 Znaczenie kryterium konwergencji dla polityki gospodarczej państw Unii Europejskiej ......................................................................................... 51 Rozdział 5 Perspektywy rozszerzenia Unii Gospodarczej i Walutowej o Danię, Szwecję i Wielką Brytanię ............................................................ 63 Rozdział 6 Szanse i zagrożenia związane z przystąpieniem Polski do UGW Perspektywa wprowadzenia euro ................................................................. 73 Rozdział 7 Integracja a konkurencyjność w Unii Europejskiej ...................................... 93 J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 6 Spis treści Rozdział 8 Integracja a koncentracja w Unii Europejskiej ............................................. 109 Zakończenie ................................................................................................ 125 Dodatek: Gospodarka Unii Europejskiej w latach 2000–2006 .................... 129 Bibliografi a .................................................................................................. 141 Strony internetowe ................................................................................. 145 J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie Od idei do pełnej integracji Strefa wolnego handlu, unia celna, wspólny rynek, unia gospodarczo- walutowa, unia gospodarcza i wreszcie pełna integracja – przez tyle etapów mu- siała przejść Europa, aby nabrać obecnego kształtu i stać się w pełni zintegrowa- nym mechanizmem, chociaż całkowita integracja to proces, który tak naprawdę jest jeszcze bardziej planem niż realnością. Strefa wolnego handlu stanowi pierwszy etap integracji gospodarczej. Spro- wadza się do zniesienia ceł oraz innych ograniczeń (parataryfowych i pozata- ryfowych) w obrotach handlowych między jej członkami, chociaż bariery te są znoszone dopiero przy tworzeniu unii celnej. Zniesienie barier w handlu może dotyczyć wszystkich lub tylko wybranych grup towarowych. Współczesne stre- fy wolnego handlu mają zwykle na celu zniesienie barier w obrocie wyrobami przemysłowymi, które zajmują dominującą pozycję wśród przedmiotów współ- czesnego handlu międzynarodowego. Ponieważ państwa uczestniczące w strefi e wolnego handlu zachowują własne taryfy narodowe (różniące się z reguły w po- szczególnych krajach co do wysokości) wobec państw trzecich, istnieje ryzyko przepływu towarów z tych ostatnich do państw stosujących wysokie cła i inne bariery handlowe za pośrednictwem państw członkowskich strefy stosujących niskie ograniczenia. Aby się ustrzec przed takimi praktykami, kraje strefy stosują zwykle klauzulę pochodzenia towaru, zgodnie z którą za pochodzące z państw członkowskich uważa się takie towary, w których wartość użytych surowców lub gotowych elementów importowanych z krajów trzecich jest niższa o określony procent od ceny importowej. Przykładem stref wolnego handlu są: Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA), Zrzeszenie Wolnego Handlu Ame- ryki Łacińskiej (LAFTA), Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu (NAFTA) czy też Stowarzyszenie Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Unia celna stanowi kolejny etap międzynarodowej integracji gospodarczej. Oznacza ona ugrupowanie co najmniej dwóch państw, które znoszą wobec siebie cła i ograniczenia ilościowe oraz środki o podobnych skutkach, ale – w odróżnie- J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 8 Wprowadzenie. Od idei do pełnej integracji niu od tej strefy wolnego handlu – wprowadzają wobec krajów trzecich wspólną taryfę zewnętrzną, tj. jednakowe cła na poszczególne produkty we wszystkich krajach należących do unii, a ponadto prowadzą wspólną politykę w zakresie ograniczeń ilościowych i innych środków o skutkach podobnych do tych, które wynikają z ceł i ograniczeń ilościowych. Konsekwencją zniesienia ceł jest po- wstanie wspólnego rynku towarów oraz tendencja do ujednolicania we wszyst- kich krajach cen tych samych towarów. Unia celna umożliwia rozszerzenie rynku, zwiększenie specjalizacji wskutek wzrostu konkurencyjności, rozwój produkcji na większą skalę i obniżkę jej kosztów. W obliczu wyższej konkurencyjności prze- wagę uzyskują towary krajów wyżej rozwiniętych, dzięki czemu zmianie ulegają kierunki specjalizacji członków unii celnej, między którymi obserwuje się wy- twarzanie nowego podziału pracy. Przykładem współcześnie występującej czystej postaci unii celnej jest Środkowoamerykański Wspólny Rynek. Równolegle do tworzenia unii celnej Europejska Wspólnota Gospodarcza ugruntowała także pewne podstawy wspólnego rynku. Wspólny rynek stanowi wyższą od strefy wolnego handlu i unii celnej formę integracji. Oznacza on znie- sienie we wzajemnych obrotach ceł i innych podobnych ograniczeń, stosowanie wspólnej taryfy celnej wobec krajów trzecich oraz wprowadzenie tzw. czterech swobód i wolności na rynku wewnętrznym ugrupowania integracyjnego. Pełne ich zastosowanie oznacza zakończenie budowy wspólnego rynku i przejście do realizacji unii ekonomicznej. Cztery swobody na rynku wewnętrznym to: swo- boda osiedlania się, przepływu kapitału, osób i towarów. Gwarantują one cztery wolności: wolny ruch osobowy, przepływ usług, towarów i kapitału. Z reguły państwa ustanawiające wspólny rynek realizują wspólną politykę w zakresie np.: rolnictwa, zasad wolnej konkurencji, podatków, energetyki czy słabiej rozwinię- tych regionów. Do ugrupowań integracyjnych, które dotychczas zrealizowały większość elementów wspólnego rynku, należy zaliczyć Unię Ekonomiczną Be- neluksu i Wspólnotę Europejską. Unia gospodarczo-walutowa jest kolejnym poziomem integracji międzynaro- dowej i może być rozpatrywana odrębnie jako unia gospodarcza i unia walutowa. Unia walutowa obejmuje koordynację lub unifi kację polityki walutowej prowa- dzonej przez kraje wchodzące w skład ugrupowania integracyjnego. Istotę unii walutowej w pełni oddaje defi nicja wskazana przez L. Oręziak1. Według niej integracja walutowa (jako proces) ma prowadzić do pełnej wymienialności walut krajów członkowskich po nieodwracalnie stałych (sztywnych) kursach i/lub do zastąpienia tych walut walutą wspólną. W procesie tym ma dojść do pełnej libe- ralizacji przepływu kapitałów między tymi krajami, stopniowej koordynacji ich polityki pieniężnej i ogólnogospodarczej, aż do wprowadzenia wspólnej polityki 1 L. Oręziak, Finanse Unii Europejskiej, PWN, Warszawa 2004; L. Oręziak, Euro – nowy pie- niądz, PWN, Warszawa 2003; K. Jakubiszyn, B. Karski, D. Rybińska, Euro – nowa waluta, Twigger, Warszawa 1999. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie. Od idei do pełnej integracji 9 pieniężnej, realizowanej przez instytucję ponadnarodową emitującą wspólny pie- niądz, zarządzającą połączonymi rezerwami dewizowymi krajów członkowskich i prowadzącą wspólną politykę walutową wobec krajów trzecich. Unia gospodar- cza obejmuje, poza wymienionymi wyżej elementami, koordynację lub unifi kację poszczególnych dziedzin polityki gospodarczej, tj. ogólną politykę rozwojową, politykę koniunkturalną, a także polityki: podatkową, przemysłową, naukowo- techniczną, rolną, transportową, energetyczną, socjalną oraz politykę wyrówny- wania poziomów rozwoju gospodarczego czy politykę ochrony środowiska. Ce- lem unii gospodarczej i walutowej jest z jednej strony wspólne ustalenie zadań w zakresie stopy wzrostu gospodarczego, cen i bilansu płatniczego czy zatrud- nienia, ścisła koordynacja polityki budżetowej, harmonizacja polityki fi skalnej, z drugiej zaś – centralizacja decyzji w dziedzinie polityki monetarnej czy też wy- eliminowanie wahań kursów między walutami państw członkowskich jako punkt wyjścia do ustanowienia wspólnej waluty. Realizacji wskazanych celów podjęła się część krajów Unii Europejskiej w ramach Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW) funkcjonującej od 1999 roku. Utworzenie UGW było ukoronowaniem długoletnich procesów europejskiej integracji monetarnej. Nawiązując do form czy też etapów współczesnej integracji międzynarodo- wej, najwyższym jej szczeblem jest pełna integracja. Oznacza ona zespolenie się gospodarek poszczególnych, integrujących się państw w jeden wspólny organizm gospodarczy, który jest przedmiotem polityki ekonomicznej wspólnego central- nego ośrodka władzy w odniesieniu do gospodarki; rola narodowych ośrodków władzy na ich terytorium ulega zaś minimalizacji. W ślad za tego typu integracją idzie pewna integracja pozaekonomiczna, dotycząca zwłaszcza polityki zagra- nicznej, kwestii obronnych, sprawiedliwości, spraw wewnętrznych czy oświaty. Pewne jej symptomy są zauważalne już na etapie tworzenia unii gospodarczej i walutowej2. Unia Europejska w obecnym kształcie jest konsekwencją powołania Euro- pejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (skrót z j. pol. EWWiS), powstałej na podsta- wie traktatu paryskiego, podpisanego przez sześciu członków założycieli: Belgię, Holandię i Luksemburg (tzw. kraje Beneluksu), Republikę Federalną Niemiec, Francję i Włochy w 1951 roku. Inicjatorem był francuski minister spraw za- granicznych Robert Schuman, natomiast autorstwo tego projektu przypisuje się francuskiemu ministrowi ds. planowania Jeanowi Monnetowi. U podstaw zawar- cia tego traktatu leżała chęć odbudowy gospodarczego, a w dalszej perspektywie również militarnego potencjału Niemiec i równoczesne poddanie go kontroli. Najważniejsze było porozumienie między wrogami z niedawno zakończonej woj- ny, zwłaszcza między Francją a Niemcami. W celu dalszej integracji utworzono Europejską Wspólnotę Gospodarczą, mającą za zadanie zbudować unię celną 2 L. Oręziak, Finanse Unii..., dz. cyt.; L. Oręziak, Euro – nowy pieniądz, dz. cyt.; K. Jakubiszyn, B. Karski, D. Rybińska, Euro..., dz. cyt. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 10 Wprowadzenie. Od idei do pełnej integracji między krajami członkowskimi opartą na czterech wolnościach: wolności przepły- wu dóbr, usług, kapitału i osób, oraz Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, która miała scalić zasoby nuklearne wspomnianych krajów. Europejska Wspól- nota Gospodarcza została przekształcona we Wspólnotę Europejską powołaną traktatami rzymskimi w 1957 roku. Przekształcenie się wspomnianych wspólnot w dzisiejszą Unię Europejską nastąpiło w trakcie dwóch równolegle biegnących procesów. Pierwszym była ewolucja strukturalna i instytucjonalna, mająca am- bicje stać się procesem o charakterze ponadnarodowym (tzw. pogłębianie Unii). Drugi proces polegał na rozszerzaniu wspólnot o następne kraje członkowskie (poszerzanie Unii). Wspomniane wspólnoty miały zawsze podobne struktury in- stytucjonalne. Utrzymywanie osobnych organów dla trzech Wspólnot (EWWiS, EWG i EWEA) było niepotrzebne, stąd w 1964 roku podpisano traktat, w wy- niku którego nastąpiła fuzja instytucji trzech Wspólnot. W miejsce Wysokiej Władzy EWWiS, Komisji EWG i Komisji EWEA powstała jednolita Komisja, która stała się organem wykonawczym Wspólnot. Pozostawiono również jedną Radę Ministrów w miejsce Rady Ministrów EWWiS, Rady Ministrów EWG i EWEA, która stała się miejscem stanowienia prawa. Instytucją mającą stać się w przyszłości Parlamentem Europejskim było Zgromadzenie Parlamentarne; na razie miało ono głównie uprawnienia kontrolne. Prawo do interpretowania Trak- tatów i aktów prawa wspólnotowego oraz orzekania o ważności działań organów Wspólnoty zastrzeżono natomiast dla Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo- ści. Jednak Traktat o połączeniu z lipca 1967 roku złączył poszczególne rady i komisje w jednolitą Radę i Komisję. Rok później, w 1968 roku, powstała unia celna. 22 stycznia 1972 roku Dania, Irlandia, Norwegia i Wielka Brytania pod- pisały traktaty akcesyjne do WE. Jednocześnie społeczeństwo Norwegii sprzeci- wiło się przystąpieniu do WE w ogólnonarodowym referendum. W 1986 roku do WE wstąpiła Grecja. W tym samym roku Hiszpania i Portugalia podpisały traktaty akcesyjne i w 1991 roku zyskały status państw członkowskich. Rok 1995 przyniósł następne rozszerzenie. Wtedy do Unii Europejskiej przyłączyły się Au- stria, Finlandia i Szwecja. Norwegia pozostała poza UE, ponieważ jej obywatele po raz kolejny nie zgodzili się na przystąpienie do Unii. Rozszerzenie UE obnażyło brak sprawności w funkcjonowaniu instytucji eu- ropejskich. Podjęto zatem próby reform instytucjonalnych. W latach 70. przed- stawiony został raport Tindemansa (premier Belgii), który zakładał: – budowę UE opartej na strukturach WE, – zaciśnienie współpracy państw członkowskich w dziedzinie polityki zagra- nicznej i spraw wewnętrznych, – koncepcję tzw. pociągów o różnej prędkości (zróżnicowanie postępów inte- gracji między poszczególnymi państwami). W 1979 roku został zaprezentowany raport Komitetu Trzech Mędrców, któ- ry negował koncepcję tzw. pociągów o różnej prędkości, wskazywał zaniedba- nia instytucji WE oraz nawoływał do solidaryzmu wśród członków WE. Należy J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie. Od idei do pełnej integracji 11 jednocześnie zaznaczyć, że bardzo często impuls do pogłębienia WE pochodził właśnie od instytucji, a zwłaszcza od: – Komisji Europejskiej (projekty pogłębienia integracji europejskiej), – Trybunału Sprawiedliwości (który m.in. zdefi niował zasady bezpośredniej skuteczności oraz zasadę pierwszeństwa prawa WE nad prawem rodzimym), – Parlamentu Europejskiego (wywodzącego się ze Zgromadzenia Parlamen- tarnego EWWiS, w którym w 1979 roku odbyły się pierwsze wybory parla- mentarne; w 1984 roku zaprezentował on projekt konstytucji wskrzeszającej ideę europejskiego państwa federalnego oraz zwiększającej uprawnienia Parlamentu). Z własną inicjatywą reformy WE wystąpiła Rada Europejska, która na szczy- cie w Fontainebleau utworzyła w tym celu dwa komitety: w celu opracowania reformy Wspólnot oraz na rzecz Europy Narodów. Rezultatem powołania wy- mienionych organów był Jednolity Akt Europejski, który: – scalił trzy Wspólnoty w jedną Wspólnotę Europejską z zachowaniem pod- miotowości prawnej każdej ze Wspólnot; – zwiększył uprawnienia Parlamentowi Europejskiego; – ograniczył stosowanie jednomyślności w głosowaniu na rzecz głosowania większościowego w Radzie WE; – wyznaczył kierunki przyszłego rozwoju integracji z Unią Europejską oraz z unią gospodarczą i walutową; – zakładał powstanie Jednolitego Rynku Europejskiego do 31 grudnia 1992 roku. Efektem procesu integracji europejskiej zapoczątkowanego przez Trak- tat Paryski ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali – był Traktat o Unii Europejskiej, podpisany 7 lutego 1992 roku w Maastricht. Ustanowił on Unię Europejską opartą na trzech fi larach, tj. Wspólnotach Europejskich, Wspólnej Polityce Zagranicznej i Bezpieczeństwa oraz Wspólnej Polityce Spraw Wewnętrznych i Wymiaru Sprawiedliwości. Ponadto ustanowił obywatelstwo europejskie oraz zasady, na których opiera się Unia Europejska, takie jak demo- kracja, poszanowanie praw człowieka, solidarność, a także wolność obywatelską i gospodarczą. Formalnie za dzień rozpoczęcia funkcjonowania Unii Europejskiej uważa się 1 listopada 1993 roku. W 1994 roku ustanowiono Europejski Obszar Go- spodarczy, aby także kraje nienależące do Unii Europejskiej mogły uczestniczyć w jednolitym rynku. Dnia 1 stycznia 1995 roku do Wspólnot dołączyły Austria, Finlandia oraz Szwecja. Norwegia podpisała traktat akcesyjny, jednak jej miesz- kańcy w ogólnonarodowym referendum opowiedzieli się przeciwko członkostwu w organizacji. Również obywatele Szwajcarii byli przeciwni członkostwu swoje- go kraju w UE. W 1997 roku został podpisany Traktat Amsterdamski. Jego zasadniczym celem była dalsza demokratyzacja UE. Dokument ten rozszerzył kompetencje J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 12 Wprowadzenie. Od idei do pełnej integracji Parlamentu Europejskiego, uprościł procedurę decyzyjną w Radzie Unii Euro- pejskiej oraz zwiększył uprawnienia Unii w zakresie Wymiaru Sprawiedliwo- ści i Spraw Wewnętrznych, a także Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpie- czeństwa. Wspomniany traktat podkreślił znaczenie dla Unii praw określonych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (1950 r.) i tym samym zobowiązał Unię do promowania tych zasad. 1 stycznia 1999 roku 11 krajów Unii Europejskiej przystąpiło do strefy euro, co wiązało się z koniecznością rezygnacji z walut narodowych w tych krajach. 1 stycznia 2002 roku euro stało się natomiast walutą używaną powszechnie, nie tylko w krajach strefy euro. Dwa lata później, 1 maja 2004 roku, Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia oraz Węgry dołączyły do Unii Europejskiej3. Traktat o Wspólnocie Europejskiej zasadniczo zakłada, że państwa członkow- skie Wspólnoty są zobowiązane przyjąć politykę gospodarczą prowadzoną zgod- nie z zasadą gospodarki wolnorynkowej działającej w myśl wolnej konkurencji. Konkurencja jest podstawowym mechanizmem gospodarki rynkowej. Zmusza ona również fi rmy do podejmowania wysiłków mających na celu osiągnięcie kon- kurencyjności i wydajności ekonomicznej. Wzmacnia przemysłową i handlową strukturę Unii, co pozwala na konfrontację konkurencyjności przedsiębiorstw oraz zajęcie przez fi rmy Wspólnoty pozycji gwarantującej im osiąganie sukcesów na rynkach całego świata4. 3 1 stycznia 2007 roku do Unii Europejskiej dołączyły Bułgaria i Rumunia, a 1 lipca 2007 roku karaibskie wyspy Bonaire, Saba i Saint Eustatius, które jako część Holandii dołączyły do UE. Jednak ze względu na to, że ramy czasowe poniższej pracy doktorskiej obejmują lata 2000–2006, wspomniane kraje oraz wyspy nie będą podlegały analizie. Na podstawie: http: //europa.eu/index_pl.html [dostęp: 12.11.2006, 15.03.2009]. 4 Polityka konkurencji w Europie a obywatel, Komisja Europejska, Belgia – Bruksela 2002. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1 Warunki tworzenia integracji gospodarczej Pierwszym przedsięwzięciem współczesnej integracji gospodarczej w Eu- ropie było powołanie w 1951 roku, na podstawie planu R. Schumana z 1950 roku, Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS), w której skład we- szło 6 państw Europy Zachodniej (Francja, RFN, Belgia, Holandia, Luksem- burg i Włochy). Te same państwa, na mocy traktatu rzymskiego z 25 marca 1957 roku, ustanowiły Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Eu- ropejską Wspólnotę Energii Atomowej (EURATOM). Traktaty ustanawiające Europejską Wspólnotę Gospodarczą i EURATOM weszły w życie 1 stycznia 1958 roku, a ich głównym celem było dążenie do wzrostu gospodarczego państw członkowskich. Traktat mówił o współpracy walutowej w sposób ogólny i nie zakładał całkowitej liberalizacji przepływów kapitałowych. Pierwszymi próbami tworzenia unii gospodarczo-walutowej były: Memorandum Komisji EWG z dnia 12 lutego 1962 roku na temat koordynacji polityki gospodarczej i współpracy walutowej w ramach EWG, zwane planem Barre’a, oraz drugi plan Barre’a – z 4 marca 1970 roku. Plany te zakładały: – wprowadzenie większej zbieżności średnioterminowej polityki gospodarczej, – porozumienia w trakcie ustalania budżetów narodowych, – reformy procedur uzgadniania polityk gospodarczych, – utworzenie mechanizmu pomocy krótko- i średnioterminowej w przypadku problemów z równowagą bilansów płatniczych. Podczas szczytu w Hadze Rada Europejska potwierdziła słuszność założeń pla- nu Barre’a i zgodziła się co do zasad budowy unii gospodarczo-walutowej5. Na szczycie w Hadze w dniach 1–2 grudnia 1969 roku podjęto decyzję o koniecz- 5 http://www.ukie.gov.pl [dostęp: 12.11.2006]. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 14 Ekonomika integracji europejskiej ności budowy unii gospodarczo-walutowej, w związku z tym w marcu 1970 roku powierzono przygotowanie projektu tworzenia unii walutowej grupie pod prze- wodnictwem Pierre’a Wernera (ówczesny premier i minister fi nansów Luksem- burga). Na tym samym szczycie w Hadze w 1969 roku szefowie państw zle- cili przygotowanie planu stworzenia unii ekonomicznej i monetarnej. Został on opracowany przez wspomnianego premiera i opublikowany 8 października 1970 roku. Plan Wernera był wyrazem kompromisu między stanowiskiem eko- nomistów i monetarystów względem integracji gospodarczej i walutowej, pod- kreślając równoległość obydwu form integracji. Wspomniany plan zaowocował wieloma istotnymi decyzjami podjętymi przez Radę, a zwłaszcza: – ustanowieniami średniookresowej pomocy fi nansowej mającej na celu stabi- lizację kursów walutowych, – rozszerzeniami zakresu krótkookresowej pomocy walutowej, – utworzeniem Komitetu Współpracy Gospodarczej oraz Europejskiego Fun- duszu Rozwoju Regionalnego, – emisją pożyczek przez EWG, – utworzeniem europejskiej jednostki rozrachunkowej. Raport Wernera zawierał plan dojścia do unii gospodarczo-walutowej w trzech etapach. Proponował liberalizację przepływu kapitału, zamrożenie parytetów oraz wprowadzenie wspólnej waluty w ciągu najbliższych 10 lat. Mówił także o instytucjach unii gospodarczej i walutowej, ale w bardzo ogólnym zakresie; jasno były sformułowane działania w pierwszym, trzyletnim okresie funkcjono- wania unii: – utworzenie systemu banków centralnych, który sterowałby polityką pienięż- ną oraz odpowiadałby za politykę kursu walutowego wobec państw spoza ugrupowania; – utworzenie organu pełniącego rolę „centrum decyzji” w zakresie polity- ki gospodarczej, odpowiedzialnego przed Parlamentem Europejskim za kształtowanie polityki makroekonomicznej6. Ostateczne uzgodnienia nastąpiły w styczniu 1971 roku podczas spotkania prezydenta G. Pompidou oraz kanclerza W. Brandta, które Rada Ministrów EWG przyjęła 22 marca 1971 roku. W wersji ostatecznej zrezygnowano z utwo- rzenia instytucji wspólnotowych, a wprowadzono współpracę między bankami centralnymi, wspólne określanie krótkoterminowej polityki gospodarczej oraz utworzono mechanizm pomocy średnioterminowej. RFN wynegocjował klauzu- lę zabezpieczającą, na podstawie której dany kraj mógł odejść od integracji walu- towej w przypadku niskiej zbieżności gospodarczej. Wzrastająca infl acja, napię- cia w międzynarodowym systemie walutowym oraz pogłębiające się rozbieżności 6 A. Nowak-Far, Unia Gospodarcza i walutowa w Europie, SGH, Warszawa 1999, s. 20. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1. Warunki tworzenia integracji gospodarczej 15 w rozwoju gospodarczym poszczególnych krajów doprowadziły w ostateczności do zaprzestania realizacji planu Wernera7. W 1971 roku Stany Zjednoczone postanowiły „uwolnić” dolar, co spowodo- wało falę destabilizacji kursów wymiany. Projekt unii gospodarczo-walutowej musiał zostać gwałtownie zahamowany. W marcu 1972 roku stworzono mecha- nizm tzw. węża w tunelu, czyli zarządzanie zmiennymi kursami walut (wężem) w zawężonym marginesie wahań kursu do dolara (tunelu). Jednak kryzys naftowy, różnice w polityce ekonomicznej i osłabienie dolara doprowadziły do załamania tegoż systemu. Realizacja dobrze ocenianych postulatów Wernera została opóź- niona, a w wielu przypadkach nawet zaniechana ze względu na kryzys energe- tyczny w 1973 roku, którego skutkiem był m.in. wzrost poziomu infl acji i bezro- bocia w krajach integrującej się Europy oraz całego świata zachodniego. Pomimo to dyskusje na temat unii gospodarczej i walutowej nie ustawały i w 1976 r. Rada Ministrów zleciła belgijskiemu premierowi Leo Tindemansowi opracowanie ko- lejnego raportu na ten temat. Dokument stał się jednak powodem burzliwych debat w gremiach decyzyjnych Wspólnoty i ostatecznie nie został przyjęty8. Kanclerz RFN Helmut Schmidt przedstawił w kwietniu 1978 roku program stabilizacji walutowej w państwach EWG, nazwany Europejskim Systemem Walutowym (ESW). Plan zakładał włączenie do ESW walut państw EWG, które mogłyby się odchylać między sobą w przedziale ±2,25 , a w stosunku do dolara obowiązywałby je kurs płynny. Ostateczną decyzję o utworzeniu Europej- skiego Systemu Walutowego podjęto 5 grudnia 1978 roku na szczycie w Brukse- li. ESW zaczął funkcjonować 13 marca 1979 roku. W skład Europejskiego Sys- temu Walutowego wchodziły postanowienia odnośnie do europejskiej jednostki walutowej ECU, mechanizmu stabilizowania kursów walutowych (ERM), me- chanizmów interwencyjnych oraz postanowień kredytowych. Priorytetowym ce- lem ESW było utworzenie mechanizmów gwarantujących stabilność fi nansową, a głównym środkiem do realizacji tego celu był mechanizm kursowo-interwen- cyjny. W skład koszyka ECU weszło 9 walut, o jedną więcej niż do ESW (funt szterling nie wszedł do ESW, lecz zastrzeżono dla niego możliwość wejścia na warunkach pełnoprawnego członka, gdy ustabilizuje się sytuacja gospodarcza Wielkiej Brytanii). ESW zacieśniał współpracę między bankami centralnymi w zakresie polityki monetarnej i przyczynił się znacznie do pogłębienia integracji walutowej w Europie9. Pogłębiająca się współpraca walutowa oraz zapowiedzi utworzenia wspólnego rynku w traktatach rzymskich spowodowały rozpoczęcie działań zmierzających do dalszej integracji. W 1980 roku Parlament Europejski rozpoczął prace nad 7 M.K. Nowakowski (red.), Biznes międzynarodowy, SGH, Warszawa 2005, s. 547–570. 8 Tamże. 9 B. Bernaś (red.), Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Wro- cław 2005, s. 105–128. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 16 Ekonomika integracji europejskiej utworzeniem Unii Europejskiej. W styczniu 1985 roku przewodniczący Komisji EWG Jacgues Delors zasugerował utworzenie wspólnego rynku europejskiego do końca 1992 roku. JAE wszedł w życie 1 lipca 1987 roku, modyfi kując traktat rzymski. Stwierdzono w nim dążenie państw „dwunastki” do budowania wspól- nego rynku europejskiego, oznaczającego wolny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Zapis o wolnym przepływie kapitału przyczynił się do zwiększenia zbieżności polityki monetarnej państw członkowskich. W czerwcu 1988 roku Rada Europejska potwierdziła, że jej celem jest stopniowa realizacja Unii Go- spodarczej i Walutowej (UGW). Rada powierzyła komitetowi pod przewodnic- twem Jacques’a Delorsa – ówczesnego przewodniczącego Komisji Europejskiej – przeanalizowanie i zaproponowanie konkretnych etapów dochodzenia do takiej unii. W skład komitetu wchodzili: prezesi krajowych banków centralnych Wspólnoty Europejskiej, Alexandre Lamfalussy, ówczesny dyrektor naczelny Banku Rozrachunków Międzynarodowych (BIS), Niels Th ygesen, duński profe- sor ekonomii, a także Miguel Boyer, ówczesny prezes Banco Exterior de España. Przedstawiony przez nich tzw. raport Delorsa proponował, aby unię gospodarczą i walutową zrealizować stopniowo, w trzech odrębnych etapach10. Opierając się na raporcie Delorsa, w czerwcu 1989 roku Rada Europejska za- decydowała, że pierwszy etap realizacji unii gospodarczej i walutowej rozpocznie się 1 lipca 1990 roku. Z dniem tym miały zostać zniesione niemal wszystkie ogra- niczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi. Dodatkowe obowiązki otrzymał Komitet Prezesów Banków Centralnych państw członkow- skich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, który od czasu utworzenia, w maju 1964 roku, odgrywał coraz większą rolę we współpracy monetarnej. Obowiązki te zostały określone w Decyzji Rady z dnia 12 marca 1990 roku. Należało do nich odbywanie konsultacji na temat polityki pieniężnej państw członkowskich oraz dążenie do jej koordynacji w celu osiągnięcia stabilności cenowej. Ze względu na niewielką ilość czasu, jaką miał do dyspozycji Komitet, oraz złożoność zadań postanowiono, że Komitet Prezesów zainicjuje również prace przygotowawcze do trzeciego etapu Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW). Pierwszym krokiem było ustalenie, jakie kwestie należy przeanalizować na wstępnym etapie, aby do końca 1993 roku mógł powstać plan prac, oraz – stosownie do tego – określe- nie zadań dla już powołanych w tym celu podkomisji i grup roboczych. W celu realizacji drugiego i trzeciego etapu należało zmienić Traktat ustanawiający Eu- ropejską Wspólnotę Gospodarczą (traktat rzymski), wprowadzając niezbędną strukturę instytucjonalną. W tym celu zwołano Międzyrządową Konferencję na temat UGW, która odbyła się w 1991 roku, równolegle z Międzyrządową Kon- ferencją na temat unii politycznej. W wyniku negocjacji powstał Traktat o Unii Europejskiej, uzgodniony w grudniu 1991 roku i podpisany w Maastricht 7 lute- 10 http://www.ukie.gov.pl [dostęp: 12.11.2006]. J. Piszewski, Ekonomika integracji europejskiej, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-698-7, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ekonomika integracji europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: