Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00516 011148 20241724 na godz. na dobę w sumie
Elementy stylu życia jako determinanty pracy w zespole - ebook/pdf
Elementy stylu życia jako determinanty pracy w zespole - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 206
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-285-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Problematyka stylu życia w naukach o zarządzaniu staje się coraz bardziej istotna. Większy nacisk kładzie się na kwestie różnorodności pracowników w organizacjach i zespołach, a także na ich styl życia. Podkreśla się, że to zróżnicowanie wpływa pozytywnie lub negatywnie na wiele parametrów zespołowych, na przykład klimat, poziom zaufania czy efektywność zespołu. Sytuacja ta stanowi nowe wyzwanie dla praktyków, których zadaniem staje się tworzenie środowiska pracy sprzyjającego osiąganiu indywidualnych i organizacyjnych korzyści w oparciu o zarządzanie zespołem zróżnicowanym ze względu na styl życia i kształtowanie zaangażowania jego członków.

Autorki sprowadzają wywody terminologiczno-teoretyczne do minimum, rozwijając wątek empiryczno-praktyczny. Książka stanowi ciekawy raport z przeprowadzonych badań. Licznie zgromadzona bibliografia pozwala uwzględnić najnowsze trendy w tym obszarze i wytyczyć kierunki dalszego rozwoju.

Tematyka jest nowa i oryginalna zarówno na gruncie polskim, jak i literatury światowej. Autorki wskazują że celem monografii „jest wskazanie zasadności badania stylów życia i elementów je kształtujących w kontekście zarządzania zasobami ludzkimi”. Jak dotąd niewiele opracowań w obszarze nauk o zarządzaniu zostało poświęconych tej problematyce.

Publikacja, dzięki przeprowadzonym badaniom empirycznym i próbie systematyzacji dotychczasowego stanu badań, przyczynia się również do poszerzenia wiedzy po­święconej znaczeniu stylu życia w naukach o zarządzaniu.

Z recenzji dr hab. Dagmary Lewickiej, prof. AGH

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Cewińska, Małgorzata Striker – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania Zasobami Ludzkimi, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Dagmara Lewicka REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKCJA Monika Poradecka SKŁAD I ŁAMANIE Mateusz Poradecki KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro.pl Zdjęcia wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/shock; © Depositphotos.com/CandyBoximages © Depositphotos.com/minervastock; © Depositphotos.com/ArturVerkhovetskiy © Depositphotos.com/pressmaster; © Depositphotos.com/HayDmitriy Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Authors, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09646.19.0.K Ark. druk. 12,875 ISBN 978-83-8220-284-7 e-ISBN 978-83-8220-285-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. 42 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1. Styl życia 1.1. Styl życia – interpretacje znaczeniowe 1.2. Elementy stylu życia 1.3. Rodzaje i zmiana stylów życia 1.4. Styl życia jako przedmiot badań Rozdział 2. Aspekty metodyczne i charakterystyka badanych 2.1. Metodyka badań 2.2. Charakterystyka badanych grup kierowników i pracowników 2.3. Zróżnicowanie zespołów ze względu na styl życia pracowników – wyniki ogólne Rozdział 3. Elementy stylu życia związane z aktywnością pozazawodową 3.1. Zainteresowania pozazawodowe 3.2. Aktywność w życiu rodzinnym 3.3. Aktywność w życiu towarzyskim 3.4. Aktywność w życiu społeczno-politycznym 7 11 11 17 18 22 31 31 36 41 59 59 76 84 97 Rozdział 4. Elementy stylu życia związane z dbałością o zdrowie i kondycję 109 109 4.1. Zaangażowanie w sport 123 4.2. Dbałość o wygląd 4.3. Palenie/niepalenie papierosów 136 147 4.4. Sposób odżywiania się Ogólny obraz badanych oraz ich opinii na temat stylu życia w miejscu pracy Rozdział 5. Wnioski z badań 5.1. 5.2. Omówienie wyników 5.3. Ograniczenia przyjętej metodyki i kierunki dalszych badań Zakończenie Bibliografia Załączniki Spis tabel Spis wykresów 159 159 163 171 175 179 185 193 199 Wstęp Styl życia jest pojęciem powszechnie używanym w życiu codziennym i publicysty- ce. Jest też przedmiotem zainteresowania naukowców z różnych dziedzin. Odnosi się do różnic w sposobach funkcjonowania na co dzień, wynikających z naszych wyborów, determinowanych systemem wartości, relacjami i codziennymi prak- tykami. Jest tym, co definiuje nasze indywidualne potrzeby i preferencje, co nas wyraża, co odróżnia nas od innych lub stanowi o przynależności do pewnych grup społecznych. Jak twierdzi Zbyszko Melosik (2013, s. 279), styl życia stał się współ- cześnie główną płaszczyzną różnego typu klasyfikacji i zróżnicowania społeczne- go: żyjemy w coraz większym stopniu poprzez tymczasowe grupy zainteresowań i wspólnego spędzania wolnego czasu, grupy „lifestylowe”. W dobie ponowoczesności, w warunkach permanentnych przemian, trudne jest określenie stylu życia jednostek egzystujących w niejednorodnej rzeczywisto- ści. Styl życia znajduje się ciągle w etapie konstytuowania, jest zmienny, niełatwo go przedstawić jako zwartą całość (Peret-Drążewska, 2016, s. 193). Zdaniem Zyg- munta Baumana: […] chronicznym atrybutem „ponowoczesnego” stylu życia wydaje się być niespójność, niekonsekwencja postępowania, fragmentaryzacja i epizodyczność rozmaitych sfer ak- tywności jednostek (Bauman, 2000, s. 435). Styl życia jest obecnie kategorią silnie zindywidualizowaną i zróżnicowaną. Na- ukowcy reprezentujący określone dyscypliny wykorzystują tę kategorię do opisu interesujących ich procesów, zależności, uwarunkowań. Nasze rozważania pro- wadzone są z perspektywy zarządzania różnorodnością. Przyjęłyśmy, że styl ży- cia jest jednym z kryteriów zróżnicowania pracowników i jednocześnie zespołów, w których się spotykają. Na podstawie analizy treści literatury poświęconej zróż- nicowaniu zespołów, zauważyłyśmy, że autorzy artykułów odnoszą się na ogół do cech demograficznych pracowników oraz ich wpływu na wydajność zespołu. Niektórzy badacze dostrzegają wprawdzie związki elementów stylu życia z pracą i zachowaniem ludzi w miejscu pracy, jednak rzadko wprost nawiązują do proce- su zarządzania ludźmi. Nieliczne artykuły naukowe dotyczą stylu życia pracują- cych rodziców, dbałości o zdrowie (w tym odżywania się, uprawiania sportu, pa- lenia lub niepalenia, spożywania alkoholu i innych używek), relacji między stylem 8 Wstęp życia a utrzymaniem równowagi między pracą a życiem prywatnym, roli wyglądu i stereotypowych przekonań na jego temat, poglądów religijnych pracowników, dyskryminacji ze względu na styl życia czy ingerowania pracodawców w styl ży- cia podwładnych. Wiele codziennych praktyk wskazuje, że elementy stylu życia determinują za- chowania pracowników i kierowników. Rekrutujący ciekawi są na przykład zain- teresowań kandydatów, kierownicy oceniają podwładnych na podstawie wyglądu. W wielu firmach wdrażane są programy równowagi praca – życie, które uwzględ- niają styl życia zatrudnionych. Zdarza się, że firmy motywują zatrudnionych, spon- sorując ich pasje. Styl życia jako kryterium różnorodności jest opisywany rzadko. A przecież, jak twierdzą niektórzy (Halfhill i wsp., 2005, s. 83–105), warto włączać do analiz niety- powe czynniki i właściwości ludzi i badać to, jak wpływają na procesy zespołowe. W związku powyższym postawiłyśmy pytania, które determinowały nasze po- szukiwania: „Jakie elementy stylu życia są »rejestrowane« w miejscach pracy?”, „Jak bardzo zróżnicowane pod względem stylu życia są zespoły w organizacjach, któ- rych społeczność tworzymy?”, „Jaki jest wpływ stylu życia pracowników na funk- cjonowanie zespołów w organizacjach?”. Celem monografii jest wykazanie zasadności badania stylów życia i elementów, które je kształtują, w kontekście zarządzania zasobami ludzkimi. Niniejsze opracowanie ma charakter empiryczny; zaprezentowałyśmy w nim głównie wyniki i wnioski z badań własnych. Monografia składa się z pięciu rozdziałów. W pierwszym przedstawiłyśmy synte- tyczne rozważania teoretyczne na temat stylu życia. Skupiłyśmy się na interpretacji pojęcia styl życia oraz wskazaniu pewnych elementów składających się na tę katego- rię. Podkreśliłyśmy fakt zróżnicowania współczesnych stylów życia i przytoczyły- śmy przykłady badań ich dotyczących. Syntetyczne rozważania zawarte w tej czę- ści mają charakter przeglądowy. Treści rozdziału powstały na podstawie analizy publikacji poświęconych stylowi życia. Obejmują definicje, ich interpretacje i po- glądy prezentowane przez innych autorów. Ta część stanowi wprowadzenie i tło do prezentacji rezultatów naszych badań. W rozdziale drugim opisałyśmy aspekty metodyczne zrealizowanych badań1. Scharakteryzowałyśmy respondentów (w badaniu uczestniczyło tysiąc dwóch kie- rowników i tysiąc pracowników) oraz przedstawiłyśmy ich ogólne opinie na temat relacji pomiędzy obszarami stylu życia a zróżnicowaniem zespołów. Rozdziały trzeci i czwarty poświęciłyśmy prezentacji szczegółowych wyników naszych prac badawczych i z tego względu są one najobszerniejszymi fragmentami monografii. 1 Szczegółowe informacje na temat badań zamieszczono w podrozdziale 2.1. Wstęp 9 W rozdziale trzecim omówiłyśmy kwestie zróżnicowania zespołów ze względu na aktywności pozazawodowe pracowników: zaangażowanie w zainteresowania, życie rodzinne, towarzyskie i działalność społeczno-polityczną. Z kolei w rozdzia- le czwartym odniosłyśmy się do zróżnicowania zespołów ze względu na praktyki, które związane są z dbałością o zdrowie, kondycję (zaangażowanie w sport, w spo- sób odżywiania się, w palenie/niepalenie) i wygląd. Rozdział piąty zawiera wnioski z badań, ograniczenia przyjętej metodyki badania i propozycje rozszerzenia prac badawczych w zakresie problematyki poruszonej w monografii. W zakończeniu zawarłyśmy ogólne refleksje na temat naszych doświadczeń badawczych i treści przedstawionych w niniejszym opracowaniu. Podejmując temat stylu życia, zdawałyśmy sobie sprawę z jego złożoności i wie- loznaczności, i być może z trudności w jego odbiorze. Miałyśmy okazję do prezen- towania fragmentarycznych efektów naszych prac podczas konferencji naukowych poświęconych zarządzaniu zasobami ludzkimi, w tym zarządzaniu zespołami pro- jektowymi, zarządzaniu różnorodnością kulturową itp. Nasze referaty spotkały się z zainteresowaniem, ale i z uwagami krytycznymi oraz sugestiami, które uwzględ- niłyśmy, przygotowując niniejszą publikację. Liczymy na przychylność Czytelników i zachęcamy do dyskusji. Joanna Cewińska i Małgorzata Striker Rozdział 1 Styl życia 1.1. Styl życia – interpretacje znaczeniowe Termin styl życia funkcjonuje w świadomości potocznej, ale jest także przedmiotem refleksji naukowej. Potocznie pojęcie to jest kojarzone ze sposobem codziennego postępowania ludzi. W tekstach publicystycznych i reklamie pojawia się na przy- kład w kontekście konsumpcji, aktywności fizycznej lub postaw prozdrowotnych. W ujęciu naukowym interpretowane jest na gruncie nauk społecznych, takich jak: socjologia, psychologia, pedagogika, gerontologia, ekonomia, etyka, filozofia i an- tropologia (Kowalewski, 2018, s. 92), przy czym w każdym przypadku badacze reprezentujący wymienione nauki interesują się różnymi aspektami stylu życia, co wiąże się też z używaniem innych określeń dla tego terminu. W literaturze socjologicznej na przykład styl życia utożsamiany bywa ze sposo- bem lub trybem życia czy z życiem codziennym. W innych dyscyplinach (filozofii, etyce, ekonomii, zarządzaniu) jest omawiany w kontekście jakości, sensu bądź po- ziomu życia, stylu konsumpcji czy satysfakcji życiowej (Kowalewski, 2018, s. 92). Analiza literatury pozwala stwierdzić, iż termin styl życia jest silnie ugruntowa- ny w tradycji myśli społecznej. Rozważania na temat stylu życia, genealogii termi- nu, jego interpretacji prowadzili badacze niemieccy: Georg Simmel i Max Weber oraz amerykańscy: Thorstein Veblen, Benjamin D. Zablocki, Rosabeth Moss Kan- ter i Michael Sobel. Współczesne konceptualizacje stylu życia wywodzą się z prac francuskich i brytyjskich autorów, w szczególności Pierre’a Bourdieu, Anthony’ego Giddensa i Davida Chaneya. Analiza podejść wymienionych badaczy dostarcza wiedzy na temat kluczowych aspektów koncepcji stylu życia i jej ewolucji (Ha- beck, 2019, s. 1–34). W wielu pracach z zakresu socjologii interpretacje stylu życia dokonywane są w odniesieniu do zróżnicowania związanego ze strukturą społeczną. Na przy- kład Weber, Veblen, Bourdieu wiążą styl życia bezpośrednio z pozycją jednostki w klasowo-warstwowym porządku społecznym. Przyjmują, iż pozycja jednostki 12 Styl życia przejawia się poprzez określone zachowania, preferencje czy przedmioty i jest swoistą manifestacją stratyfikacji społecznej (za: Bieliński, Larkowska, 2011, s. 142–144). Druga grupa autorów traktuje style życia jako wymiar zróżnicowania niepowią- zanego ze strukturą społeczną. Takie podejście reprezentuje na przykład Giddens, który uważa, że „style życia jako rutynowe, ale urefleksyjnione działania, pozwa- lające na budowanie jednostkowych tożsamości zajmują miejsce tradycyjnych po- działów klasowych […]” (Giddens, 2002, s. 113). Oddzielanie stylu życia od struktury społecznej jest symptomatyczne dla przedstawi- cieli podejść kulturologicznych oraz teoretyków późnej nowoczesności, których zda- niem tradycyjne czynniki zróżnicowania klasowo-warstwowego tracą znaczenie (Bie- liński, Larkowska, 2011, s. 144). Styl życia w koncepcjach Webera i Veblena jest wyznacznikiem usytuowania „stanowego” i związanych z nim zachowań regulowanych formułami obyczajowy- mi, normami i konwenansami przyjętymi w danej grupie. Wymienieni badacze traktowali styl życia jako „najbardziej widoczny, obserwowalny przejaw statusu społecznego jednostki, źródło jej prestiżu” (Kowalewski, 2018, s. 97). Francuski socjolog Bourdieu pokazuje, jak zainteresowania, upodobania i wzo- ry konsumpcji różnicują się w zależności od posiadanego przez jednostkę kapita- łu ekonomicznego i kulturowego. Gusty estetyczne, którymi kieruje się jednostka w sferze kultury symbolicznej, są ściśle związane z upodobaniami dotyczącymi życia codziennego: sposobem spędzania wolnego czasu, urządzenia wnętrz, pre- ferencjami w zakresie ubioru i diety, czyli z całym stylem życia danej klasy. Zróż- nicowanie stylów życia traktowane jest jako pochodna pozycji społeczno-ekono- micznej i kulturowej (Kowalewski, 2018, s. 99). Według Bourdieu (2005, s. 216–221) styl życia jako forma „praktyki i czynu” jest wynikiem przetwarzania zasobów (kapitału ekonomicznego, kulturalnego i społecznego) przez habitus, czyli indywidualny wzorzec kompetencji, motywa- cji, poznania i standardu oceny. Jak twierdzi Felicjan Bylok (2011, s. 35–36), dla Hartmura Lüdtke styl życia stanowi: […] oryginalną strukturę i formę gospodarstwa domowego, definiowaną przez jed- nostkę metodą prób i błędów, przez uczenie się i porównywanie z innymi podmiotami życia społecznego, z którymi tworzy kolektyw i podziela podobny system społecznego wartościowania. Styl życia jest typową formą wzoru do powielenia w gospodarstwie domowym; jednostki identyfikują się z tymi wzorami przez wyposażenie gospodarstwa Styl życia – interpretacje znaczeniowe 13 domowego w podobne przedmioty konsumpcji i dekorację, używanie mediów, prefe- rowanie określonych gustów w wypełnianiu czasu wolnego, hobby, słuchaniu muzy- ki i czytaniu książek, czasopism, gazet, uczestniczeniu w życiu kulturalnym, ubiorze, przygotowywaniu posiłków itd. Styl życia pośredniczy w budowaniu społecznej iden- tyfikacji jednostek (Lüdtke, 1991, s. 135–136). Z kolei Simmel (1997) uważa, że styl życia jest kategorią pośredniczącą między indywidualną a społeczną identyfikacją. Przez stylizację życia jednostka zapewnia sobie identyfikację, którą cechuje kruchość, tymczasowość i problematyczność. Styl życia oznacza subiektywny kompromis mię- dzy personalną definicją własnego „ja” z jednej strony a społeczną stroną życia, zdolną do sankcji z drugiej strony (Bylok, 2011, s. 34). Zdaniem Chaneya (1996, s. 37, za: Nosal, 2010, s. 3–4) styl życia determino- wany jest przez partycypację w kulturze konsumpcyjnej. Można go zdefiniować jako „kreatywne wykorzystanie możliwości konsumpcyjnych”. Styl życia jest wy- razem indywidualnej ekspresji i wynika z dokonywania wyboru dóbr, które jed- nostka konsumuje. Problematyka stylu życia podejmowana była i jest również przez polskich so- cjologów. Według Andrzeja Tyszki (1971, s. 19) styl życia jest kulturowo uwarunkowany stopniem i sposobem zaspokajania potrzeb, umożliwiających spełnianie aspiracji oraz oczekiwań za pomocą różnorodnych możliwości i prerogatyw, wynikających z zajmowanej pozycji ekonomicznej i społecznej. Andrzej Siciński traktuje styl życia jako pewien konstrukt teoretyczny do- tyczący sfery kultury i obejmujący całokształt codziennych zachowań ludzi, odnoszących się do uwarunkowań kulturowych, ekonomicznych i społecznych (za: Bieliński, Larkowska, 2011, s. 145). Termin styl życia w szczególności ozna- cza zakres i formy codziennych zachowań jednostek lub grup, specyficznych dla ich usytuowania społecznego i dzięki temu umożliwiających społeczną lokalizację ludzi (Siciński, 1976, s. 15) – odróżnienie danej zbiorowości lub jednostki od innych (Siciński, 1988, s. 18). Siciński odnosi styl życia zarówno do jednostek, jak i do grup. Jako atrybut jednostki styl życia oznacza „cha- rakterystyczny dla określonego człowieka sposób bycia, znamienny dla niego zespół codziennych zachowań, będący manifestacją cech osobowościowych” (Siciński, 1978, s. 14). Z kolei styl życia jako cecha grupy odnosi się do zacho- wań podzielanych przez członków określonej zbiorowości. Podejście to można zatem określić mianem psychospołecznej koncepcji stylu życia. Uwzględnia 14 Styl życia ono wpływ czynników związanych z pozycją jednostki w strukturze społecz- nej oraz swoistych dla niej dyspozycji psychicznych (za: Bieliński, Larkowska, 2011, s. 142–144). Aldona Jawłowska traktuje styl życia jako kategorię właściwą zarówno jed- nostkom, jak i grupom. Uważa, że jest on pewnym rodzajem struktury, „for- mą narzuconą na całokształt pozornie chaotycznych ciągów celowych działań i nawykowych zachowań” (Jawłowska, 1976, s. 207). Autorka wskazuje trzy sfe- ry rzeczywistości, w których widoczne są elementy stylu życia: sferę pośred- nio poddającą się obserwacji (światopoglądy, aspiracje, cele, potrzeby jednost- ki), behawioralną, obejmującą zachowania (czynności, postępowania) możliwe do uchwycenia oraz artefakty, czyli najbliższe środowisko życiowe człowieka (Ja- włowska, 1976, s. 207). Elżbieta Tarkowska (1976, s. 72) podkreśla, że kategoria „styl życia” nawiązuje do antropologicznego rozumienia kultury i ma wydobywać odmienność zacho- wań, potrzeb, wartości między grupami wchodzącymi w skład społeczeństwa. Style życia według tej autorki są właściwością grup i mogą być świadomie lub nie- świadomie przyswajane przez jednostki. Jednostka jest swoistym nosicielem okre- ślonego stylu życia, charakterystycznego dla danej zbiorowości. Również Marian Golka (2007, s. 191–196) przyjmuje, że styl życia obejmuje ce- chy i zachowania jednostek lub grup. Owe zachowania są specyficznym wyborem wynikającym z motywów osobistych i społecznych. Styl życia, choć podlega włas- nemu wyborowi, mieści się w ramach zachowań aprobowanych przez daną spo- łeczność. Na skutek występowania konformizmu grupowego jest on przyjmowany przez kolejne grupy społeczne. W ten sposób powstaje grupowy styl życia, upo- dabniający ludzi do siebie (Gajewski, 1994, s. 127). Niektórzy badacze uwypuklają indywidualistyczny aspekt stylu życia. Przedsta- wicielem tego nurtu jest Giddens, który pojmuje styl życia jako: […] mniej lub bardziej zintegrowany zespół praktyk, podejmowanych przez jednostkę nie tylko dlatego, że są użyteczne, ale także dlatego, że nadają materialny kształt po- szczególnym narracjom tożsamościowym (Giddens, 2012, s. 115). Rolę jednostki w kształtowaniu stylu życia podkreśla Barbara Woynarowska, uznając, iż na styl życia składają się standardowe reakcje i wzory zachowań (czyn- ności, działania, praktyki) ukształtowane w procesie socjalizacji (interakcji z ro- dzicami, rówieśnikami, pod wpływem doświadczeń w szkole, mediów) (Boche- nek, Grabowiec, 2013, s. 203). Zdaniem Teresy Wilk określony styl życia wyraża się w sferach: światopoglądu, dążeń życiowych, potrzeb i aspiracji jednostki, ob- serwowalnych zachowań i czynności oraz przedmiotów, które człowiek wybiera, Styl życia – interpretacje znaczeniowe 15 tworzy bądź przyjmuje, traktując je jako swoje najbliższe środowisko życiowe (Bo- chenek, Grabowiec, 2013, s. 203). Kolejny przedstawiciel polskiej myśli socjologicznej, Grzegorz Kaczmarek, sty- lem życia nazywa: […] zachowania względnie niezależne, w mniejszym lub większym stopniu wewnętrznie mo- tywowane, stanowiące wynik pewnego wyboru z szerszego repertuaru zachowań możliwych w danej sytuacji. Styl życia jest przejawem aktywności i względnej niezależności jednostki, jej czynnej roli w kształtowaniu swojego życia i jego obrazu (Kaczmarek, 1986, s. 92). Zdaniem Małgorzaty Jacyno termin styl życia: […] odnosi się do wielu różnych sposobów funkcjonowania na co dzień, a ich zróżni- cowanie stanowi konfigurację wyborów związanych z systemem wartości, relacjami i codziennymi praktykami (Jacyno, 2012, s. 274). Austriacki psycholog i psychiatra, twórca psychologii indywidualnej – Alfred Adler – odniósł pojęcie styl życia do całości życia i stwierdził, że kształtuje się on w dzieciństwie: […] całość życia, nazwana przeze mnie konkretnie stylem życiowym, zostaje przez dziecko zbudowana w okresie, kiedy ono nie posiada jeszcze ani dostatecznego języka, ani dostatecznych pojęć (Adler, 1933, s. 8). Autor ten uważa, że styl życiowy każdego człowieka odzwierciedla się mniej lub bardziej wyraźnie w nastawieniu do trzech kwestii: życia społecznego, pracy i miłości (Adler, 1933, s. 30): […] mniej wyraźniej w nastawieniu do kwestii pozostającej chwilowo na dalszym pla- nie lub ofiarowującej korzystniejsze warunki, wyraźniej, o ile bada się jednostkę surowiej co do jej zdolności. Problemy jak sztuka i religia, przewyższające przeciętne rozwiązanie zagadnień, mają udział w tych wszystkich trzech kwestiach (Adler, 1933, s. 31). Według Adlera: […] nie są to kwestie przypadkowe, lecz nieustannie stojące przed nami, które napie- rając i żądając, nie pozwalają na ucieczkę […] Wobec tego, że są one ściśle z sobą złą- czone […] trafne rozwiązanie tych trzech zagadnień wymaga należytej miary poczucia wspólnoty (Adler, 1933, s. 30) 16 Styl życia – określonego stylu życia. Styl życia jako kategorię zindywidualizowaną traktuje również Światowa Orga- nizacja Zdrowia, przyjmując, że jest on: […] specyficznym dla danej jednostki sposobem bycia, którego fundament stanowią określone wzory zachowań, wynikające z wzajemnego oddziaływania cech osobowych, społecznych uwarunkowań oraz społeczno-ekonomicznych i środowiskowych warun- ków życia jednostki (Health Promotion Glossar, 1998, s. 16). Styl życia w ujęciu ekonomicznym odnoszony bywa do konsumpcji. Na przy- kład Gerrit Antonides, W. Fred van Raaij definiują go jako zbiór wartości, zainte- resowań, poglądów i zachowań konsumenta, które wpływają na jego zachowanie konsumpcyjne (Pizło, Mazurkiewicz-Pizło, 2017, s. 106). Zdaniem Jana Szczepań- skiego każdy styl życia ma specyficzny: […] zestaw zasad i kryteriów wartości, według których oceniane są zjawiska i procesy życiowe, przedmioty i ludzie, kształtowane aspiracje i dążenia, ustalane cele życiowe, a zatem i także zachowanie konsumpcyjne (Pizło, Mazurkiewicz-Pizło, 2017, s. 10). Na styl życia składa się zarówno to, co konsumenci czują, jak i to, co w rzeczywi- stości robią, a nie jedynie to, co chcieliby robić. Pojęcie to odnosi się do zachowań konsumpcyjnych zarówno jednostki, jak i gospodarstwa domowego, wyrażających się określonymi potrzebami poznawczymi, otwartością społeczną i reprezentowa- nymi poglądami, przyjętymi postawami społecznymi (lub ich brakiem). Może być sumą różnych, spójnych (wypracowanych świadomie) lub też chaotycznie powią- zanych dążeń i wartości. Ten zespół cech może być przyjęty również nieświado- mie, wskutek nacisku środowiska bądź przez częściowe naśladownictwo (Pizło, Mazurkiewicz-Pizło, 2017, s. 106). Podsumowując, można stwierdzić, że pojmowanie stylu życia ewoluuje. Termin ten odnoszony jest do jednostek, grup i całych społeczeństw, czyli do czterech róż- nych poziomów: globalnego, strukturalnego (krajowego), pozycyjnego (subkultu- rowego) oraz indywidualnego (Jensen, 2007, s. 63–73). Przedstawiciele różnych nauk interesują się rozmaitymi aspektami związanymi z tą kategorią. Jak wynika z analizy literatury, styl życia pełni wiele funkcji: jest oznaką i świadectwem przynależności do danej grupy czy kategorii społecznej, daje poczucie więzi z innymi; jest wyznacznikiem i swoistym narzędziem społecz- nej identyfikacji; strukturyzuje i legalizuje poszczególne zachowania; umożliwia jednostce realizację odczuwalnych potrzeb i aspiracji w sposób subiektywnie ra- cjonalny i akceptowany społecznie w danej kulturze; jest czynnikiem motywacji Elementy stylu życia 17 zachowań, głównie dlatego, że jest związany z określonym systemem wartości, dą- żeń i preferencji (za: Bochenek, Grabowiec, 2013, s. 202–203). Styl życia stanowi swoistą kontynuację tradycji, pielęgnowanych wartości duchowych i materialnych poprzednich pokoleń […], jest wyrazem dopasowania sposobu funkcjo- nowania grup i jednostek do zmiennych warunków społecznych i gospodarczych […] pozwala wnioskować o kierunkach zmian w sferze konsumpcji. Jest jedną z ważniejszych kategorii społecznych, dzięki której można określić zmiany zachodzące w różnych sfe- rach życia społecznego (Pizło, Mazurkiewicz-Pizło, 2017, s. 104–105). Styl życia ma wiele wymiarów (Antonides, Van Raaij, 2003, s. 85). Pierwszy po- ziom stanowią wartości i normy, które kształtują zainteresowania jednostki oraz jej poglądy i przekonania – poziom drugi. Te ostatnie wpływają bezpośrednio na dzia- łania człowieka, reprezentujące poziom trzeci. Można zatem stwierdzić, że na styl życia składają się elementy, które można zaobserwować (zachowania) oraz te nieob- serwowalne (wartości – wyrażane za pomocą zachowań) (Sobotko, 2017, s. 73–74). Definicja stylu życia wykorzystana na potrzeby badań własnych została przed- stawiona w podrozdziale 2.1. 1.2. Elementy stylu życia Styl życia „stanowi oryginalną całość ukształtowaną na podstawie wewnętrznych motywów jednostek, która skonstruowana jest z wielu różnorodnych elementów” (Peret-Drążewska, 2016, s. 194). Siciński i jego współpracownicy wskazali następujące sfery aktywności konsty- tuujące styl życia: budżet czasu, praca (jej charakter, etos, rola w życiu), poziom i charakter konsumpcji, higiena i stosunek do zdrowia, sposób ubierania się, urzą- dzenie mieszkania, potrzeby intelektualne i estetyczne, uczestnictwo w kulturze i oświacie, zachowania rekreacyjne, udział w życiu społeczno-politycznym, stosu- nek do religii, współżycie między ludźmi (kontakty osobiste, towarzyskie, przyja- cielskie, rodzinne, sytuacyjne, konfliktowe), a także odnoszące się do nich systemy wartości (Siciński, 1977, s. 288; 1978, s. 15–16). Zdaniem Kazimierza Obuchowskiego (1982, s. 158, w: Kowalewski, 2018, s. 95) styl życia może być wyrażany przez pewne formy zewnętrzne i wewnętrzne. Do ze- wnętrznych można zaliczyć między innymi styl ubierania się i sposób spędzania wolnego czasu. Natomiast wśród wewnętrznych są: formy wypowiadania się, wer- balizowane także poprzez ukryte tendencje do przeżywania emocji, podejmowania decyzji, sposoby myślenia. 18 Styl życia Golka (2007, s. 191–196, za: Kowalewski, 2018, s. 93–94) istotne znaczenie przy- pisuje poziomowi i charakterowi konsumpcji, wyglądowi zewnętrznemu jednostki (ubiór, fryzura, kondycja), urządzeniu mieszkania, sposobom aranżacji otoczenia, sposobom spędzania czasu wolnego, w tym uczestnictwa w kulturze, realizowanym wzorom życia rodzinnego, życiu towarzyskiemu, zachowaniom prozdrowot- nym i związanym z dbałością o siebie, deklarowanym publicznie wartościom. Jak twierdzi Giddens (2012, s. 115), style życia – jako zrutynizowane praktyki – odpowiadają nawykom żywieniowym, sposobom ubierania się, zachowania i zwy- czajom spotykania się w ulubionych miejscach. Według niego owe rutynowe działa- nia podlegają refleksji i mogą ulegać zmianom, na które składają się drobne decyzje – w co się ubrać, co zjeść, jak zachować się w pracy, z kim spotkać się wieczorem. Z kolei Mikael Jensen (2007, s. 63–64) zwraca uwagę, że osoba może wyrażać siebie przez wiele stylów życia, na które składają się następujące praktyki: jak jeść i co jeść (i pić), jak się poruszać (samochodem, autobusem, rowerem, pieszo itp.), gdzie podróżować, w co się ubrać, gdzie mieszkać (w mieście, na wsi), jak urządzić mieszkanie, co oglądać i czytać, gdzie pracować, jaki sposób edukacji wybrać, jaki rodzaj zaangażowania politycznego lub religijnego wybrać, jak i gdzie spędzać czas wolny, czy używać narkotyków, alkoholu, papierosów, jak się komunikować. Patrick Vyncke (2002, s. 448) wyjaśnia, że na styl życia, czyli sposób, w jaki ludzie prowadzą swoje życie, składają się ich działania, zainteresowania i opinie. Działania obejmują pracę, hobby, imprezy towarzyskie, wakacje, rozrywkę, rela- cje społeczne, zakupy, sport itp. Zainteresowania związane są z niektórymi przed- miotami, wydarzeniami lub tematami (np. rodziną, domem, pracą, społecznością, rekreacją, modą, jedzeniem, mediami, osiągnięciami itp.). Z kolei opinie są prze- konaniami opisowymi (o sobie, kwestiach społecznych, polityce, biznesie, ekono- mii, edukacji, produktach, przyszłości, kulturze itp.). Wielość praktyk wymienianych przez cytowanych autorów potwierdza złożo- ność i niejednorodność kategorii „styl życia”. O jej zróżnicowaniu świadczą też rozmaite typologie stylów życia opisywane w literaturze przedmiotu. 1.3. Rodzaje i zmiana stylów życia Adler zwrócił uwagę na dwa podstawowe rodzaje stylów życia: twórczy i nietwór- czy (Uchnast, 2016, s. 113). Pierwszy z nich charakteryzuje wysoki poziom osobi- stego zaangażowania w realizację podstawowych zadań życiowych poprzez twór- czą współpracę z innymi. Natomiast drugi odznacza się tendencją do ignorowania wyzwań do realizacji aktualnych zadań życiowych w aspekcie poczucia wspólno- ty z innymi oraz do zachowań obronnych i zabezpieczających stan posiadania.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Elementy stylu życia jako determinanty pracy w zespole
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: