Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00369 008094 15707536 na godz. na dobę w sumie
Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne - książka
Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne - książka
Autor: Liczba stron: 312
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-2005-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> fotografia cyfrowa >> techniki fotografowania
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
>> Możesz kupić w zestawie:
Warsztaty fotograficzne. Ekspozycja. Kompozycja. Oświetlenie.

Warsztaty fotograficzne. Ekspozycja. Kompozycja. Oświetlenie. Zdjęcia makro. Fotografowanie dzieci.

Poznaj tajniki prawidłowej ekspozycji i rób perfekcyjne zdjęcia!!

Właściwe operowanie takimi wielkościami, jak przysłona, czas naświetlania i ekwiwalent czułości matrycy lub filmu daje gwarancję uzyskania zamierzonego efektu na fotografii. Jednak aby zrobić perfekcyjne technicznie zdjęcia, ukazujące autentyczne emocje, oddające piękno i nastrój chwili, potrzeba czegoś więcej niż 'dobre oko' -- potrzeba także solidnej wiedzy technicznej z zakresu fotografii. Bez tego trudno osiągnąć zachwycający poziom zdjęć profesjonalistów, a przecież wszyscy chcielibyśmy robić takie wrażenie na odbiorcach naszych prac.

Książka 'Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne' pokazuje, jak oswoić wszystkie wartości techniczne, aby na Twojej fotografii znalazło się nie tylko to, co widziałeś, ale także to, co wtedy czułeś. Z podręcznika dowiesz się, w jaki sposób eksperymentować, aby uzyskać dobrą ekspozycję, jak działają różne rodzaje światłomierzy i jak z nich korzystać. Poznasz czynniki wpływające na głębię ostrości, a także podstawowe tryby ekspozycji. Uzbrojony w tę wiedzę możesz rozpocząć twórcze poszukiwania, aby robić autentyczne i zachwycające zdjęcia.

Uzbrój się w wiedzę profesjonalistów i rób perfekcyjne zdjęcia!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne Autor: Jeff Wignall T‡umaczenie: Anna Trojan ISBN: 978-83-246-2005-0 Tytu‡ orygina‡u: Exposure Photo Workshop: Develop Your Digital Photography Talent Format: 180x235, stron: 312 Poznaj tajniki prawid‡owej ekspozycji i r(cid:243)b perfekcyjne zdjŒcia!! (cid:149) Jak pracowa(cid:230) ze (cid:156)wiat‡em naturalnym? (cid:149) Jak wykorzysta(cid:230) tw(cid:243)rcz„ si‡Œ g‡Œbi ostro(cid:156)ci? (cid:149) Jak uchwyci(cid:230) na fotografii nastr(cid:243)j chwili i pokaza(cid:230) w‡asne emocje? W‡a(cid:156)ciwe operowanie takimi wielko(cid:156)ciami, jak przys‡ona, czas na(cid:156)wietlania i ekwiwalent czu‡o(cid:156)ci matrycy lub filmu daje gwarancjŒ uzyskania zamierzonego efektu na fotografii. Jednak aby zrobi(cid:230) perfekcyjne technicznie zdjŒcia, ukazuj„ce autentyczne emocje, oddaj„ce piŒkno i nastr(cid:243)j chwili, potrzeba czego(cid:156) wiŒcej ni¿ (cid:132)dobre oko(cid:148) (cid:151) potrzeba tak¿e solidnej wiedzy technicznej z zakresu fotografii. Bez tego trudno osi„gn„(cid:230) zachwycaj„cy poziom zdjŒ(cid:230) profesjonalist(cid:243)w, a przecie¿ wszyscy chcieliby(cid:156)my robi(cid:230) takie wra¿enie na odbiorcach naszych prac. Ksi„¿ka (cid:132)Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne(cid:148) pokazuje, jak oswoi(cid:230) wszystkie warto(cid:156)ci techniczne, aby na Twojej fotografii znalaz‡o siŒ nie tylko to, co widzia‡e(cid:156), ale tak¿e to, co wtedy czu‡e(cid:156). Z podrŒcznika dowiesz siŒ, w jaki spos(cid:243)b eksperymentowa(cid:230), aby uzyska(cid:230) dobr„ ekspozycjŒ, jak dzia‡aj„ r(cid:243)¿ne rodzaje (cid:156)wiat‡omierzy i jak z nich korzysta(cid:230). Poznasz czynniki wp‡ywaj„ce na g‡ŒbiŒ ostro(cid:156)ci, a tak¿e podstawowe tryby ekspozycji. Uzbrojony w tŒ wiedzŒ mo¿esz rozpocz„(cid:230) tw(cid:243)rcze poszukiwania, aby robi(cid:230) autentyczne i zachwycaj„ce zdjŒcia. (cid:149) Sztuka ekspozycji (cid:149) Kontrola ekspozycji (cid:149) Pomiar (cid:156)wiat‡a (cid:149) Przys‡ona i g‡Œbia ostro(cid:156)ci (cid:149) Czas na(cid:156)wietlania i ruch obiektu (cid:149) Fotografowanie w (cid:156)wietle naturalnym (cid:149) ZdjŒcia zjawisk naturalnych i pogodowych (cid:149) Fotografowanie z lamp„ b‡yskow„ (cid:149) Zaawansowane techniki fotografowania z wieloma lampami b‡yskowymi Uzbr(cid:243)j siŒ w wiedzŒ profesjonalist(cid:243)w i r(cid:243)b perfekcyjne zdjŒcia! Spis treści ROZdZiał 1 Czym jest ekspozycja i jakie ma znaczenie Rozpoznanie dobrej ekspozycji Wzięcie odpowiedzialności za ekspozycję Mit poprawnej ekspozycji Sztuka ekspozycji Wizualizacja pożądanej ekspozycji Widzenie człowieka a widzenie aparatu Ekspozycja a nastrój ROZdZiał 2 Kontrola ekspozycji — podstawy dobre ekspozycje w każdym aparacie Proste aparaty kompaktowe Zaawansowane aparaty kompaktowe typu zoom Cyfrowe lustrzanki jednoobiektywowe 21 23 24 28 33 34 35 39 45 47 48 48 50  Podstawowa kontrola ekspozycji Parametr ISO Przysłona obiektywu Czas naświetlania Ekwiwalentne ustawienia ekspozycji ROZdZiał 3 Pomiar światła Jak działają światłomierze Światłomierze typu TTL Pomiar wielosegmentowy Pomiar centralnie ważony Pomiar punktowy Światłomierze trzymane w dłoni Światłomierze światła odbitego Światłomierze światła padającego Światłomierze punktowe Świat szarości Sytuacje mylące światłomierze Wskazówki dotyczące pomiaru światła System strefowy Kompensacja ekspozycji Blokada ekspozycji Ręczna nastawa ekspozycji Sekwencja ekspozycji 10 53 53 58 60 64 69 70 74 74 76 79 81 83 83 84 84 87 88 90 94 95 95 95 ROZdZiał 4 Przysłona i głębia ostrości Naprawdę łatwa lekcja terminologii dotyczącej przysłony System stopni przysłony (f-stop) Skąd biorą się liczby przysłony Szybkość (jasność) obiektywu Maksymalny stopień otwarcia przysłony o stałej oraz zmiennej wartości Automatyczna przysłona obiektywu Twórcza siła głębi ostrości Czynniki wpływające na głębię ostrości Przysłona Długość ogniskowej Odległość od obiektu Głębia ostrości a cyfrowe aparaty kompaktowe Głębia ostrości a fotografia makro dlaczego powinieneś zawsze używać statywu 99 101 102 102 103 105 106 106 110 110 116 117 119 120 123 11 129 132 133 135 140 147 151 154 154 155 157 160 164 ROZdZiał 5 Czas naświetlania i ruch obiektu Stopnie czasu naświetlania Manipulowanie ruchem — twórcza siła czasu naświetlania Zatrzymanie ruchu za pomocą krótkiego czasu naświetlania Wyolbrzymianie ruchu długie czasy naświetlania i słabo oświetlone wnętrza ROZdZiał 6 Wypłynięcie na szerokie wody — poza trybem automatycznym Podstawowe tryby ekspozycji Tryby pełnej oraz programowej automatyki ekspozycji Tryb preselekcji przysłony Tryb preselekcji czasu naświetlania Tryb ręcznej nastawy ekspozycji Tryby tematyczne 12 Zdjęcia w świetle naturalnym ROZdZiał 7 Podstawowe informacje o świetle dziennym Balans bieli i barwy światła dziennego Kierunek padania światła Światło padające z przodu Światło padające z góry Światło padające z boku Światło padające z tyłu Jakość światła Światło normalne Światło ostre Światło rozproszone Duże zachmurzenie Pora dnia Świt i zmierzch Światło południowe Magiczne (złote) godziny ROZdZiał 8 Nie wszystko musi być trudne — pomoc w trudnych sytuacjach Wyzwania związane z pomiarem światła Jasny obiekt, ciemne tło Ciemny obiekt, jasne tło Błyszczące i białe obiekty ze szczegółami Obiekty ciemne oraz o niskiej tonacji Sceny o wysokiej tonacji Pstrokate światło Ostry kontrast kolorów 173 175 175 181 183 183 186 187 189 189 190 190 191 192 194 195 197 201 203 204 205 206 209 210 212 213 13 Radzenie sobie z kontrastem Tworzenie zdjęć konturów obiektów Histogram — wizualna pomoc w dostrzeganiu kontrastu 214 222 224 ROZdZiał 9 Fotografowanie po zmierzchu i w świetle zastanym Rozważania na temat fotografii nocnej Długi czas naświetlania a wyższa wartość ISO Jasny obiektyw a wyższa wartość ISO Rozważania dotyczące temperatury kolorów Użyj formatu RAW aparatu Nie obawiaj się używać flesza Pomiar światła w scenach nocnych Poświata Słowo na temat ostrości Świat nocnych obiektów Smugi światła ruchu ulicznego Neony Światła lunaparków Panoramy miast Sceny z ulic miast Nocne jarmarki Oświetlone budynki Zimne ognie i wydłużone czasy naświetlania Pokazy sztucznych ogni 14 229 231 232 232 233 233 234 234 235 236 236 236 237 239 240 241 243 244 244 247 Rozważania specjalne — zjawiska naturalne oraz pogodowe ROZdZiał 10 Zmiany pogody Mgły i zamglenia Dni deszczowe Pochmurne niebo Tęcze Sceny jesienne Wschody i zachody słońca ROZdZiał 11 Fotografowanie z lampą błyskową Podstawowe informacje o lampach błyskowych Lampa błyskowa typu TTL Wbudowana lampa błyskowa — zalety oraz wady Zewnętrzna lampa błyskowa Zalety zewnętrznych lamp błyskowych Wady zewnętrznych lamp błyskowych 253 254 254 258 258 260 261 264 271 272 272 273 276 276 278 15 278 279 280 281 282 282 284 285 286 288 288 288 295 301 Dedykowane lampy błyskowe Podstawowe informacje o liczbach przewodnich lamp błyskowych Odbity błysk flesza Reflektory do odbijania błysku flesza Tryby oraz techniki użycia lampy błyskowej Błysk doświetlający Balans kolorów błysku doświetlającego Tryby scen nocnych lub nocnych portretów Tryb makro (z bliska) Tryb redukcji efektu czerwonych oczu Tryb wyłączonej lampy błyskowej Zaawansowane techniki — kilka lamp błyskowych w trybie bezprzewodowym Słowniczek Skorowidz 16 2 R O Z D Z A Ł I K O N T R O L A E K S P O Z Y C J I — P O D S T A W Y DOBRE EKSPOZYCJE W KAŻDYM APARACIE PODSTAWOWA KONTROLA EKSPOZYCJI EKWIWALENTNE USTAWIENIA EKSPOZYCJI Stopień, w jakim możemy manipulować ekspozy- cją, uzależniony jest oczywiście od zakresu ustawień ekspozycji dostępnego w aparacie. Wszystkie apa- raty cyfrowe, od najtańszych aparatów kompakto- wych (zobacz zdjęcie 2-1) po najbardziej wyszukane lustrzanki jednoobiektywowe (DSLR), są w sta- nie wytwarzać wysokiej jakości ekspozycje. Różni- ca pomiędzy aparatami bardziej zaawansowanymi a prostszymi modelami nie polega na jakości ekspo- zycji, a raczej na zakresie elastyczności oferowanym przez aparat do pomiaru światła oraz selektywnego modyfi kowania podstawowych ustawień ekspozycji. Niniejszy rozdział będzie wprowadzeniem do tych podstawowych ustawień ekspozycji, co powinno sprawić, że kiedy w dalszej części książki spotkasz 2-1 Zdjęcie starego kościoła misyjnego San Xavier del Bac w Tucson w stanie Arizona zrobiłem bardzo prostym cyfrowym aparatem kompaktowym i byłem bardzo zadowolony z rezultatów. Czas naświetlania 1/1250 sekundy, przysłona f/7.1, ISO 100, aparat trzymany w dłoni 46 się z pewnymi pojęciami, będziesz już wiedział, co one oznaczają. Choć aparaty cyfrowe wyda- ją się nieco onieśmielające, kiedy wyciąga się je z pudełka, zazwyczaj stoi za nimi bardzo logiczny i metodyczny projekt (pamiętaj, zostały one zapro- jektowane przez inżynierów, dla których logika to podstawa). Są też prostsze w obsłudze, niż nam się na początku wydaje. Oczywiście czasami może się wydawać, że inżynierom tym radość sprawia upchnięcie każdej możliwej opcji, na jaką pozwala technologia oraz miniaturyzacja elektroniki, jednak zazwyczaj oznacza to więcej opcji i możliwości twór- czego kontrolowania zdjęć. Tak naprawdę, szczegól- nie kiedy używam aparatu, który naprawdę lubię, myślę sobie, że osoby projektujące aparaty muszą być geniuszami, skoro wszystko to działa tak har- monijnie. Ponieważ jednak aparaty cyfrowe zawierają tak dużą liczbę opcji, ważne jest poświęcenie nieco czasu na cierpliwe przestudiowanie instrukcji obsłu- gi. Tak naprawdę pierwszym zadaniem, jakie daję moim studentom, jest spędzenie godziny czy dwóch na spokojnym przeczytaniu instrukcji z aparatem w ręku i zidentyfi kowanie różnych ustawień apa- ratu oraz zapoznanie się z systemem menu. Choć czasami mogą być skomplikowane, większość apara- tów cyfrowych jest prosta w obsłudze, jeśli zabierze- my się do nich po jednym ustawieniu na raz. Choć na początku możesz nie zrozumieć w pełni znacze- nia niektórych ustawień, zapoznanie się z nazwami i miejscem ich ulokowania na aparacie pozwoli Ci oszczędzić frustracji w przyszłości. Co najważniej- sze, nie bój się pobawić się różnymi ustawieniami, w przypadku aparatu cyfrowego nie ma wielu rze- czy, których nie dałoby się odwrócić (może poza zrzuceniem go na ziemię). I nawet jeśli dojście do swobodnej nawigacji po różnych menu oraz usta- wieniach zajmie Ci kilka wieczorów, z czasem za- czniesz doceniać sprytną logikę wymyśloną przez inżynierów, którzy stworzyli Twój aparat — ponie- Ł 2 R O Z D Z A EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y waż jeśli inżynierowie cokolwiek potrafi ą zrobić do- brze, to będzie to właśnie sprawienie, że coś będzie wyjątkowo logiczne. DOBRE EKSPOZYCJE W KAŻDYM APARACIE Często prowadzę kursy z fotografi i dla dorosłych i jednym z pierwszych pytań, jakie otrzymuję po standardowym wykładzie na temat ekspozycji, jest: „Czy wszystkie te fantastyczne rzeczy mogę również zrobić za pomocą mojego aparatu?”. Moje kursy zazwyczaj gromadzą mieszankę studentów z najróżniejszymi typami aparatów, od najbardziej podstawowych do bardzo zaawansowanych (w tym wiele bardziej wyszukanych i droższych od moich własnych aparatów). Moja odpowiedź na to pytanie brzmi: „Tak, nie i może”. Tak, bez względu na posiadany typ aparatu możesz robić dobre zdjęcia w prawie każdych warunkach. I tak, jeśli masz lustrzankę cyfrową, możesz prze- stawiać ustawienia ekspozycji za pomocą niezliczo- nej liczby opcji. Ale nie, jeśli masz prosty aparat kompaktowy, możesz nie być w stanie wykonać bardziej zaawansowanych rzeczy, takich jak sek- wencja ekspozycji (opcja pozwalająca wykonać kil- ka następujących po sobie ekspozycji tego samego obiektu z różnymi ustawieniami, omówiona w roz- dziale 3.) lub wybranie określonej liczby przysłony albo czasu naświetlania. Odpowiedź może istnieje, ponieważ czasami można w różny sposób obejść otrzymanie pożądanych ustawień ekspozycji, nawet jeśli aparat nie ma wszystkich opcji. Choć na przy- kład aparat kompaktowy może nam nie pozwolić uwaga Jeśli chcesz wiedzieć, jakie opcje oferuje aparat, odwiedź witrynę internetową jego producenta i poszukaj strony ze specyfi kacją określonego modelu. Powinien tam być wymieniony każdy szczegół techniczny aparatu. I wybrać ręcznie czasu naświetlania, ponieważ nie ma trybu preselekcji przysłony czy trybu ręcznej nastawy ekspozycji, może na przykład mieć tryb „sport” ustawiający za nas wysoki czas naświetla- nia. Aparat kompaktowy nigdy nie będzie oferował elastyczności ekspozycji, z jakiej słyną lustrzanki, jednak mimo to może udostępniać wszystkie usta- wienia, które będą nam potrzebne do zrobienia dobrych zdjęć. odsyłacz Wszystkie lustrzanki cyfrowe oraz zaawansowa- ne aparaty, a także niektóre (choć nie wszystkie) proste aparaty kompaktowe oferują różne tryby ekspozycji, w tym tryb preselekcji czasu naświetlania (w którym wybieramy czas eks- pozycji) oraz tryb preselekcji przysłony (w którym wybieramy war- tość przysłony). Istnieje również pewna liczba trybów tematycz- nych poświęconych określonym tematom, na przykład sporto- wi, krajobrazom czy portretom. Zostaną one omówione bardziej szczegółowo w rozdziale 6. Jedno, co próbuję od razu uświadomić moim stu- dentom, to to, że nie warto na początku tracić zbyt wiele czasu na ustawienia aparatu — kiedy będziesz potrzebował większej liczby ustawień, bę- dziesz o tym wiedział. Na rynku jest także mnóstwo lepszych (i zazwyczaj większych) aparatów, na ja- kie możemy zamienić nasz model. Ja z kolei jestem w odwrotnej sytuacji, kiedy na lotnisku niosę ze sobą jakieś 15 kilogramów aparatów i innego sprzę- tu fotografi cznego i z zazdrością patrzę na uśmiech- niętych ludzi zerkających na wyświetlacz LCD swo- ich miniaturowych aparatów, kiedy fotografują swo- ich przyjaciół stojących w kolejce do odprawy. Większość cyfrowych aparatów fotografi cznych można podzielić na trzy ogólne kategorie: proste aparaty kompaktowe, zaawansowane aparaty typu zoom (lub zaawansowane aparaty kompaktowe, jak nazywają je producenci) oraz cyfrowe lustrzanki jednoobiektywowe (DSLR). Jeśli chodzi o oferowa- ne możliwości w zakresie ustawiania ekspozycji, nie 47 Zatrzymałem samochód na parkingu przy lokalnej plaży i zrobiłem to zdjęcie za- chodu słońca z okna. Piękno aparatów kompaktowych polega na tym, że robią świetne zdjęcia, a noszenie ich nie jest wielkim ciężarem. Czas naświetlania 1/640 sekundy, przysłona f/4.1, ISO 100, aparat trzymany w dłoni 2-2 lat temu, a aparaty były znacznie mniej wyszukane, otrzymałem doskonałe ekspozycje w trudnych wa- runkach. Fotografowałem na przykład kolorowe lilie wodne (zobacz zdjęcia 2-3 oraz 2-4) na tle czarnej jak smoła wody — trudne zadanie dla każdego sy- stemu ekspozycji i pomiaru światła — a zaawanso- wany aparat kompaktowy świetnie sobie z tym pora- dził. Warto powtórzyć, że jakość oraz niezawodność i dokładność ekspozycji jest we wszystkich dzisiej- szych aparatach cyfrowych bardzo dobra. Jedynym moim zastrzeżeniem do aparatów typu zoom jest to, że najczęściej mają one elektroniczny wizjer pokazujący jedynie projekcję obrazu w stylu wideo zarówno w głównym wizjerze, jak i na ekra- nie LCD. Aparaty te nie mają wizjera optycznego. Można przywyknąć do komponowania zdjęcia za pomocą wizjera elektronicznego (są one tak na- prawdę dość dokładne, ponieważ widzimy prawie dokładnie to samo co obiektyw), jednak zauważy- łem, że podejmowanie dobrych decyzji w zakresie ekspozycji oznacza ciągłe odrywanie oka od wizjera i bezpośrednie oglądanie obiektu. Jeśli fotografuje- my poruszające się obiekty, co wymaga szybkiego podejmowania decyzji, staje się to jeszcze trudniej- sze. Sprawdź zatem aparat przed zakupem. ma tutaj ścisłego podziału, ponieważ z wprowadza- niem nowych modeli producenci próbują wcisnąć coraz więcej technologii w nawet najmniejsze i naj- prostsze aparaty. Poniższe omówienie prezentuje wszystkie trzy kategorie aparatów wraz z krótkim opisem udostępnianych zazwyczaj opcji ekspozycji. PROSTE APARATY KOMPAKTOWE Ta kategoria obejmuje wszystko od najmniejszych aparatów kieszonkowych do bardziej wyszuka- nych aparatów kompaktowych. Zazwyczaj możemy w nich oczekiwać dobrego światłomierza i wybo- ru podstawowych, w pełni automatycznych trybów ekspozycji. Coraz większa liczba bardziej zaawan- sowanych (czyli droższych) aparatów tego typu ofe- ruje również zaawansowane ustawienia, takie jak kompensacja ekspozycji czy tryby preselekcji czasu naświetlania lub przysłony. Największą zaletą apa- ratów kompaktowych jest to, że są gotowe wtedy, kiedy my sami, i możemy je ze sobą wszędzie zabrać. Przedstawiające zachód słońca zdjęcie 2-2 zrobiłem, wykorzystując prosty aparat kompaktowy w czasie przejażdżki w okolicach mojej ulubionej plaży. To był strasznie zimny dzień i pewnie nigdy nie zrobił- bym tego zdjęcia, gdybym nie miał prostego aparatu w kieszeni kurtki. Czy poświęciłbym niektóre op- cje kontroli ekspozycji, by tylko otrzymać z marszu zdjęcia takie, jak te? Pewnie, że tak! ZAAWANSOWANE APARATY KOMPAKTOWE TYPU ZOOM Choć brakuje w nich możliwości wymiany obiek- tywu, jaką mają lustrzanki, zaawansowane aparaty typu zoom zazwyczaj udostępniają pełną gamę opcji ustawień ekspozycji. Ponad połowa zdjęć ilustrują- cych jedną z moich poprzednich książek (The Joy of Digital Photography, Lark Books 2006) została wy- konana aparatem tego typu. Pomimo że było to parę 48 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y 2-3 Zdjęcia lilii wodnych w ogro- dach Longwood Gardens w Fila- delfi i zostały niedoświetlone o jeden stopień za pomocą kompensacji ekspozycji, która znajduje się w większości apa- ratów kompaktowych typu zoom. Oba zdjęcia zrobione obiektywem Nikkor przy ogni- skowej 280 mm, czas naświet- lania 1/100 sekundy, przysłona f/4.7, ISO 100, monopod 2-4 Ł 2 R O Z D Z A I 49 CYFROWE LUSTRZANKI JEDNOOBIEKTYWOWE Cyfrowe lustrzanki jednoobiektywowe (w tym wszystkie przeznaczone dla rynku amatorskiego) udostępniają szeroką i rozbudowaną gamę narzę- dzi kontroli ekspozycji wykraczającą poza wszyst- ko dostępne w innych typach cyfrowych aparatów fotografi cznych. Choć zaawansowane aparaty typu zoom zazwyczaj oferują wszystkie standardowe try- by ekspozycji, niektórym brakuje na przykład opcji sekwencji ekspozycji, ręcznego ustawiania ekspozy- cji czy ustawiania własnego balansu bieli. Wykonu- jąc ekspozycję czapli białej ze zdjęcia 2-5, wiedzia- łem od razu, że biały ptak na jasnożółtym tle naj- prawdopodobniej zmyli światłomierz aparatu, przez co zdjęcie będzie niedoświetlone. Użyłem zatem punktowego trybu pomiaru do odczytu ptaka, obli- czyłem poprawną ekspozycję i ustawiłem ją za po- mocą trybu ręcznej nastawy ekspozycji. Wszystkie lustrzanki cyfrowe udostępniają każdą z tych op- cji, a ponieważ narzędzia te są niezbędne do pełnej kontroli ekspozycji, w poważnej fotografi i lustrzanki są preferowanym wyborem. Jedną z ważniejszych zalet korzystania z lustrza- nek jest oczywiście możliwość zmiany obiektywu, która daje nam pełny dostęp (a przynajmniej taki dostęp, na jaki pozwolą nam środki fi nansowe) do całej linii obiektywów wymiennych producenta. Dostępne obiektywy obejmują obiektywy szero- kokątne pozwalające na fotografowanie szerokich panoram, obiektywy makro do fotografi i z bliska czy teleobiektywy służące do fotografowania sportu 2-5 Użycie zaawansowanych ustawień ekspozycji lustrzanki pozwoliło mi na wykonanie poprawnej ekspozycji zdjęcia przed- stawiającego czaplę białą z rezerwatu Merritt Island National Wildlife Refuge w stanie Floryda. Zdjęcie zrobione obiekty- wem Nikkor 400 mm, czas naświetlania 1/1000 sekundy, przysłona f/5.6, ISO 200, podstawka do auta Rue Groofwin Pod 50 Ł 2 R O Z D Z A I EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y lub przyrody. Kiedy na przykład byłem na wyprawie fotografi cznej w stanie Iowa, mogłem wykorzystać bardzo szeroki obiektyw o ogniskowej 24 mm do sfotografowania fasady kongresu stanowego w Des Moines ze zdjęcia 2-6, a jednocześnie tego same- go dnia zmienić obiektyw na taki o ogniskowej 300 mm w celu sfotografowania bizonów w rezer- wacie niedaleko Prairie City (zdjęcie 2-7). Kolejną zaletą lustrzanek dla osób, które same edytują zdjęcia, jest możliwość zapisywania zdjęć w plikach formatu RAW. W formacie RAW zdjęcia są zapisywane z niewielką ilością przetwarzania po stronie aparatu (lub całkowicie bez niego), zatem plik pobrany na komputer jest nietknięty — jest w zasadzie zapisem obrazu światła. Prawie wszystkie pozostałe formaty plików modyfi kują lub przetwa- rzają zdjęcia na różne sposoby jeszcze w aparacie (poprawiając na przykład nasycenie kolorów, kon- trast czy ostrość). Pliki RAW są pobierane dokład- nie w takiej samej postaci, jak zostały zapisane, jednak wymagają posiadania odpowiedniego opro- gramowania, które będzie w stanie je otworzyć. Inną wielką zaletą plików w formacie RAW jest to, że można modyfi kować wiele z kluczowych usta- wień, takich jak balans bieli czy ekspozycja już po fakcie (jak na zdjęciach 2-8 oraz 2-9). Jeśli na przy- kład mamy problem z poprawnym ustawieniem balansu bieli, możemy to poprawić w czasie edy- cji zdjęć w komputerze, co naprawdę się przydaje, kiedy często pracuje się z nietypowymi źródłami światła, jak na przykład podczas halowych rozgry- wek sportowych. Można również po fakcie ustawić 2-6 Cyfrowa lustrzanka oferuje niesamowitą elastyczność optyczną. Na powyższym zdjęciu użyłem obiektywu Nikkor 24 mm do sfotografowania szerokiej perspektywy budynku kongresu stanu Iowa. Czas naświetlenia 1/400 sekundy, przysłona f/10, ISO 200, aparat trzymany w dłoni 51 2-7 Jeśli chodzi o fotografowanie przyrody, nic nie pobije możli- wości dołączenia do lustrzanki teleobiektywu. Do zrobienia tego zdjęcia bizonów wyko- rzystałem teleobiektyw Nik- kor 300 mm. Czas naświetla- nia 1/160 sekundy, przysłona f/5.6, ISO 200, aparat trzymany w dłoni efektywną wartość ISO, co pozwala nam dodać lub ująć kilka stopni ekspozycji w czasie edycji, tak jak- byśmy naprawdę zmienili wartość parametru ISO przetwornika w czasie fotografowania — co w nie- których sytuacjach jest prawdziwą zaletą. Istnieje jednak jedna wada lustrzanek (choć tak naprawdę wcale mi tej opcji nie brakuje) — w przy- padku wielu (nie wszystkich) lustrzanek nie można podglądać kompozycji zdjęcia na żywo na wyświet- laczu LCD, tak jak robi się to w przypadku innych aparatów1. Jest tak, ponieważ lustro przesyłające obraz z obiektywu do wizjera optycznego w celu podglądu blokuje również przetwornik (dopóki nie wykonamy ekspozycji zdjęcia, kiedy lustro usuwa się, obracając się do góry). Ponieważ aparaty kom- 1 Tak naprawdę tryb Live View (podglądu na żywo) jako najmod- niejsza obecnie nowinka techniczna wprowadzany jest do prawie wszystkich nowych modeli lustrzanek (włącznie z najtańszymi) i można zakładać, że w krótkim czasie stanie się standardem — przyp. tłum. paktowe nie mają wewnętrznego lustra, ich wy- świetlacz LCD udostępnia obraz na żywo w czasie komponowania ujęcia. Jednym z często zadawanych mi pytań jest: „Kie- dy nadchodzi czas, by przejść z aparatu kompakto- wego na lustrzankę?”. Odpowiedź, moim zdaniem, zależy od współczynnika frustracji. Jeśli regularnie zauważasz, że chcesz coś zrobić z aparatem (na przy- kład podnieść parametr ISO do wyższej wartości, niż umożliwia to aparat, lub skorzystać z sekwencji ekspozycji), być może nadeszła pora na rozważenie zalet bardziej zaawansowanego sprzętu. Zrób listę opcji, których nie posiada Twój aparat lub które ma w ograniczonym zakresie, i zobacz, czy bardziej zaawansowane aparaty mają takie możliwości. Kie- dy ta „lista frustracji” stanie się wystarczająco dłu- ga, sam będziesz wiedział, że czas przejść na lepszy model. A ponieważ ceny cyfrowych lustrzanek stale spadają, coraz łatwiej pozwolić sobie na zakup ta- kiego sprzętu. 52 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y Poniższe zdjęcie zostało zrobione w formacie RAW pozwalającym na dostosowanie kilku kluczowych ustawień po fakcie — w tym ekspozycji oraz balansu bieli. Wykorzystano obiek- tyw Nikkor 105 mm, czas naświetlania 1/640 sekundy, przysłona f/11, ISO 200, statyw 2-8 2-9 Ł 2 R O Z D Z A I PODSTAWOWA KONTROLA EKSPOZYCJI Bez względu na typ wykorzystywanego aparatu wszystkie modele ustawiają ekspozycję za pomocą trzech podstawowych opcji: parametru ISO, przy- słony obiektywu oraz czasu naświetlania. Są to właściwie te same trzy ustawienia, jakich używali fotografowie od czasu wynalezienia pierwszych apa- ratów. W kolejnych rozdziałach przyjrzymy się im bliżej, natomiast na razie streszczę podstawy tego, w jaki sposób aparat ustawia ekspozycję i zapisuje obraz światła. PARAMETR ISO Parametr ISO jest fundamentalnym aspektem usta- wiania ekspozycji, ponieważ określa względną czu- łość przetwornika aparatu cyfrowego na światło2. We wszystkich aparatach cyfrowych można to ustawienie zmieniać, choć mają one również opcję „auto” pozwalającą na wybór wartości ISO przez aparat w oparciu o ilość światła występującego w scenie. Zazwyczaj ISO (skrót pochodzi od Mię- dzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej ISO) 2 W czasach tradycyjnej fotografi i analogowej ustawienie to dotyczyło czułości fi lmu na światło — przyp. tłum. 53 ma zakres od około 50 do 800 lub 1600 (a w nie- których aparatach profesjonalnych do 6400 i wię- cej). Im niższa wartość parametru ISO, tym mniej- sza czułość na światło. Im wyższa wartość ISO, tym większa światłoczułość. Najważniejszą kwestią, jaką należy zapamiętać, jest to, że z każdym podwojeniem wartości ISO (na przykład ze 100 do 200) podwaja się również efek- tywna czułość przetwornika. W podobny sposób, za każdym razem, gdy zmniejszymy wartość ISO o połowę (na przykład ze 100 na 50), czułość rów- nież zmniejsza się o połowę. Ta arytmetyka staje się bardzo istotna w kontekście omówienia wartości przysłony obiektywu oraz czasu naświetlania w ko- lejnym podrozdziale. Osoby, które miały kiedyś tradycyjne aparaty ana- logowe z fi lmami, wiedzą, że kiedy kupowało się fi lm, trzeba było określić jego czułość, ponieważ fi lm należało dobrać do ilości światła, które ocze- kiwaliśmy zastać. Kiedy robiło się zdjęcia w jasnym świetle, fi lm o czułości ISO 100 (lub jeszcze niż- szej) był wystarczający dla uzyskania dobrej ekspo- zycji. Przy robieniu zdjęć we wnętrzach — na przy- kład na koncercie lub w muzeum — potrzebny był fi lm o wyższej czułości, na przykład ISO 400 lub bardziej czuły. odsyłacz Wybrana czułość ISO odgrywa ważną rolę w za- kresie kombinacji wartości przysłony oraz czasu naświetlania, jakie są dostępne. Związek ten zostanie omówiony bardziej szczegółowo w rozdziałach 4. oraz 5. Jedną z nadzwyczajnych zalet fotografi i cyfrowej jest to, że możemy ustawić inną wartość parametru ISO dla każdego zdjęcia. Może to być wielkim plu- sem, kiedy szybko przechodzimy z jasnego słońca do ciemnego wnętrza, ponieważ dzięki szybkiej zmia- nie ustawienia ISO możemy zoptymalizować czu- łość aparatu na światło i dopasować ją do zastanego oświetlenia. Kiedy fotograf Derek Doeffi nger robił portrety lokalnych mieszkańców wioski w Peru, zmuszony był pracować w jasnym świetle i mógł skorzystać ze względnie niskiej wartości parame- tru ISO równej 250 (zdjęcie 2-10). Z drugiej stro- 2-10 Ten wspaniały portret z podróży zrobiony na zewnątrz, w jasnym świetle zastanym, został wy- konany przy względnie niskiej wartości ISO 250, dzięki czemu uzyskano maksymalną jakość zdjęcia. Zdjęcie zrobione obiek- tywem Nikkor przy ognisko- wej 52 mm, czas naświetlania 1/100 sekundy, przysłona f/10. © Derek Doeffi nger 54 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y ny ja sam, kiedy robiłem serię zdjęć koncertowych bluesowej piosenkarki Miss Marie z zespołu Crow- matrix (zdjęcia 2-11, 2-12 oraz 2-13), musiałem ko- rzystać z ISO 1600, by mieć jakąkolwiek nadzieję na zatrzymanie akcji na scenie przy dość ciemnym oświetleniu. Wykorzystanie wysokiej wartości ISO ma jednak swoją cenę w postaci szumu. Szum to ziarnisty wzór występujący na zdjęciach zrobionych przy wyższych wartościach parametru ISO i zwiększający się wraz z wyższymi wartościami tego ustawienia. Im wyższej wartości ISO użyjemy, tym bardziej widoczny staje się szum. W pewnych sytuacjach, kiedy światło za- stane jest bardzo ciemne, musimy jednak pogodzić się z niewielką utratą jakości zdjęcia, jeśli w ogóle chcemy mieć jakiekolwiek zdjęcia. Ja sam nie mam nic przeciwko obecności szumu na średnim pozio- mie — przypomina mi on wygląd dawnych fi lmów fotografi cznych. Szum wygląda różnie nie tylko w odmiennych ty- pach aparatów, ale także w poszczególnych mode- lach, a aparaty z większymi przetwornikami (takie jak lustrzanki) zazwyczaj mają mniej szumu. Szum zwiększa się również wraz ze wzrostem liczby pikse- li aparatu, w szczególności w przypadku prostszych aparatów. Z zasady otrzymamy większy szum w cy- frowym aparacie kompaktowym z 8 megapikselami niż w lustrzance z taką samą liczbą pikseli, ponie- waż aparaty kompaktowe mają zazwyczaj mniejsze przetworniki. Szum staje się też wyraźniejszy wraz z większymi odbitkami oraz powiększeniami, dla- tego jeśli mamy zdjęcie z dużą ilością szumu, często wystarczy zrobić mniejszą odbitkę i otrzyma się zu- pełnie przyzwoity obraz. To, jaka ilość szumu jest akceptowalna, jest sprawą indywidualną. Gdy fotografowałem mszę w kate- drze Notre-Dame w Paryżu (zdjęcie 2-14), wiedzia- łem, że podnosząc ISO do 1600, ryzykuję wystąpie- niem szumu. Miałem jednak również świadomość, że moja lustrzanka fi rmy Nikon ma bardzo niski po- ziom szumu nawet przy najwyższych ustawieniach Ł 2 R O Z D Z A I 2-11 2-12 2-13 Ponieważ robię bardzo dużo zdjęć koncertowych, gdzie poziom światła jest za- zwyczaj bardzo niski, możliwość dostępu do wysokich wartości parametru ISO jest dla mnie bardzo istotna — a nawet wtedy muszę zaakceptować pewną ilość ruchu obiektów przy mniejszych czasach naświetlania. By zrobić tę serię zdjęć, musiałem ustawić ISO mojej lustrzanki na wartość 1600, a mimo to i tak czas naświetlania wyniósł tylko 1/50 sekundy. Wszystkie trzy zdjęcia zrobione obiek- tywem Nikkor typu zoom o ogniskowej 70 – 300 mm, czas naświetlania 1/50 se- kundy, przysłona f/5.6, monopod 55 2-14 Wnętrza kościołów, nawet wielkich katedr, są bardzo przy- ciemnione. Nawet przy wyższej wartości parametru ISO (1600) musiałem oprzeć się o kolumnę w celu ustabilizowania aparatu. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 18 – 70 mm, czas na- świetlania 1/13 sekundy, przy- słona f/4.5, aparat trzymany w dłoni 2-15 Zbliżenie na świece zapalone w katedrze Notre-Dame było ła- twiejsze od zdjęć z samej mszy, jednak i tak wymagało użycia ISO 1600, by możliwy był rozsąd- ny czas naświetlania dla apara- tu trzymanego w dłoni. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 18 – 70 mm, czas naświetlania 1/160 sekundy, przysłona f/6.3, aparat trzymany w dłoni 56 Ł 2 R O Z D Z A EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y parametru ISO. Na zdjęciu tym występuje szum, jednak (przynajmniej dla mnie) nie ma go tyle, by trzeba się było tym martwić. Zdjęcie świec w kate- drze dało nieco więcej światła, jednak nadal wy- magało ustawienia parametru ISO na 1600 (zdję- cie 2-15); na szczęście szum wydaje się minimalny. Pytanie, jakie trzeba sobie zadać, brzmi: „Czy szum jest na tyle znaczący, bym musiał przestać robić zdjęcia?”. W moim przypadku widmo szumu rzadko powstrzymuje mnie przed zrobieniem zdjęć. Istnieją przetworniki aparatów, które mają zawsze bardzo wysoki poziom szumu nawet dla stosunko- wo niskich wartości parametru ISO, co może być znacznym problemem. Zdjęcie 2-16 przedstawiające dwie siostry zrobiłem dobrej jakości cyfrowym apa- I ratem kompaktowym, który — choć w każdym in- nym aspekcie jest świetnym sprzętem — ma prob- lem z dość nieprzyjemnym szumem. Jeśli szum ma dla Ciebie duże znaczenie, powinieneś koniecznie przeczytać recenzje na temat aparatu w Internecie czy którymś z magazynów fotografi cznych jeszcze przed jego zakupem — w większości recenzji szum jest istotnym zagadnieniem. odsyłacz Szczegółowe omówienie lamp błyskowych oraz technik z nimi związanych znajduje się w roz- dziale 11. Większość aparatów cyfrowych ma trzy opcje ISO: t Tryb domyślny. Aparaty mają domyślne usta- wienie ISO (zazwyczaj ISO 100 w przypad- ku prostych aparatów kompaktowych oraz ISO 200 dla lustrzanek), o którym producent sądzi, że jest najlepszym ustawieniem dla nor- malnych sytuacji na zewnątrz. t Tryb automatycznego ISO. W trybie auto- matycznego ISO aparat mierzy światło i usta- wia czułość ISO w oparciu o to, ile światła jest w scenie — wyższą wartość ISO, kiedy światła jest mało, i niższą, kiedy jest go pod dostatkiem. Zaletą tego trybu jest to, że aparat sam zmienia wartość parametru ISO i nie musimy myśleć o jej przestawianiu. Wadą jest to, że oddajemy kontrolę nad czułością na światło aparatowi, co dla pewnych osób może mieć znaczenie, choć nie musi. t Ręczny tryb ISO. W tym trybie można ręcznie ustawić czułość ISO w oparciu o ilość światła zastanego oraz własne doświadczenie. Szum na tym miłym zdjęciu jest bardzo widoczny i wyraźnie mi przeszkadza. Jest to jedyna wada świetnego pod innymi względami aparatu kompaktowego, jaki posiadam. Czas naświetlania 1/60 sekundy, przysłona f/4.1, ISO 800, aparat trzymany w dłoni 2-16 wskazówka Jeśli ręcznie ustawiasz czułość ISO, pamiętaj o przywróceniu ustawienia domyślnego, kiedy skończysz pracę z określonym obiektem. Jeśli na przykład robisz zdjęcia we wnętrzach i ustawisz parametr ISO na 800, pamiętaj o powrocie do ustawień domyślnych, kiedy wyjdziesz na zewnątrz, bo inaczej niepotrzebnie będziesz dodawał do zdjęć szum. Nie będę nawet mówił, ile razy złapa- łem się na robieniu zdjęć kwiatów w jasnym słońcu przy ISO 800 czy 1600 tylko dlatego, że wieczór wcześniej robiłem zdjęcia we wnętrzach. Nie jest to straszny błąd, ale bardzo denerwujący. 57 SZUM Szum (ang. noise) to ziarno widoczne na zdjęciu zrobionym przy wyższej wartości parametru ISO. Je- śli robiłeś kiedyś zdjęcia na fi lmach o wyższej czułości, wiesz już, czym jest ziarno fi lmu. W przypadku zdjęć cyfrowych szum jest cyfrowym odpowiednikiem ziarna. Szum powodowany jest przez interferencję elektro- niczną przetwornika aparatu; interferencja ta zwiększa się przy wyższych wartościach ISO. Choć szum nie jest takim potworem, jak mogłoby wynikać z artykułów w niektórych czasopismach fotografi cznych, każde zdję- cie najczęściej lepiej wygląda bez niego, dlatego najlepiej jest fotografować przy najniższej wartości parame- tru ISO, na jaką pozwoli zastane światło. Moim zdaniem możliwość robienia zdjęć we wnętrzach przy bardzo słabym świetle jest warta pewnej ilości szumu. W większości programów do edycji zdjęć istnieją również dość dobrze działające fi ltry redukujące szum. Większość prostych i bardziej zaawansowanych aparatów kompaktowych jest bardziej podatna na występo- wanie szumu przy niższych wartościach ISO, niż ma to miejsce w przypadku lustrzanek. Posiadam na przy- kład aparat Canon A-630, który robi fantastyczne zdjęcia przy ISO 100, jednak przy ISO 400 czy 800 szum sta- je się znaczący. Używając natomiast lustrzanki D70 fi rmy Nikon, mogę często zwiększyć wartość parametru ISO do 1600 w słabo oświetlonych scenach i rzadko zauważam znaczący szum. Mogę nawet specjalnie zwięk- szać ISO przy zdjęciach robionych w czasie wschodu czy zachodu słońca w celu otrzymania niższego czasu naświetlania czy większej głębi ostrości. Kiedy na zdjęciach jest dużo cienia, szum staje się bardziej widoczny. PRZYSŁONA OBIEKTYWU Przysłona obiektywu (ang. lens aperture) to jedno z dwóch podstawowych ustawień wykorzystywa- nych w celu kontrolowania ekspozycji za pomocą określenia, jaka ilość światła pada na przetwornik. W rozdziale 4. będziemy szerzej omawiać to zagad- nienie z technicznego oraz artystycznego punk- tu widzenia; na razie zdefi niuję jedynie, czym jest przysłona i dlaczego jest taka ważna. Wprowadzę również podstawy arytmetyki przysłony (nie martw się jednak — jest to o wiele łatwiejsze, niż może się na początku wydawać). Mówiąc w uproszczeniu, w fotografi i pojęciem „przysłona obiektywu” określa się fi zyczny otwór w obiektywie przepuszczający światło do prze- twornika. Gdyby obiektyw nie miał tego otworu, wszystkie zdjęcia byłyby bardzo ciemne, ponieważ światło nie dotarłoby do przetwornika. Wielkość otworu można zmieniać, tak by sterować przepły- wem światła — im mniejszy otwór obiektywu, tym mniej światła dotrze do przetwornika w tym samym czasie. Proste, prawda? To naprawdę prosta kon- cepcja, która nie zmieniła się od czasu, gdy Joseph Nicéphore Niépce zrobił w 1827 roku w swoim ro- dzinnym domu we Francji pierwszą trwałą fotogra- fi ę na świecie (zdjęcie to nadal istnieje i znajduje się na University of Texas w Austin). Osoby lubiące ciekawostki poinformuję jeszcze, że krater Niépce na Księżycu został nazwany nazwiskiem tego fran- cuskiego pioniera fotografi i. Dzisiejsze aparaty mają oczywiście szklane obiekty- wy pomagające skupiać światło, jednak wewnątrz obiektywów nadal znajduje się mała, ruchoma przysłona kontrolująca, ile światła wpada do apa- ratu. Osoby posiadające lustrzanki mogą zobaczyć przysłonę, zdejmując obiektyw i wycelowując go na jasno oświetlony obszar. Jeśli obiektyw ma pier- ścień zmieniający przysłonę (nie wszystkie dzisiejsze obiektywy go mają), można zdjąć obiektyw z apara- tu i obrócić pierścień. Widać będzie, jak przysłona zmienia swoją wielkość. Wielkość otworu przysłony opisywana jest sekwen- cją liczb zwaną liczbą przysłony (f-stop). Ta seria coraz większych rozmiarów otworu numerowana 58 Ł 2 R O Z D Z A I zona, niedaleko granicy z Meksykiem, w pełnym świetle. Światło słoneczne było tak intensyw- ne, że myliło mój światłomierz, dlatego by mieć pewność, że otrzymam dobrą ekspozycję, wyko- nałem kilka zdjęć tej samej sceny przy różnych ustawieniach przysłony dzięki opcji sekwencji ekspozycji aparatu. Najbardziej podobało mi się zdjęcie 2-18; wydaje się ono mieć bogatsze, bar- dziej nasycone kolory. Na zdjęciu 2-19 aparat użył większego o półtora stopnia otwarcia przy- słony (otrzymując tym samym więcej światła), przez co kolory wydają się wyblakłe. I podobnie, jeśli przejdziemy z f/4 do f/5,6 (otwar- cia przysłony mniejszego o jeden pełny stopień), do przetwornika dotrze połowa światła, jakie pa- dało na niego wcześniej. Koncepcja podwajania lub zmniejszania o połowę ilości światła wpadają- cego do aparatu jest jedną z podstaw ekspozycji, która przewija się przez wszystkie inne aspekty teorii ekspozycji. Opór przed zrozumieniem tego zagadnienia jest zupełnie bezowocny, dlatego na- leży podejść do niego z entuzjazmem. wskazówka Całą tę arytmetykę przysłony łatwiej jest sobie przyswoić, jeśli się zapamięta, że ustawienie mniejszej liczby przysłony (większego stopnia otwarcia) określane jest mianem „otwarcia” obiektywu, natomiast przejście do większej liczby przysłony (mniejszego stopnia otwarcia) nazywa się potocz- nie „przymknięciem” obiektywu. EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y jest zgodnie z ustandaryzowanym systemem opisa- nym w rozdziale 4. Na razie należy zapamiętać dwie kwestie: t Im mniejsza liczba przysłony (f-stop), tym większe otwarcie i tym więcej światła pada na przetwornik. Przysłona opisana jako f/4 wpusz- cza do aparatu dużo światła, natomiast przysło- na f/22 daje bardzo niewiele światła. Jeśli nie do końca to pojmujesz, nie martw się — nie jesteś jedyną osobą, dla której brzmi to nieco myląco. Kiedy pierwszy raz przedstawiam tę koncepcję studentom na kursach, widzę przed sobą pełną salę osób z niezrozumieniem wypisanym na twa- rzy. Pomocne może być przyjrzenie się diagra- mowi z rysunku 2-17. Koncepcję tę łatwiej jest zapamiętać, kiedy liczby przysłony wyobrazimy sobie jako wartości ułamkowe. Kiedy mamy 1/4 placka, będziemy mieli o wiele więcej placka od osoby, która dostała jedynie 1/22 całości. t Z każdym przejściem z pełnej liczby przysło- ny o pełny stopień do kolejnej pełnej liczby przysłony otrzymujemy połowę lub dwa razy tyle światła, które dociera do przetwornika. Jeśli przejdziemy do większego stopnia otwarcia przysłony (na przykład z f/4 na f/2,8, co równe jest pełnemu stopniowi), podwajamy ilość świat- ła padającą na przetwornik. Zdjęcia meksykań- skiej porcelany zrobiłem w Tubac w stanie Ari- Otwór przysłony dla warto- ści f/2.8 jest o wiele większy od otworu na przykład przy wartości f/8. Tym samym przy f/2.8 na przetwornik aparatu pada o wiele więcej światła niż przy f/8 f/1.4 f/2 f/2.8 f/4 f/5.6 f/8 2-17 59 t Im mniejsza liczba przysłony, tym większy sto- pień otwarcia obiektywu. t Im większa liczba przysłony, tym mniejszy sto- pień otwarcia obiektywu. t Liczby przysłony można potraktować jak ułam- ki, co pozwoli nam wyobrazić sobie ich wielkość. Wartość f/4 można sobie wyobrazić jako 1/4 pla- cka, a f/22 jako 1/22 placka. Który kawałek pla- cka będzie większy? t Z każdym przejściem o jeden pełny stopień przy- słony do kolejnej mniejszej lub większej liczby przysłony otrzymamy albo podwojenie światła wpadającego przez obiektyw, albo jego zreduko- wanie o połowę. Proste jak drut, prawda? CZAS NAŚWIETLANIA Ponieważ przysłona reguluje jedynie to, ile świat- ła wpada przez obiektyw do aparatu, potrzebna nam jest jeszcze metoda regulacji tego, jak długo światło pada na przetwornik. Służy do tego czas naświetlania, inaczej szybkość migawki (ang. shut- ter speed). Czas naświetlania to drugie ustawienie pozwalają- ce kontrolować ekspozycję. Wykorzystując sekwen- cję precyzyjnie odmierzonych czasów naświetlania, migawka kontroluje długość ekspozycji, czyli to, jak długo światło pada na przetwornik. Im dłużej mi- gawka pozostaje otwarta, tym więcej światła wpa- da do aparatu. Im krótszy czas naświetlania, tym mniej światła wpada do aparatu. Zazwyczaj czasy naświetlania mają wartości od ułamkowych części sekundy (na przykład 1/2000 sekundy) do o wiele dłuższych czasów (rzędu jednej minuty czy jeszcze więcej) w przypadku scen nocnych (zobacz zdjęcia 2-20 oraz 2-21). 2-18 2-19 Oba zdjęcia zostały zrobione na statywie, w tej samej pozycji, obiektywem Nikkor 24 – 120 mm. Na zdjęciu 2-18 (lepszym z tych dwóch) czas naświetlania wyniósł 1/400 sekundy przy przysłonie f/11. Na jaśniejszym zdjęciu 2-19 czas na- świetlania wyniósł z kolei 1/400 sekundy przy f/7.1. Choć otwarcie przysłony zo- stało zwiększone jedynie o półtora stopnia, ilość światła padająca na przetwor- nik się podwoiła. Oba zdjęcia wykonane przy ISO 200 i na statywie odsyłacz W rozdziale 4. znajdują się o wiele bardziej szcze- gółowe informacje na temat stopni przysłony. Poniżej znajduje się krótkie podsumowanie najważ- niejszych kwestii pomagających zrozumieć pojęcie przysłony obiektywu. t Przysłona obiektywu wpuszcza światło do aparatu. t Otwarcie przysłony obiektywu nazywane jest w żargonie fotografi cznym stopniem (liczbą) przysłony lub z języka angielskiego f-stop. 60 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y Ł 2 R O Z D Z A I 2-20 Użycie bardzo długich czasów naświetlania może dać bardzo twórczy efekt. Na zdjęciu sfotografowałem moją przyjaciółkę Lynne rysującą w powietrzu kwiat za pomocą zimnych ogni. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 24 – 120 mm, czas naświetlania 24 sekundy, przysłona f/18, ISO 200, statyw odsyłacz Więcej informacji na temat techniki wykorzy- stywania zimnych ogni w połączeniu z długim czasem naświetlania znajduje się w rozdziale 9. W zależności od posiadanego typu aparatu migaw- ka może przybrać dwie formy. W większości apara- tów kompaktowych migawka znajduje się w obiek- tywie i składa się z serii zachodzących na siebie listków (tak naprawdę wygląda jak druga przysłona obiektywu i w niektórych przypadkach za taką słu- ży) wbudowanych w obiektyw. Po naciśnięciu spu- stu migawki listki te otwierają się i zamykają, by Poniżej moja przyjaciółka Sarah pisze swoje imię za pomocą zimnych ogni przy czasie naświetlania równym 16 sekund. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 24 – 120 mm, przysłona f/18, ISO 200, statyw 2-21 61 wpuścić światło do aparatu na precyzyjnie odmie- rzoną ilość czasu. Lustrzanki mają z kolei migawkę szczelinową, która działa jak kurtyna opuszczana przed przetwornikiem aparatu. Po naciśnięciu spu- stu migawki kurtyna ta otwiera się i zamyka, odsła- niając przetwornik. Dla większości osób zagadnienie czasu naświet- lania jest łatwiejsze do zrozumienia od przysłony obiektywu, ponieważ ustawienie to opisuje się za pomocą dokładnego czasu otwarcia migawki. Czas naświetlania równy 1/60 sekundy sprawia na przy- kład, że światło pada na przetwornik przez dokład- nie 1/60 sekundy. Proste. A teraz ciekawostka. Za każdym razem, gdy zmniejszamy czas naświetlania o połowę lub go podwajamy, światło wpadające do aparatu zmniejsza się o połowę lub podwaja się (brzmi znajomo, prawda?). Jeśli zmienimy czas na- świetlania z 1/60 sekundy na 1/30 sekundy (o peł- ny stopień dłuższy), podwajamy ilość światła pada- jącą na przetwornik. Jeśli zmienimy czas naświet- lania z 1/60 sekundy na 1/125 sekundy (o pełny stopień krótszy), otrzymamy połowę poprzedniego czasu naświetlania. Ponieważ szybkość migaw- ki jest funkcją czasu, traktuje ona poruszające się obiekty bardzo różnie w zależności od ich szybkości oraz długości czasu naświetlania. Związek pomię- dzy akcją a czasem naświetlania omówiony zosta- nie bardziej szczegółowo w rozdziale 5., a na razie wystarczy zapamiętać, że jeśli fotografujemy poru- szające się obiekty, im krótszy będzie czas naświet- lania, tym bardziej uda nam się zatrzymać akcję, i odwrotnie. Krótkie czasy naświetlania są świetną zabawą przy poruszających się obiektach, ponieważ pozwalają one całkowicie zatrzymać nawet najszyb- szy ruch. Na zdjęciu 2-22 przedstawiającym moto- rówkę użyłem bardzo krótkiego czasu naświetlania 2-22 Zdjęcie motorówki na kanale w Fort Lauderdale na Florydzie zrobiłem, wykorzystując czas naświetlania równy 1/800 sekundy i przysłonę o wartości f/7.1. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 300 mm, ISO 200, statyw 62 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y równego 1/800 sekundy, co pozwoliło całkowicie zatrzymać jej ruch. Z kolei na nieco abstrakcyjnym zdjęciu 2-23 przedstawiającym muzyka rockowego o pseudonimie Professor Louie wykorzystałem bar- dzo długi czas naświetlania, co pozwoliło utrwalić na zdjęciu energię oraz ruch. Choć ustawienia czasu naświetlania są zazwyczaj wyświetlane jako liczby całkowite (na przykład 30, 60, 125 czy 250), tak naprawdę reprezentują one ułamki sekund. Jeśli w wizjerze optycznym apara- tu widzimy na przykład czas naświetlania 60 przy Ł 2 R O Z D Z A I przysłonie f/8, tak naprawdę oznacza to wpuszcze- nie światła do przetwornika na czas 1/60 sekundy i przy przysłonie o wartości f/8. Jeśli z kolei w wizje- rze widzimy wartości 1000 oraz f/8, oznacza to czas naświetlania równy 1/1000 sekundy przy przysłonie równej f/8. Wyjątkiem od tej reguły są czasy na- świetlania równe pełnym sekundom, wyświetlane zazwyczaj z symbolem sekundy (parą apostrofów). Czas naświetlania równy 4″ oznacza czterosekun- dowe naświetlanie przetwornika aparatu. 2-23 Przez większość wieczoru robiłem normalne zdjęcia koncertowe, jednak pod koniec postanowiłem poeksperymentować z dłuższymi czasami naświetlania. Zdjęcie zrobione obiektywem Nikkor 70 – 300 mm, czas naświetlania równy pełnej sekundzie, przysłona f/22, ISO 800, monopod uwaga A oto nieco żargonu fotografi cznego, który może przydać się przy lekturze tekstów dotyczących czasu naświetlania. Za każdym razem, gdy przełączamy czas naświetlania na taki, który migawkę pozostawia otwartą przez dłuższy czas, przełą- czamy ją na „dłuższy” czas naświetlania lub na „wolniejszą” migawkę — ponieważ migawka wolniej się zamyka. Z każdym przełączeniem cza- su naświetlania na krótszy czas otwarcia migawki, przechodzimy do „krótszego” czasu naświetlania lub „szybszej” migawki — ponieważ szyb- ciej się ona zamyka. Fotografowie wydają się wymiennie używać w tym kontekście słów „dłuższy” i „wolniejszy” oraz „krótszy” i „szybszy”. 63 odsyłacz Szybkość migawki to precyzyjna i ustandaryzo- wana seria czasów naświetlania. Ustawienia te omówię bardziej szczegółowo w rozdziale 5. EKWIWALENTNE USTAWIENIA EKSPOZYCJI Niektóre osoby zapewne same zauważyły już pewien fakt, a mianowicie, że istnieje piękna i doskonale wzajemna zależność pomiędzy ustawieniem czasu naświetlania a wartością przysłony, jeśli chodzi o to, ile światła wpada do aparatu. Tak naprawdę jest to jedna z najbardziej przydatnych i symbiotycznych relacji w świecie fotografi i. To jądro wszystkich twórczych technik ekspozycji i kiedy je w pełni poj- miesz, spuchniesz z dumy, a Twoje życie stanie się piękne (a przynajmniej się do siebie uśmiechniesz). Jak wyjaśniłem wcześniej w tym rozdziale, z każ- dym przejściem do kolejnej większej lub mniej- szej wartości przysłony, ilość światła wpadająca do obiektywu zmniejsza się o połowę lub podwaja. Jeśli zmienisz wartość przysłony z f/11 na f/8, podwajasz ilość światła wpadającą do obiektywu. Jeśli zmie- nisz wartość przysłony z f/11 na f/16, światło zmniej- sza się o połowę. Powiedziałem również, że z każdą zmianą czasu naświetlania na kolejny dłuższy lub krótszy odpowiednio podwajamy lub zmniejszamy o połowę ilość światła wpadającą do aparatu. Voilà! Doskonale wzajemna zależność. CAMERA OBSCURA Jeszcze zanim aparaty były w stanie zapisywać obrazy (czyli przed wynalezieniem fotografi i), artyści potrafi li studiować obrazy będące projekcją światła za pomocą urządzenia zwanego came- ra obscura. Camera obscura była ciemną skrzynką z przysłoną na jednym końcu (pierwsze modele nie miały nawet obiektywu, a jedynie otwór tak mały, by koncentrował on promienie światła przechodzące przez ot- warcie), a na drugim końcu z płaszczyzną, na której odbywała się projekcja obrazu. Niektóre camera obscura miały tak naprawdę rozmiar pokoju, a ludzie płacili za to, by siedzieć na krzesłach i obserwować obrazy poruszające się na tylnej ścianie. Pomyśl, jaka to musiała być zabawa! Sobotni wieczór, kupujesz ukochanej paczkę popcornu i zabierasz ją do ciemnego pokoju w celu oglądania obrazów tańczą- cych na ścianie. Właściwie brzmi to dość znajomo. Za pierwszą osobę, która opisała ten wynalazek, powszechnie uznaje się irańskiego naukowca muzułmań- skiego o imieniu Abu Ali al-Hasan ibn al-Haitham (965 – 1039). Choć jego odkrycie wyprzedza aparaty o jakieś 800 lat, miało ono bezpośredni wpływ na wynalezienie fotografi i. Biorąc pod uwagę inne zainteresowania tego męża, powinniśmy być szczęśliwi, że znalazł on czas na wynalezienie camera obscura. Za swojego życia dokonał on znaczących odkryć w dziedzinie anatomii, astronomii, fi lozofi i, fi zyki, inżynierii, matematyki, me- dycyny, okulistyki, percepcji oraz psychologii. Z pewnością nie był osobą, której życiorys zająłby jedną stronę. 64 EK SPOZYC JA / Kontrola ek spoz ycji — podstaw y Tabela 2-1 Równoważne ustawienia ekspozycji Czas naświetlania 1/1000 1/500 1/250 1/125 1/60 1/30 1/15 1/8 1/4 1/2 Przysłona obiektywu f/1,4 f/2 f/2,8 f/4 f/5,6 f/8 f/11 f/16 f/22 f/32 Ze względu na tę relację istnieje wiele kombinacji przysłony oraz czasu naświetlania, które dadzą do- kładnie tę samą ekspozycję. Jeśli na przykład świat- łomierz sugeruje, że optymalną ekspozycję uzyska- my przy przysłonie f/8 i czasie naświetlania rów- nym 1/60 sekundy, idealną ekspozycję (jeśli chodzi o ilość światła) uzyskamy przy zmianie czasu na- świetlania na 1/125 sekundy (kolejny krótszy czas naświetlania, co zmniejsza ilość światła o połowę), a wartości przysłony na f/5,6 (o pełny stopień więk- szego stopnia otwarcia przysłony). Możemy również pójść w odwrotnym kierunku, ustawiając czas na- świetlania na 1/30 sekundy (podwajając ilość świat- ła wpadającego do obiektywu) i zmniejszając przy- słonę do f/11. W tabeli 2-1 widać wszystkie równo- ważne ustawienia ekspozycji dla pewnego odczytu światłomierza, począwszy od 1/1000 sekundy i f/1,4, a skończywszy na 1/2 sekundy oraz f/32. Każdy z odczytów udostępnia przetwornikowi dokładnie tę samą ilość światła (choć, jak zobaczymy w roz- działach 4. oraz 5., efekt twórczy każdego z usta- wień będzie inny). Ł 2 R O Z D Z A I Instruktorzy fotografi i do opisania związku pomię- dzy przysłoną a czasem naświetlania często wyko- rzystują analogię z kurkiem i wężem. Wyobraź so- bie, że próbujesz napełnić wiadro wodą pochodzącą z kranu. Jeśli użyjesz cienkiego węża (czyli takiego o małym otworze), aby zapełnić wiadro, kurek musi pozostać otwarty dłużej. Jeśli jednak wąż będzie grubszy (większy otwór), wiadro uda się napełnić w o wiele krótszym czasie. Kiedy ja sam uczyłem się fotografi i, analogia ta jakoś nigdy do mnie nie przemawiała. Byłem bardzo praktycznym dzieckiem i nijak nie umiałem sobie wyobrazić węży o różnych grubościach. Przecież wszystkie węże mają właś- ciwie tę samą średnicę! Mimo to zauważyłem, że moi studenci uwielbiają to porównanie, dlatego nie będę go modyfi kował, skoro w przypadku tylu osób ono działa. Kluczową kwestią do zapamiętania jest to, że dla każdej kombinacji przysłony i czasu naświetlania istnieje wiele innych ustawień dających identycz- ną ilość światła, a tym samym (jeśli chodzi o ilość światła) również identyczną ekspozycję. Jak jednak dowiesz się z rozdziałów 4. oraz 5. — poświęconych przysłonie oraz czasowi naświetlania — samo to, że do przetwornika dociera identyczna ilość świat- ła, nie oznacza jeszcze, że ekspozycja da identyczne rezultaty. Tak naprawdę z każdą zmianą kombina- cji przysłony oraz czasu naświetlania na „alterna- tywną, ale równoważną” modyfi kujemy — czasa- mi dość mocno — wygląd obiektu. W rozdziale 5. zobaczysz na przykład, że użycie dłuższego czasu naświetlania powoduje rozmycie poruszających się obiektów, natomiast skorzystanie z krótszego czasu naświetlania zatrzymuje ich ruch. Przejście z jednej wartości przysłony do drugiej radykalnie zmienia to, które części zdjęcia są ostre. 65 Zadanie na koniec rozdziału Eksperymentuj z różnymi wartościami parametru ISO Uzyskanie dobrej ekspozycji przy ładnej pogodzie, kiedy słońce jest wysoko na niebie i w scenie jest dużo światła, jest stosunkowo proste. Skoro jednak już wiesz, że można robić dobre zdjęcia przy słabym świetle dzięki podniesieniu wartości parametru ISO, czas na parę eksperymentów. W tym zadaniu skoncentruj się na ciemnych lokalizacjach we własnym domu lub jego otoczeniu — na przykład wnętrzu kościoła, pobli- skiej ulicy po zapadnięciu zmroku czy nawet lokalnym festynie — a później podnieś wartość parametru ISO tak bardzo, jak potrafi sz, i zobacz, jak bardzo kreatywny możesz być nawet przy słabym świetle. Moje zdjęcie zostało zrobione w Mission San Xavier del Bac, starym kościele misyjnym (jego aktualnie ist- niejący budynek został wzniesiony pomiędzy 1783 a 1797 rokiem) znajdującym się na południe od Tucson w stanie Arizona. Wnętrze kościoła jest bardzo ciemne; światło pochodzi z kilku żarówek, drzwi wejścio- wych oraz paru niewielkich świetlików. Zrobienie tam zdjęć z lampą błyskową zepsułoby atmosferę, dla- tego jedynym wyjściem było podniesienie wartości ISO do 1600 (najwyższe ustawienie w moim aparacie Nikon D70s) i wykorzystanie światła zastanego. Zdjęcie Madonny (fi gury religijnej, a nie gwiazdy muzyki) zostało zrobione obiektywem Nikkor 18 – 70 mm z czasem naświetlania 1/20 sekundy i przysłoną f/4.2. Aparat był trzymany w dłoni, jednak użyłem oparcia kościelnej ławki do ustabilizowania łokcia i aparatu. Wolałbym w takiej sytuacji użyć statywu, jednak nie było to dozwolone. 66
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ekspozycja. Warsztaty fotograficzne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: