Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00711 010496 11034289 na godz. na dobę w sumie
Estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej - ebook/pdf
Estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 165
Wydawca: UNIVERSITAS Język publikacji: polski
ISBN: 97883–242–1501–0 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> praktyczna edukacja, samodoskonalenie, motywacja
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza książka poświęcona jest japońskiej przestrzeni miejskiej, która już na pierwszy rzut oka znacząco różni się od tego, co spotykamy w Europie, w Paryżu, Berlinie czy Pradze. Charakterystyczna dla Japończyków dbałość o uwzględnienie przyrody w planie miasta, swobodne podejście do kategorii wizualności przestrzeni (nieznajomość kategorii „pejzażu miejskiego“), przywiązanie do horyzontalnej perspektywy oraz brak tradycji definiowania przestrzeni publicznej w ramach miasta to jedynie kilka z wielu cech świadczących o unikalności japońskiej urbanistyki. Owe specyficzne strategie i taktyki kreowania przestrzeni miasta zdają się posiadać swoje źródło w zakorzenionej w japońskiej kulturze, odległej od zachodniego paradygmatu filozoficznego, tradycji rozumienia kategorii przestrzeni oraz specyfice wypracowanego przez Japończyków modusu doświadczenia przestrzenności. Istotne wydaje się w tym kontekście zarówno oddziaływanie tła kulturowego (buddyzm, shinto), jak i praktyk wynikających z samej specyfiki zamieszkiwania na aktywnym sejsmicznie, otoczonym morzami, Półwyspie Japońskim.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

N a g r o d a i m . S t e f a n a M o r a w s k i e g o Jakub Petri estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej universitas estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej SERIA POD PATRONATEM POLSKIEGO TOWARZYSTWA ESTETYCZNEGO NAGRODA im. STEFANA MORAWSKIEGO ufundowana podczas I Ogólnopolskiego Kongresu Estetycznego wrzesień 2006 Redakcja serii Krystyna Wilkoszewska Jakub Petri estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej Kraków © Copyright by Jakub Petri and Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2011 ISBN 97883–242–1501–0 TAiWPN UNIVERSITAS Projekt okładki i stron tytułowych Sepielak www.universitas.com.pl SpiS treści WproWadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ku filozofii miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nie tylko Europa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przestrzeń – Podmiotowość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . O perspektywie i metodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. JaPOńsKa czy dalEKOwschOdNia KONcEPcJa PrzEstrzENi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Pytanie o tożsamość kulturową – granice definicji . . . . . . . . . . . . 1.2. teorie kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Korzenie definicji przestrzeni – pytanie o tożsamość osobową . . . 1.4. Przestrzeń w Japonii i na zachodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.1. tożsamość osobowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.2. tożsamość estetyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.3. Procesy wymiany kulturowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. PrzEstrzEń a JEJ bEzPOŚrEdNiE dOŚwiadczENiE . . . . 2.1. czym jest doświadczenie bezpośrednie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. charakter doświadczenia bezpośredniego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. doświadczenie bezpośrednie a doświadczenie przestrzeni . . . . . . 2.3.1. Nishida – shusterman. Obszary zgodności . . . . . . . . . . . . . 2.3.1.1. wymiar praktyczny – dowartościowanie cielesności 2.3.1.2. Koncepcja doświadczenia bezpośredniego . . . . . . 2.3.1.3. Jedność psychofizyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Przestrzeń – Pustka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1. Plan ogólny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2. Plan indywidualny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. topos ostateczny. Ku pustce fenomenów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1. trzy rodzaje basho . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.2. rodzaje basho a koncepcje przestrzenne . . . . . . . . . . . . . . . 3. stratEgiE KształtOwaNia PrzEstrzENi miEJsKiEJ W Japonii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Kategoria ‘pustki’ w kontekście kultury japońskiej . . . . . . . . . . . . 7 7 8 9 10 13 13 15 21 24 24 30 33 36 36 40 46 53 53 55 58 59 61 62 63 64 65 68 69 6 spis treści 3.1.1. architektura dawna. Funkcja kolumny . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.2. architektura ogrodów. Ogrody zen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3. architektura współczesna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Przestrzeń miejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Pustka przestrzeni miejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.1. Pustka przestrzeni – zachód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2. Pustka przestrzeni – Japonia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2.1. dom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .3 .2 .2 . No jyuku sha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2.3. metabolizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Odmienne wartościowanie przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1. antywizualność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2. horyzontalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .4 .2 .1 . Uchi. Przestrzeń wewnętrzna i zewnętrzna domu . 3.4.3. Nietrwałość konstrukcji – relacyjność przestrzeni . . . . . . . . 3.4.3.1. dobór materiałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.3.2. modularna konstrukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.4. Płaszczyzna – linearność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5. rodzaje strategii kształtowania przestrzeni miejskiej w Japonii . . 3.5.1. rola przyrody w planie miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5.2. Kratownicowy plan miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .5 .3 . Machi wari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5.4. minimalna klasowość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 .5 .5 . Shakkei . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zaKOńczENiE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ciągłość przestrzenna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odmienność zamieszkiwania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . architektura japońska współcześnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 72 73 74 82 83 87 93 94 95 96 96 102 102 104 106 109 111 114 116 124 125 127 129 131 131 132 133 bibliOgraFia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 iNdEKs NazwisK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 ilustracJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 wprowadzenie Ku filozofii miasta można by paradoksalnie stwierdzić, że książka ta poświęcona jest fe- nomenowi japońskiej przestrzeni miejskiej z punktu widzenia dyscypliny, która nie istnieje. w istocie, mamy do czynienia z sytuacją, w której miasto pojawia się jako ‘cichy bohater’ wielu odmiennych narracji, nigdy jednakże jako postać pierwszoplanowa. równocześnie, z wielości poświęconych mu tekstów autorstwa filozofów, kulturoznawców czy architektów wyłania się zarys czegoś, co można by kiedyś nazwać ‘filozofią miasta’, a co być może, biorąc pod uwagę interdyscyplinarny charakter współczesnego dyskursu naukowego (gdy badacze grupują się raczej wokół konkretnych proble- mów, zamiast dycyplin), jest już nią teraz. Ewa rewers podkreśla jednak- że, że taka filozofia miasta, „którą można skonstruować z zastanych kon- cepcji, okazuje się z natury wybiórcza. skupia się na tym, co przestrzeniom miejskim wspólne, lecz posługuje się w tym celu aparatem pojęciowym fi- lozofii kultury zachodniej. wyrasta głównie z idei filozofii greckiej – z po- lis, z filozofii kartezjańskiej – miejskiego ratio, z idei oświecenia – przemy- słowej wydajności, świeckości, umowy społecznej, nowego społeczeństwa, dominacji miasta nad romantyczną naturą i wsią”1. Przez ów fakt przyję- cia przez badaczy perspektywy ograniczonej do zachodniego punktu wi- dzenia to, co utożsamia się z filozoficzną refleksją poświęconą przestrzeni miejskiej, bardzo często przybiera kształt zwierciadła, w którym przegląda się kultura zachodu. co więcej, zwierciadło to stwarza nieadekwatny ob- raz, oparty na koncepcjach, które nie są już w stanie opisać przemian we współczesnym świecie. 1 Ewa rewers, Post-polis. Wstęp do filozofii ponowczesnego miasta, Kraków 2005, s. 10. 8 wprowadzenie Nie tylko Europa stosunkowo łatwo jest prześledzić podobieństwa dotyczące przestrze- ni miejskiej w różnych zakątkach globu, trzeba jednakże uświadomić so- bie, że przestrzeń miejska istniała już ‘tam’ dużo wcześniej, zanim do- tarł do nich ‘biały człowiek’ z cywilizacją zachodu. można wyróżnić wiele cech wspólnych, które te przestrzenie posiadają, jednakże pamiętać przy tym należy, że mają one też swoją unikalną specyfikę, która zbyt często jest identyfikowana w kategoriach detali charakterystycznych dla ‘dane- go kręgu kulturowego’. współcześnie, pomimo że posługujemy się poję- ciem globalizacji, wciąż rezerwujemy je na zasadzie wyjątkowości, dla ‘na- szych czasów’. tymczasem powinniśmy być świadomi, że z dużym praw- dopodobieństwem podobne zjawiska wydarzają się w kulturze od samych jej początków. istnieje niewiele przykładów kultur, które wykształciły się w izolacji, można by ich szukać na obszarze Pacyfiku, gdzie w ramach jed- nego archipelagu potrafi występować mnogość języków zamieszkujących go ludów. Jednakże nawet w owych niesprzyjających kulturowej wymianie warunkach zaistniały zjawiska, takie jak opisana w przez bronisława ma- linowskiego na kartach Argonautów Zachodniego Pacyfiku rytualna wymia- na Kula czy rozumienie znaczenia technik magicznych stosowanych przez mieszkańców odległych od siebie wysp. Nie powinien więc budzić zdziwie- nia fakt, że procesy przeplatania się motywów lokalnych z „obcymi” wzor- cami prześledzić można również w kontekście, będącej przedmiotem ni- niejszych badań, przestrzeni miast japońskich. dobry przykład w tej mie- rze stanową pierwsze stolice Kraju Kwitnącej wiśni, Nara i Kioto, które pomimo że powstały na bazie niewielkich modyfikacji, jakim poddano nie- zwykle precyzyjne plany architektoniczne pochodzące z chin, dziś uzna- wane są za perły japońskiej, a nie chińskiej architektury. z drugiej strony, powiedzieć można, że współczesne miasta japońskie przyjęły kształt kla- sycznych metropolii, z typowymi dla wielkich aglomeracji całego świata standartowymi systemami transportu, zamieszkiwania i pracy. Jednakże je- śli przyjrzeć się uważniej, dostrzec można, jak w ich strukturę przez set- ki lat trwania i rozwoju wpisywały się specyficzne tylko dla ich obszarów fenomeny antropologiczno-estetyczne, takie jak choćby charakterystycz- na dla tokio z czasów epoki Edo kategoria Iki, która definiowała zarówno system zachowań mieszkańców miasta, jak i jego architekturę. Przestrzeń – Podmiotowość 9 Przestrzeń – Podmiotowość Krystyna wilkoszewska zwraca uwagę na doniosłość koncepcji ‘trans- kulturowości’ autorstwa wolfganga welscha, podkreślając, że w miejsce idei kultur całościowych wprowadza ona ideę kulturowych sieci: „transkul- turowość nie zakłada relacji między kulturami pojętymi jako całości, to nie jest spotkanie ani dialog dwóch monolitycznych kultur; transkulturowość całości rozsadza i wszystkie je przenika, stając się istotną cechą dzisiejszych społeczeństw”2. Powstaje pytanie, czy transkulturowość w mniejszym lub większym natężeniu nie charakteryzowała od zarania relacji kulturowych. welsch zdaje się podążać tą drogą, przedstawiając Japonię jako kraj ‘mode- lowo’ transkulturowy, sięgając do przykładów z historii tego państwa. Po- dejmując intuicje welscha, autor postara się na kartach niniejszej książki zaprezentować estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej wbrew niezwykle silnie zakorzenionemu pośród ludzi zachodu podziałowi na Ja- ponię sprzed epoki meiji (która w rzeczywisty, ale i symboliczny sposób określa moment ‘otwarcia się’ Kraju Kwitnącej wiśni na świat), ‘zacofa- ną’, odciętą od kontaktów z cywilizowanym światem, a poźniejszą Japonię ‘nowoczesną’. Paradoksalnie bowiem, tak jak w historii tego kraju doszu- kać się można przykładów licznych kulturowych zapożyczeń, tak współ- cześnie, mimo niezwykłej kulturowej otwartości Japonii, wciąż żywe pozo- staje pośród jej mieszkańców poczucie ‘japońskości’, dotyczące zarówno relacji międzyludzkich, jak i wytworów kultury. sytuacja transkulturowa, wbrew temu, co na pozór mogłoby się wyda- wać, nie zakłada stanu totalnego pomieszania, lecz zwraca uwagę na hy- brydalność i heterogenicznośc kultur, w których możliwe są różnego typu tożsamości i modele doświadczenia. wydaje się, że przy takim ujęciu wy- różnić by można pewien specyficzny, zdający się charakteryzować wielu Ja- pończyków, tzw. miękki model tożsamości podmiotowej i estetycznej, któ- ry predestynuje ich doświadczenie przestrzeni oraz sposób, w jaki zgod- nie z owym doświadczeniem kształtują oni własną przestrzeń miejską. tym właśnie zagadnieniom poświęcona jest niniejsza książka. 2 Krystyna wilkoszewska, Ku estetyce transkulturowej, w: Estetyka transkulturowa, red. Krystyna wilkoszewska, Kraków 2004, s. 14. 10 wprowadzenie O perspektywie i metodzie Perspektywa transkulturowa, która pozwala nam porównywać zjawi- ska z zakresu na pozór odrębnych od siebie kultur, zakłada równocześnie pewną wspólnotę kontekstu. Przyjęcie transkulturowego punktu widzenia pozwala z jednej strony dobrze wydobyć aspekty badanego zjawiska, z dru- giej natomiast zmusza do pewnych uogólnień; konieczne jest dokonanie przeciwstawień, aby istota badanego zjawiska mogła być czytelnie wyarty- kułowana. Nie stanowi to jednak sprzeczności w łonie samej metody, lecz jest raczej sposobem na uwypuklenie inności w ramach kulturowej ciągło- ści3. Na kartach tej książki ujawni się to na przykład przy okazji porów- nania subiektywizmu i obiektywizmu w ramach japońskiej i europejskiej tradycji estetycznej oraz w pewnym ogólnym wymiarze, poprzez niesyme- tryczne, zdawałoby się, zestawienie kultury Japonii z całością kultury eu- ropejskiej. autor zdaje sobie sprawę z faktu istnienia azjatyckiego kontek- stu dla ‘japońskości’, jednakże zagadnienie to samo w sobie mogłoby być tematem odrębnej pracy, dlatego też dla zachowania czytelności wywodu wątki te zostaną przedstawione pobocznie. Niezwykle łatwo byłoby opisać dane zjawisko, pochodzące z innej niż „nasza” kultury, za pomocą klasycz- nej koncepcji kultury, która rozwinęła się w myśli europejskiej, jako coś ra- dykalnie innego; transkulturowość jednakże stawia sobie trudniejsze za- danie, wymaga zwinności poruszania się w sieci relacji kulturowych, która z racji młodego wieku tego typu badań pozostaje w wielkiej części wciąż niezbadana i niedookreślona. Nieodłączną, zamierzoną częścią niniejszej pracy będą też specyficzne powtórzenia. autor wprowadza je, pomny swo- jego własnego doświadczenia, świadom trudności w przyjęciu i utrzymaniu rygoru ‘japońskiej perspektywy’, zwłaszcza przy okazji opisu różnic doty- czących odmiennego modusu doświadczania przestrzeni. charakterystycz- 3 innymi słowy, przeciwstawiając sobie na przykład odmienne aspekty przestrzeni miejskiej w berlinie i Kioto, nie stawiamy tezy o radykalnej odmienności tych prze- strzeni, lecz o odmiennym uszeregowaniu, wartościowaniu czy rozumieniu znaczenia pewnych konstytuujących te przestrzenie elementów. ciekawym przykładem w tej mierze są badania beaty gawryszewskiej, która zwraca uwagę na strukturalne podo- bieństwo przestrzeni wejściowych (układ dom–ogród–wnętrze) spotykanych w Euro- pie i azji. Jednakże pomimo podkreślonych przez autorkę istotnych formalnych podo- bieństw zaobserwować można równocześnie serię uderzających różnic: zasotosowanie odmiennej kolorystyki o różnej symbolice, asymetrię układu występującego w Japonii, zaakcentowanie wejścia w układzie europejskim versus podkreślenie ciągłości prze- strzeni w Japonii. beata gawryszewska, Estetyka przestrzeni wejściowej domu, na przy- kładzie przestrzeni egzystencjalnej w Europie i Azji, w: Estetyka transkulturowa, op. cit., s. 437–446. O perspektywie i metodzie 11 ne jest, że owa opisywana m.in. przez japońskiego filozofa Kitarō Nishidę odmienność w obrębie doświadczenia przestrzeni stanowi spore wyzwanie również dla samego Japończyka, jest bowiem, również w obrębie samej kultury japońskiej, bardziej ideałem, celem, ku któremu można podążać, niż przyjętą powszechnie kulturową normą. 1 . Japońska czy dalekowschodnia koncepcja przestrzeni? 1.1. Pytanie o tożsamość kulturową – granice definicji współcześnie, w pracach naukowych oraz wypowiedziach wielu bada- czy zajmujących się problematyką dalekiego wschodu, takich jak Ken-ichi sasaki, czy ching-yu chang, odnaleźć można tendencję, aby o ogólnych trendach z zakresu estetyki mówić w kontekście szerszego kręgu kulturo- wego, równocześnie podkreślając wyjątkowość zjawisk lokalnych1. Japoń- ski badacz tokimasa sekiguchi jeden ze swoich odczytów zatytułował Azja nie istnieje, dowodząc w nim, że nie ma podmiotu pojęcia azja, zarów- 1 Np. w ramach konferencji „art in asia – External View internal response”, 2001, Kioto, ritsumeikan daigaku. Nie chodzi jednak o ujęcie tych procesów w po- pularnych, lecz stosunkowo płytkich kategoriach globalizacji oraz tworzących się na jej gruncie partykularyzmów, a raczej o głębsze spojrzenie na proces wymiany kulturowej. zdaniem Ewy rewers konflikt na linii globalizm – anty(alter)globalizm, który zdomi- nował drugą połowę lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia, a którego głównymi aktorami byli ekonomiści, politycy oraz działacze społeczni, skutecznie zagłuszył dys- kusje dotyczące wymiany kulturowej wyrastające z płaszczyzny filozoficznej. rewers przywołuje opinie zygmunta baumana, że pojęcia takie jak globalizacja czy wielokul- turowość (o której później): „informują o tym, co nam się przydarza, co jest poczynań ludzkich nieprzewidzianym i niezamierzonym następstwem. są zatem współczesnych badań nad kulturą poziomem zero, nie zaś określoną koncepcją czy szczególnym roz- winięciem. z drugiej wszakże strony, globalizacja może być postrzegana jako intensyfi- kacja i przyspieszenie wybranych procesów i zjawisk typowych dla ponowoczesności”. Ewa rewers, op. cit., s. 200–201. błędem byłoby więc postrzeganie mnogości zjawisk wydarzających się w kulturze poprzez pojęcia odzwierciedlające tylko jej wybrane aspekty. 14 1. Japońska czy dalekowschodnia koncepcja przestrzeni? no w rozumieniu kartografii, jak i w ujęciu kulturowym2. Pod pojęciem azji jako kręgu kulturowego kryje się, jego zdaniem, tyle sprzeczności, że mamy do czynienia z ‘workiem pojęciowym’, do którego każdy wrzuca to, co dla niego wygodne. Nie można mówić o jakiejkolwiek spójności do- świadczenia w kontekście azji. Jednakże równocześnie nie sposób zaprze- czyć pewnej ciągłości kulturowej, wspólnocie doświadczenia w niektórych rejonach wschodu. sekiguchi zwraca w tej mierze uwagę na zasadność po- dzielenia owej ‘mitycznej’ azji na kilka mniejszych, definiowalnych obsza- rów. Jak w tym kontekście mówić o Japonii? wydaje się, że z jednej strony zarysowuje się charakterystyczna odrębność Japonii względem ‘azji’, znaj- dująca swoje odzwierciedlenie choćby w rdzennie japońskiej, zakorzenio- nej w lokalnośći religii shintō, w której przedmiotem kultu nie są przykła- dowo pewne abstrakcyjne góry czy lasy, ale konkretne japońskie góry i lasy. można by nawet pokusić się o stwierdzenie, że religia ta jest zarówno kul- tem japońskim, jak i kultem Japonii samej w sobie. Niezwykle charaktery- styczny jest fakt, że o ile chrześcijaństwo konkretnych krajów europejskich sytuowało te państwa w szerszym kontekście kultury Europy, o tyle nasta- wiony na lokalność shintoizm nie posiadał elementu wspólnego z tradycja- mi innych krajów regionu. zdaniem sekiguchiego doskonale uwidocznił to okres japońskiego kolonializmu, kiedy okazało się, że Japonia ze swoją ofi- cjalnie głoszoną propagandą wyzwolenia narodów azji nie miała do zapro- ponowania krajom azjatyckim żadnej jednoczącej idei. mimo konieczności uznania japońskiej odrębności nie sposób zaprze- czyć jednak elementarnym związkom Japonii z takimi krajami, jak chiny czy Korea. wspólne korzenie pisma, przekaz buddyjski oraz wielość po- wtarzających się drobniejszych motywów kulturowych nie umykają oczy- wiście uwadze samych Japończyków. mimo to istnieje wyraźna niechęć do posługiwania się terminem ‘azja’, który nie dość, że nie posiada swojej rze- czywistej reprezentacji, jest w dodatku określeniem obcym. to Europej- czycy ukuli określenie azja, aby wzmocnić swoją tożsamość, zdefiniować się wobec tego, co ‘poza’, twierdzi sekiguchi. Określenie to posiada pe- wien trudny do wychwycenia dla Europejczyka ‘imperialny’ posmak. Nie chcąc powiedzieć o Japonii ‘azja’, najczęściej sięgamy po określenie ‘kraj dalekiego wschodu’. termin ten, co prawda, wydziela już pewien mniej- szy obszar w ramach ‘azji’, jednakże również nacechowany jest europo- centryzmem; w wyraźny sposób wskazując, gdzie dla autora tego pojęcia znajduje się środek świata, określa, że Japonia znajduje się gdzieś na da- lekim wschodzie od niego. w momencie kiedy wydaje się, że ustalenie 2 tokimasa sekiguchi, Azja nie istnieje, wykład wygłoszony 23 maja 2007 roku w międzynarodowym centrum Kultury w Krakowie. 1.2. Teorie kultury 15 przynależności Japonii do szerszego obszaru okaże się niemożliwe, seki- guchi wychodzi z propozycją, która brzmi zaskakująco w ustach Japończy- ka: „tak naprawdę my, Japończycy, jesteśmy przedstawicielami chińskiego kręgu kulturowego”. usytuowanie Japonii i Korei jako spadkobierców kultury chin wyda- je się być o tyle historycznie słuszne, co prowokujące. mimo wspólnego rdzenia kultury Japonia i chiny to przecież kraje niezwykle odmienne w jej przejawach. sekiguchi widzi Japonię jako kraj bardzo otwarty na wpływy kulturowe, jednocześnie zauważa, że ta nieustająca wymiana kulturowych motywów w bardzo niewielkim stopniu wpływa na to, co można by nazwać ‘istotą japońskości’. sekiguchi używa na określenie japońskiej kultury me- tafory ‘ameby’. Japońska kultura jest ‘amebowa’ w tym sensie, że tak jak to morskie stworzenie jest organizmem niezwykle prostym i plastycznym, transparentnym tworem zmieniającym swoją formę. Jednocześnie, mimo bogactwa kształtów, które może przybrać ameba, właśnie przez tę charak- terystyczną dla niej plastyczność jest doskonale rozpoznawalna. analogicz- nie stwierdzić więc można istnienie na równoległych planach ciągłości ja- pońskiego doświadczenia w ramach ‘kręgu kultury chińskiej’ oraz faktu (odczuwanej przez samych Japończyków) zaskakującej odrębności trady- cji japońskiej. wydaje się, że w takiej sytuacji śmiało można mówić o kate- goriach ‘kultury japońskiej’ i ‘przestrzeni japońskiej’, jednakże biorąc rów- nocześnie pod uwagę kontekst, w jaki wpisują się te pojęcia. 1.2. teorie kultury Jak można pogodzić pogląd, że pierwsze japońskie miasta, Nara i Kio- to, powstały na rygorystycznym chińskim planie, z twierdzeniem, jakoby Japonia nigdy nie posiadała koncepcji miasta jako pewnej wydzielonej ca- łości, zabezpieczającej interesy mieszkańców? wydaje się, że rozwiązanie tego oraz wielu innych kulturowych paradoksów wymaga przyjrzenia się bliżej filozoficznym modelom kultury oraz ich adekwatności do rzeczywi- stości. według wolfganga welscha współczesne problemy z precyzyjnym określeniem tożsamości kulturowej i osobowej związane są ze zjawiskiem ‘transkulturowości’3. transkulturowość jest diagnozą, a zarazem propozy- 3 Pierwsza wersja koncepcji transkulturowości opublikowana została w: Transkul- turalität – Lebensformen nach der Auflösung der Kulturen, „information Philosophie” 1992, 2, s. 5–20. tu korzystam z tekstu Trasnkulturowość. Nowa koncepcja kultury za- mieszczonego w: Studia Kulturoznawcze, t. 10, Filozoficzne konteksty rozumu transwer- salnego. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha, red. roman Kubicki, cz. 2, Poznań 1998.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Estetyczne aspekty japońskiej przestrzeni miejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: