Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00501 006465 11505365 na godz. na dobę w sumie
Eksperymentalne metody magnetochemii - ebook/pdf
Eksperymentalne metody magnetochemii - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2630-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> chemia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik przestawia współczesne makroskopowe metody charakteryzowania magnetyków. Stanowi źródło podstawowych informacji dla studentów rozpoczynających poznawanie podstaw magnetochemii - lub ogólniej magnetyzmu - na wydziałach chemii, fizyki i inżynierii materiałowej uniwersytetów, politechnik i innych wyższych uczelni. Jest praktycznym przewodnikiem dla studentów prowadzących badania doświadczalne i przygotowujących prace licencjackie i magisterskie dotyczące magnetyzmu i wykorzystania spektroskopii rezonansu magnetycznego.

Stosowany tu aparat matematyczny jest ograniczony do niezbędnego minimum, a prosty i jasny język oraz liczne ilustracje ułatwiają zrozumienie najważniejszych pojęć i zależności.

Publikacja ta może być pomocna dla doktorantów, pracowników naukowych i wykładowców zainteresowanych nie tylko podstawowymi, ale także praktycznymi zastosowaniami metod magnetochemii i materiałów magnetycznych nowej generacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

9 Oddziaływania w magnetykach Zjawiska dia- i paramagnetyzmu są odpowiedzią indywidualnych (nieskorelowanych) jonów dia- i paramagnetycznych na działanie pola magnetycznego. Z drugiej stro- ny spontaniczne namagnesowanie ferromagnetyka w zerowym polu magnetycznym wskazuje na oddziaływanie prowadzące do skorelowanego (skoordynowanego) zacho- wania momentów magnetycznych w ferromagnetykach i innych fazach wykazujących magnetyczne uporządkowanie. Przypominamy teraz główne rodzaje oddziaływań wy- miennych, korelujących momenty magnetyczne jonów w różnych grupach materiałów i różnych zakresach temperatury. Są to oddziaływania magnetyczne i elektrostatyczno- -kwantowe. Zasięg tych oddziaływań jest rzędu kilku odległości międzyatomowych (kilku angstremów, czyli kilku dziesiątych nanometra). Magnetyczne oddziaływanie dipolowe Energia bezpośredniego magnetycznego oddziaływania dwóch dipoli m1 i m2 odle- głych o r jest równa: m1m2 − 3 r2 m1r · m2r (9.1) (cid:18) E = µ0 4πr3 (cid:19) i zależy od wzajemnej orientacji dipoli i szybko maleje ze wzrostem odległości jak 1/r3. Dla typowych wartości momentu magnetycznego m ≈ 1µB i odległości r ≈ 0,1 nm energia ta jest rzędu 10−23 J. Tak niska energia bezpośredniego magnetycznego oddziaływania dipolowego może utrzymywać uporządkowanie magnetyczne dalekiego zasięgu tylko w niskich temperaturach — poniżej 1 K, gdy energia drgań termicznych 9. Oddziaływania w magnetykach 71 (kT ) jest porównywalna z energią oddziaływania dipoli. Z drugiej strony spontanicz- ne uporządkowanie ferromagnetyczne w zerowym zewnętrznym polu magnetycznym obserwuje się aż do temperatury 1000 K, co wskazuje na zupełnie inny mechanizm oddziaływania. Za uporządkowane struktury magnetyczne istniejące w wysokich tem- peraturach odpowiadają zatem inne rodzaje oddziaływań, nazywane oddziaływaniami wymiennymi. Uporządkowanie jądrowych momentów magnetycznych przez oddzia- ływanie dipolowe obserwuje się temperaturach rzędu 0,001 K. Oddziaływania wymienne Oddziaływania wymienne odpowiedzialne za uporządkowanie magnetyczne dalekiego zasięgu są składową oddziaływań elektrostatycznych pomiędzy elektronami. Wnoszą one tzw. wymienny wkład do energii oddziaływania kulombowskiego, gdy zgodnie z zasadą Pauliego funkcja falowa układu elektronów, będących fermionami o połówko- wym spinie, jest antysymetryczna względem zamiany parametrów dwóch dowolnych elektronów. W prostym przypadku funkcje falowe układu dwóch elektronów w położeniach r1 i r2, ϕa(r1) i ϕb(r2), są niezależne od spinu. Obie funkcje opisują stan dwukrotnie zdegenerowany ze względu na spin. Uwzględnienie funkcji spinowej χ i założenie, że liczba orbitalna l = 0 pozwala zapisać funkcję falową układu dwóch elektronów jako iloczyn funkcji przestrzennej (orbitalnej) ϕa(r) i funkcji spinowej χS. Singletowy (↑↓) stan elektronów o S = 0 opisuje antysymetryczna funkcja spinowa χS. Trypletowemu (↑↑) stanowi odpowiada symetryczna funkcja spinowa χT. Aby całkowita funkcja falowa była antysymetryczna, przestrzenna funkcja stanu singletowego ΨS musi być symetryczna, a dla stanu trypletowego ΨT antysymetryczna: ΨS = 1√ 2 ΨT = 1√ 2 [ϕa(r1)ϕb(r2) + ϕa(r2)ϕb(r1)]χS [ϕa(r1)ϕb(r2) − ϕa(r2)ϕb(r1)]χT (cid:90) ES − ET = 2 ϕa(r1)ϕb(r2)H ϕa(r2)ϕb(r1)dr1dr2 Różnica energii stanu singletowego i trypletowego wynosi (9.2) (9.3) (9.4) Sprzężenie dwóch elektronów z połówkowym spinem powoduje, że w stanie single- towym s1· s2 = −3/4, a w stanie trypletowym s1· s2 = 1/4. Wobec tego, hamiltonian ma postać H1 = (ES + 3ET)/4 + (ES − ET)s1 · s2 (9.5) Hamiltonian H zawiera stały składnik odpowiadający średniej energii układu (1 sin- glet + 3 tryplety) oraz wyraz zależny od spinów s1 i s2. Część hamiltonianu HS zależną od spinów można zapisać jako przy czym J = (ES − ET)/2 =(cid:90) HS = −2J s1 · s2 ϕa(r1)ϕb(r2)H ϕa(r2)ϕb(r1)dr1dr2 (9.6) 72 9. Oddziaływania w magnetykach jest całką wymiany, będącą miarą różnicy energii pomiędzy stanem singletowym i try- pletowym, w której H oznacza pełny hamiltonian przestrzenny. (Zgodnie z kontekstem należy odróżniać całkę wymiany J od całkowitego momentu pędu oznaczanego tradycyjnie też jako J .) Jeżeli całka wymiany jest dodatnia (J 0), to ES ET, a stan trypletowy (↑↑) ma niższą energię odpowiadającą ferromagnetycznemu (równoległemu) uporządkowaniu momentów magnetycznych. Natomiast dla J 0 niższą energię ma stan singletowy (↑↓) i powstaje struktura antyferromagnetyczna. Na wielkość całki wymiany wpływa stopień nakładania się orbitali ϕa(r1) i ϕb(r2) pochodzących od sąsiednich atomów, co można ocenić na podstawie tzw. całki na- kładania ϕa(r)ϕb(r)dr (9.7) PS =(cid:90) HS = −2(cid:88) która maleje, gdy zmniejsza się stopień nakładania się orbitali sąsiednich atomów. W ogólnym przypadku dla liczby elektronów większej niż 2 hamiltonian Heisenberga ma postać (9.8) W najprostszych obliczeniach przyjmuje się, że Jij opisuje oddziaływania tylko z naj- bliższymi sąsiadami i znika poza pierwszą sferą koordynacyjną jonu. Jij si · sj Aby uzyskać dodatnią całkę wymiany, suma dodatnich wkładów do potencjału, pochodząca od oddziaływania pomiędzy ładunkami jąder atomowych (Z2e2/R) oraz pomiędzy ładunkami dwóch elektronów (Z2e2/r), musi przeważać nad ujemnymi wkładami pochodzącymi od oddziaływań pomiędzy elektronami a ładunkami jąder atomowych (−Ze2/ri1,−Ze2/rj 2). Taka nierówność jest spełniona, gdy gęstości funkcji falowych elektronów są małe w pobliżu jąder atomowych, co spełniają funkcje falowe o wyższych orbitalnych liczbach kwantowych l, czyli funkcje d metali przej- ściowych i funkcje f metali ziem rzadkich. Decydujący wkład do całki wymiany wnoszą obszary przestrzeni, w których iloczyny funkcji falowych osiągają maksi- mum. Bez wchodzenia w szczegółową analizę warto przypomnieć, że dla uzyskania dodatniej całki wymiany orbitale elektronowe sąsiednich atomów, odpowiedzialne za oddziaływanie, powinny przyjąć taki przestrzenny rozkład, żeby odległość pomiędzy elektronami (r) była możliwie mała i jednocześnie odległości obu elektronów od jąder (ri1, rj 2) były możliwie duże. Całka wymiany nie zależy od oddziaływań z potencjałem jąder, które wpływają tylko na całkowitą energię. Z powyższego modelu wynika, że zbliżenie jąder atomowych, np. pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego, zwiększa ujemne oddziaływania pomiędzy elektronami i ładunkami jądrowymi atomu partnera, co powoduje, że ujemne wkłady zaczynają przeważać i całka wymiany staje się ujemna. Prowadzi to do antyrównoległej orien- tacji spinów — typowej dla antyferromagnetyków. Odległości między jądrami atomowymi (R) są określone przez sieć krystaliczną. W przypadku prostej sieci regularnej R staje się równe stałej sieciowej a. Obliczenia wykonane przez Slatera dla metali przejściowych pokazują, że całki wymiany stają się dodatnie, gdy stała sieciowa jest co najmniej trzykrotnie większa od promienia (R) niezapełnionej powłoki d lub f (rys. 9.1). Jak wynika z tzw. krzywej Bethego– Slatera, antyferromagnetyczne uporządkowanie pojawia się poniżej krytycznej warto- ści (a/Rd ) 3. 9. Oddziaływania w magnetykach 73 Rys. 9.1. Krzywa Slatera, czyli energia wymiany w funkcji ilorazu odległości międzyatomowej a i promienia R powłoki d lub f Z teorii Heisenberga wynika także, że jony magnetyczne powinny mieć duże liczby koordynacyjne (z ≥ 8), które zapewniają odpowiednio silną sieć oddziaływań ferromagnetycznych w trójwymiarowej strukturze magnetyka. Fenomenologiczny model ferromagnetyzmu został zaproponowany przez Weissa jeszcze przed powstaniem mechaniki kwantowej. Kwantowa teoria ferromagnetyzmu Heisenberga i Frenkla (rok 1928) jest rozwinięciem teorii wiązania walencyjnego, zastosowanym do kryształu. Bezpośrednie oddziaływanie wymienne Bezpośrednie oddziaływanie wymienne występujące pomiędzy elektronami najbliż- szych sąsiednich jonów magnetycznych jest obserwowane rzadko i tylko wtedy, gdy całka nakładania PS pomiędzy sąsiednimi jonami jest większa od zera. W metalach ziem rzadkich całka PS jest równa zeru, ponieważ nakładanie się orbitali atomowych jest silnie ograniczone, gdyż elektrony 4f są zlokalizowane w pobliżu jądra atomo- wego, co wynika z funkcji rozkładu radialnego elektronów RDF (rys. 9.2). Także Rys. 9.2. Funkcje rozkładu radialnego elektronów w atomach metali przejściowych 3d i ziem rzadkich 4f . Pionowa strzałka oznacza odległość międzyatomową 74 9. Oddziaływania w magnetykach w metalach przejściowych (Fe, Co, Ni) bezpośrednia wymiana nie odgrywa większej roli, choć elektrony 3d są nieco bardziej oddalone od jądra. W metalach i stopach metalicznych ważne jest także uwzględnienie roli elektronów przewodnictwa. Pośrednie oddziaływanie wymienne w izolatorach — nadwymiana W licznych izolatorach zbudowanych na bazie tlenków lub fluorków z powodu znacz- nej odległości między jonami magnetycznymi niemożliwe jest bezpośrednie oddziały- wanie wymienne, ponieważ jony magnetyczne (np. Fe) są rozdzielone niemagnetycz- nymi atomami tlenu lub fluoru. W tej sytuacji oddziaływanie jest przenoszone przez pośredniczące dwa elektrony tlenu o przeciwnych spinach. Najczęściej prowadzi to do ujemnej całki wymiany i antyferromagnetycznego uporządkowania jonów magnetycz- nych (rys. 9.3). Możliwe jest także uporządkowanie ferromagnetyczne, całka wymiany jest dodatnia. Energia oddziaływania nadwymiany (ang. superexchange) zależy od długości wiązań M–O i kąta wiązań metal–tlen–metal (M–O–M). Rys. 9.3. Oddziaływanie nadwymiany w magnetykach tlenkowych Podwójna wymiana Oddziaływanie podwójnej wymiany (ang. double exchange) (Zener, 1951) jest podob- ne do nadwymiany, ale występuje w materiałach z tzw. mieszaną walencyjnością, np. Mn3+ /Mn4+. Pośredniczące atomy tlenu umożliwiają wtedy przeskoki (ang. hopping) elektronu pomiędzy zapełnionymi i pustymi stanami Mn3+ i Mn4+. Zgodnie z regułą Hunda prawdopodobieństwo przeskoku rośnie, gdy momenty magnetyczne sąsiednich atomów są uporządkowane ferromagnetycznie (rys. 9.4a). Prawdopodobieństwo przeskoku maleje, gdy jest konieczne odwrócenie spinu wymienianego elektronu, czyli dla antyferromagnetycznego uporządkowania spinów (rys. 9.4b). Prawdopodobieństwo przeskoku elektronu zależy silnie od kąta pomiędzy kierunkami sąsiednich spinów oraz od kąta wiązania M–O–M i maleje, gdy kąt M–O–M oddala się od 180◦. Pośrednie oddziaływanie wymienne w metalach W stopach metalicznych, w których zlokalizowane momenty magnetyczne metali ziem rzadkich lub metali przejściowych są rozmieszczone w niemagnetycznej matrycy (np. Fe–Cu, Fe–Au, Mn–Cu), oddziaływanie wymienne jest przenoszone przez zdelo- kalizowane elektrony przewodnictwa w ten sposób, że moment magnetyczny jonu polaryzuje, czyli orientuje spiny elektronów przewodnictwa, które z kolei wymuszają orientację momentu magnetycznego sąsiedniego jonu. Dla dużych odległości r między 9. Oddziaływania w magnetykach 75 Rys. 9.4. Oddziaływanie podwójnej wymiany dla ferromagnetycznego (a) i antyferromagnetycz- nego (b) uporządkowania sąsiednich atomów jonami całka wymiany jest opisana funkcją RKKY (Ruderman, Kittel, Kasuya, Yosida – 1954–7): JRKKY(r) ∼ cos(2kFr)/r3 (9.9) w której kF jest promieniem powierzchni Fermiego. To pośrednie oddziaływanie dalekiego zasięgu zmienia się oscylacyjnie z odległością i może powodować ferro- lub antyferromagnetyczne uporządkowanie momentów magnetycznych w kolejnych sferach koordynacyjnych (rys. 9.5). Rys. 9.5. Funkcja RKKY
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Eksperymentalne metody magnetochemii
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: