Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00560 009532 7510766 na godz. na dobę w sumie
Emocje i polityka. Sceny z życia polskiego parlamentu - ebook/pdf
Emocje i polityka. Sceny z życia polskiego parlamentu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 216
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9906-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Odkrywanie emocjonalnej warstwy debat politycznych i polityki umożliwia kształtowanie racjonalnego ładu politycznego i społecznego, ładu uświadomionego i poddanego refleksji i dyskusji przez obywateli. Większość analizowanych w tej książce wystąpień ma charakter „przedstawień” w sensie dramaturgicznym, gdzie aktor (w tym wypadku polityk) dobiera tak środki wyrazu, by zaprezentować określoną wizję rzeczywistości i/lub swojej tożsamości i/lub tożsamości innego. W filmach, będących zapisem debat sejmowych, często pojawiają się próby ośmieszenia partnera interakcji, doprowadzenia do zawstydzenia go i zdeprymowania emocjonalnego, w konsekwencji mające przekonać publiczność o racjach własnych bądź wyższości moralnej danego polityka i/lub jego partii. Po raz pierwszy w opisach wystąpień polityków i interakcji zachodzących między nimi uwzględniono i połączono wizualne aspekty autoprezentacji z analizą emocji.
Reasumując, poświęcona jest analizie i badaniu emocji w życiu publicznym i polityce. Pokazano w niej, jak zachowania polityków oraz emocjonalne i wizualne czynniki obecne w relacjach medialnych na ich temat wpływają na sposób przedstawiania dyskursu politycznego. Publikacja skierowana jest zarówno do dziennikarzy, jak i do polityków, którym dostarczy wskazówek na temat kształtowania wizerunku i autoprezentacji. Będzie także cennym źródłem wiedzy dla wykładowców i studentów politologii, psychologii i socjologii oraz wszystkich uważnych obserwatorów polskiego życia politycznego.
 
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Krzysztof T. Konecki – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Marek Gorzko REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Danuta Bąk SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/fotokon © Depositphotos.com/linfernum © Depositphotos.com/teo1973 Monografia została dofinansowana ze środków Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ (grant nr B1511200000856.02) oraz przez Fundację Uniwersytetu Łódzkiego © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06994.15.0.K Ark. wyd. 9,0; ark. druk. 13,5 ISBN 978-83-7969-858-5 e-ISBN 978-83-7969-906-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Krzysztof Tomasz Konecki Wprowadzenie (Introduction) Część I Warunki interakcyjne Katarzyna Kostrzewa Publiczność i proksemika posiedzeń sejmowych, czyli wybrane aspekty przestrzeni społecznej parlamentarnych wystąpień posłów (Audience and proxemics of parliamentary performances. Selected aspects of social space in the Polish Sejm) Michał Lesiak Zarządzanie emocjami w Sejmie. Rola marszałków (Managing emotions in the Polish Parliament. The marshal’s role) Część II Interakcje Jagoda Przybysz Grzeczność w polityce (Politeness in politics) Miłosz Socha Sejmo(gra) (The Polish Sejm games) Część III Strategie i taktyki Ilona Wilk-Suwa Kultura wysoka w polityce (High culture in politics) 7 17 55 79 97 131 6 Spis treści Ewelina Sudra Postawa ironiczna czołowych aktorów sceny politycznej (Ironic attitude of main actors of political stage) Ewelina Gwara Nowomowa – stare narzędzie do nowych celów. Jak skutecznie używać nowomowy do deprecjacji „wroga”? (Newspeak − the old tool for new purposes. How to use newspeak effectively in order to depreciate the “enemy”?) Krzysztof T. Konecki Zakończenie (Conclusions) 147 175 211 Wprowadzenie Krzysztof T. Konecki Uniwersytet Łódzki Problematyka emocji staje się coraz bardziej popularnym tematem analiz socjologicznych. Socjologowie dostrzegają wagę emocji, spo- sobów i stylów ich wyrażania, zarządzania emocjami w życiu co- dziennym oraz zawodowym (Binder, Palska, Pawlik 2009; zob. też numer tematyczny „Przeglądu Socjologii Jakościowej”, t. 9, nr 2, pt. W stronę socjologii emocji; Czerner, Nieroba 2011; zob. także Turner, Stets 2009; Turner 2004; Hochschild 2009; Czykwin 2013). Socjolo- gia bierze pod swój mikroskop analityczny także emocje, z którymi mamy do czynienia w publicznym życiu politycznym. Socjolog au- striacki, Helmut Schoeck, pisał już w latach 60. o odwoływaniu się do emocji w życiu i debatach politycznych: „Nawet, gdyby walka wyborcza – co mało prawdopodobne – toczyła się na płaszczyźnie czysto intelektualnej, z użyciem precyzyjnych, logicznych argumen- tów, nie wydaje się, sądząc po małostkowej zazdrości i nierzadko irracjonalnych sprzeczkach w gronie uczonych i naukowców, aby poziom i ton demokratycznej debaty miały w konsekwencji ulec poprawie. Celem zawsze pozostanie unicestwienie punktu widze- nia opozycji w imię własnej frakcji; bez względu na to, jak bardzo podatna będzie na racjonalny atak, bardziej opłacalna okaże się za- wsze krytyka odwołująca się do podstawowych emocji” (Schoeck 2012: 227). Wypowiedzi w  dyskusjach, debatach mogą przybrać formę usprawiedliwień lub tłumaczeń, jednak tego typu wypowiedzi 8 pojawiają się w kontekście wystąpienia u uczestników debat poli- tycznych emocji (np. wstydu, zakłopotania, a nawet gniewu, czy też radości). Oczywiście, emocje mogą być udawane i ich drama- turgiczna prezentacja w założeniu ma służyć tylko wzmocnieniu znaczenia wypowiedzi polityków. Emocje te mogą być przyczyną dla pojawienia się usprawiedliwień i  tłumaczeń, lub też konse- kwencją już wyrażonych tłumaczeń i/lub usprawiedliwień. Sama koncentracja na języku wypowiedzi, bez uwzględnienia kompo- nentu emocjonalnego z  nim związanego, nie objaśnia pełnego kontekstu wypowiedzi i jej znaczenia. Emocje można zrekonstru- ować badając warstwę językową werbalną, ale także niewerbalną, dodając do tego otoczenie fizyczne, w którym odbywa się dyskusja. Fizyczne otoczenie jest definiowane społecznie w określony sposób i ma znaczenie symboliczne, wykorzystywane bywa przez aktorów społecznych w  celu wywierania wpływu i  nadawania znaczenia wypowiedzi. Ponadto kontekst przestrzenny jest pragmatycznym narzędziem budującym znaczenia mowy. Obserwacja wszystkich tych elementów może pomóc nam w  zrekonstruowaniu kultury emocjonalnej danego miejsca spotkań społecznych. Trzeba też pa- miętać o pewnej tradycji dyskutowania i prowadzenia debat. Wątek socjalizacyjny także jest tutaj ważny, choć w pracy nie będziemy się nim zajmować. To co nas interesuje, to między innymi analiza in- terakcyjnego kontekstu wypowiedzi oraz uwarunkowań kontekstu fizycznego debat. Drobiazgowa analiza określonych sposobów wy- rażania emocji w określonych, społecznie zdefiniowanych mikro- kontekstach może nam powiedzieć wiele o kulturze emocjonalnej większych grup społecznych, a nawet całego społeczeństwa (Scheff 1997). Pewne formy wypowiedzi przeplecione lub dobrze splecio- ne „nicią emocjonalną” przekazują znaczenia nie zawsze zawarte w warstwie werbalnej wypowiedzi. Forma wypowiedzi w określo- nym kontekście może nam powiedzieć więcej niż sama jej treść. Wypowiedź słowna jest zakorzeniona w danej sytuacji, a sama sy- tuacja w pewnej szerszej kulturze dyskusji i debat, w tym w kulturze Wprowadzenie 9 emocjonalnej. Media mają tutaj olbrzymi wpływ na rozpowszech- nianie wzorców dyskutowania i sposobów wyrażania emocji. Większość analizowanych w tej książce wystąpień ma charak- ter „przedstawień” w sensie dramaturgicznym, gdzie aktor (w tym przypadku polityk) dobiera określone środki wyrazu, by zapre- zentować określoną wizję rzeczywistości i/lub swojej tożsamości i/lub tożsamości innego (Goffman 2008). Często pojawia się w ana- lizowanych filmach, będących zapisem debat sejmowych, próba ośmieszenia partnera interakcji, czego konsekwencją ma być za- wstydzenie i/lub zdeprymowanie emocjonalne adwersarza i prze- konanie publiczności o własnych racjach bądź wyższości moralnej. *** W książce dokonujemy analizy wybranych fragmentów debat sejmowych, w których do głosu dochodziły emocje i były one ob- serwowalne, lub też obserwowalne było ich tłumienie. Ponadto w analizie zostały także uwzględnione przykłady dotyczące opa- nowywania emocji, taktownego/nietaktownego zachowania, do- brych manier. Analizie poddano filmy umieszczone na portalu YouTube.com, które były pierwotnie nagrywane i transmitowa- ne przez TVP, a później niektórzy internauci zamieszczali je na portalu YouTube.com. Analizowano filmy, w  których występo- wały tylko osoby publiczne, a więc politycy i posłowie. Intereso- wał nas głównie dyskurs parlamentarny, który już wcześniej był poddawany analizie naukowej (Czyżewski, Kowalski, Piotrowski 2010: 19). Jednak w  naszym przypadku analizy koncentrowały się głównie na wymiarze emocjonalnym, a analiza wypowiedzi werbalnych była poddawana interpretacjom głównie z  punktu widzenia wzbudzania i tworzenia emocji i w konsekwencji okre- ślonej kultury emocjonalnej. Analizy prezentowane w  niniejszej książce zostały dokona- ne podczas zajęć dydaktycznych „Jakościowe metody badań Wprowadzenie 10 socjologicznych” na drugim roku doktoranckich studiów socjo- logicznych w Instytucie Socjologii, na Wydziale Ekonomiczno- -Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Był to projekt, który zmierzał do nauczenia studentów analizy danych wizualnych przy użyciu metodologii teorii ugruntowanej. Podstawowy cel zatem miał charakter dydaktyczny. Studenci dobierali filmy, do- konywali transkrypcji, po czym wykonywali kodowanie otwar- te i rzeczowe. Następnie kodowali dane w sposób teoretyczny, pisząc noty teoretyczne, które ostatecznie zintegrowane miały uzyskać postać pracy na zaliczenie przedmiotu. Studenci pra- cowali w  grupie, analizom towarzyszyły ożywione dyskusje prowadzone w dobrej i wesołej zazwyczaj atmosferze w pokoju prowadzącego zajęcia. Radość jako emocja okazała się niezbęd- nym warunkiem dobrej i  efektywnej pracy twórczej. Możemy powiedzieć, z  pewnej perspektywy czasowej, o  grupowej for- mie uzgadniania znaczeń, opracowywania kategorii, stawiania tez i prezentowania wyników analiz. Uprawianie teorii ugrun- towanej dobrze sprawdza się w kooperatywnym i dyskutującym ze sobą zespole. Otwartość, dyskusja i radość z pracy naukowej to są te warunki, które zapewniają, według nas, sukces dydak- tyczny w pracy nauczycieli akademickich, choć pewnie nie tylko akademickich. W trakcie analiz, które wywoływały również wiele emocji, ge- neralnie pozytywnych, okazało się, że powstaje większa całość, która być może nadaje się do opublikowania w postaci książki. Ostatecznie autorzy artykułów i prowadzący te zajęcia zdecydo- wali się wspólnie na opracowanie danych podzielonych tema- tycznie na rozdziały i wydanie książki. Książka obrazuje zatem także pewien efekt pracy dydaktycznej oraz pokazuje, co można osiągnąć w grupie analizując dane jakościowe. Na samym początku dokonano analizy na wybranych celowo − według klucza terminologicznego „Emocje i polityka, Sejm, de- baty sejmowe, kłótnie w Sejmie” − filmach z nagrań umieszczo- Wprowadzenie 11 nych na portalu YouTube.com. Filmy te docierały do wielu odbior- ców i miały dużą oglądalność, z tego też względu były w jakimś sensie istotne dla odbiorców. Wybieraliśmy te fragmenty nagrań, które zawierały ładunek emocjonalny możliwy do zdefiniowania ze względu na pewne wskaźniki emocji (Retzinger, Scheff, 2000: 82– 84) oraz w oparciu o definicje i opisy stanów uczuciowych, z któ- rych mogliśmy wywnioskować występowanie określonych emocji (Scheff 1990; Turner, Stets 2009; Konecki, Pawłowska 2014). Na emocjach tych skoncentrowaliśmy naszą analizę. Zrekonstruowa- liśmy i opisaliśmy w książce także konteksty wypowiedzi i dyskusji, które pokazywały nam dramaturgiczne zaplecze oraz dramatur- giczne środki wyrażania opinii oraz emocji (Goffman 2008). Analizy przeprowadzaliśmy zgodnie z procedurami metodo- logii teorii ugruntowanej, w tym także wizualnej teorii ugrunto- wanej (Konecki 2000; Konecki 2012). W dalszych już analizach dokonywaliśmy teoretycznego dobierania próbek, co polegało na poszukiwaniu filmów, które odpowiadałyby na pytania pojawia- jące się przy analizie jakiegoś filmu. Na przykład analizując kon- teksty wypowiedzi emocjonalnych, chcieliśmy zobaczyć także, jak regulowane są emocje, gdy do gry wkracza Marszałek Sejmu i podejmuje się zarządzania emocjami (Hochschild 2009) w sy- tuacjach napięcia i widocznej złości u niektórych posłów. Nale- ży pamiętać również o tym, że w zawodzie polityka okazywanie emocji wskazujących na brak opanowania jest źle postrzegane. W ocenie polityków stosuje się tu zwykle podwójne standardy, odmienne dla polityków-kobiet i odmienne dla polityków-męż- czyzn. Kobieta-polityk wyrażająca emocje (np. złości) będzie oceniana jako niestabilna emocjonalnie, a  mężczyzna-polityk może wyrazić złość, bowiem jest to „racjonalne” z powodu jego np. głębokich przekonań (ibidem, zob. rozdz. 8). Oczywiście materiały, które analizowaliśmy, były „przygoto- wane” przez operatorów kamer i prowadzących montaż w trakcie transmisji. Oni również, wychwytując określone sytuacje na sali Wprowadzenie 12 sejmowej i dokonując zbliżeń, kreowali obraz kultury emocjonal- nej debat politycznych. Transmisja telewizyjna powodowała, iż wyobrażenie odbiorcy także wpływało na konstruowanie obrazu przez  kamerzystów oraz menedżerów/operatorów kierujących obrazami w trakcie pokazywania obrad. Moment konstrukcji ob- razu również trzeba wziąć pod uwagę (Konecki 2012: 23). Akt kreacji jest jedną z warstw obrazowania (ibidem: 25). W  ostatecznych konkluzjach analitycznych odwoływano się często do prac Goffmana, głównie do jego koncepcji dramatur- gicznej (Goffman 2008; 2006). Struktura książki jest prawie dosłownym formalnym odpo- wiednikiem paradygmatu kodowania używanego w metodologii teorii ugruntowanej (Konecki 2000). Pokazuje ona pracę nad wy- powiedziami według pewnej sugestii zawartej w tej procedurze kodowania teoretycznego (warunki przyczynowe, zjawisko – ka- tegoria centralna, kontekst, warunki interweniujące, działania/ strategie i  techniki interakcyjne, konsekwencje). Centralną ka- tegorią naszych analiz jest e m o c j o n a l n y w y m i a r d e b a t p o l i t y c z n y c h. Głównym kontekstem przestrzennym była izba sejmowa. Na koniec do Czytelników kierujemy sugestię, by przed przy- stąpieniem do zapoznania się z analizami zawartymi w poszcze- gólnych rozdziałach obejrzeli odnośne filmy, tak by mogli potem sami sprawdzić przedstawione konkluzje, ewentualnie dokonać korekty interpretacji zaprezentowanych w książce. Wprowadzenie Bibliografia Binder, Piotr, Hanna Palska, Wojciech Pawlik (red.) (2009), Emocje a kultura i  życie społeczne, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa Czerner, Anna, Elżbieta Nieroba (red.) (2011), Studia z  socjologii emocji. Podręcznik akademicki, Wydaw- nictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole Czykwin, Elżbieta (2013), Wstyd, Impuls, Kraków Czyżewski, Marek, Sergiusz Kowalski, Andrzej Piotrowski (red.) (2010), Ry- tualny chaos. Studium dyskursu pu- blicznego, Wydawnictwa Akademic- kie i Profesjonalne, Warszawa Goffman, Erving (2008), Człowiek w  te- atrze życia codziennego, Wydawnic- two Aletheia, Warszawa Goffman, Erving (2006), Rytuał interak- cyjny, przeł. A. Szulżycka, PWN, War- szawa Hochschild, Arlie R. (2009), Zarządzanie emocjami. Komercjalizacja ludzkich uczuć, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Konecki, Krzysztof (2000), Studia z  me- todologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, PWN, Warszawa Konecki, Krzysztof T. (2012), Wizualna teoria ugruntowana. Podstawowe 13 zasady i procedury, „Przegląd Socjo- logii Jakościowej”, t. 8, nr 1, s. 12–45 Konecki, Krzysztof T., Beata Pawłowska (red.) (2014), Emocje w życiu codzien- nym. Analiza kulturowych, społecz- nych i organizacyjnych uwarunkowań ujawniania i  kierowania emocjami, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkie- go, Łódź Retzinger, Suzanne, Thomas Scheff (2000), Emotion, alienation, and nar- ratives: resolving intractable conflict, „Mediation Quarterly”, vol. 8, no. 1, s. 71–85 Scheff, Thomas J. (1990), Microsociology. Discourse, emotion, and social struc- ture, University of Chicago Press, Chi- cago Scheff, Thomas J. (1997), Emotions, the social bond, and human reality: Part/ whole analysis, Cambridge Universi- ty Press, Cambridge Schoeck, Helmut (2012), Zawiść. Źródło agresji, destrukcji i  biedy, Fijor Pu- blishing, Warszawa Turner, Jonathan H. (2004), Struktura teorii socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Turner, Jonathan H., Jan E. Stets. (2009), Socjologia emocji, Wydawnictwo Na- ukowe PWN, Warszawa Wprowadzenie Część I Warunki interakcyjne Publiczność i proksemika posiedzeń sejmowych, czyli wybrane aspekty przestrzeni społecznej parlamentarnych wystąpień posłów Katarzyna Kostrzewa Uniwersytet Łódzki Abstrakt. Artykuł koncentruje się na próbie zrekonstruowania przestrze- ni społecznej obrad sejmowych. Dwa kluczowe wymiary tej przestrzeni, któ- re zostały przeanalizowane, to: środowisko proksemiczne sali posiedzeń, wraz z charakterystycznymi obszarami, takimi jak centrum, peryferia, kulisy, granice oraz publiczność obrad sejmowych będąca elementem kontekstu dla wystąpień posłów. Charakterystyka wymienionych elementów ma pro- wadzić do próby odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób swoiste cechy prze- strzeni społecznej posiedzeń Sejmu mogą wpływać na jakość debaty parla- mentarnej. Słowa kluczowe: przestrzeń społeczna, środowisko proksemiczne, ana- liza przestrzeni, publiczność, reakcje publiczności, emocje w interakcjach, wystąpienia sejmowe 18 1. Wprowadzenie Główny przedmiot mojej analizy określić można jako przestrzeń społeczną. Na wstępie uargumentuję zasadność użycia tego sfor- mułowania, podam jego zakres znaczeniowy oraz postaram się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego przestrzeń jest społeczna. Aby w pełni przeanalizować interakcje na sali sejmowej, powinniśmy się przyjrzeć przestrzeni społecznej w dwojaki sposób: jako miej- scu wytworzonemu przez daną grupę społeczną, któremu wy- znaczyła ona funkcję i nadała znaczenie; oraz jako metaforycz- nemu ujęciu sieci wzajemnych relacji i specyficznego podłoża, na którym rozgrywają się działania społecznych aktorów (Jało- wiecki, Szczepański 2006: 316). W praktyce oznacza to, że analiza będzie odnosiła się do rozmieszczenia posłów w przestrzeni sali sejmowej i czynników, które to rozmieszczenie determinują. Me- taforyczne ujęcie przestrzeni społecznej opiszę z punktu widze- nia wzajemnych wpływów i relacji pomiędzy przemawiającymi na mównicy posłami a publicznością tych wystąpień1. Interakcje są zatem uzależnione od przestrzeni społecznej w jej fizycznym oraz metaforycznym wymiarze. Literatura socjologiczna podaje kilka uzasadnień dla społecz- nej natury przestrzeni. Przede wszystkim, przestrzeń jest s p o- ł e c z n i e w y t w o r z o n a (Jałowiecki, Szczepański 2006: 316) – ludzie w toku jej kreowania, adaptacji wchodzą ze sobą w okre- ślone interakcje. Spoglądając jeszcze inaczej, możemy powiedzieć, że aktorzy społeczni w trakcie interakcji adaptują i reorganizują przestrzeń. Także posłowie w  trakcie obrad podporządkowują 1 Przestrzeń społeczna posiedzeń sejmowych w  ujęciu metaforycznym – sieć wzajemnych relacji między aktorami społecznymi – opisywana jest także w pozostałych częściach niniejszej książki. Rozdział ten koncentruje się jedynie na relacji mówca–publiczność. Ciekawe wydają się także inne zależności, które daje się dostrzec w trakcie posiedzeń sejmowych, m.in. marszałek–publiczność, marszałek–mówca, partia rządząca–opozycja. Publiczność i proksemika posiedzeń sejmowych… 19 sobie przestrzeń sali sejmowej. Wydarzenie, jakim jest posiedze- nie Sejmu, staje się okazją do tego, by pewien obszar (przestrzeń w sensie fizycznym) stał się miejscem społecznych interakcji. Ob- szar sali sejmowej nie jest już wtedy tylko zwykłą powierzchnią, lecz miejscem, p r z e s t r z e n i ą z n a c z ą c ą (Bierwiaczonek 2004: 127). Kolejnym uzasadnieniem badania przestrzeni jako zjawiska o naturze społecznej jest fakt, że charakteryzują ją specyficzne rodzaje ludzkich działań (Jałowiecki, Szczepański 2006: 316). Określenie przestrzeni pracy, odpoczynku, modlitwy, obszarów sacrum i profanum odbywa się dzięki ludzkim aktywnościom, które te obszary kategoryzują. Bez nadanych im wartości byłyby one jednakie. Podobnie dzieje się z przestrzenią sali sejmowej, której nadaje się określony charakter i kontekst. Zasady i nor- my, które zaczynają organizować interakcje na tej przestrzeni, sprawiają, że zyskuje ona pewne symboliczne znaczenie. Jak pisze Marta Cobel-Tokarska (2012: 46): „Nie badamy już tyl- ko przestrzeni «obiektywnej» – wysokości, długości i szeroko- ści, które zawsze da się odmierzyć tak samo, ale miasta, wsie, cmentarze, domy, ulice, place, wnętrza biur – czyli przestrzeń, w której toczy się ludzkie życie. Człowiek staje się twórcą prze- strzeni, którą zamieszkuje, zagospodarowuje, dzieli, w  której odbywa interakcje. Przestrzeń rozpatrujemy zatem jako dzie- ło i arenę życia człowieka”. Ciekawa okazuje się także refleksja, w jaki sposób przestrzeń ta może wpływać na przebieg i kształt obrad Sejmu. Drugim kluczowym punktem artykułu będzie próba zrekon- struowania roli publiczności w trakcie wystąpień sejmowych. Określenie przestrzeń społeczna ma także „[…] sens czysto metaforyczny i  znaczy tyle co pewien wymiar rzeczywistości społecznej” (Jałowiecki 2002: 241). Dzięki temu możliwy będzie opis uwzględniający współwystępowanie cech przestrzennych i  społecznych (ibidem). Reakcje publiczności stają się tłem dla Katarzyna Kostrzewa 20 Fot. 1. Zdjęcie sali posiedzeń Sejmu Źródło: http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/galleries.xsp rozgrywanych wydarzeń i  w  dużej mierze warunkują przebieg i  odbiór wystąpień posłów. Analiza polegać będzie na zbudo- waniu typologii najczęstszych reakcji audytorium oraz próbie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób ta specyficzna przestrzeń społeczna wpływać może na przebieg interakcji, którą za Ervin- giem Goffmanem zdefiniować należy jako „wzajemny wpływ na swe postępowanie jednostek znajdujących się w  bezpośredniej fizycznej bliskości” (Goffman 2008: 45). W  trakcie interakcji jednostki odgrywają przypisane sobie role, które niczym wzór działania ujawniający się w czasie występu określa szereg elemen- tów. Jednym z nich jest f a s a d a, którą E. Goffman określa jako standardowe środki wyrazu stosowane przez jednostkę, celowo lub mimowolnie, podczas występu. Dekoracja, meble, sprzęty, Publiczność i proksemika posiedzeń sejmowych… 21 rekwizyty sceniczne wykorzystywane przez jednostkę w  trak- cie wystąpienia2 stają się fasadą, która poprzez nagromadzenie symboli pozwala jednostce na stworzenie u partnerów interakcji odpowiednich wrażeń. Istotnymi elementami fasady są także po- wierzchowność i sposób bycia (Goffman 2008: 45−52). 2. Społeczne kształtowanie przestrzeni Odwołując się do dorobku socjologów przestrzeni (zob. Yi-Fu Tuan 1987; Jałowiecki, Szczepański 2006), można wyróżnić na- stępujące kategorie analizy: położenie, granica, kierunek, przej- ście, centrum i peryferia. Centrum, będąc miejscem naładowanym znaczeniami sym- bolicznymi, oznacza potęgę, władzę, daje poczucie możliwości wpływu oraz korzystania z różnego rodzaju udogodnień (Jało- wiecki, Szczepański 2006: 324). Centrum określa także orientację pozostałych punktów i ich istotność. Wyznacza położenie bliskie lub dalekie, centralne lub peryferyjne. Dychotomia ta wprowa- dza dystans, którego percepcja, czyli ocena tego, czy punkt jest położony blisko czy daleko, ma w przypadku przyswajania prze- strzeni charakter społeczny, a  zarazem względny (Jałowiecki, Szczepański 2006: 322). Położenie może być także definiowane poprzez kierunek, a szczególnie opozycję góra−dół. „Kategoria wertykalna (pionowa) jest najważniejsza – nie tylko organizuje i hierarchizuje świat społeczny, lecz także go wartościuje” (Cobel- -Tokarska 2012: 50). Kolejnymi przydatnymi kategoriami mogą okazać się pokrew- ne terminy: przejście i  granica. Pierwszy z  nich wskazuje na 2 Występy − wszelka działalność danego uczestnika interakcji w danej sy- tuacji służąca wpływaniu w jakiś sposób na któregoś z innych jej uczest- ników (Goffman 2008: 45). Katarzyna Kostrzewa
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Emocje i polityka. Sceny z życia polskiego parlamentu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: