Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00367 010932 7464392 na godz. na dobę w sumie
Emerytury i renty 2016. Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy - ebook/pdf
Emerytury i renty 2016. Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 172
Wydawca: Wiedza i Praktyka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-269-4430-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autorzy publikacji w 5 rozdziałach przekazują wartościowe rady, poparte licznymi przykładami, co do zasad działania i postępowania przy sporządzaniu dokumentacji emerytalno-rentowej oraz odpowiadają na wątpliwości i rozterki pracodawców w związku z ubieganiem się pracowników o emerytury i renty.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

EMERYTURY I RENTY 2016 Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy Przepisy określające zasady postępowania w sprawie świadczeń emerytalno-rentowych są tak skonstruowane, aby osoba zainteresowana nie była pozostawiona bez pomocy w staraniach o uzyskanie emerytury czy renty, o którą się ubiega. Decyzje w sprawach emerytalno-rentowych wydają i świadczenia wypłacają organy rentowe właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Postępowanie w sprawie uzyskania prawa do emerytury lub renty prowadzone jest na podstawie wniosku osoby zainteresowanej albo jej pełnomocnika. Niniejsza książka została opracowana przez kilku autorów i skierowana jest do pracodawców oraz służb kadrowo-płacowych w fi rmie. Stanowi kompendium wiedzy, przewodnik, który wskazuje aktualne przepisy dotyczące warunków, jakie powinni spełniać ubezpieczeni ubiegający się o świadczenia emerytalno-rentowe. Autorzy publikacji w 5 rozdziałach przekazują wartościowe rady, poparte licznymi przykładami, co do zasad działania i postępowania przy sporządzaniu dokumentacji emerytalno- -rentowej, prezentują wątpliwości i rozterki pracodawców w związku z ubieganiem się pracowników o emerytury i renty. Autorzy odpowiadają na łamach książki m.in. na następujące pytania: • Jakie są sposoby ustalania prawa i wysokości emerytury z systemu powszechnego? • Jaka jest rola pracodawcy przy ubieganiu się pracownika o emeryturę lub rentę? • Z czego składa się komplet dokumentów dotyczących przyznania emerytury lub renty i jak te dokumenty poprawnie wypełnić? • Kto ma prawo do emerytury pomostowej? E M E R Y T U R Y I R E N T Y 2 0 1 6 . i Z m a n y , d o k u m e n t a c j a , o b o w ą z k i i Patronat medialny Zeszyty Ubezpieczeń Społecznych p r a c o d a w c y e-book Książka dostępna jako e-book na: 978-83-269-4430-7 3 7 B O U Cena brutto 68,25 zł VADEMECUM PŁATNIKA Emerytury i renty 2016 Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy Vademecum płatnika Publikacja „Emerytury i renty 2016. Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy” to starannie wybrane przykłady i zebrane informacje, wskazówki, interpretacje urzędowe. Wszystko w jednym miejscu, łatwo dostępne, obejmujące tematykę przysługiwania prawa, dokumentacji, obowiązków pracodawców i ubezpieczonych, wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych osobom uprawnionym. Praca zbiorowa pod redakcją Leszka Skupskiego Kierownik grupy wydawniczej Agnieszka Konopacka-Kuramochi Wydawca: Agnieszka Gorczyca Korekta: Zespół Koordynator produkcji: Magdalena Huta Projekt okładki: Magdalena Huta Druk: Miller Druk Nakład: 500 egz. Skład i łamanie: „Triograf” Dariusz Kołacz ISBN: 978-83-269-4430-7 Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Warszawa 2015 Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł Publikacja „Emerytury i renty 2016. Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków. 2 Spis treści Rozdział 1. Emerytury i renty z systemu powszechnego ............... 9 System emerytalny w Polsce a przynależność do Unii ................................... 10 Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach ......................... 12 Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym .......................................................................................... 13 Wcześniejsza emerytura pracownicza dla urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. ............................................. 13 Emerytura dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ...................................................................................................................... 16 Emerytura dla niektórych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. ................................................................................................................................ 17 ▶ Emerytura ustalana na zasadach określonych w art. 46 ustawy emerytalnej ............................................... 17 Emerytura określona w art. 29 ustawy emerytalnej – wcześniejsza emerytura pracownicza wyłącznie dla kobiet ....................................................................................................................................... 18 Emerytura określona w art. 32 ustawy emerytalnej – dla ubezpieczonych będących pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze .................................................. 19 Emerytura z tytułu działalności twórczej lub artystycznej – art. 33 ustawy emerytalnej .............................. 20 Emerytura z tytułu wykonywania pracy górniczej dla ubezpieczonych, którzy nie spełnili warunków do emerytury górniczej – art. 39 ustawy emerytalnej ................................................................................... 20 Emerytura bez względu na wiek dla nauczycieli urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. ........ 20 Emerytura kolejowa – art. 40 ustawy emerytalnej ........................................................................................ 21 Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i niektórych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. .................................................................................. 22 Okresy uwzględniane przy ustalaniu stażu emerytalnego ............................................................................. 23 ▶ Okresy składkowe .................................................................................................................................. 23 ▶ Okresy nieskładkowe ............................................................................................................................. 24 ▶ Okresy uzupełniające .............................................................................................................................. 24 ▶ Okresy pobierania renty .......................................................................................................................... 25 Wypłata emerytury ...................................................................................................................... 25 Zawieszenie emerytury osobie kontynuującej zatrudnienie ........................................................................... 26 Waloryzacja świadczeń ................................................................................................................................... 27 3 Spis treści Nowa emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ............................. 28 Prawo do nowej emerytury ............................................................................................................................ 28 Emerytura w obniżonym wieku ...................................................................................................................... 30 Wysokość nowej emerytury ........................................................................................................................... 32 ▶ Wysokość emerytury dla niektórych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. .............................. 35 ▶ Podwyższenie emerytury do kwoty najniższego świadczenia .............................................................................. 36 ▶ Ponowne ustalenie wysokości emerytury ............................................................................................................. 39 ▶ Emerytura przyznawana z urzędu ......................................................................................................................... 40 Termin wypłaty nowej emerytury .................................................................................................................. 41 Okresowa emerytura kapitałowa ze środków zgromadzonych w OFE .............................................................................................................. 41 Uprawnieni do okresowej emerytury kapitałowej .......................................................................................... 42 Wysokość okresowej emerytury kapitałowej ................................................................................................. 44 Tryb postępowania o przyznanie okresowej emerytury kapitałowej .............................................................. 45 Wypłata okresowej emerytury kapitałowej ................................................................................................... 46 Ponowne ustalenie wysokości okresowej emerytury kapitałowej .................................................................. 49 Emerytury – szczegółowe zasady dokumentowania okresów składkowych ............................................................................................................... 50 Środki dowodowe potwierdzające okresy składkowe ..................................................................................... 50 ▶ Zaświadczenie – podstawowym środkiem dowodowym potwierdzającym okres zatrudnienia ..................... 50 ▶ Zeznania świadków ............................................................................................................................... 53 ▶ Orzeczenia sądów .................................................................................................................................. 55 ▶ Konto ubezpieczonego ........................................................................................................................... 55 ▶ Okresy zatrudnienia/ubezpieczenia przebyte za granicą ............................................................................ 56 ▶ Okresy zatrudnienia/ubezpieczenia przebyte na terenie byłego NRD ........................................................... 57 ▶ Udokumentowanie innych okresów składkowych ..................................................................................... 58 Środki dowodowe potwierdzające pozapracownicze okresy składkowe ......................................................... 60 ▶ Potwierdzenie wykonywania pracy nakładczej ......................................................................................... 61 ▶ Okres pracy zleceniobiorcy i osoby współpracującej z osobami wykonującymi czynności na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia .............................................................................. 61 ▶ Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby wykonujące pracę na podstawie umów zlecenia, zawartych do 13 stycznia 2000 r. .................................................................................... 62 ▶ Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby wykonujące pracę na podstawie umów zlecenia zawartych po 13 stycznia 2000 r. ..................................................................................... 63 4 Spis treści ▶ Wykonywanie pracy w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracy w zespołowym gospodarstwie rolnym SKR ......................................................................................... 64 ▶ Działalność pozarolnicza, w tym działalność twórcza i artystyczna ............................................................. 65 ▶ Dokumentacja okresów pracy w szczególnych warunkach i w/o szczególnym charakterze ............................ 66 ▶ Okresy niezaliczane do pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ............................ 68 Proces podwyższania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn ........................................................................................................................................... 68 ▶ Wiek emerytalny dla kobiet ..................................................................................................................... 69 ▶ Wiek emerytalny dla mężczyzn ............................................................................................................... 72 Emerytury częściowe .................................................................................................................. 73 Sposób ustalania stażu ................................................................................................................................... 74 Sposób obliczenia emerytury częściowej ........................................................................................................ 75 Jak przejść z częściowej emerytury na powszechną? ...................................................................................... 76 Najnowsze zmiany w emeryturach ................................................................................. 77 Okresowa emerytura kapitałowa .................................................................................................................... 77 Emerytura ustalana w powszechnym wieku emerytalnym przewidzianym dla mężczyzn, dla członków OFE ............................................................................................................................................ 78 Zmiany obowiązujące od 1 maja 2015 r. .......................................................................................................... 80 Renty z systemu powszechnego ....................................................................................... 81 Renta z tytułu niezdolności do pracy .............................................................................................................. 81 ▶ Kiedy przysługuje prawo do renty? .......................................................................................................... 81 ▶ Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy ........................................................................................ 82 ▶ Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy ........................................................................................ 83 ▶ Wymagane dokumenty .......................................................................................................................... 83 ▶ Renta dla osoby niezdolnej do pracy ........................................................................................................ 84 ▶ Orzeczenie o niezdolności do pracy ......................................................................................................... 85 ▶ Warunki wymagane do renty z tytułu niezdolności do pracy ..................................................................... 85 ▶ Staż pracy ............................................................................................................................................. 87 ▶ Dokumenty ........................................................................................................................................... 87 Renta rodzinna – komu i na jakich zasadach przysługuje ............................................................................... 88 ▶ Krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej ............................................................................................. 89 ▶ Kiedy dzieci mają prawo do renty rodzinnej? ............................................................................................ 89 ▶ Czy wolny słuchacz ma prawo do renty rodzinnej? ................................................................................... 91 5 Spis treści ▶ Czy dziecko studiujące ma prawo do renty rodzinnej, w sytuacji gdy podjęło pracę w pełnym wymiarze .............................................................................................................................. 91 ▶ Czy osoba 25-letnia na przedostatnim roku studiów będzie mogła w dalszym ciągu pobierać rentę rodzinną, aż do ukończenia nauki? .......................................................................................................... 92 ▶ Kiedy wdowa i wdowiec mają prawo do renty rodzinnej? .......................................................................... 94 ▶ Okresowa renta rodzinna dla wdowy ....................................................................................................... 95 ▶ Kiedy rodzice mają prawo do renty rodzinnej? .......................................................................................... 96 Wysokość renty rodzinnej ............................................................................................................................... 97 Zasady wypłaty renty rodzinnej ..................................................................................................................... 98 Zmniejszanie i zawieszanie renty rodzinnej .................................................................................................... 99 Wstrzymanie wypłaty renty rodzinnej ........................................................................................................... 100 Renta rodzinna z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ........................................................... 100 Postępowanie o przyznanie renty rodzinnej ................................................................................................... 101 ▶ Wniosek o rentę rodzinną ....................................................................................................................... 102 ▶ Wniosek składany za pośrednictwem płatnika .......................................................................................... 102 ▶ Dodatkowe dokumenty wymagane przy staraniu się o rentę rodzinną ........................................................ 103 Rozdział 2. Emerytury pomostowe ..................................................................... 106 Emerytury pomostowe – kto ma do nich prawo .................................................. 106 Co nazywamy pracą w szczególnych warunkach? .......................................................................................... 106 Co nazywamy pracą o szczególnym charakterze? ........................................................................................... 107 Warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej ....................................................................................... 107 ▶ 15-letni okres pracy o szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze .......................................... 108 ▶ Praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. i po 31 grudnia 2008 r. ........................................................................................................................... 111 ▶ Staż ogólny ........................................................................................................................................... 112 ▶ Rozwiązanie stosunku pracy ................................................................................................................... 113 Emerytura pomostowa w niższym wieku i niższym stażu „szczególnym” ...................................................... 114 Powstanie i ustanie prawa do emerytury pomostowej .................................................................................. 117 Wysokość emerytury pomostowej ................................................................................................................. 117 Możliwość zarobkowania ................................................................................................................................ 119 Postępowanie w sprawach o emeryturę pomostową ..................................................................................... 120 6 Spis treści ▶ Jak bezbłędnie wypełnić i wysłać druk ZUS ZSWA? ................................................................................... 122 ▶ W jakim terminie należy przesłać ZUS ZSWA do ZUS? ............................................................................... 123 ▶ W jakim terminie należy dokonać korekty ZUS ZSWA? .............................................................................. 123 Rekompensata zamiast emerytury pomostowej ............................................................................................ 124 Rozdział 3. Pracownik stara się o świadczenia emerytalno-rentowe ........................................................................................................... 125 Obowiązki pracodawcy i pracownika (ubezpieczonego) ............................. 125 Przejście na emeryturę zawsze z inicjatywy pracownika ................................................................................ 125 Kiedy pracodawca nie ma obowiązku sporządzenia wniosku emerytalnego? ................................................ 126 Kiedy pracodawca ma obowiązek sporządzenia wniosku emerytalnego? ...................................................... 127 Komplet dokumentów do przyznania emerytury składanych w ZUS .............................................................. 128 Rozdział 4. Rozliczanie zarobkujących emerytów i rencistów ....................................................................................................... 132 Świadczenia podlegające zasadom zawieszalności ......................................... 132 Kogo zawieszalność nie dotyczy? .................................................................................................................... 133 Częściowa zawieszalność świadczeń .............................................................................................................. 133 Jaka działalność wpływa na zawieszanie świadczeń? .................................................................................... 134 Przychód wpływający na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń ............................................................... 135 Osoby prowadzące działalność pozarolniczą .................................................................................................. 136 Zawieszanie prawa do świadczeń lub zmniejszanie ich wysokości w ciągu roku ................................................................................................................................................... 138 Zawieszanie świadczeń pozostających w zbiegu z innym świadczeniem ....................................................... 138 Zasady zawieszania i zmniejszania wysokości renty rodzinnej, do której uprawnionych jest kilka osób ................................................................................................................................................. 139 Obowiązki emerytów i rencistów oraz płatników składek ......................... 140 Rozliczanie emerytur i rent ............................................................................................................................. 141 ▶ Zasada rocznego rozliczenia świadczeń ................................................................................................... 142 ▶ Zasada miesięcznego rozliczania świadczeń ............................................................................................. 143 ▶ Zawieszenie renty socjalnej ..................................................................................................................... 144 7 Spis treści Rozdział 5. Emerytury i renty – w pytaniach i odpowiedziach ............................................................................... 146 Emerytury i renty z systemu powszechnego – jakie wątpliwości mieli płatnicy? .................................................................................. 146 Zwolnienie lekarskie pracownika rencisty po ustaniu zatrudnienia ................................................................ 146 Jakimi kryteriami należy się kierować przy wyborze wynagrodzenia zastępczego? ....................................... 148 Działalność gospodarcza a prace wykonywane w warunkach szczególnych – co z uprawnieniami do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym .......................................................................................... 148 Jak bezbłędnie wykazać premię bilansową w ZUS Rp-7? ................................................................................ 150 Zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawione przez firmę zewnętrzną .................................. 151 Okresy rolne a staż emerytalny ...................................................................................................................... 152 Składniki wynagrodzenia uwzględniane w podstawie wymiaru .................................................................... 153 Dokumentacja zastępcza ................................................................................................................................ 154 Podstawa wymiaru kapitału początkowego ................................................................................................... 155 Firma albo emerytura ..................................................................................................................................... 156 Obowiązek udokumentowania zarobków zastępczych pracownika ............................................................... 157 Następca odmówił wydania szczegółowego świadectwa pracy przy staraniu się o emeryturę ...................... 158 Emerytury pomostowe – jakie wątpliwości mieli płatnicy ......................... 160 Emerytura pomostowa a prawo do renty ....................................................................................................... 160 Wpływ dodatkowych zarobków na wysokość przyznanego już świadczenia ................................................. 161 Brak ochrony przed zwolnieniem ................................................................................................................... 161 Czy wniosek o emeryturę pomostową może być złożony później? ................................................................. 162 Praca wykonywana przez część miesiąca ....................................................................................................... 163 Ewidencja pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ........ 164 Czasami niższy wiek lub staż .......................................................................................................................... 164 Czy kierowca gimbusa otrzyma „pomostówkę”? ............................................................................................ 167 Wykonywanie pracy niewymienionej w załącznikach do ustawy ................................................................... 167 Nie wszystkie okresy wydłużą staż pracy ....................................................................................................... 168 Czy uwzględnić pracę w gospodarstwie rolnym? ........................................................................................... 169 Praca dozwolona, ale pod pewnymi warunkami ............................................................................................ 169 Spis aktów prawnych .......................................................................................................... 172 8 Rozdział 1 Emerytury i renty z systemu powszechnego Celem niniejszej publikacji jest przybliżenie zasad funkcjonowania w obecnym cza- sie jednocześnie starego i nowego systemu emerytalnego. Należy przypomnieć, iż w wyniku przyjętych przez parlament w latach 1997–1998 rozwiązań wykreowany został w Polsce trójczłonowy system emerytalny, obejmujący: ▶ I filar – w ramach którego działają zreformowane ubezpieczenia społeczne fi- nansowane metodą tradycyjną, repartycyjną, administrowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz mające charakter powszechny i obowiązkowy, ▶ II filar – w ramach którego działają otwarte fundusze emerytalne, pomnażając składki wpłacane przez członków. Wypłatą świadczeń z II filaru zajmie się ZUS, ▶ III filar – w ramach którego działają pracownicze programy emerytalne, or- ganizowane na zasadzie dobrowolności przez pracodawców dla pracowników, realizowane bądź w formach ubezpieczeniowych, bądź za pośrednictwem fun- duszy inwestycyjnych o charakterze otwartym lub pracowniczych funduszy emerytalnych. 9 Rozdział 1. Emerytury i renty z systemu powszechnego Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.), zwana dalej ustawą emerytalną, ma charakter scaleniowy. Oznacza to, że z dniem 1 stycznia 1999 r. przestały funkcjonować odrębne systemy zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpie- czenia społecznego dla poszczególnych grup zawodowych. Tworząc jednolity system emerytalny, wymieniona ustawa zachowała jednak pewne odrębności w zakresie warunków nabywania prawa do emerytury – zarówno dla poszczególnych grup zawodowych, jak i ze względu na wiek osoby ubezpieczonej 1 stycznia 1999 r. To, jakie należy stosować zasady ustalania prawa do emerytury (oraz jej wysokości), uzależnione jest od daty urodzenia osoby zainteresowanej, a dokładniej od tego, czy osoba ta urodziła się przed 1 stycznia 1949 r., czy po tej dacie. Ustawa wprowadziła podział na dwie podstawowe grupy wiekowe. Pierwsza z nich obejmuje osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. Osoby te nabywają prawo do eme- rytury na zasadach analogicznych do obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy emerytalnej i często określane są mianem osób nieobjętych reformą. Druga grupa to osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. Osobom urodzonym po tym dniu przysługują tzw. nowe emerytury. Z tej grupy wyodrębnione są jednak osoby urodzone między 1 stycznia 1949 r. a 31 grudnia 1968 r., w odniesieniu do których ustawodawca zachował możliwość uzyskania uprawnień emerytalnych w wieku niższym niż powszechnie uważany za emerytalny. Otóż osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., lecz przed 31 stycznia 1969 r., które nie przystąpiły do otwartych funduszy emerytalnych lub złożyły wnioski o przekazanie zgromadzonych środków w funduszu na rzecz budżetu państwa i do 31 grudnia 2008 r. spełniły warunki do emerytury według zasad obowiązujących przed wejściem w życie ustawy emerytalnej, prawo do emerytury będą miały ustalone na podobnych zasadach jak osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. System emerytalny w Polsce a przynależność do Unii Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej zostało przyjęte zobowiązanie respektowania uregulowań koordynujących systemy ubezpieczeniowe funkcjonujące w poszczególnych państwach członkowskich. 10 System emerytalny w Polsce a przynależność do Unii Przepisy unijne pozostawiają jednak poszczególnym państwom członkowskim całkowitą swobodę w zakresie kształtowania m.in. uprawnień emerytalnych (wiek emerytalny, wymagany staż pracy czy też odmienne uregulowania dla różnych grup zawodowych). Obowiązek stosowania przepisów unijnych oznacza, że obywatele jednego państwa członkowskiego, przebywając w innym państwie członkowskim, są traktowani tak samo jak obywatele tego państwa. Na równi z własnymi obywatelami są także traktowane osoby, które są bezpaństwowcami albo uchodźcami zamieszkałymi na terytorium jednego z państw Wspólnoty. A zatem koordynacja unijna – nie naru- szając ustawodawstwa stosownego przez każde z państw członkowskich – pozwala na stosowanie jednolitych procedur dla zachowania nabytych uprawnień w sferze zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do przemieszczających się pracowni- ków. Przepisy unijne mają zastosowanie wyłącznie do osób przemieszczających się w ramach Wspólnoty. Natomiast w odniesieniu do tych ubezpieczonych, którzy cały okres aktywności zawodowej spędzili lub spędzą na obszarze Polski, stosowane są oczywiście tylko przepisy krajowe. Przystąpienie do Unii oznacza także respektowanie podstawowych zasad prawnych obowiązujących wszystkie państwa członkowskie. Pierwszą fundamentalną zasadą jest zasada równego traktowania. Respektowanie tej zasady nakłada na państwa członkowskie obowiązek jednakowego traktowa- nia obywateli państw członkowskich zamieszkujących na terenie innego państwa Wspólnoty – mają takie same obowiązki i korzystają z takich samych praw jak obywatele tego państwa. Zabroniona jest więc jakakolwiek forma dyskryminacji ze względu na obywatelstwo. Zasada równego traktowania oznacza również zakaz dyskryminacji ze względu na płeć. Kolejną zasadą obowiązującą wszystkie państwa członkowskie jest zasada stoso- wania ustawodawstwa jednego państwa. Dotyczy ona pracownika (w szerokim, unijnym znaczeniu – a więc praktycznie każdej osoby ubezpieczonej) i w praktyce sprowadza się do tego, że – poza kilkoma wyjątkami – miejsce pracy decyduje o ubezpieczeniu społecznym, któremu podlega zatrudniona osoba. Jeśli więc pra- cownik mieszka na terenie innego państwa członkowskiego, niż pracuje, podlega wyłącznie jednemu ustawodawstwu – ustawodawstwu państwa, w którym wyko- nywana jest praca. 11 Rozdział 1. Emerytury i renty z systemu powszechnego Z punktu widzenia ustalania prawa do emerytury zasadą o fundamentalnym znaczeniu jest zasada sumowania okresów ubezpieczenia. Oznacza ona przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych możliwość zsumowania wszystkich okresów ubezpieczenia przebytych w państwach Wspólnoty. Dwie ostatnie zasady, które Polska zobowiązała się respektować, to zasada zacho- wania praw nabytych i zasada eksportu świadczeń. Przepisy unijne stanowią, że emerytury nabyte zgodnie z ustawodawstwem jednego z państw członkow- skich nie mogą ulec zmniejszeniu, zmianie, cofnięciu ani też nie mogą zostać odebrane z tego powodu, że świadczeniobiorca zamieszkuje na terenie innego państwa członkowskiego niż to, gdzie znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń. Z zasadą zachowania praw nabytych koreluje zasada eks- portu świadczeń, gwarantująca wypłatę emerytury także wówczas, gdy osoba uprawniona do tego świadczenia nie mieszka na terytorium państwa, w którym prawo to uzyskała. Omawiając nowy system emerytalny obowiązujący w Polsce od 1 stycznia 1999 r., nie sposób nie omówić również emerytur przyznawanych ze starego systemu, do których co prawda wszystkie warunki musiały być spełnione do końca 2008 roku, ale z wnioskiem o ich przyznanie można wystąpić obecnie, a tym samym nabyć do nich prawo na bieżąco. Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach to świadczenie przyznawane ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. oraz niektórym ubezpieczonym z tzw. średniej grupy wiekowej, a więc ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Określenie tej emerytury jako „ustalanej na dotychczasowych zasadach” odnosi się zarówno do warunków, jakie muszą spełnić osoby ubiegające się o to świadczenie (w większości przypadków osiągnięcie wymaganego wieku i udowodnienie okre- ślonego stażu emerytalnego), jak i do sposobu ustalania jego wysokości. Warunki nabywania prawa do tej emerytury określa ustawa emerytalna. 12 Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym Ubezpieczeni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. mogą przejść na emeryturę, jeżeli spełniają łącznie warunki wskazane w art. 27 ustawy emerytalnej, a więc: ▶ mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet ▶ osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej: i co najmniej 25 lat dla mężczyzn oraz – 65 lat – dla mężczyzn urodzonych do 31 grudnia 1947 r., – 65 lat i 1 miesiąc – dla mężczyzn urodzonych od 1 stycznia 1948 r. do 31 marca 1948 r., – 65 lat i 2 miesiące – dla mężczyzn urodzonych od 1 kwietnia 1948 r. do 30 czerwca 1948 r., – 65 lat i 3 miesiące – dla mężczyzn urodzonych od 1 lipca 1948 r. do 30 września 1948 r., – 65 lat i 4 miesiące – dla mężczyzn urodzonych od 1 października 1948 r. do 31 grudnia 1948 r. Ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie udowodnili stażu pracy wymaganego do przyznania tzw. emerytury powszechnej, tj. co najmniej 20 lat składkowych i nieskładkowych – kobieta, oraz 25 lat – mężczyzna, przysługuje emerytura, jeśli udowodnią staż emerytalny w wymiarze wynoszącym co najmniej 15 lat w przypadku kobiet i 20 lat w przypadku mężczyzn. Emerytura ta przysługuje kobietom, które osiągnęły wiek emerytalny, wynoszący co najmniej 60 lat, oraz mężczyznom z chwilą ukończenia wieku emerytalnego określonego w art. 27 ust. 3 ustawy emerytalnej (art. 28 ustawy). Emerytura ta, ze względu na krótki staż, nie została jednak objęta gwarancją świad- czenia najniższego. Wcześniejsza emerytura pracownicza dla urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. W art. 29 ustawy emerytalnej określone zostały warunki wymagane do przyznania wcześniejszej emerytury pracowniczej. Przepis ten umożliwiał przyznanie eme- rytury ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie ukończyli powszechnego wieku emerytalnego. 13 Rozdział 1. Emerytury i renty z systemu powszechnego Kobiety urodzone przed 1 stycznia 1949 r. 60 lat ukończyły najpóźniej 31 grud- nia 2008 r., a więc – w przypadku zgłoszenia wniosku o emeryturę, począwszy od 1 stycznia 2009 r. – przysługuje im prawo do emerytury powszechnej z ty- tułu ukończenia 60 lat. Ubezpieczeni – mężczyźni – urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., mogli przejść na wcześniejszą emeryturę pracowniczą po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 35 lat albo 25 lat w przypadku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie wymienionego przepisu mogli oni uzyskać do osiągnięcia wieku emerytalnego, określonego dla tej grupy ubezpieczonych, zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy emerytalnej (tj. najpóźniej do 30 kwietnia 2014 r.) Na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy emerytalnej emerytura ta przysługuje ubezpie- czonemu, który: ▶ ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku, był pracownikiem oraz ▶ w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom społecznym pozostawał w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. Pozostawanie „ostatnio” w ubezpieczeniu pracowniczym nie oznacza okresu przypada- jącego bezpośrednio przed spełnieniem warunków do emerytury czy też zgłoszeniem wniosku o to świadczenie. Chodzi tu o ostatni tytuł podlegania ubezpieczeniom spo- łecznym. Przy ustalaniu ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom społecznym (ubezpieczeniu społecznemu) uwzględnia się okres, w jakim zainteresowany ostatnio podlegał tym ubezpieczeniom, a nie okres ostatnich 24 miesięcy przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Uwzględniając 24 miesiące podlegania ubezpieczeniu, należało brać pod uwagę ko- lejne miesiące, a to oznacza, że między tymi miesiącami mogły występować przerwy. Wśród ostatnich 24 miesięcy ubezpieczenia wyłączeniu podlegały: ▶ okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, ▶ okresy dobrowolnego kontynuowania ubezpieczenia, ▶ okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia eme- rytalne i rentowe z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny, 14 Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach ▶ każdy okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż wyko- ▶ okresy ubezpieczenia społecznego rolników. nywanie pracy zarobkowej, Ustając okres pracowniczy, którego przebycie znosi warunek pozostawania ostatnio w ubezpieczeniu pracowniczym, uwzględnianiu podlegają wyłącznie te okresy nie- wykonywania pracy, za które przysługiwały świadczenia z ubezpieczenia społecznego z tytułu choroby i macierzyństwa, tj. zasiłek chorobowy, macierzyński, opiekuńczy lub świadczenia rehabilitacyjne oraz wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, a w przypadku nauczycieli – wynagrodzenie wypłacone w czasie urlopu macierzyńskiego – za okres od 15 listopada 1991 r. do 31 lipca 1992 r. Nie wymagało się spełnienia warunku pozostawania w stosunku pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy w okresie ostatnich 24 miesięcy ubezpieczenia, jeśli w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodawca był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. A zatem osoba, która przechodziła z ren- ty na emeryturę, mogła legitymować się jakimkolwiek okresem ubezpieczenia pracowniczego. Ubezpieczenie to musiało być jednak ostatnim ubezpieczeniem, jakiemu podlegał rencista. Jeżeli w okresie, w którym ubezpieczony był uprawniony do renty z tytułu niezdol- ności do pracy, wykonywał inną działalność niż zatrudnienie w ramach stosunku pracy i z tytułu wykonywania tej działalności podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, wówczas ZUS uznawał, że nie został spełniony warunek pozostawania ostatnio pracownikiem, a tym samym takiemu ubezpieczonemu nie było przyzna- wane prawo do wcześniejszej emerytury. Warunek pozostawania ostatnio w ubezpieczeniu pracowniczym musiał być spełniony przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. A zatem wykonywanie innej działalności po dniu zgło- szenia wniosku i rozwiązaniu stosunku pracy, a przed przyznaniem emerytury nie stanowi przeszkody do uznania, że został spełniony warunek pozostawania ostatnio pracownikiem. Zasada ta dotyczy ubezpieczonych urodzonych zarówno przed 1 stycznia 1949 r., jak i po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Pozostawanie ostatnio w stosunku pracy oraz co najmniej przez pół roku w okresie 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emery- 15 Rozdział 1. Emerytury i renty z systemu powszechnego talnemu i rentowym nie jest wymagane, jeśli wnioskodawca podlegał tym ubez- pieczeniom przez cały okres warunkujący przyznanie emerytury. Emerytura dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze Na podstawie art. 32 ustawy emerytalnej z prawa do uzyskania wcześniejszej emerytu- ry, w wieku niższym niż powszechny, mogli również korzystać ubezpieczeni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., zatrudnieni w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeśli udokumentowali okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Prawo do emerytury w obniżonym wieku ubezpieczeni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. mogli uzyskać do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego określonego zgodnie z art. 27 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej. Prawo do emerytury na podstawie wymienionego przepisu przysługuje ubezpieczonemu, który przez co najmniej 15 lat (w niektórych przypadkach przez co najmniej 10 lub 20 lat) wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wiek emerytalny dla tych pracowników określony został od 45 do 60 lat dla mężczyzn. Prawo do emerytury – w niektórych przypadkach – uzależ- nione zostało od osiągnięcia niższego wieku emerytalnego w czasie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lub w czasie innej pracy, do której wykonywania skierowano pracownika ze względów zdrowotnych. Przy ustalaniu uprawnień do tej emerytury nie wymaga się, aby osoba ubiegająca się o to świadczenie była ostatnio pracownikiem. Istotne jest, aby była pracownikiem w okresie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Natomiast za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się: ▶ pracowników organów kontroli państwowej, ▶ pracowników organów administracji celnej, ▶ pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną, 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Emerytury i renty 2016. Zmiany, dokumentacja, obowiązki pracodawcy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: